Luận văn thạc sĩ ussh hoàn thiện chính sách tài chính thúc đẩy hoạt động nghiên cứu và triển khai rd trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại thành phố cần thơ

Luận văn thạc sĩ ussh phân tích chính sách tài chính thúc đẩy nghiên cứu và phát triển trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Cần Thơ.

• Tác giả: Bùi Hồng Xa
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Song
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Chính sách tài chính thúc đẩy hoạt động nghiên cứu và triển khai (R&D) trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại thành phố Cần Thơ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Mẫu khảo sát
• 0.6. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.7. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.8. Phương pháp nghiên cứu
• 0.9. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG R&D TRONG DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH
• 1.1. Một số vấn đề chung về hoạt động R&D
• 1.1.1. Khái niệm và phân loại hoạt động R&D
• 1.1.2. Đặc điểm của hoạt động R&D
• 1.2. Lý luận chung về DN ngoài quốc doanh
• 1.2.1. Khái niệm và phân loại DN ngoài quốc doanh
• 1.2.2. Vai trò của DN ngoài quốc doanh
• 1.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của DN
• 1.3. Hoạt động R&D trong DN
• 1.3.1. Vai trò của hoạt động R&D đối với DN
• 1.3.2. Các nguồn lực cần thiết đối với hoạt động R&D trong DN
• 1.4. Chính sách và sự phát triển của DN
• 1.4.1. Khái niệm và những vấn đề cơ bản về chính sách
• 1.4.2. Vai trò của chính sách nhà nước đối với sự phát triển của DN
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÁC CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG R&D TRONG DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ
• 2.1. Tổng quan về thành phố Cần Thơ
• 2.1.1. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Tăng trưởng kinh tế
• 2.1.3. Đầu tư phát triển
• 2.2. Tổng quan về các DN trên địa bàn thành phố Cần Thơ
• 2.2.1. Tình hình phát triển DN
• 2.2.2. Thực trạng đầu tư KH&CN của DN
• 2.2.3. Thực trạng hoạt động R&D trong DN thành phố Cần Thơ
• 2.3. Hoạt động R&D trong DN
• 2.3.1. Những khó khăn và nhu cầu được hỗ trợ của DN
• 2.3.2. Đánh giá tác động các chính sách hỗ trợ của nhà nước đối với DN thành phố Cần Thơ
• 2.3.3. Tác động của chính sách hỗ trợ của nhà nước đối với DN
• 2.3.4. Những mặt được và hạn chế của chính sách nhà nước hỗ trợ DN
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG R&D TRONG DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ
• 3.1. Cơ sở hoàn thiện chính sách tài chính thúc đẩy hoạt động R&D trong DN ngoài quốc doanh
• 3.2. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới về hỗ trợ DN thực hiện hoạt động R&D
• 3.3. Định hướng phát triển của thành phố Cần Thơ
• 3.4. Yêu cầu thực tiễn và căn cứ pháp lý
• 3.5. Giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính thúc đẩy hoạt động R&D trong DN ngoài quốc doanh tại thành phố Cần Thơ
• 3.5.1. Hỗ trợ tài chính cho DN thực hiện hoạt động R&D
• 3.5.2. Hướng dẫn về trích lập, sử dụng, quyết toán Quỹ KH&CN của DN
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC DANH SÁCH DOANH NGHIỆP KHẢO SÁT

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách tài chính thúc đẩy R D trong doanh nghiệp tại Cần Thơ

Chính sách tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hoạt động R&D trong doanh nghiệp tại Cần Thơ. Đặc biệt, trong bối cảnh kinh tế hiện nay, việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế địa phương. Các chính sách tài chính cần được thiết kế để hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận nguồn vốn, giảm thiểu rủi ro và khuyến khích đổi mới sáng tạo.

1.1. Định nghĩa và vai trò của R D trong doanh nghiệp

R&D, hay nghiên cứu và phát triển, là quá trình quan trọng giúp doanh nghiệp tạo ra sản phẩm mới và cải tiến quy trình sản xuất. Hoạt động này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường.

1.2. Tình hình R D tại doanh nghiệp Cần Thơ

Tại Cần Thơ, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa đầu tư mạnh mẽ vào R&D do thiếu nguồn lực tài chính và cơ chế hỗ trợ. Việc này dẫn đến tình trạng lạc hậu về công nghệ và giảm khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

II. Những thách thức trong chính sách tài chính hỗ trợ R D tại Cần Thơ

Mặc dù có nhiều chính sách tài chính được ban hành, nhưng việc thực hiện vẫn gặp nhiều khó khăn. Doanh nghiệp thường gặp phải các rào cản trong việc tiếp cận nguồn vốn, cũng như thiếu thông tin về các chính sách hỗ trợ. Điều này ảnh hưởng đến khả năng đầu tư vào R&D của họ.

2.1. Thiếu thông tin và hướng dẫn về chính sách

Nhiều doanh nghiệp không nắm rõ các chính sách tài chính hỗ trợ R&D, dẫn đến việc không tận dụng được các nguồn lực sẵn có. Cần có các chương trình đào tạo và hướng dẫn cụ thể để doanh nghiệp hiểu rõ hơn về quyền lợi của mình.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn

Doanh nghiệp thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi từ nhà nước. Điều này có thể do quy trình phê duyệt phức tạp hoặc yêu cầu tài sản đảm bảo cao, khiến nhiều doanh nghiệp không đủ khả năng đáp ứng.

III. Phương pháp hoàn thiện chính sách tài chính thúc đẩy R D

Để thúc đẩy hoạt động R&D trong doanh nghiệp, cần có những phương pháp hoàn thiện chính sách tài chính. Các giải pháp này không chỉ giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các dự án nghiên cứu.

3.1. Tăng cường hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp

Cần có các chương trình hỗ trợ tài chính cụ thể cho doanh nghiệp, bao gồm việc cấp vốn ưu đãi và giảm thuế cho các hoạt động R&D. Điều này sẽ khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nhiều hơn vào nghiên cứu và phát triển.

3.2. Đơn giản hóa quy trình tiếp cận vốn

Quy trình tiếp cận vốn cần được đơn giản hóa để doanh nghiệp có thể dễ dàng hơn trong việc xin hỗ trợ. Việc này bao gồm việc giảm bớt thủ tục hành chính và thời gian phê duyệt.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chính sách tài chính trong R D

Việc áp dụng các chính sách tài chính hỗ trợ R&D đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho doanh nghiệp tại Cần Thơ. Nhiều doanh nghiệp đã có thể triển khai các dự án nghiên cứu, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng trưởng doanh thu.

4.1. Các doanh nghiệp điển hình trong việc áp dụng R D

Một số doanh nghiệp tại Cần Thơ đã thành công trong việc áp dụng R&D, nhờ vào việc tận dụng các chính sách tài chính hỗ trợ. Họ đã phát triển được nhiều sản phẩm mới và cải tiến quy trình sản xuất.

4.2. Tác động tích cực đến nền kinh tế địa phương

Hoạt động R&D không chỉ giúp doanh nghiệp phát triển mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế địa phương. Điều này thể hiện qua việc tạo ra nhiều việc làm và tăng trưởng kinh tế bền vững.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho R D tại Cần Thơ

Chính sách tài chính thúc đẩy R&D trong doanh nghiệp tại Cần Thơ cần được hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Việc này không chỉ giúp doanh nghiệp phát triển mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế địa phương.

5.1. Định hướng phát triển R D trong tương lai

Cần có các chiến lược dài hạn để phát triển R&D tại Cần Thơ, bao gồm việc tăng cường đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ mới.

5.2. Khuyến khích hợp tác giữa doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu

Việc khuyến khích hợp tác giữa doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu sẽ giúp tăng cường khả năng đổi mới sáng tạo và nâng cao hiệu quả của các hoạt động R&D.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp (DN), đặc biệt là các DN ngoài quốc doanh tại thành phố Cần Thơ. Theo số liệu năm 2012, TP Cần Thơ có khoảng 4.506 DN ngoài quốc doanh, trong đó 90% là DN nhỏ và vừa, với đa dạng ngành nghề như công nghiệp chế biến, thương mại dịch vụ và hoạt động chuyên môn KH&CN. Tuy nhiên, chỉ có khoảng 6,6% DN thực hiện các đề tài nghiên cứu đổi mới công nghệ, cho thấy hoạt động R&D còn hạn chế. Mục tiêu nghiên cứu nhằm hoàn thiện chính sách tài chính để thúc đẩy hoạt động R&D trong DN ngoài quốc doanh tại TP Cần Thơ, khảo sát trực tiếp 09 DN có hoạt động R&D tiêu biểu trong các ngành công nghiệp mũi nhọn như cơ khí chế tạo, phân bón, dược phẩm. Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2014, tập trung phân tích nguồn vốn, quy trình, hiệu quả thực hiện, khó khăn và nhu cầu hỗ trợ của DN. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc đề xuất các giải pháp chính sách tài chính nhằm tăng cường đầu tư R&D, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và sức cạnh tranh của DN, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương và khu vực ĐBSCL.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về hoạt động R&D và chính sách tài chính trong DN. Trước hết, khái niệm R&D được định nghĩa theo UNESCO và Luật KH&CN năm 2013, bao gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai thực nghiệm nhằm tạo ra tri thức mới và ứng dụng vào sản phẩm, công nghệ mới. Các đặc điểm của hoạt động R&D như tính mới, tính tin cậy, tính rủi ro và tính kế thừa được làm rõ để hiểu bản chất và thách thức trong thực hiện R&D. Về chính sách tài chính, nghiên cứu áp dụng quan điểm của Vũ Cao Đàm về chính sách tài chính như một công cụ nhằm thúc đẩy phát triển KH&CN, bao gồm các chính sách đầu tư, tín dụng, thuế và hỗ trợ tài chính khác. Ngoài ra, các khái niệm về DN ngoài quốc doanh, phân loại DN theo quy mô và vai trò của DN trong phát triển kinh tế cũng được làm rõ để xác định phạm vi và đối tượng nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp phỏng vấn sâu, nghiên cứu tài liệu và tham vấn chuyên gia nhằm thu thập dữ liệu đa chiều. Mẫu khảo sát gồm 09 DN ngoài quốc doanh có hoạt động R&D tại TP Cần Thơ, được lựa chọn theo tiêu chí tiêu biểu trong các ngành công nghiệp mũi nhọn. Phương pháp chọn mẫu là phi xác suất, tập trung vào các DN có hoạt động R&D để đảm bảo tính chuyên sâu. Dữ liệu thu thập bao gồm thông tin về nguồn vốn R&D, quy trình thực hiện, hiệu quả và khó khăn trong tiếp cận chính sách tài chính. Ngoài ra, dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan quản lý nhà nước như Sở KH&CN, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Viện Kinh tế - Xã hội TP Cần Thơ để phân tích tổng quan về môi trường kinh doanh và chính sách hiện hành. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và đánh giá tác động chính sách. Thời gian nghiên cứu tập trung trong năm 2014, đảm bảo cập nhật các chính sách và thực trạng mới nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ DN thực hiện R&D còn thấp: Qua khảo sát 270 DN ngoài quốc doanh tại TP Cần Thơ, chỉ khoảng 6,6% DN thực hiện các đề tài nghiên cứu đổi mới công nghệ, phản ánh sự hạn chế trong đầu tư và hoạt động R&D. Trong 09 DN khảo sát chuyên sâu, chỉ có 01 DN hoạt động theo mô hình DN KH&CN được cấp giấy chứng nhận.

2. Nguồn vốn R&D chủ yếu từ DN: Tất cả 09 DN khảo sát đều sử dụng nguồn vốn tự có để thực hiện R&D, chưa nhận được hỗ trợ tài chính trực tiếp từ nhà nước. Khoảng 77% DN mong muốn được hỗ trợ kinh phí từ chính sách tài chính để mở rộng hoạt động R&D.

3. Khó khăn trong quyết toán và sử dụng quỹ KH&CN: Hầu hết DN chưa thành lập Quỹ phát triển KH&CN hoặc gặp khó khăn trong việc quyết toán kinh phí do thủ tục phức tạp, định mức chi thấp và chưa có hướng dẫn cụ thể từ cơ quan quản lý. Chỉ có 01 DN thành lập quỹ nhưng chưa thực hiện quyết toán kinh phí.

4. Tác động tích cực nhưng hạn chế của chính sách hiện hành: Các chính sách tài chính của nhà nước như miễn giảm thuế, hỗ trợ vay vốn ưu đãi có tác động tích cực đến DN KH&CN, tuy nhiên, việc tiếp cận và thực thi còn nhiều rào cản do thủ tục hành chính phức tạp và thiếu thông tin kịp thời.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tỷ lệ DN thực hiện R&D thấp là do hạn chế về nguồn vốn, thiếu kinh nghiệm quản lý dự án R&D và khó khăn trong tiếp cận các chính sách hỗ trợ. So với các nghiên cứu trong nước, kết quả này phù hợp với xu hướng chung của DN nhỏ và vừa tại các địa phương khác, nơi mà đầu tư cho R&D còn hạn chế do chi phí cao và rủi ro lớn. Việc DN chủ yếu tự bỏ vốn cho thấy sự thiếu hụt các kênh tài chính hỗ trợ hiệu quả, làm giảm động lực đổi mới công nghệ. Khó khăn trong quyết toán quỹ KH&CN phản ánh sự chưa đồng bộ giữa chính sách và thực tiễn quản lý tài chính DN, gây cản trở cho việc hình thành quỹ nội bộ thúc đẩy R&D. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ DN có R&D theo ngành nghề và mức đầu tư R&D so với doanh thu có thể minh họa rõ nét sự phân bổ nguồn lực và mức độ quan tâm của DN. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh vai trò quan trọng của chính sách tài chính trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho DN đầu tư R&D, đồng thời cần cải thiện thủ tục hành chính và tăng cường truyền thông để nâng cao hiệu quả chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hỗ trợ tài chính trực tiếp cho DN thực hiện R&D: Nhà nước cần thiết lập các chương trình hỗ trợ vay vốn ưu đãi, cấp kinh phí một phần hoặc toàn bộ cho các dự án R&D của DN ngoài quốc doanh, ưu tiên các ngành công nghiệp mũi nhọn. Mục tiêu tăng tỷ lệ DN thực hiện R&D lên ít nhất 15% trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện là UBND TP Cần Thơ phối hợp với Sở KH&CN và các ngân hàng thương mại.

2. Đơn giản hóa thủ tục thành lập và quyết toán Quỹ phát triển KH&CN: Ban hành hướng dẫn cụ thể, rõ ràng về quy trình, định mức chi và chứng từ thanh toán phù hợp với đặc thù DN ngoài quốc doanh, giảm bớt thủ tục hành chính phức tạp. Thời gian thực hiện trong 12 tháng, do Sở Tài chính và Sở KH&CN chủ trì.

3. Tăng cường đào tạo, tư vấn và truyền thông chính sách: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo hướng dẫn DN về cách thức xây dựng dự án R&D, quản lý quỹ KH&CN và tiếp cận các chính sách hỗ trợ. Mục tiêu nâng cao nhận thức và năng lực quản lý R&D cho ít nhất 50 DN trong 2 năm. Chủ thể thực hiện là các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức tư vấn.

4. Tạo điều kiện tiếp cận quỹ đất và hạ tầng sản xuất: UBND TP Cần Thơ cần xây dựng chính sách ưu đãi về đất đai, mặt bằng sản xuất cho DN ngoài quốc doanh, đặc biệt là các DN có hoạt động R&D, nhằm giảm chi phí đầu tư và thúc đẩy đổi mới công nghệ. Thời gian thực hiện trong 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý nhà nước về KH&CN và phát triển DN: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng, hoàn thiện chính sách tài chính hỗ trợ R&D, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế địa phương.

2. Các DN ngoài quốc doanh tại TP Cần Thơ và vùng ĐBSCL: Tham khảo để hiểu rõ vai trò, lợi ích và các khó khăn trong hoạt động R&D, từ đó chủ động tiếp cận các chính sách hỗ trợ và cải thiện hoạt động đổi mới công nghệ.

3. Các tổ chức tài chính, ngân hàng và quỹ hỗ trợ phát triển KH&CN: Nắm bắt nhu cầu và khó khăn của DN trong tiếp cận nguồn vốn R&D, từ đó thiết kế các sản phẩm tài chính phù hợp, nâng cao hiệu quả đầu tư.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành quản lý khoa học và công nghệ: Cung cấp tài liệu tham khảo về thực trạng, phương pháp nghiên cứu và đề xuất giải pháp chính sách tài chính thúc đẩy R&D trong DN, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hoạt động R&D trong DN ngoài quốc doanh tại Cần Thơ còn hạn chế?
   Hoạt động R&D còn hạn chế do DN chủ yếu là nhỏ và vừa, thiếu nguồn vốn đầu tư, chưa có bộ phận R&D chuyên biệt, và gặp khó khăn trong tiếp cận các chính sách hỗ trợ tài chính. Ví dụ, chỉ 6,6% DN khảo sát thực hiện đề tài nghiên cứu đổi mới công nghệ.

2. Chính sách tài chính hiện nay hỗ trợ DN R&D như thế nào?
   Chính sách bao gồm miễn giảm thuế thu nhập DN, hỗ trợ vay vốn ưu đãi và các quỹ phát triển KH&CN. Tuy nhiên, thủ tục phức tạp và thiếu hướng dẫn cụ thể khiến DN khó tiếp cận hiệu quả.

3. Làm thế nào để DN có thể thành lập Quỹ phát triển KH&CN?
   DN cần tuân thủ các quy định của Bộ Tài chính về thành lập quỹ, nhưng hiện nay thủ tục và định mức chi còn phức tạp. Luận văn đề xuất đơn giản hóa quy trình và tăng cường hướng dẫn để DN dễ dàng thành lập và sử dụng quỹ.

4. Nguồn vốn R&D chủ yếu đến từ đâu?
   Phần lớn DN sử dụng nguồn vốn tự có để đầu tư R&D, chưa nhận được nhiều hỗ trợ tài chính từ nhà nước hoặc các quỹ bên ngoài, dẫn đến hạn chế về quy mô và hiệu quả nghiên cứu.

5. Các giải pháp nào giúp thúc đẩy hoạt động R&D trong DN ngoài quốc doanh?
   Bao gồm hỗ trợ tài chính trực tiếp, đơn giản hóa thủ tục quỹ KH&CN, đào tạo và tư vấn cho DN, cũng như tạo điều kiện về mặt bằng sản xuất. Ví dụ, hỗ trợ vay vốn không lãi suất cho sản xuất thử nghiệm sản phẩm mới.

Kết luận

• Hoạt động R&D trong DN ngoài quốc doanh tại TP Cần Thơ còn hạn chế, với tỷ lệ DN thực hiện R&D chỉ khoảng 6,6%.
• Nguồn vốn R&D chủ yếu đến từ DN, thiếu sự hỗ trợ tài chính hiệu quả từ nhà nước.
• Khó khăn lớn nhất là thủ tục hành chính phức tạp, đặc biệt trong việc thành lập và quyết toán Quỹ phát triển KH&CN.
• Chính sách tài chính hiện hành có tác động tích cực nhưng chưa phát huy hết hiệu quả do thiếu sự đồng bộ và hướng dẫn cụ thể.
• Đề xuất các giải pháp hỗ trợ tài chính, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường đào tạo và tạo điều kiện về mặt bằng sản xuất nhằm thúc đẩy hoạt động R&D trong DN ngoài quốc doanh.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm, đồng thời tiếp tục nghiên cứu đánh giá hiệu quả chính sách.

Các cơ quan quản lý, DN và tổ chức tài chính cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng môi trường thuận lợi cho R&D, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của DN tại TP Cần Thơ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG R&D TRONG DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH 1. Một số vấn đề chung về hoạt động R&D 1. Khái niệm và phân loại hoạt động R&D Theo UNESCO, khoa học là "Hệ thống các tri thức về mọi loại quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy”.

Theo quan niệm của UNESCO, NCKH được chia làm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai thực nghiệm, gọi tắt là triển khai, viết tắt là R&D. - Nghiên cứu cơ bản là những nghiên cứu (lý thuyết hoặc thực nghiệm) nhằm tạo ra các tri thức mới về căn nguyên của các sự vật và hiện tượng, chưa có một ứng dụng đặc biệt nào. - Nghiên cứu ứng dụng là những nghiên cứu nhằm tạo ra các tri thức mới, nhưng chủ yếu là nhằm vào mục đích (trả lời câu hỏi “nghiên cứu để làm cái gì”) hoặc mục tiêu (trả lời câu hỏi “nghiên cứu cái gì?”) thực tế đặc biệt. - Triển khai là những nghiên cứu hoặc thực nghiệm nhằm tạo ra các vật liệu mới, sản phẩm mới, các hệ thống và dịch vụ mới nhằm hoàn thiện những sản phẩm vốn tồn tại.

UNESCO đưa ra một hình dung chi tiết về nội dung của triển khai, gồm 3 giai đoạn: 1) Chế tác mẫu sơ khởi (Prototypes): làm ra mẫu đầu tiên, như một bước hiện thực hóa tư tưởng khoa học thành sản phẩm hoặc công nghệ để chuẩn bị đưa vào sản xuất. 2) Làm pilot (Installations pilots): thử nghiệm để tạo ra quy trình sản xuất, tức tạo ra công nghệ sản xuất sản phẩm theo prototype đã làm thử thành công trong labô ở giai đoạn Prototype. 3) Sản xuất thử nghiệm (Production experimental): sản xuất thử, các nhà công nghệ thường gọi đó là giai đoạn sản xuất “loạt 0”, để khẳng định độ tin cậy của công nghệ. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo Vũ Cao Đàm, “NCKH là sự phát hiện bản chất sự vật, phát triển nhận thức khoa học về thế giới; hoặc là sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới để làm biến đổi sự vật phục vụ cho mục tiêu hoạt động của con người” [9, tr.

Có nhiều cách phân loại NCKH, nếu phân theo giai đoạn của nghiên cứu thì người ta phân chia thành 3 loại: nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai (tương tự như theo quan niệm của UNESCO). Luật KH&CN năm 2013 đưa ra khái niệm “NCKH là hoạt động khám phá, phát hiện, tìm hiểu bản chất, quy luật của sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội và tư duy; sáng tạo giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn”. Trong đó, - Nghiên cứu cơ bản là hoạt động nghiên cứu nhằm khám phá bản chất, quy luật của sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội và tư duy. - Nghiên cứu ứng dụng là hoạt động nghiên cứu vận dụng kết quả NCKH nhằm tạo ra công nghệ mới, đổi mới công nghệ phục vụ lợi ích của con người và xã hội.

- Phát triển công nghệ là hoạt động sử dụng kết quả nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, thông qua việc triển khai thực nghiệm và sản xuất thử nghiệm để hoàn thiện công nghệ hiện có, tạo ra công nghệ mới. - Triển khai thực nghiệm là hoạt động ứng dụng kết quả NCKH và phát triển công nghệ để tạo ra sản phẩm công nghệ mới ở dạng mẫu. - Sản xuất thử nghiệm là hoạt động ứng dụng kết quả triển khai thực nghiệm để sản xuất thử nhằm hoàn thiện công nghệ mới, sản phẩm mới trước khi đưa vào sản xuất và đời sống. Theo tác giả, Hoạt động R&D có thể hiểu là bất kỳ một công việc có tính hệ thống và sáng tạo được tiến hành nhằm gia tăng nguồn tri thức, bao gồm tri thức nhân loại, văn hóa và xã hội và sử dụng những tri thức này để phát minh ra những ứng dụng mới.

Trong khuôn khổ của luận văn này, hoạt động R&D bao gồm: hoạt động nghiên cứu đổi mới hoặc hoàn thiện công nghệ, máy móc, trang thiết bị, sản phẩm từ đó tạo ra công nghệ mới, sản phẩm mới có tính cạnh tranh cao. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm của hoạt động R&D Theo Vũ Cao Đàm, NCKH là sự tìm tòi, khám phá mang tính sáng tạo mà người nghiên cứu chưa biết, đặc điểm của NCKH bao gồm: - Tính mới: là thuộc tính quan trọng của NCKH. Quá trình NCKH luôn là quá trình hướng tới những phát hiện mới hoặc sáng tạo mới, không có sự lặp lại như cũ những phát hiện hoặc sáng tạo mà các đồng nghiệp đi trước đã thực hiện.

- Tính tin cậy: kết quả nghiên cứu phải có khả năng kiểm chứng, một kết quả thu được ngẫu nhiên dù phù hợp với giả thuyết đã được đặt ra trước đó cũng chưa thể xem là đủ tin cậy để kết luận về bản chất của sự vật hoặc hiện tượng, cần phải kiểm chứng nhiều lần trong những điều kiện quan sát hoặc thí nghiệm hoàn toàn giống nhau. - Tính thông tin: sản phẩm NCKH được thể hiện dưới dạng báo cáo khoa học, tác phẩm khoa học, mẫu sản phẩm mới, mô hình mới… luôn mang đặc trưng thông tin về: quy luật vận động của sự vật, một quá trình xã hội, quy trình công nghệ và các tham số đặc trưng,… - Tính khách quan: vừa là một đặc điểm của NCKH vừa là một tiêu chuẩn về phẩm chất của người NCKH. Để đảm bảo tính khách quan, người nghiên cứu cần phải luôn đặt các câu hỏi ngược lại những kết luận đã được xác nhận, giúp loại bỏ những nhận định, kết luận chủ quan trong kết quả nghiên cứu. - Tính rủi ro: sự thất bại trong NCKH hoàn toàn có thể gặp phải do quá trình khám phá bản chất sự vật và sáng tạo sự vật mới.

Trong NCKH, thất bại cũng được xem là một kết quả nghiên cứu. Xét về ý nghĩa kha học, đây là một kết quả quan trọng, giúp những người nghiên cứu tiếp theo không dẫm chân lên lối mòn, lãng phí các nguồn lực nghiên cứu. - Tính kế thừa: mỗi nghiên cứu hầu hết phải kế thừa các kết quả nghiên cứu trong các lĩnh vực khoa học khác nhau. Tính kế thừa có ý nghĩa quan trọng về mặt phương pháp luận nghiên cứu, hàng loạt phương hướng nghiên cứu mới và bộ môn khoa học mới xuất hiện chính là kết quả kế thừa lẫn nhau giữa các bộ môn khoa học.

16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Tính cá nhân: đặc điểm này thể hiện vai trò cá nhân trong NCKH. Tính cá nhân được thể hiện trong tư duy cá nhân, nỗ lực cá nhân và chủ kiến riêng của cá nhân. - Tính bất định của sản phẩm dự kiến: không thể dự kiến chính xác sản phẩm thu được sau nghiên cứu, đôi khi là một phát hiện hoàn toàn mới trong khoa học. - Tính phi kinh tế: lao động NCKH rất khó định mức một cách chính xác như trong lĩnh vực sản xuất vật chất, thậm chí có thể nói không thể định mức.

Những thiết bị chuyên dụng cho NCKH hầu như không thể khấu hao, nếu nó được đặt trong labô của các nhà nghiên cứu, lý do: tần suất sử dụng không ổn định và hầu như thấp; tốc độ hao mòn vô hình luôn vượt trước rất xa so với tốc độ hao mòn hữu hình; hiệu quả kinh tế của NCKH hầu như không thể xác định. Lý luận chung về DN ngoài quốc doanh 1. Khái niệm và phân loại DN ngoài quốc doanh Luật DN năm 2005 định nghĩa “DN là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh”. Căn cứ vào quy định này thì DN có những đặc điểm sau: - Là đơn vị kinh tế, có trụ sở giao dịch ổn định, có tài sản.

- Đã được đăng ký kinh doanh. - Thực hiện hoạt động kinh doanh. Điều 8 của Luật DN năm 2005 quy định, quyền của DN “Tự chủ kinh doanh; chủ động lựa chọn ngành, nghề, địa bàn, hình thức kinh doanh, đầu tư; chủ động mở rộng quy mô và ngành, nghề kinh doanh; được Nhà nước khuyến khích, ưu đãi và tạo điều kiện thuận lợi tham gia sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích”; “Chủ động ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại để nâng cao hiệu quả kinh doanh và khả năng cạnh tranh”. Khu vực kinh tế ngoài quốc doanh là toàn bộ các đơn vị SXKD của tư nhân đứng ra thành lập, đầu tư kinh doanh và tổ chức quản lý.

Theo tác giả, DN ngoài quốc doanh là tổ chức kinh tế do một hoặc nhóm người đứng ra thành lập (tư nhân đứng ra thành lập), đầu tư kinh doanh và tổ chức 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quản lý, có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật. DN ngoài quốc doanh lấy sở hữu tư nhân làm nền tảng, có tính sinh lợi hợp pháp trong mọi hoạt động SXKD trong khuôn khổ của pháp luật. Xuất pháp từ hình thức sở hữu của DN ngoài quốc doanh, Nhà nước không cấp vốn hoạt động mà vốn hoạt động của DN do tư nhân bỏ ra hay một nhóm các thành viên là các tổ chức, cá nhân góp lại. Trong hoạt động SXKD, DN phải chịu trách nhiệm hữu hạn, vô hạn hay hỗn hợp cả vô hạn và hữu hạn tuỳ thuộc vào đặc trưng của từng loại hình SXKD.

Theo Luật DN 2005, có 4 loại hình DN ngoài quốc doanh: DN tư nhân; công ty hợp danh; công ty TNHH và công ty cổ phần. Hiện nay, ở Việt Nam, các DN được phân loại dựa vào Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30 tháng 6 năm 2009 của Chính phủ về trợ giúp phát triển DN nhỏ và vừa. Theo đó, các cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của DN) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể như sau: Bảng 1.1: Phân loại DN vừa và nhỏ ở Việt Nam DN siêu DN nhỏ DN vừa nhỏ Quy mô khu Số lao Tổng Số lao Tổng Số lao vực động nguồn vốn động nguồn vốn động I. Nông, lâm Từ trên 10 Từ trên 20 Từ trên 200 nghiệp và thủy 10 người 20 tỷ đồng người đến tỷ đến 100 người đến sản trở xuống trở xuống 200 người tỷ đồng 300 người Từ trên 200 Từ trên 10 Từ trên 20 II.