CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH THU HÚT ĐẦU TƯ VÀO LĨNH VỰC NÔNG NGHIỆP 1.1 Đầu tư FDI trong lĩnh vực nông nghiệp 1. Khái niệm đầu tư FDI trong lĩnh vực nông nghiệp - Vốn đầu tư của nước ngoài (Foreign Direct Investment - FDI) Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Từ quan điểm của UNCTAD hay tổ chức thương mại thế giới (WTO - World Trade Organization), FDI là một khoản đầu tư bao gồm các mối quan hệ trong dài hạn, phản ánh lợi ích và quyền kiểm soát lâu dài của một thực thể thường trú ở một nền kinh tế (nhà đầu tư nước ngoài hay công ty mẹ nước ngoài) trong một doanh nghiệp thường trú ở một nền kinh tế khác với nền kinh tế của nhà đầu tư nước ngoài (doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, doanh nghiệp liên doanh hoặc chi nhánh nước ngoài). Phương diện quản lý là thứ để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác.
Có thể hiểu FDI là hình thức nhà đầu tư nước ngoài dịch chuyển tiền, công nghệ… từ nước này sang nước khác đồng thời nắm quyền quản lý, điều hành với mục đích thu được lợi ích kinh tế từ nước tiếp nhận đầu tư. Vốn FDI là sự di chuyển vốn quốc tế gắn liền với sự chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm quản lý. khía cạnh trực tiếp được thể hiện ở việc tham gia điều hành trực tiếp của nhà đầu tư nước ngoài tạo cho dòng vốn này có lợi thế cao hơn so với hình thức đầu tư gián tiếp nếu xét từ khía cạnh tăng tài sản, công nghệ và năng lực quản lý. Thu hút vốn FDI vào địa phương đó chính là việc áp dụng các biện pháp, chính sách để các nhà đầu tư nước ngoài đem vốn đến đầu tư trực tiếp bằng các hình thức khác nhau phù hợp với lợi ích chung của cả nhà đầu tư và địa phương tiếp nhận.
Đầu tư trực tiếp nước ngoài là hoạt động đầu tư dài hạn, trong đó chủ sỡ hữu vốn trực tiếp quản lí và điều hành hoạt động sử dụng vốn. FDI là hình thức đầu tư dài hạn của cá nhân hoặc tổ chức nước này vào nước khác bằng cách thiết lập nhà xưởng sản xuất, cơ sở kinh doanh. Mục đích nhằm đạt được các lợi ích lâu dài và nắm quyền quản lý cơ sở kinh doanh này. Đây là nguồn vốn có ý nghĩa quan trọng, cần có những chính sách phù hợp để thu hút, huy động phục vụ cho công cuộc phát triển kinh tế.
Mặc dù xuất hiện muộn hơn 6 các hoạt động kinh tế đối ngoại khác nhưng FDI đã nhanh chóng thiết lập vị trí của mình trong quan hệ quốc tế, dần trở thành một xu thế tất yếu của lịch sử, một nhu cầu không thể thiếu của mọi quốc gia trên thế giới. - Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài bao gồm: Thứ nhất, thành lập tổ chức kinh tế 100% vốn của nhà đầu tư nước ngoài. Thứ hai, đầu tư trực tiếp theo hình thức thành lập doanh nghiệp liên doanh giữa các nhà đầu tư trong nước hoặc Chính phủ trong nước và nhà đầu tư nước ngoài. Hình thức này là công cụ để thâm nhập vào thị trường nước ngoài một cách hợp pháp và hiệu quả, tạo thị trường mới, góp phần tạo điều kiện cho nước sở tại tham gia hội nhập vào nền kinh tế quốc tế.
Thứ ba, đầu tư theo hình thức hợp đồng PPP: Đây là hình thức hợp đồng mà theo đó nhà đầu tư ký kết hợp đồng PPP với cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm mục đích thực hiện dự án đầu tư xây dựng mới hoặc cải tạo, nâng cấp, mở rộng, quản lý và vận hành công trình kết cấu hạ tầng hoặc cung cấp dịch vụ công. Ngoài ra, nguồn vốn đầu tư nước ngoài còn được bổ sung bằng nguồn viện trợ của các tổ chức phi chính phủ (NGO), vốn của Việt Kiều, của những người Việt Nam sống ở nước ngoài. Đó là những nguồn vốn rất tốt cho đầu tư phát triển kinh tế nếu được khơi nguồn đúng cách. Thứ tư, đầu tư theo hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC) Hợp đồng hợp tác kinh doanh là hình thức đầu tư được ký giữa các nhà đầu tư nhằm hợp tác kinh doanh phân chia lợi nhuận, phân chia sản phẩm mà không thành lập pháp nhân.
Đây là hình thức đơn giản nhất, không đòi hỏi thủ tục pháp lý rườm rà nên thường được lựa chọn trong giai đoạn đầu khi các nước đang phát triển bắt đầu có chính sách thu hút FDI. Thứ năm, đầu tư mua cổ phần hoặc sáp nhập, mua lại doanh nghiệp Đây là hình thức thể hiện kênh đầu tư Cross - border M & As. Khi thị trường chứng khoán phát triển, các kênh đầu tư gián tiếp (FPI) được khai thông, nhà đầu tư nước ngoài được phép mua cổ phần, mua lại các doanh nghiệp ở nước sở tại, nhiều nhà đầu tư rất ưa thích hình thức đầu tư này.2 Vai trò của vốn đầu tư phát triển nông nghiệp Nguồn lực sử dụng cho đầu tư phát triển theo nghĩa hẹp là tiền vốn, theo nghĩa rộng, bao gồm cả tiền vốn, đất đai, lao động, máy móc thiết bị, tài nguyên. Là loại đầu tư đem lại 7 các kết quả không chỉ người đầu tư mà cả nền kinh tế xã hội, không chỉ trực tiếp làm tăng tài sản của người chủ đầu tư mà cả của nền kinh tế.
Vốn đầu tư cho phát triển nông nghiệp là những chi phí bỏ ra để hình thành nên tài sản cố định (nhà, xưởng,.), hàng tồn kho, tài sản vô hình được sử dụng trong lĩnh vực nông nghiệp. Do nông nghiệp là lĩnh vực sản xuất (khác với lĩnh vực dịch vụ bao gồm cả thương mại và tài chính) nên vốn đầu tư phát triển cho nông nghiệp và vốn đầu tư cho phát triển nông nghiệp có nội hàm như nhau. Vai trò của vốn đầu tư phát triển nông nghiệp như sau: Một là, góp phần giải quyết tình trạng thiếu vốn cho đầu tư phát triển nông nghiệp, nông thôn. Vốn đầu tư là đầu vào quan trọng, một trong những yếu tố quan trọng nhất làm gia tăng sản lượng, gia tăng GDP lĩnh vực nông nghiệp, tạo đà cho sự cất cánh của nền kinh tế.
Do đó phải tăng cường thu hút, huy động vốn, khơi thông các dòng chảy của vốn và hướng chúng vào đầu tư phát triển kinh tế. Hai là, vốn đầu tư phát triển nông nghiệp góp phần quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn. Vốn đầu tư có tác dụng giải quyết những mặt mất cân đối về phát triển giữa các vùng lãnh thổ, đưa những vùng kém phát triển thoát khỏi tình trạng đói nghèo. Nó cũng giúp các khu vực kém phát triển này phát huy được lợi thế, khơi dậy tiềm năng để phát triển nhanh hơn, toàn diện hơn, nhằm thu hẹp khoảng cách giữa các vùng, tạo nên sự tiến bộ chung cho cả đất nước.
Ba là, vốn đầu tư phát triển nông nghiệp thúc đẩy đầu tư thay thế nông cụ thô sơ truyền thống, đổi mới máy móc thiết bị, công nghệ, kỹ thuật, nâng cao chất lượng, sản lượng nông phẩm và tăng sức cạnh tranh trên trường quốc tế. Vốn đầu tư giúp người nông dân đầu tư thay thế nông cụ thô sơ, đổi mới máy móc thiết bị, áp dụng công nghệ tiên tiến trong quá trình sản xuất. Từ đó, vốn đầu tư là điều kiện cần thiết để mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao chất lượng và tăng sản lượng nông phẩm, giành được vị thế và sức cạnh tranh lớn trên trường quốc tế. Bốn là, vốn đầu tư phát triển nông nghiệp góp phần phát triển nguồn nhân lực, tạo thêm nhiều việc làm mới cho nền kinh tế và nâng cao thu nhập cho người lao động, làm thay đổi kết cấu hạ tầng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Năm là, giữ vai trò quan trọng trong công bằng xã hội, bảo vệ tài nguyên và môi trường góp phần phát triển kinh tế bền vững. 8 Sáu là, làm nền tảng để phát triển công nghiệp và dịch vụ, tạo ra thị trường cho phát triển công nghiệp và dịch vụ. Chính sách thu hút đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp 1. Chủ thể của chính sách thu hút đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp Chính sách thu hút đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp được thể hiện qua các quy định, các quy tắc, thủ tục được thiết lập, là cơ sở pháp lý để thực hiện.
Trong những năm gần đây, các cơ chế, chính sách phát triển nông nghiệp của nước ta liên tục được bổ sung, hoàn thiện, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho thu hút đầu tư, phát triển nông nghiệp. Nhà nước đã xây dựng khung pháp lý ngày một thông thoáng và ban hành nhiều chính sách ưu đãi thu hút đầu tư tư nhân trong và ngoài nước vào nông nghiệp, nông thôn. Chủ thể chính sách thu hút đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp bao gồm: Các cơ quan, tổ chức có cơ cấu khác nhau, những người có chức vụ, quyền hạn thực hiện các chức năng, nhiệm vụ khác nhau. Cái liên kết các chủ thể đó lại thành một hệ thống là việc các chủ thể đó đều tham gia vào việc soạn thảo và thực hiện các nhiệm vụ của chính sách.
Các chủ thể chính sách đó chính là con người, có thể là cán bộ nhà nước, nhà đầu tư, những người hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp… Trong đó: - Các chủ đầu tư thực hiện đầu tư trên nước sở tại phải tuân thủ pháp luật của nước đó. - Nhà đầu tư nước ngoài là chủ sở hữu nguồn vốn đầu tư với một tỷ lệ nhất định trong trường hợp góp một phần vốn hoặc toàn quyền sở hữu khi góp toàn bộ vốn. - Đầu tư trực tiếp nước ngoài là hoạt động đầu tư của tư nhân hoặc tổ chức và chịu sự ảnh hưởng của các nền kinh tế trên quy mô toàn cầu, ít bị chịu ảnh hưởng của mối quan hệ chính trị giữa các nước. - Nhà đầu tư trực tiếp điều hành và kiểm soát dòng vốn đầu tư kinh doanh.
Chủ thể xây dựng và thực thi chính sách thu hút đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp là các cơ quan nhà nước, tổ chức có thẩm quyền hoặc những người có chức vụ, quyền hạn. Ớ đây, người có chức vụ, quyền hạn là chủ thể đầu tiên của xây dựng và thực hiện chính sách. Nông nghiệp là một lĩnh vực hoạt động trên địa bàn rộng lớn, phức tạp và đa dạng, cho nên phạm vi tác động của chính sách nông nghiệp rộng.