CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRẺ VÙNG TÂY BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY

Nghiên cứu chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc Việt Nam. Giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội.

• Tác giả: Trần Văn Trung
• Người hướng dẫn: PTS. Đinh Thị Minh Tuyết
• Trường học: Học Viện Hành Chính Quốc Gia
• Chuyên ngành: Quản Lí Hành Chính Công
• Đề tài: Chính Sách Phát Triển Nguồn Nhân Lực Trẻ Vùng Tây Bắc Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chính Sách Phát Triển Nguồn Nhân Lực Trẻ 55 ký tự

Liên hợp quốc luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nguồn lực con người. Việt Nam, với cơ cấu dân số trẻ, cần chú trọng giáo dục, đào tạo, sức khỏe và môi trường sống. Phó Tổng thư ký Liên hợp quốc Matis Sadik khuyến cáo Việt Nam cần đầu tư vào giáo dục, đào tạo, y tế, việc làm để biến lợi thế dân số trẻ thành động lực tăng trưởng, tránh tạo gánh nặng xã hội. Nghị quyết Đại hội XI của Đảng xác định con người là yếu tố trung tâm trong chiến lược phát triển đất nước, là nhân tố quyết định trong thời kỳ CNH, HĐH. Những khuyến nghị này khẳng định vai trò to lớn của phát triển nguồn nhân lực trong sự phát triển quốc gia.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Phát Triển Nguồn Nhân Lực Trẻ Quốc Gia

Thế giới đang đối mặt với nhiều nguy cơ như suy thoái môi trường, bất bình đẳng. Ở Việt Nam, đặc biệt vùng núi Tây Bắc với 23 dân tộc thiểu số, vấn đề dân tộc luôn được quan tâm, đầu tư. Đảng và Nhà nước đã có nhiều chính sách hỗ trợ. Tuy nhiên, Tây Bắc vẫn đối mặt với khó khăn như trình độ dân trí thấp, kỹ thuật canh tác lạc hậu. Cán bộ thiếu về số lượng, thấp về trình độ. Những chương trình đầu tư chưa bền vững, chưa ổn định. Một trong những khó khăn lớn là nguồn nhân lực, đặc biệt nguồn nhân lực trẻ còn kém phát triển.

1.2. Phát Triển Nguồn Nhân Lực Trẻ Vùng Tây Bắc Bài Toán Cần Giải

Để phát triển nguồn nhân lực nói chung và nguồn nhân lực trẻ nói riêng cho vùng Tây Bắc, khu vực này khó có thể tự đáp ứng được yêu cầu phát triển chung với nguồn nhân lực của cả nước. Do đó, cần nghiên cứu, đề xuất cho Đảng, Nhà nước tăng cường ban hành các chính sách phát triển nguồn nhân lực, nhất là phát triển nguồn nhân lực trẻ một cách hiệu quả hơn. Nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc là một bộ phận quan trọng của nguồn nhân lực trẻ quốc gia, chiếm 63% dân số và chiếm 78% lực lượng lao động Tây Bắc [64, Tr. Tuy nhiên, do những hoàn cảnh đặc thù về địa lí, kinh tế - xã hội và lịch sử nhất định, nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc có những đặc trưng riêng, đòi hỏi có sự quan tâm, chăm sóc, bồi dưỡng, giáo dục đặc biệt.

II. Thách Thức Hạn Chế Chính Sách Nguồn Nhân Lực Trẻ 58 ký tự

Trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực ở cấp độ quốc gia, cần quan tâm đến hai nhóm đối tượng đặc thù: nhân khẩu trẻ tuổi (nguồn lực tương lai) và dân tộc thiểu số, miền núi (nhóm chưa có điều kiện phát triển ngang bằng). Cả hai nhóm này đều hiện diện trong nhóm đặc thù: nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc. Vừa mang nét đặc thù của tuổi trẻ, vừa mang dấu ấn riêng biệt của người dân tộc thiểu số, nhóm nhân lực này cần được quan tâm hàng đầu. Trên góc độ khoa học, vấn đề nhân lực phải được giải quyết đồng bộ gắn với quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH. Mặt khác, phát triển nhân lực là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu và là nhân tố bảo đảm cho sự thành công sự nghiệp đổi mới đất nước.

2.1. Đâu Là Rào Cản Phát Triển Nguồn Nhân Lực Trẻ Vùng Cao

Trong các mối quan hệ mật thiết của nguồn nhân lực vùng Tây Bắc trong đó nguồn nhân lực trẻ là chủ thể của quá trình phát triển; xây dựng Tây Bắc mới theo qui hoạch là căn bản; phát triển toàn diện về mọi mặt vùng Tây Bắc là then chốt. Do vậy suy cho cùng muốn thực hiện thành công sự nghiệp CNH, HĐH vùng Tây Bắc thì trước tiên và đồng thời phải phát triển nguồn nhân lực. Muốn phát triển nguồn nhân lực cần phải xây dựng hoàn thiện một hệ thống cơ chế, chính sách đảm bảo cho nguồn nhân lực phát triển và phải bắt đầu từ đào tạo, bồi dưỡng phát triển nguồn nhân lực trẻ, là lực lượng nhân khẩu và lực lượng lao động đông đảo nhất, nguồn nhân lực hiện tại và tương lai của vùng Tây Bắc.

2.2. Nghiên Cứu Luận Án Giải Mã Chính Sách Phát Triển Hiện Tại

Để giải đáp các vấn đề nêu trên, đã có nhiều nhà khoa học, nhiều tổ chức, cá nhân quan tâm nghiên cứu, luận giải dưới nhiều góc độ khoa học, góc độ tiếp cận nhưng cho đến nay chưa có tổ chức, cá nhân nào nghiên cứu toàn diện và đầy đủ về chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc để giải đáp: nền tảng hệ thống lí luận làm cơ sở cho nghiên cứu về chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc? Thực trạng chính sách này hiện nay ra sao? Trong thời gian tới cần phải có quan điểm, giải pháp gì để hoàn thiện hệ thống chính sách này?

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Mục Tiêu Luận Án Đề Ra 59 ký tự

Luận án tập trung vào việc làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về nguồn nhân lực trẻ và chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ. Đồng thời, phân tích, đánh giá thực trạng chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc và đưa ra những giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện hệ thống chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc.

3.1. Cơ Sở Khoa Học Về Nguồn Nhân Lực Trẻ Vùng Tây Bắc

Luận án cần làm rõ cơ sở khoa học về nguồn nhân lực trẻ, chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ. Phân tích đặc điểm nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc. Xác định vai trò của chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ trong phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây Bắc. Nghiên cứu khung phân tích và đánh giá chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc.

3.2. Thực Trạng Tác Động Chính Sách Đến Nguồn Nhân Lực

Phân tích thực trạng chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ ở vùng Tây Bắc. Đánh giá tác động của chính sách đến số lượng, chất lượng, cơ cấu và tuyển dụng, sử dụng nguồn lao động trẻ. Nghiên cứu vai trò của các tổ chức thanh niên trong việc tham gia phát triển nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc. Đánh giá chung về thực trạng chính sách, kết quả và hạn chế.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Chính Sách Phát Triển Nguồn Lực Trẻ 60 ký tự

Luận án cần dự báo phát triển nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc đến năm 2020. Xây dựng quan điểm và định hướng của Đảng, tư tưởng Hồ Chí Minh về chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc. Đề xuất các nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc.

4.1. Nhóm Giải Pháp Về Giáo Dục Đào Tạo Bồi Dưỡng Nguồn Lực

Tập trung vào chính sách giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng. Phát triển y tế, tăng cường sức khỏe cho thế hệ trẻ vùng Tây Bắc. Thu hút nguồn nhân lực trẻ chất lượng cao đến với vùng Tây Bắc. Tăng cường tính chủ thể của thanh thiếu niên Tây Bắc.

4.2. Các Giải Pháp Kinh Tế Xã Hội Phát Huy Văn Hóa Dân Tộc

Phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo cho vùng Tây Bắc. Phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, tăng cường giao lưu nâng cao đời sống văn hóa cộng đồng. Tăng cường phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội, xã hội - nghề nghiệp tham gia phát triển nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Kiến Nghị Phát Triển Nguồn Nhân Lực 59 ký tự

Luận án cần đưa ra kết luận và kiến nghị dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận, thực tiễn và đề xuất giải pháp. Chứng minh giả thuyết nghiên cứu. Đề xuất một số kiến nghị đối với Đảng, Nhà nước và các địa phương vùng Tây Bắc.

5.1. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Tiễn Về Nguồn Nhân Lực Trẻ

Đánh giá kết quả nghiên cứu lý luận về chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ. Phân tích kết quả nghiên cứu thực tiễn và đề xuất giải pháp. Chứng minh giả thuyết nghiên cứu. Đưa ra kiến nghị cho Đảng, Nhà nước, và các địa phương vùng Tây Bắc.

5.2. Vai Trò Của Chính Quyền Địa Phương Vùng Tây Bắc

Cần có những kiến nghị cụ thể đối với chính quyền địa phương vùng Tây Bắc trong việc thực hiện chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ. Đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. Tăng cường sự phối hợp giữa các cấp, các ngành trong việc phát triển nguồn nhân lực trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Phát triển nguồn nhân lực nói chung và nguồn nhân lực trẻ nói riêng là công việc quan trọng trong sự nghiệp CNH, HĐH, góp phần thắng lợi công cuộc đổi mới ở Việt Nam. Tuy nhiên, quá trình phát triển nguồn nhân lực trẻ những năm gần đây đang gặp nhiều bất cập cần được đầu tư nghiên cứu, khắc phục. Đặc biệt cần coi trọng công tác xây dựng, ban hành, tổ chức thực hiện nâng cao hiệu quả các chính sách về phát triển nguồn nhân lực trẻ ở những khu vực đặc biệt: Tây Bắc, Tây Nguyên và Bắc Trung bộ. Nghiên cứu về chính sách phát triển nguồn nhân lực nói chung và nguồn nhân lực trẻ nói riêng thời gian qua ở trong và ngoài nước đã có một số công trình khoa học được công bố nhưng các công trình này được tiếp cận dưới nhiều góc độ khoa học khác nhau: Kinh tế học, xã hội học, tâm lí học, dân tộc học, chính trị học… Mỗi góc độ nghiên cứu có thể đưa ra những kết luận khoa học khác nhau do đặt ra những mục đích nghiên cứu khác nhau, nhưng đến nay chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ dưới góc độ Hành chính công.

Thực tế, các công trình nghiên cứu về chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ và nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc là chưa có (kể cả tài liệu trong nước và nước ngoài). Đó là một trong những khó khăn mà tác giả gặp phải trong quá trình nghiên cứu. Dưới góc độ Hành chính công, thì đây là đề tài đầu tiên được nghiên cứu đến đối tượng trong lĩnh vực và khu vực này. Trong quá trình nghiên cứu, có một điểm đáng chú ý ở đây là các công trình nghiên cứu quy mô (sách, luận án tiến sĩ, đề tài khoa học, báo cáo khoa học) về nguồn nhân lực trẻ trong thời gian gần đây xuất hiện không nhiều.

Tra cứu cơ sở dữ liệu của Thư viện Quốc gia Việt Nam – nơi lưu giữ đầy đủ nhất các ấn phẩm xuất bản trong nước với từ khoá “ Nguồn nhân lực trẻ” thì chỉ thu được 7 ấn phẩm, trong đó chỉ có 4 ấn phẩm được xuất bản từ năm 2000 trở lại đây còn 3 ấn phẩm xuất bản từ những thập niên 80, 90 của thế kỷ 20. Hoặc tra trên Internet về từ khóa “Nguồn nhân lực trẻ” với sách, luận án, đề tài khoa học cũng chỉ nhận được 03 công trình; tra với từ khóa “Chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ” có 01 công trình và tra với từ khóa “ Chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ vùng Tây Bắc” thì không có công trình nào. Như vậy cho thấy, thời gian qua sự quan tâm của xã hội nói chung và những người làm khoa học nói 9 riêng về nghiên cứu trong lĩnh vực chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ chưa nhiều, nhất là đối với nguồn nhân lực trẻ ở vùng núi Tây Bắc. Vì vậy, hiện nay chúng ta còn đang thiếu khá nhiều tư liệu về lĩnh vực này, cần được nghiên cứu một cách nghiêm túc và có hệ thống.

Qua quá trình nghiên cứu tài liệu của các công trình khoa học có liên quan đến đề tài luận án, tác giả thấy rằng, hầu hết các công trình đều ít nhiều nghiên cứu liên quan đến các nội dung: Nguồn nhân lực, nguồn nhân lực trẻ, nguồn nhân lực miền núi, nguồn nhân lực dân tộc thiểu số, về con người Tây Bắc, về thanh niên và chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ, tác giả nhận thấy rằng kết quả các công trình khoa học này đã làm nổi bật các nội dung và hướng nghiên cứu sau đây. Các nghiên cứu trong nước 1. Nghiên cứu về chính sách dân tộc ở Việt Nam - Về chính sách dân tộc dưới chế độ phong kiến: Nghiên cứu về vấn đề này, tác giả đã thống kê và hệ thống các nguồn tư liệu trong nước cho thấy: Đến nay các công trình khoa học nghiên cứu về chính sách dân tộc thời phong kiến của các tác giả người Việt Nam là rất ít. Điển hình có công trình nghiên cứu của tác giả Phan Hữu Dật và Lâm Bá Nam “ Chính sách dân tộc của các chính quyền phong kiến Việt Nam thế kỷ X –XIX”[32].

Công trình khoa học này đã hệ thống hóa tương đối đầy đủ các chính sách dân tộc và chính sách đối với phát triển kinh tế - xã hội, phát triển con người các dân tộc vùng núi, dân tộc thiểu số của các chính quyền phong kiến ở Việt Nam trước những năm 1930. Theo các tác giả, thời phong kiến ở Việt Nam, chính sách dân tộc chủ yếu tập trung vào các nội dung sau: + Thông qua các cuộc hôn nhân với các tù trưởng có thế lực bằng việc hoặc là gả con gái cho các tù trưởng, hoặc đôi khi nhà vua lấy con gái tù trưởng làm phi, nhằm tạo nên mối quan hệ mật thiết giữa họ với triều đình Trung ương theo kiểu gia tộc nhằm quản lý những vùng lãnh thổ và cư dân vùng biên viễn. Ví dụ: Lý Công Uẩn gả công chúa Bình Dương cho Thiệu Thái; Vua Trần Nhân Tông gả con gái là Huyền Trân Công Chúa cho vua Chiêm là Chế Mân. Chế Mân đem đất Châu Ô, Châu Lý làm vật dẫn cưới.

Sau hai Châu đó đổi thành Châu Thuận và Châu Hóa, thường gọi là vùng đất Thuận Hóa. + Khi có những cuộc nổi dậy, triều đình cũng dùng những hình thức, biện pháp khác nhau để dẹp loạn và ngay sau khi đàn áp các cuộc nổi dậy thì dùng các biện pháp tha tội, quy phục. Ví dụ: Tháng 2/1011, Lý Thái Tổ đem quân đi đánh Cử 10 Long ở Châu Ái, bắt tù trưởng, rồi tha tội. Năm 1013, Lý Thái Tổ đem quân đi đánh dẹp Châu Vị Long (Tuyên Quang) nổi loạn, rồi cũng tha tội, quy phục.

+ Cử quan lại, quý tộc có năng lực, danh tiếng, am hiểu phong tục tập quán lên trấn trị ở các vùng dân tộc thiểu số, phong thưởng, ban tước, trao quyền cho họ: Ví dụ: Trần Khánh Dư được trấn giữ Vân Đồn; Trần Thủ Độ làm Thống quốc Thái Sư trị vùng Thanh Hóa; Đoàn Nhữ Hài làm Kinh lược sứ Nghệ An. + Coi trọng phong tục, tập quán của các địa phương. Ví dụ: Điều 40 Bộ luật Hồng Đức: "Những người miền thượng du cùng phạm tội với nhau thì theo phong tục xứ ấy mà định tội". Điều 163: "Các quan tướng súy tại các phiên trấn đến những châu, huyện ở trấn mình mà sách nhiễu tiền tài của dân thì bị biếm ba bậc, phải bồi thường gấp đôi số tiền trả lại cho dân".

Tóm lại, chính sách dân tộc thời phong kiến được thể hiện: Chính quyền thường thu phục các tù trưởng dân tộc thiểu số, phủ dụ dân chúng. Tranh thủ tối đa sức mạnh, tiềm lực của các tù trưởng và nhân dân các dân tộc thiểu số. Tập quyền chống ly khai, cát cứ để thống nhất quốc gia. - Về chính sách dân tộc hiện nay: Do có sự định hướng về đường lối lãnh đạo của Đảng, công tác dân tộc nói chung và các chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các vùng dân tộc thiểu số có nhiều bước đi hiệu quả.

Nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học có tính định hướng về lí luận và thực tiễn về phát triển nguồn nhân lực khu vực dân tộc thiểu số. Điển hình có các công trình nghiên cứu: “Những vấn đề lí luận và thực tiễn cấp bách liên quan đến mối quan hệ dân tộc hiện nay” 2001, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội của tác giả Phan Hữu Dật; công trình nghiên cứu: “ Một số vấn đề lí luận và thực tiễn về dân tộc và quan hệ dân tộc ở Tây Nguyên” của tác giả Trương Minh Dục; công trình nghiên cứu: “Công bằng và bình đẳng xã hội trong quan hệ tộc người ở các quốc gia đa tộc người” của tác giả Nguyễn Quốc Phẩm; công trình nghiên cứu: “ Đảm bảo bình đẳng và tăng cường hợp tác giữa các dân tộc trong phát triển kinh tế xã hội ở nước ta hiện nay” của tác giả Hoàng Chí Bảo [1]. Những nghiên cứu này đưa ra một tổng quan về đặc điểm một số vùng dân tộc thiểu số, về đặc điểm nguồn nhân lực các dân tộc thiểu số và quá trình thực hiện chính sách dân tộc ở Việt Nam hiện nay.

Đặc biệt các tác giả trên rất coi trọng tính bình đẳng trong chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số ở Việt Nam thời kì phát triển kinh tế thị trường. Các tác giả đã hệ thống được nội dung về chính sách dân tộc của Đảng, của Nhà nước ta một cách toàn 11 diện về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội…nhưng chủ yếu dừng lại ở mức độ nghiên cứu đường lối, nghị quyết và chính sách vĩ mô chung, chưa đi sâu vào nghiên cứu từng vùng miền, từng đối tượng cụ thể. Đây có thể được xem như là những cơ sở vừa mang tính lý luận, vừa mang tính thực tiễn cho việc nghiên cứu chính sách phát triển nguồn nhân lực và nguồn nhân lực trẻ dân tộc miền núi vùng Tây Bắc. Nghiên cứu về chính sách thanh niên Chính sách thanh niên là một trong những chính sách có mối quan hệ chặt chẽ, trực tiếp tác động đến chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ ở Việt Nam, nhiều nhà khoa học đã đồng nghĩa các khái niệm này khi nghiên cứu về nguồn nhân lực trẻ.

Thực chất chính sách phát triển thanh niên là một bộ phận trong chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ của quốc gia. - Nghiên cứu lí luận và thực tiễn về chính sách thanh niên có tác giả NguyÔn V¨n Trung trong cuèn s¸ch “ChÝnh s¸ch thanh niªn – Lí luận và thực tiễn” của Nxb. Chính trị quốc gia năm 1997 đã đưa ra khái niệm về chính sách thanh niên và mét hÖ thèng c¸c chÝnh s¸ch Nhµ n­íc nh»m ph¸t triÓn, ®µo t¹o, qu¶n lí thanh niªn vµ nguån nh©n lùc trÎ cho ®Êt n­íc. §ã lµ c¸c chÝnh s¸ch: ChÝnh s¸ch gi¸o dôc vµ ®µo t¹o thÕ hÖ trÎ; chÝnh s¸ch ®µo t¹o, båi d­ìng ­u ®·i vµ sö dông tµi n¨ng trÎ; chÝnh s¸ch t¹o viÖc lµm cho thanh niªn; chÝnh s¸ch ®Çu t­ c¬ së vËt chÊt, ph¸t triÓn c¸c ho¹t ®éng văn hóa nghệ thuật, thể dục thể thao, vui ch¬i gi¶i trí cho tuæi trÎ; ChÝnh s¸ch b¶o vÖ søc khoÎ cho thÕ hÖ trÎ; ChÝnh s¸ch b¶o trî x· héi thanh niªn; ChÝnh s¸ch riªng biÖt cho c¸c ®èi t­îng thanh niªn ®Æc biÖt.

Công trình này được tác giả nghiên cứu, tiếp cận dưới góc độ khoa học giáo dục và khoa học chính sách.