Thực trạng và triển vọng thực hiện chính sách khoa học và công nghệ tại Đại học Thái Nguyên

Luận án tiến sĩ nghiên cứu thực hiện chính sách khoa học và công nghệ từ thực tiễn đại học thái nguyên hiện nay, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh

• Tác giả: Bùi Trọng Tài
• Người hướng dẫn: Đặng Duy Thịnh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Chính sách khoa học và công nghệ tại Đại học Thái Nguyên: Thực trạng và triển vọng
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu về chính sách công, chính sách khoa học và công nghệ, chính sách khoa học và công nghệ ở cơ sở giáo dục đại học
• 1.2. Nhóm những công trình nghiên cứu về chính sách công, chính sách khoa học và công nghệ
• 1.3. Nhóm những công trình nghiên cứu về chính sách khoa học và công nghệ ở cơ sở giáo dục đại học
• 1.4. Tình hình nghiên cứu thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở cơ sở giáo dục đại học và ở Đại học Thái Nguyên
• 1.5. Nhóm những công trình nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở cơ sở giáo dục đại học
• 1.6. Nhóm những công trình nghiên cứu về nội dung thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở cơ sở giáo dục đại học
• 1.7. Những nghiên cứu về Đại học Thái Nguyên và thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở Đại học Thái Nguyên
• 1.8. Đánh giá tình hình nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.9. Những vấn đề đã được làm rõ luận án có thể tham khảo, kế thừa
• 1.10. Những vấn đề chưa được đề cập hoặc đề cập nhưng chưa được làm rõ trong các công trình tổng quan
• 1.11. Những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu và làm rõ
• 1.12. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Ở CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
• 2.1. Khái niệm, vai trò của hoạt động khoa học và công nghệ trong cơ sở giáo dục đại học
• 2.2. Các khái niệm cơ bản về khoa học và công nghệ và cơ sở giáo dục đại học
• 2.3. Vai trò của hoạt động khoa học và công nghệ trong các cơ sở giáo dục đại học
• 2.4. Lý luận về chính sách công, chính sách khoa học và công nghệ và thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở các cơ sở giáo dục đại học
• 2.5. Khái niệm chính sách công, chính sách K&CN, thực hiện chính sách công và thực hiện chính sách KH&CN ở cơ sở giáo dục đại học
• 2.6. Nội dung, mục tiêu và vai trò của thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở cơ sở giáo dục đại học
• 2.7. Chủ thể và biện pháp thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở các cơ sở giáo dục đại học và đại học vùng
• 2.8. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở cơ sở giáo dục đại học trong đó có Đại học vùng
• 2.9. Yếu tố đặc thù của chính sách khoa học và công nghệ ở cơ sở GDĐH. Yếu tố đặc thù của đại học vùng so với cơ sở giáo dục đại học của Việt Nam hiện nay
• 2.10. Yếu tố về thể chế tác động đến việc thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở Cơ sở giáo dục đại học vùng
• 2.11. Các yếu tố về nguồn lực thực hiện chính sách khoa học và công nghệ của cơ sở giáo dục đại học
• 2.12. Quy trình gắn với nội dung thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở cơ sở giáo dục đại học
• 2.13. Quy trình thực hiện chính sách công và quy trình thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở cơ sở giáo dục đại học
• 2.14. Nội dung thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở cơ sở giáo dục đại học
• 2.15. Quy trình gắn kết với nội dung thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở cơ sở giáo dục đại học
• 2.16. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH KH&CN Ở ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN HIỆN NAY
• 3.1. Chủ thể và biện pháp thực hiện chính sách KH&CN ở Đại học Thái Nguyên
• 3.2. Tổng quan chung về Đại học Thái Nguyên
• 3.3. Chủ thể thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở Đại học Thái Nguyên
• 3.4. Biện pháp thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở Đại học Thái Nguyên
• 3.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở Đại học Thái Nguyên
• 3.6. Các yếu tố môi trường kinh tế - xã hội của vùng Trung du miền núi phía Bắc và của tỉnh Thái Nguyên
• 3.7. Các yếu tố nguồn lực khoa học và công nghệ của Đại học Thái Nguyên
• 3.8. Quy trình gắn với nội dung và kết quả thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở Đại học Thái Nguyên
• 3.9. Quy trình gắn với nội dung thực hiện chính sách KH&CN ở ĐHTN
• 3.10. Kết quả thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở Đại học Thái Nguyên
• 3.11. Đánh giá việc thực hiện chính sách KH&CN ở Đại học Thái Nguyên hiện nay
• 3.12. Những thành tựu trong thực hiện chính sách khoa học và công nghệ tại Đại học Thái Nguyên
• 3.13. Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân trong thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở Đại học Thái Nguyên
• 3.14. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Ở ĐẠI HỌC VÙNG TỪ THỰC TIỄN ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
• 4.1. Định hướng việc thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở đại học vùng từ thực tiễn Đại học Thái Nguyên hiện nay
• 4.2. Những căn cứ xây dựng định hướng thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở Đại học vùng từ thực tiễn Đại học Thái Nguyên hiện nay
• 4.3. Một số định hướng thực hiện chính sách khoa học và công nghệ đối với Đại học vùng từ thực tiễn Đại học Thái Nguyên hiện nay
• 4.4. Một số giải pháp hoàn thiện thực hiện thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở đại học vùng từ thực tiễn Đại học Thái Nguyên
• 4.5. Giải pháp liên quan đến chủ thể và biện pháp thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở Đại học vùng từ thực tiễn Đại học Thái Nguyên
• 4.6. Giải pháp hoàn thiện liên quan đến nhóm các yếu tố ảnh hưởng tới việc thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở Đại học vùng từ thực tiễn Đại học Thái Nguyên
• 4.7. Giải pháp hoàn thiện các vấn đề về quy trình gắn với nội dung thực hiện chính sách khoa học và công nghệ ở Đại học vùng từ thực tiễn Đại học Thái Nguyên
• 4.8. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thực trạng chính sách khoa học và công nghệ tại Đại học Thái Nguyên

Chính sách khoa học và công nghệ tại Đại học Thái Nguyên (ĐHTN) đã được triển khai với nhiều nỗ lực nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu. Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy còn nhiều vấn đề cần khắc phục. Các chủ thể thực hiện chính sách như Đảng ủy, Hội đồng Đại học và Ban Giám đốc chưa có sự phân định rõ ràng về vai trò. Điều này dẫn đến sự chồng chéo trong quản lý và thực hiện chính sách. Hơn nữa, nguồn lực đầu tư cho khoa học và công nghệ, bao gồm nhân lực, tài chính và cơ sở vật chất, chưa được quan tâm đúng mức. Theo báo cáo, "Việc thực hiện chính sách KH&CN ở ĐHTN còn bộc lộ một số tồn tại như...". Những tồn tại này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả hoạt động KH&CN tại ĐHTN.

1.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách

Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách khoa học và công nghệ tại ĐHTN bao gồm môi trường kinh tế - xã hội của vùng Trung du miền núi phía Bắc và các yếu tố nội bộ như nguồn lực tổ chức và nhân lực. Đặc biệt, yếu tố thể chế cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện chính sách. "Các yếu tố bên ngoài gồm: Yếu tố đặc thù của đại học vùng so với cơ sở GDĐH của Việt Nam hiện nay...". Việc nhận diện và phân tích các yếu tố này sẽ giúp ĐHTN có những điều chỉnh phù hợp trong việc thực hiện chính sách KH&CN.

II. Định hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách

Để hoàn thiện việc thực hiện chính sách khoa học và công nghệ tại ĐHTN, cần có những định hướng rõ ràng và giải pháp cụ thể. Định hướng này bao gồm việc tăng cường đầu tư cho các cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt là các đại học vùng. Chính phủ cần có chính sách ưu tiên nhằm nâng cao vai trò của ĐHTN trong việc phát triển KH&CN. "Một trong những biện pháp là phải nâng cao đóng góp của các cơ sở GDĐH...". Giải pháp cần tập trung vào việc cải thiện quy trình thực hiện chính sách, từ xây dựng đến triển khai, nhằm đảm bảo tính hiệu quả và khả thi.

2.1. Giải pháp liên quan đến chủ thể thực hiện

Giải pháp liên quan đến chủ thể thực hiện chính sách KH&CN tại ĐHTN cần được chú trọng. Cần xác định rõ vai trò của từng chủ thể trong việc thực hiện chính sách, từ Đảng ủy đến Ban Giám đốc. Việc phân định rõ ràng sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý và thực hiện chính sách. "Để ĐHTN có thể thực hiện tốt các chính sách KH&CN mang lại chuyển biến tích cực...". Điều này không chỉ giúp cải thiện hoạt động KH&CN mà còn góp phần vào sự phát triển chung của đất nước.

III. Triển vọng phát triển khoa học và công nghệ tại ĐHTN

Triển vọng phát triển khoa học và công nghệ tại ĐHTN phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có sự hỗ trợ từ chính phủ và các cơ quan chức năng. Việc thực hiện chính sách KH&CN cần được gắn kết chặt chẽ với nhu cầu thực tiễn của xã hội và thị trường. "Trong bối cảnh đó, khắc phục khó khăn, tranh thủ thuận lợi của tình hình thế giới...". ĐHTN cần chủ động trong việc tìm kiếm nguồn lực và hợp tác quốc tế để nâng cao chất lượng nghiên cứu và đào tạo.

3.1. Hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và phát triển

Hợp tác quốc tế là một trong những yếu tố quan trọng giúp ĐHTN nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển. Việc ký kết các thỏa thuận hợp tác với các tổ chức quốc tế sẽ mở ra nhiều cơ hội cho giảng viên và sinh viên trong việc tiếp cận công nghệ mới và các nguồn tài trợ nghiên cứu. "Kết quả hoạt động KH&CN đạt được nhiều thành tựu trong nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng...". Điều này không chỉ giúp nâng cao vị thế của ĐHTN mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (KH,CN&ĐMST) giữ vai trò then chốt trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế từ chiều rộng sang chiều sâu, đóng vai trò nền tảng cho năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Trong hệ thống giáo dục đại học (GDĐH) Việt Nam, mô hình đại học vùng hai cấp được thiết lập nhằm xây dựng các trung tâm đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ đa ngành, phục vụ trực tiếp cho các vùng kinh tế - xã hội trọng điểm. Tuy nhiên, quá trình đưa các chủ trương, nghị quyết và luật định về KH&CN vào thực tiễn quản trị tại các đại học vùng đang đối mặt với những rào cản thể chế, cấu trúc quản trị phân mảnh và cơ chế phân bổ nguồn lực chưa tương thích. Luận án tiến sĩ chuyên ngành Chính sách công (Mã số: 9 34 04 02) của nghiên cứu sinh Bùi Trọng Tài, với đề tài "Thực hiện chính sách khoa học và công nghệ từ thực tiễn Đại học Thái Nguyên hiện nay", do TS. Đặng Duy Thịnh và TS. Hoàng Xuân Long hướng dẫn khoa học tại Học viện Khoa học Xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (2022), là công trình tiên phong giải mã toàn diện cơ chế vận hành chính sách KH&CN tại một đại học vùng điển hình.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định là: Trong khi các công trình chính sách công trước đây thường tiếp cận KH&CN ở cấp độ vĩ mô quốc gia hoặc nghiên cứu quản trị học thuật đơn thuần tại các trường đại học đơn ngành, thì việc phân tích chu trình tổ chức thực hiện chính sách KH&CN trong thiết chế đặc thù "đại học hai cấp" (đại học mẹ và các trường thành viên) lại chưa được xây dựng thành một khung lý thuyết hoàn chỉnh. Luận án tập trung giải quyết hai câu hỏi nghiên cứu trung tâm:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1: Tình hình, kết quả, hạn chế và nguyên nhân trong thực hiện chính sách KH&CN ở Đại học Thái Nguyên (ĐHTN) hiện nay diễn ra như thế nào dưới tác động của các yếu tố cấu trúc bên trong và bối cảnh bên ngoài?
2. Câu hỏi nghiên cứu 2: Cần xác lập những định hướng và hệ giải pháp chiến lược nào để hoàn thiện việc thực hiện chính sách KH&CN ở các đại học vùng tại Việt Nam từ thực tiễn ĐHTN?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu được kiểm chứng gồm:

• Giả thuyết 1 ($H_1$): Việc thực hiện chính sách KH&CN tại ĐHTN đã đạt được những chuyển biến rõ nét về quy mô và chất lượng thông qua vận dụng linh hoạt các biện pháp hành chính - kinh tế, tuy nhiên vẫn tồn tại điểm nghẽn nghiêm trọng do sự chồng chéo chức năng giữa Hội đồng Đại học và Ban Giám đốc, tâm lý "cát cứ" phân tán nguồn lực tại các đơn vị thành viên, và sự thiếu vắng các cơ chế khuyến khích sở hữu trí tuệ (SHTT), thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
• Giả thuyết 2 ($H_2$): Hiệu lực thực thi chính sách KH&CN tại đại học vùng chỉ có thể tối ưu hóa khi tái cấu trúc đồng bộ 3 trụ cột: trao thực quyền tự chủ cho Hội đồng Đại học, chuẩn hóa quy trình thực thi 5 giai đoạn liên thông, và hoàn thiện thể chế tài chính dựa trên cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng gắn với khai thác tài nguyên nghiên cứu dùng chung.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp chặt chẽ giữa Lý thuyết Chu trình Chính sách công (Public Policy Cycle), Lý thuyết Hệ thống Đổi mới Sáng tạo Quốc gia (National Innovation System - NIS), và Lý thuyết Tam giác Chức năng GDĐH. Phạm vi nghiên cứu khảo sát toàn diện quá trình thực thi chính sách tại ĐHTN từ khi thành lập theo Nghị định 31-CP năm 1994 đến giai đoạn 2017–2021, đối sánh với Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Huế và Đại học Đà Nẵng, tạo nên cơ sở thực nghiệm vững chắc cho các khuyến nghị chính sách cấp vĩ mô.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu trong nước và quốc tế cho thấy sự tiến hóa rõ rệt của các trường phái nghiên cứu chính sách công và chính sách KH&CN trong GDĐH. Nhánh nghiên cứu lý luận chính sách công kinh điển và hiện đại tại Việt Nam được định hình bởi các học giả như Dương Xuân Ngọc và cộng sự (2008) với việc xác lập hệ thống phân tích chu trình chính sách; Võ Khánh Vinh (2016) luận giải sâu sắc bản chất cấu trúc và cơ sở phương pháp luận của khoa học chính sách công; Hồ Việt Hạnh (2018) tiếp cận chính sách công từ góc độ tương quan quyền lực; Phạm Quý Thọ (2012) và Nguyễn Hữu Hải (2010, 2013) làm rõ các công cụ hoạch định, tổ chức thực thi và đánh giá chính sách. Về quản lý thực thi, Lê Văn Hòa (2016) phát triển mô hình quản lý thực thi chính sách công theo kết quả đầu ra (results-based management), tạo tiền đề lý thuyết quan trọng cho việc đánh giá hiệu năng chính sách KH&CN.

Về tiến trình chính sách KH&CN, Đặng Duy Thịnh (2014) trong công trình "Những chặng đường phát triển của chính sách KH&CN Việt Nam" đã khái quát bước chuyển dịch mang tính lịch sử: chuyển từ quản trị hành chính tập trung sang quản trị theo pháp quyền và kinh tế thị trường, chuyển đổi cơ chế cấp phát tài chính cứng nhắc sang đa dạng hóa nguồn lực xã hội, và biến doanh nghiệp thành trung tâm của hệ thống đổi mới. Đổi mới thể chế KH&CN được Trần Quốc Khánh (2014) và Phan Xuân Dũng (2016) phân tích sâu sắc qua việc triển khai Nghị quyết 20-NQ/TW và Luật KH&CN năm 2013, nổi bật là cơ chế đặt hàng, giao quyền tự chủ và mô hình Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia (NAFOSTED).

==========================================================================================
                     BẢN ĐỒ TIẾN TRÌNH LÝ THUYẾT VÀ ĐỊNH VỊ LUẬN ÁN
==========================================================================================
Trường phái Vĩ mô & Chu trình:             Trường phái Quản trị GDĐH & Đổi mới:
- Dương Xuân Ngọc (2008), Võ Khánh Vinh (2016) - Nelson (1993), OECD (NIS Framework)
- Phạm Quý Thọ (2012), Nguyễn Hữu Hải (2010)   - John Taylor (2014) (Research Management)
- Howlett (2009), Burstein (2003)              - Lâm Quang Thiệp (2013), Hoàng Hùng (2015)
                      \                               /
                       \                             /
                        \                           /
                 [ KHOẢNG TRỐNG THỂ CHẾ VÀ THỰC THI CHÍNH SÁCH ]
                 - Xung đột thẩm quyền mô hình đại học hai cấp
                 - Rào cản chuyển giao công nghệ & SHTT đại học vùng
                 - Thiếu khung quy trình 5 bước tích hợp nguồn lực
                                      |
                                      v
              =================================================
               ĐỊNH VỊ LUẬN ÁN: BÙI TRỌNG TÀI (2022)
               Tích hợp Chu trình Chính sách Công + NIS +
               Mô hình Quản trị Đại học Vùng Đa tầng
              =================================================

Trong bức tranh quốc tế, các nghiên cứu thể hiện những tranh biện sâu sắc về mô hình quản trị nghiên cứu trong trường đại học. John Taylor (2014, University of Southampton) chứng minh rằng các đại học nghiên cứu thành công đòi hỏi sự tái cấu trúc tổ chức nội bộ linh hoạt, khả năng đa dạng hóa nguồn thu ngoài ngân sách và trao quyền tự chủ học thuật gắn với trách nhiệm giải trình. Khảo sát của Lee, Morshidi Sirat, Wan Chang Da và Mageswary Karpudewan (2016) trong khuôn khổ dự án IHERD của OECD chỉ ra sự phân tách chiến lược tại Malaysia: Bộ GDĐH quản lý nghiên cứu cơ bản trong khi Bộ KH&CN chủ trì nghiên cứu ứng dụng, kết hợp cơ chế tài trợ cạnh tranh thu hút nhân tài toàn cầu. Ngược lại, Charas Suwanwela (Chulalongkorn University, Thái Lan) cảnh báo về những rào cản khi chuyển đổi sang mô hình đại học tự chủ nếu cơ chế tài chính công chưa đủ linh hoạt; trong khi Dy (Royal University of Phnom Penh, Campuchia) chỉ ra sự thất bại của chính sách KH&CN khi thiếu vắng các chế tài thúc đẩy và thang bậc thăng tiến nghề nghiệp không gắn liền với năng suất công bố khoa học.

Tại Việt Nam, các công trình của Lâm Quang Thiệp (2013), Trần Công Yên (2012), Trần Thị Hồng (2016), và Mai Hoàng Anh Mai (2021) đã đề cập đến mô hình đại học định hướng nghiên cứu và doanh nghiệp KH&CN trong trường đại học. Tuy nhiên, văn hiến học thuật vẫn tồn tại cuộc tranh biện chưa có hồi kết về mức độ phân cấp quản trị giữa đại học vùng và các trường đại học thành viên. Luận án của Bùi Trọng Tài định vị chính xác vào điểm nghẽn này, giải quyết khoảng trống thực thi chính sách KH&CN bằng cách thiết lập khung phân tích đa chiều, kết nối chặt chẽ giữa hành lang pháp lý vĩ mô với hành vi quản trị vi mô tại một thiết chế giáo dục vùng phức hợp.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào việc mở rộng Lý thuyết Thực thi Chính sách công (Policy Implementation Theory) và Lý thuyết Hệ thống Đổi mới Sáng tạo Quốc gia (NIS) trong bối cảnh các nền kinh tế chuyển đổi:

1. Mở rộng lý thuyết quản trị đại học hai cấp: Luận án phát triển khái niệm và mô hình cấu trúc quyền lực trong thực thi chính sách tại đại học vùng, làm rõ hiện tượng "phân mảnh thể chế" (institutional fragmentation) và tâm lý "cát cứ ly khai" của các trường thành viên đối với đại học mẹ. Luận án chứng minh rằng tính tự chủ đại học không đồng nghĩa với sự phân tán nguồn lực mà đòi hỏi cơ chế chia sẻ tài nguyên nghiên cứu tập trung.
2. Khái niệm hóa chính sách KH&CN cơ sở GDĐH: Xác lập luận điểm khẳng định chính sách KH&CN trong trường đại học là vùng giao thoa hữu cơ giữa chính sách KH&CN quốc gia và chính sách GDĐH, chịu sự chi phối kép của Luật KH&CN và Luật GDĐH.
3. Bổ sung mô hình tương tác chủ thể: Hệ thống hóa vai trò lãnh đạo của Đảng ủy, quyền quyết nghị chiến lược của Hội đồng Đại học và thẩm quyền hành chính của Ban Giám đốc, chỉ ra các nguyên nhân triệt tiêu động lực nghiên cứu khi thiếu sự phân định ranh giới quản trị và điều hành.

                  ┌─────────────────────────────────────────┐
                  │       CHỦ THỂ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH      │
                  │  - Đảng ủy (Lãnh đạo toàn diện)         │
                  │  - Hội đồng Đại học (Quyết nghị, Quyền) │
                  │  - Ban Giám đốc & Ban chức năng (Quản lý│
                  └────────────────────┬────────────────────┘
                                       │
                                       ▼ (Biện pháp: Hành chính, Kinh tế, Giáo dục)
  ┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
  │                 QUY TRÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH KH&CN CHUẨN HÓA 5 BƯỚC                  │
  │  [Bước 1] ───► [Bước 2] ───► [Bước 3] ───────► [Bước 4] ────────► [Bước 5]             │
  │  Lập kế hoạch  Phổ biến,     Phân công,       Theo dõi, kiểm tra,  Đánh giá, tổng kết, │
  │  triển khai    tuyên truyền  phối hợp         đôn đốc              rút kinh nghiệm     │
  └────────────────────────────────────┬───────────────────────────────────────────────────┘
                                       │
                                       ▼
  ┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
  │                        3 NHÓM NỘI DUNG CHÍNH SÁCH HOẠT ĐỘNG KH&CN                      │
  │  ┌───────────────────────┐ ┌──────────────────────────┐ ┌───────────────────────────┐  │
  │  │  Xây dựng & Thực hiện │ │ Hợp tác KH&CN            │ │ Chuyển giao công nghệ     │  │
  │  │  Nhiệm vụ KH&CN       │ │ (Trong nước & Quốc tế)   │ │ & Sở hữu trí tuệ          │  │
  │  └───────────────────────┘ └──────────────────────────┘ └───────────────────────────┘  │
  └────────────────────────────────────┬───────────────────────────────────────────────────┘
                                       │
                     ▲                 ▼                 ▲
                     │   TƯƠNG TÁC CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG  │
  ┌──────────────────┴─────────────────┐ ┌───────────────┴────────────────────────────────┐
  │         YẾU TỐ BÊN NGOÀI           │ │              YẾU TỐ BÊN TRONG                  │
  │ - Đặc thù đại học vùng đa ngành    │ │ - Nguồn lực tổ chức và nhân lực KH&CN          │
  │ - Thể chế, pháp luật KH&CN & GDĐH  │ │ - Nguồn lực tài chính (Ngân sách, Tự chủ, Quỹ) │
  │ - Môi trường KT-XH Trung du & MN   │ │ - Cơ sở vật chất, PTN, dữ liệu & thông tin     │
  └────────────────────────────────────┘ └────────────────────────────────────────────────┘

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết chính:

• Lý thuyết Chu trình Chính sách (Howlett & Ramesh, 2009; Dương Xuân Ngọc, 2008): Tiếp cận thực thi chính sách qua quy trình 5 bước khép kín: (1) Xây dựng kế hoạch triển khai $\rightarrow$ (2) Phổ biến, tuyên truyền chính sách $\rightarrow$ (3) Phân công, phối hợp thực hiện $\rightarrow$ (4) Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc $\rightarrow$ (5) Đánh giá, tổng kết và rút kinh nghiệm.
• Lý thuyết Hệ thống Đổi mới Quốc gia (NIS) & Triple Helix: Vận dụng quan điểm của Nelson (1993) và định hướng của OECD, coi trường đại học là một trong ba trụ cột đổi mới (Nhà nước - Viện/Trường - Doanh nghiệp), đóng vai trò cung cấp tri thức cơ bản và chuyển giao công nghệ cho sản xuất.
• Phương trình Công nghệ (Hoàng Đình Phi, 2008): Đánh giá năng lực KH&CN thông qua mô hình: $$\text{Technology } (T) = \text{Machines, Tools } (M) + \text{Knowledge } (K) + \text{Skills } (S)$$ Tương ứng với ba thành tố nền tảng: Technoware (phương tiện kỹ thuật, phòng thí nghiệm), Infoware (thông tin, cơ sở dữ liệu SHTT), và Humanware (đội ngũ cán bộ, nhà khoa học).

Điều kiện biên của khung phân tích: Mô hình được thiết kế đặc thù cho các cơ sở giáo dục đại học công lập đa ngành hoạt động theo cấu trúc hai cấp tại Việt Nam, chịu sự quản lý trực tiếp của Bộ Giáo dục và Đào tạo và gắn liền với các vùng kinh tế - xã hội có tính chất địa bàn đặc thù (Trung du và Miền núi phía Bắc).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ lập trường nhận thức luận thực chứng kết hợp giải thích (pragmatic positivism & interpretivism), sử dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods convergent design) nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu phân tích:

• Cấp độ phân tích đa tầng (multi-level analysis): Phân tích ở cấp độ vĩ mô (chính sách của Đảng, Nhà nước, Bộ GD&ĐT, Bộ KH&CN), cấp độ trung mô (Đại học Thái Nguyên - đại học mẹ), và cấp độ vi mô (7 trường đại học thành viên, 1 trường cao đẳng, 1 phân hiệu, 16 viện và trung tâm nghiên cứu).
• Mẫu khảo sát định lượng: Tổng số phiếu phát ra là 500 phiếu (chiếm $1/8$ trên tổng số gần 4.000 cán bộ viên chức toàn ĐHTN). Số phiếu thu về hợp lệ đạt $N = 420$ phiếu (tỷ lệ phản hồi đạt 84.0%). Phương pháp lấy mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên: 350 phiếu chia đều cho 7 trường thành viên (50 phiếu/đơn vị) dành cho giảng viên, nghiên cứu viên; 70 phiếu phân bổ cho đội ngũ cán bộ quản lý (Ban Giám đốc, Ban Giám hiệu, lãnh đạo khoa, phòng ban chức năng, quản lý phòng thí nghiệm). Khung thời gian thu thập dữ liệu định lượng diễn ra từ tháng 8/2017 đến tháng 8/2019.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quá trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc khoa học:

• Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp đồng thời 4 nguồn dữ liệu: (1) Dữ liệu sơ cấp từ bảng hỏi khảo sát $N=420$; (2) Dữ liệu phỏng vấn sâu (in-depth interview) trực tiếp Giám đốc ĐHTN, lãnh đạo Ban KH-CN&MT, các chuyên gia và nhà khoa học đầu ngành; (3) Dữ liệu thứ cấp từ Báo cáo chính trị Đảng bộ ĐHTN, báo cáo tổng kết hoạt động KH&CN thường niên giai đoạn 2011–2021; (4) Dữ liệu thống kê đối sánh quốc tế và các đại học đối đẳng (ĐHQGHN, ĐH Đà Nẵng, ĐH Huế).
• Độ tin cậy và giá trị đo lường: Bảng hỏi được thiết kế theo thang đo Likert chuẩn hóa, đo lường các nhóm biến: Nguồn lực KH&CN (nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất, thông tin); Quy trình thực thi 5 bước; Kết quả thực hiện 3 nhóm chính sách (nhiệm vụ KH&CN, hợp tác quốc tế, CGCN & SHTT). Độ giá trị nội dung (content validity) được thẩm định qua vòng lấy ý kiến hội đồng chuyên gia chính sách công.

Data và phân tích

Nhóm chỉ số nguồn lực & hoạt động KH&CN ĐHTN	Giai đoạn 2011–2015	Giai đoạn 2016–2020 (và năm 2021)
Quy mô đào tạo sinh viên (học sinh - SV)	~35.000 SV (60% chính quy)	~35.000 SV
Tổng số cán bộ viên chức, người lao động	~4.000 người	~4.000 người (tháng 4/2020)
Số lượng nhiệm vụ KH&CN cấp Nhà nước	25 nhiệm vụ (45 tỷ đồng)	Duy trì các đề tài trọng điểm
Số lượng nhiệm vụ KH&CN cấp Bộ	94 nhiệm vụ (55 tỷ đồng)	Phân bổ thường niên theo cơ chế quỹ
Số lượng đề tài KH&CN cấp Đại học	402 đề tài	Triển khai theo định hướng ứng dụng
Số lượng đề tài cấp cơ sở (Giảng viên / Sinh viên)	2.169 (GV) / 2.703 (SV)	Tăng trưởng ổn định
Hợp đồng chuyển giao công nghệ (CGCN)	94 hợp đồng ký kết	Mở rộng hợp tác vùng
Độ phủ mẫu khảo sát bảng hỏi ($N$)	$N=420$ phiếu hợp lệ / 500 phiếu phát ra (Đạt 84.0%)	Khảo sát 7 trường đại học thành viên

Các kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ (cross-tabulation), và tổng hợp dữ liệu định tính được thực hiện nhằm bóc tách các tương quan giữa mức độ đầu tư nguồn lực và hiệu quả thực thi chính sách KH&CN.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Qua quá trình phân tích thực chứng, luận án xác lập 5 phát hiện mang tính đột phá về thực trạng thực hiện chính sách KH&CN tại Đại học Thái Nguyên:

1. Sự dịch chuyển tích cực về năng lực nghiên cứu khoa học: Trong giai đoạn 2011–2015, ĐHTN đã đạt bước tiến lớn về quy mô nghiên cứu với 25 đề tài cấp Nhà nước (kinh phí 45 tỷ đồng), 94 đề tài cấp Bộ (kinh phí 55 tỷ đồng), 402 đề tài cấp Đại học, cùng 2.169 đề tài cấp cơ sở của cán bộ và 2.703 đề tài của sinh viên. ĐHTN đã ký kết thành công 94 hợp đồng chuyển giao công nghệ với các địa phương vùng Trung du và Miền núi phía Bắc.
2. Nghịch lý thể chế trong mô hình quản trị hai cấp: Nghiên cứu phát hiện sự bất cập sâu sắc trong mối quan hệ giữa Hội đồng Đại học, Đảng ủy và Ban Giám đốc. Mặc dù Luật GDĐH 2018 quy định Hội đồng Đại học là cơ quan quyền lực cao nhất, nhưng trên thực tế "chế định mô hình Hội đồng trường từ chỗ luật hóa đến áp dụng vào thực tiễn còn mới mẻ, nên còn xảy ra sự chồng chéo, chưa có thực quyền" trong việc quyết nghị chiến lược phát triển KH,CN&ĐMST.
3. Hiện tượng phân mảnh nguồn lực ("Tư duy cát cứ"): Tồn tại xung đột lợi ích và quản trị giữa đại học mẹ và các trường thành viên. Luận án chỉ rõ: "Chưa có một quy chế đủ mạnh để phát huy các nguồn lực KH&CN dùng chung của ĐHTN, tư duy cát cứ, ly khai khỏi Đại học vùng với tư cách là đại học ‘mẹ’ vẫn còn tồn tại trong một số cơ sở GDĐH thành viên với tư cách là đại học ‘con’". Điều này dẫn đến sự lãng phí nghiêm trọng các cơ sở vật chất dùng chung hiện đại như Trung tâm Số và Nhà thí nghiệm 5 tầng của Trường ĐHKTCN.
4. Điểm nghẽn về công cụ tài chính và cơ chế khoán: Biện pháp kinh tế trong thực thi chính sách chưa đủ mạnh. Mặc dù Nhà nước đã có chủ trương khoán chi, song quy trình thủ tục thanh quyết toán tài chính cho các đề tài KH&CN vẫn phức tạp, rườm rà, làm triệt tiêu động lực của các nhà khoa học. Nguồn thu từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu và chuyển giao công nghệ còn chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong tổng cơ cấu tài chính.
5. Khoảng trống nghiêm trọng về SHTT và tổ chức trung gian: Nhận thức về vai trò của tài sản trí tuệ tại ĐHTN còn hạn chế; đơn vị chưa thành lập được các tổ chức trung gian chuyên trách như Văn phòng Chuyển giao Công nghệ (Technology Transfer Office - TTO) hay Văn phòng Sở hữu Trí tuệ (Intellectual Property Office - IPO) để đại diện bảo hộ sáng chế, thương lượng bản quyền (license/patent) và ươm tạo doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off).

┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│               5 PHÁT HIỆN ĐỘT PHÁ VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH KH&CN TẠI ĐHTN                │
├────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ 1. TĂNG TRƯỞNG QUY MÔ: Triển khai 25 đề tài cấp Nhà nước (45 tỷ), 94 đề tài cấp Bộ    │
│    (55 tỷ), 402 đề tài cấp ĐH, ký 94 hợp đồng CGCN trong giai đoạn 2011–2015.          │
│                                                                                        │
│ 2. CHỒNG CHÉO QUYỀN LỰC: Hội đồng Đại học vùng chưa có thực quyền; chồng chéo vai trò  │
│    giữa Đảng ủy - Hội đồng Đại học - Ban Giám đốc trong hoạch định chiến lược KH&CN.   │
│                                                                                        │
│ 3. PHÂN MẢNH NGUỒN LỰC: Hiện tượng "cát cứ, ly khai" của các trường thành viên         │
│    ("đại học con") làm lãng phí các hạ tầng nghiên cứu dùng chung của "đại học mẹ".    │
│                                                                                        │
│ 4. ĐIỂM NGHẼN TÀI CHÍNH: Thủ tục tài chính rườm rà; cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối │
│    cùng chưa triệt để; thiếu hụt nguồn đầu tư mạo hiểm cho nghiên cứu phát triển.      │
│                                                                                        │
│ 5. THIẾU VẮNG THỂ CHẾ SHTT & TTO: Chưa có Văn phòng TTO/IPO chuyên trách; tỷ lệ đăng ký│
│    bằng độc quyền sáng chế và thành lập doanh nghiệp spin-off còn ở mức sơ khai.       │
└────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Luận án cung cấp một khung phân tích thực thi chính sách chuyên biệt cho các mô hình đại học phân tầng, bổ sung các biến số về văn hóa quản trị và hành vi phân cấp vào lý thuyết chính sách công.
• Về mặt phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình đánh giá thực thi chính sách KH&CN thông qua bảng hỏi phân tầng, cho phép nhân rộng để đánh giá các đại học quốc gia và đại học vùng khác tại Việt Nam.
• Về mặt thực tiễn và chính sách:
  • Cấp vĩ mô (Chính phủ, Bộ GD&ĐT, Bộ KH&CN): Hoàn thiện hành lang pháp lý phân định rõ quyền hạn tự chủ của đại học vùng; luật hóa cơ chế chia sẻ quyền lợi tài chính từ thương mại hóa sáng chế tương tự tinh thần Đạo luật Bayh-Dole của Hoa Kỳ.
  • Cấp trung mô (Đại học Thái Nguyên và các đại học vùng): Tái cấu trúc bộ máy quản trị, xóa bỏ cơ chế "cát cứ", ban hành quy chế sử dụng nguồn lực dùng chung bắt buộc; thành lập Trung tâm Chuyển giao Tri thức và Văn phòng SHTT (IPO/TTO) cấp đại học vùng.
  • Cơ chế tài chính: Đổi mới toàn diện quy trình cấp phát kinh phí theo cơ chế đặt hàng và khoán chi trọn gói theo sản phẩm đầu ra, giảm thiểu gánh nặng chứng từ hành chính cho nghiên cứu viên.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những đóng góp học thuật và thực tiễn vững chắc, luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu:

1. Giới hạn không gian và khách thể: Nghiên cứu tập trung chuyên sâu vào trường hợp điển hình của Đại học Thái Nguyên, do đó các đặc thù về kinh tế - xã hội vùng Trung du và Miền núi phía Bắc có thể tạo ra những điều kiện biên nhất định khi khái quát hóa cho các đại học thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long hoặc các trường đại học đơn ngành tự chủ hoàn toàn.
2. Giới hạn chủ thể phân tích: Luận án chỉ giới hạn khảo sát chủ thể thực hiện chính sách là bộ máy lãnh đạo, quản lý và cán bộ của bản thân ĐHTN, chưa phân tích sâu vai trò tác động trực tiếp của các cơ quan quản lý nhà nước cấp trên (Bộ GD&ĐT, Bộ KH&CN) và đối tác doanh nghiệp tiếp nhận công nghệ.
3. Phạm vi chính sách hoạt động: Luận án tập trung vào 3 nhóm chính sách hoạt động cốt lõi (Xây dựng nhiệm vụ KH&CN, Hợp tác KH&CN, CGCN & SHTT) trong khi xếp các chính sách về tài chính, nhân lực, cơ sở vật chất vào nhóm yếu tố ảnh hưởng.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Phát triển mô hình phương trình cấu trúc bình phương bé nhất từng phần (PLS-SEM) để lượng hóa mức độ tác động của từng rào cản thể chế đến hiệu quả thương mại hóa công nghệ tại các đại học công lập Việt Nam.
• Khảo sát mở rộng đa trường hợp (multi-case comparative study) đối sánh toàn diện giữa Đại học Thái Nguyên, Đại học Huế, Đại học Đà Nẵng, ĐHQG Hà Nội và ĐHQG TP. Hồ Chí Minh.
• Nghiên cứu cơ chế vận hành mô hình doanh nghiệp khoa học công nghệ (spin-off) và tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (incubator) bên trong khuôn viên đại học vùng.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo nền tảng cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Chính sách công, Quản lý công và Quản lý Khoa học & Công nghệ. Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên các tạp chí khoa học uy tín chuyên ngành kinh tế và chính sách công giai đoạn 2019–2022.
• Tác động quản trị GDĐH: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Hội đồng Đại học và Ban Giám đốc Đại học Thái Nguyên trong việc xây dựng Chiến lược phát triển KH,CN&ĐMST giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2045.
• Tác động chính sách quốc gia: Đóng góp bằng chứng thực tiễn cho Ban Kinh tế Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc sơ kết, tổng kết Nghị quyết 20-NQ/TW và hoàn thiện dự thảo sửa đổi các Nghị định hướng dẫn Luật GDĐH, Luật KH&CN.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Thúc đẩy chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật nông lâm nghiệp, y dược và kỹ thuật công nghiệp từ 7 trường thành viên của ĐHTN tới các tỉnh miền núi phía Bắc, góp phần trực tiếp xóa đói giảm nghèo và hiện đại hóa nông thôn.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên ngành Chính sách công: Tiếp cận một khung lý thuyết thực thi chính sách chuẩn hóa và hệ thống phương pháp nghiên cứu hỗn hợp mẫu mực trong phân tích quản trị GDĐH.
• Lãnh đạo các Đại học Vùng và Trường Đại học: Sử dụng các khuyến nghị về quản trị nguồn lực dùng chung, cơ chế phân cấp quyền lực và quy trình 5 bước để tối ưu hóa hiệu suất hoạt động KH&CN nội bộ.
• Các nhà hoạch định chính sách (Bộ GD&ĐT, Bộ KH&CN, Bộ Tài chính): Nắm bắt các rào cản thực tế từ cơ sở để thiết kế các chính sách tài chính KH&CN, quy chế tự chủ và hướng dẫn bảo hộ tài sản trí tuệ khả thi.
• Khu vực doanh nghiệp và Địa phương: Nâng cao cơ hội kết nối cung - cầu công nghệ với các nhóm nghiên cứu mạnh của đại học vùng thông qua các hợp đồng chuyển giao rõ ràng về mặt pháp lý và SHTT.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Thực thi Chính sách công trong mô hình tổ chức phức hợp bằng cách xây dựng thành công "Mô hình thực thi chính sách KH&CN đa tầng tại cơ sở GDĐH vùng". Công trình chứng minh rằng hiệu lực chính sách không chỉ phụ thuộc vào tính hoàn thiện của văn bản quy phạm mà bị quy định bởi mức độ giải tỏa xung đột thể chế giữa quyền lực chiến lược của Hội đồng Đại học và quyền điều hành của Ban Giám đốc, kết hợp với việc khắc phục hiện tượng "cát cứ" phân mảnh nguồn lực giữa đại học mẹ và các trường thành viên.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận khi so sánh với các nghiên cứu trước đây?

Khác biệt với các nghiên cứu trước đây (như công trình của Trần Thị Hồng 2016 chỉ dừng ở thống kê mô tả, hoặc Đặng Duy Thịnh 2014 tập trung phân tích tài liệu lịch sử), luận án đã thực hiện tiếp cận hỗn hợp tam giác hóa đa nguồn: khảo sát định lượng quy mô $N=420$ phân tầng đại diện trên 7 trường thành viên, phỏng vấn sâu trực tiếp lãnh đạo cao nhất của đại học vùng, và đối sánh dữ liệu đa chiều với Đại học Quốc gia và các đại học vùng khác.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực chứng là gì?

Phát hiện bất ngờ và nghịch lý nhất là: Mặc dù ĐHTN sở hữu tiềm lực KH&CN rất lớn với 4.000 cán bộ viên chức, 25 đề tài cấp Nhà nước, 94 đề tài cấp Bộ trong giai đoạn 2011–2015 và các cơ sở vật chất dùng chung hiện đại, nhưng hiệu quả thương mại hóa và đăng ký quyền sở hữu trí tuệ lại rất thấp. Nguyên nhân cốt lõi không nằm ở năng lực chuyên môn của nhà khoa học mà nằm ở sự tắc nghẽn thể chế: thiếu vắng tổ chức trung gian (TTO/IPO) và thủ tục thanh quyết toán tài chính hành chính hóa làm triệt tiêu động lực chuyển giao công nghệ.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) cho các cơ sở khác không?

Có. Luận án đã cung cấp trọn vẹn Quy trình thực thi chính sách KH&CN chuẩn hóa 5 bước (Kế hoạch $\rightarrow$ Tuyên truyền $\rightarrow$ Phân công, phối hợp $\rightarrow$ Kiểm tra, đôn đốc $\rightarrow$ Tổng kết, đánh giá) kèm theo bộ công cụ bảng khảo sát Likert chuẩn hóa (tại Phụ lục 2 và 3), cho phép các đại học vùng khác như Đại học Huế, Đại học Đà Nẵng áp dụng nguyên vẹn để đánh giá hiệu năng thực thi chính sách KH&CN tại đơn vị mình.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?

Luận án phác thảo chương trình nghiên cứu tập trung vào 3 hướng mũi nhọn: (1) Xây dựng cơ chế hình thành và vận hành doanh nghiệp KH&CN (spin-off) trong đại học vùng tự chủ; (2) Hoàn thiện khung pháp lý chia sẻ lợi nhuận thương mại hóa sáng chế giữa Nhà nước, Trường đại học và Nhà khoa học; (3) Thiết lập mạng lưới đổi mới sáng tạo mở (Open Innovation Network) kết nối đại học vùng với chuỗi giá trị của các tập đoàn đa quốc gia đứng chân trên địa bàn.

Kết luận

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận: Luận án đã xây dựng thành công khung phân tích thực hiện chính sách KH&CN đặc thù cho mô hình đại học vùng hai cấp tại Việt Nam, tích hợp hài hòa giữa Lý thuyết Chu trình Chính sách công, Hệ thống Đổi mới Quốc gia (NIS) và Phương trình Công nghệ.
2. Minh chứng thực nghiệm vững chắc: Phân tích dữ liệu thực chứng từ ĐHTN giai đoạn 2011–2021 với mẫu khảo sát $N=420$ đã bóc tách rõ nét bức tranh toàn cảnh: năng lực nghiên cứu phát triển mạnh về số lượng nhưng đang chịu sự kìm hãm bởi các nút thắt thể chế quản trị nội bộ.
3. Chỉ diện chính xác các điểm nghẽn quản trị: Luận án khẳng định sự chồng chéo chức năng giữa Hội đồng Đại học và Ban Giám đốc, tâm lý "cát cứ" nguồn lực tại các trường thành viên, và sự thiếu hụt các thiết chế SHTT (TTO/IPO) là những nguyên nhân căn cốt cản trở đổi mới sáng tạo.
4. Đề xuất hệ giải pháp đồng bộ 7 nhóm: Thiết lập lộ trình phân định rõ ranh giới quyền lực quản trị, trao thực quyền cho Hội đồng Đại học, cải cách công cụ tài chính theo hướng khoán chi đến sản phẩm cuối cùng, và bắt buộc liên thông cơ sở dữ liệu và phòng thí nghiệm dùng chung.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu chuyển giao đột phá: Đặt nền móng học thuật cho việc nghiên cứu thể chế hóa Đạo luật Bayh-Dole phiên bản Việt Nam và xây dựng các hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo bên trong các đại học vùng công lập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách KH&CN ở cơ sở GDĐH. Thực trạng thực hiện chính sách KH&CN ở ĐHTN hiện nay.

Định hướng và giải pháp hoàn thiện thực hiện chính sách KH&CN ở ĐHTN hiện nay. 12 luan an Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.Tình hình nghiên cứu về chính sách công, chính sách khoa học và công nghệ, chính sách khoa học và công nghệ ở cơ sở giáo dục đại học 1. Nhóm những công trình nghiên cứu về chính sách công, chính sách khoa học và công nghệ a) Nghiên cứu trong nước: Dương Xuân Ngọc và đồng tác giả (2008) với công trình: Khoa học chính sách công, nhà xuất bản Chính trị quốc gia. Theo các tác giả, chính sách công có từ lâu đời nhưng giữa thế kỷ XX mới thực sự trở thành khoa học độc lập và phát triển mạnh mẽ.

Ở nước ta, chưa có sự thống nhất các tính chất, tiêu chí về chính sách công để phân biệt chính sách với đường lối, chiến lược, cũng như khó phân định được đường lối của Đảng với chính sách của Nhà nước. Từ đó các tác giả tập trung nghiên cứu đối tượng, chức năng nhiệm vụ và phương pháp của khoa học chính sách công, chủ thể quy trình và phân tích chính sách công, hoạch định chính sách công, tổ chức thực hiện chính sách công, đánh giá hoàn thiện chính sách công. Các tác giả cũng chỉ ra một số vấn đề chung về chính sách công ở Việt Nam, những thành tựu, hạn chế và phương hướng nhằm đổi mới và hoàn thiện việc xây dựng chính sách công ở nước ta hiện nay [93]. Phạm Quý Thọ và đồng tác giả (2012) với công trình Chính sách công, Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông.

Theo nhóm tác giả, chính sách công là một bộ môn còn non trẻ ở nước ta. Trong những năm gần đây, hoạt động nghiên cứu việc hoạch định các chính sách công đã được Đảng, Nhà nước ta và cả xã hội quan tâm. Theo nhóm tác giả chính sách công là một hệ thống, và khoa học chính sách công phải nghiên cứu chỉ ra được nội dung và bản chất chính sách công, cấu trúc hệ thống chính sách công, chủ thể hoạt động chính sách công, công cụ chính sách công, hoạch định và thực thi chính sách công, đánh giá chính sách công, kết thúc và chu kỳ của chính sách công, và một số chính sách công tại Việt Nam [114]. Hồ Việt Hạnh (2018) với bài viết Bàn về khái niệm chính sách công, Tạp chí Nhân lực KHXH, số 12/2017.

Theo tác giả, chính sách công là một ngành khoa học có tính ứng dụng cao song được nghiên cứu ở nước ta chưa lâu. Chính vì vậy mà nhiều vấn đề căn cốt của ngành khoa học này vẫn còn được tranh luận một cách sôi nổi. Trong những vấn đề căn cốt đó có vấn đề khái niệm chính sách công. Nhằm góp phần làm rõ vấn đề này, bài viết tập trung làm rõ khái niệm chính sách công dựa trên cách tiếp cận quyền lực và trong sự so sánh với chính sách tư [68].

13 luan an Võ Khánh Vinh (2016) với bài viết Khoa học chính sách công: Một số vấn đề cơ bản, Tạp chí Nhân lực Khoa học xã hội, số 10/2016. Theo tác giả, khoa học chính sách công là một ngành mới phát triển ở nước ta trong những thập niên gần đây. Khoa học chính sách công nghiên cứu chính sách công ở tất cả các phương diện phong phú, đa dạng của nó. Bài viết bước đầu luận giải chính sách công với tư cách là một khoa học, làm sáng tỏ những vấn đề: chính sách công trong quan hệ hiện thực và quan hệ nghiên cứu, hiểu biết chính sách công và khoa học chính sách công, sự hình thành và phát triển của khoa học chính sách công, nghề chính sách công, cơ cấu của khoa học chính sách công [137].

Nguyễn Hữu Hải (2010) với công trình sách chuyên khảo Chính sách công – Những vấn đề cơ bản, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia. Công trình cung cấp những kiến thức lý luận chung nhất về chính sách công như: quá trình phát triển khoa học chính sách; đặc điểm, vai trò và phân loại chính sách công; cấu trúc nội dung và chu trình chính sách công; nguyên tắc, căn cứ, các bước và phương pháp, công cụ hoạch định chính sách công; yêu cầu, các hình thức, phương pháp tổ chức thực thi chính sách công và phân cấp quản lý chính sách công; nguyên tắc, tiêu chí, quy trình, nội dung và phương pháp phân tích chính sách công; nội dung đánh giá chính sách công; tổ chức công tác phân tích, đánh giá chính sách công. Đặc biệt tác giả còn chú trọng đến việc vận dụng những kiến thức cơ bản vào thực tiễn đánh giá chính sách công [65]. Nguyễn Hữu Hải và Lê Văn Hòa (2013) (đồng chủ biên) với công trình Đại cương về chính sách công, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia – Sự thật.

Mục đích của công trình nhằm đáp ứng nhu cầu về giảng dạy và học tập về chính sách công cho giảng viên, sinh viên chuyên ngành chính sách công và là tài liệu tham khảo cho đội ngũ cán bộ, công chức đang hoạt động thực tiễn trong các cơ quan nhà nước, những nhà nghiên cứu về chính sách công,. Nội dung của cuốn sách giới thiệu những kiến thức đại cương về phân tích chính sách công như: khái quát về phân tích chính sách công, đặc trưng của nghề phân tích chính sách công, tiêu chuẩn nhân sự làm chuyên môn về phân tích chính sách công, quy trình, nội dung và phương pháp phân tích chính sách công. Các tác giả đặc biệt chú trọng đến việc vận dụng những kiến thức cơ bản vào thực tiễn phân tích chính sách công thông qua rèn luyện kỹ năng trong các bài tập ứng dụng [66]. 14 luan an Lê Văn Hòa (2016) với công trình Quản lý thực thi chính sách công theo kết quả, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

Tác giả tập trung làm rõ bản chất của quản lý theo kết quả, bản chất của thực thi chính sách công và quản lý thực thi chính sách công theo kết quả, đánh giá thực trạng quản lý thực thi chính sách công ở Việt Nam; từ đó đề xuất áp dụng quản lý thực thi chính sách công theo kết quả, nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả, trách nhiệm giải trình và phát huy dân chủ trong thực thi chính sách công ở Việt Nam [71]. Đặng Duy Thịnh (2014), với nghiên cứu “Những chặng đường phát triển của chính sách KH&CN Việt Nam”. Bằng các phương pháp như nghiên cứu tài liệu, phỏng vấn sâu, tác giả đã chỉ ra mốc lịch sử của nền khoa học hiện đại Việt Nam bắt nguồn từ năm 1906 khi Toàn quyền Pháp tại Đông dương ký sắc lệnh thành lập Viện Đại học Đông Dương; nghiên cứu không phủ nhận thành quả của các bậc tiền nhân trước năm 1945 và cả các thành tựu của miền Nam trước 1975, nhưng nghiên cứu chỉ tập trung từ giai đoạn 1959 đến nay, năm khởi đầu thành lập Ủy ban Khoa học nhà nước. Những chặng đường phát triển của Chính sách KH&CN Việt Nam được tác giả khái quát trong các luận điểm: 1- Từ hoạt động KH&CN thuộc quyền độc tôn chỉ huy quan liêu của Nhà nước sang hoạt động KH&CN đa thành phần trên thị trường; 2- Từ cách thức tổ chức biệt lập đến mối liên kết ngày càng chặt chẽ giữa KH&CN với sản xuất và đào tạo trong một thiết chế hướng tới tự trị; 3- Từ nguồn tài chính duy nhất của Nhà nước cấp phát theo nguyên tắc hành chính cứng nhắc đến nguồn tài chính đa dạng, hoạt động theo thị trường; 4- Từ nguồn nhân lực KH&CN tù đọng, hành chính hóa sang nguồn nhân lực ngày càng vận động linh hoạt theo thị trường; 5- Chủ động đưa các thành tựu công nghệ đối mặt với thị trường.

Chính sách KH&CN thời gian qua đã chuyển từ phương thức quản lý hành chính sang quản lý theo pháp quyền; chuyển từ Nhà nước độc tôn thực hiện nhiệm vụ KH&CN sang đa dạng hóa hoạt động KH&CN và chuyển từ việc doanh nghiệp không tham gia hoạt động KH&CN sang doanh nghiệp trở thành chủ thể chính trong hoạt động KH&CN [113]. Trần Quốc Khánh (2014) với đề tài: Một số nội dung cơ bản trong đổi mới chính sách KH&CN đã chỉ ra những điểm đổi mới toàn diện trong chính sách KH&CN của Việt Nam trong những năm gần đây, đánh dấu bằng ba văn bản quan trọng: Nghị quyết Trung ương 6 khóa IX về "Phát triển KH&CN phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN 15 luan an và HNQT (Nghị quyết số 20 - NQ/TW ngày 01/11/2012); Luật KH&CN số 29/2013/QH13; Chiến lược phát triển KH&CN giai đoạn 2011 - 2020. Nghiên cứu đã chỉ ra những điểm đổi mới căn bản trong chính sách KH&CN của Việt Nam từ đổi mới chính sách nhân lực KH&CN như việc ưu đãi đối với người bổ nhiệm vào các chức danh khoa học, chức danh công nghệ; chính sách thu hút và trọng dụng đối với ba nhóm các nhà khoa học là nhà khoa học đầu ngành, nhà khoa học được giao chủ trì nhiệm vụ KH&CN cấp quốc gia đặc biệt quan trọng và nhà khoa học trẻ tài năng; đối với cơ chế chính sách quản lý nhiệm vụ KH&CN nhấn mạnh vào việc “đẩy mạnh thực hiện cơ chế đặt hàng, đấu thầu thực hiện nhiệm vụ KH&CN và cơ chế khoán kinh phí đến sản phẩm KH&CN cuối cùng theo kết quả đầu ra. Xây dựng cơ chế đặc thù trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước để thực hiện nhiệm vụ KH&CN theo hướng giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho tổ chức, cá nhân chủ trì nhiệm vụ KH&CN”[54]; đối với chính sách đầu tư cho KH&CN, nghiên cứu đã chỉ ra việc huy động mạnh mẽ nguồn vốn xã hội và nguồn vốn nước ngoài đầu tư cho phát triển KH&CN, không ngừng tăng đầu tư GDP cho KH&CN tăng 2% đến năm 2020 và tăng 3% đến năm 2030 [82;22,23]; đối với chính sách tài chính cho KH&CN đã chỉ ra những điểm mới trong chính sách như khoán chi đối với thực hiện nhiệm vụ KH&CN sử dụng ngân sách Nhà nước; cấp kinh phí thực hiện các nhiệm vụ KH&CN theo hình thức quỹ [82;24].

Phan Xuân Dũng (2016), nghiên cứu Đẩy mạnh hoạt động KH&CN phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Với việc sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu và phân tích tổng hợp, tác giả cho rằng KH&CN đóng vai trò quan trọng trong phát triển KT-XH. Tuy nhiên, những kết quả đạt được chưa tương xứng với tiềm năng trí tuệ và tố chất của đội ngũ cán bộ KH&CN cũng như người dân Việt Nam, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.