Chính Sách Đối Ngoại Của Đảng Cộng Sản Việt Nam Với Khu Vực Đông Nam Á Từ Năm 1995 Đến Năm 2006

Luận án phân tích chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam với khu vực Đông Nam Á giai đoạn 1995-2006, nêu bật những thành tựu và thách thức.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoàn
• Người hướng dẫn: GS. Vũ Dương Ninh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Chính Sách Đối Ngoại Của Đảng Cộng Sản Việt Nam Với Khu Vực Đông Nam Á Từ Năm 1995 Đến Năm 2006
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các chữ viết tắt
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG VỚI KHU VỰC ĐÔNG NAM Á TRONG GIAI ĐOẠN 1995 - 2001
• 1.1. NHÌN LẠI CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI ĐỔI MỚI CỦA ĐẢNG TRONG NHỮNG NĂM 1986 - 1995
• 1.1.1. Sự chuyển biến của tình hình thế giới và khu vực
• 1.1.2. Sự hình thành đường lối đối ngoại đổi mới từ Đại hội VI (1986) đến Đại hội VII (1991)
• 1.1.3. Đảng lãnh đạo đưa Việt Nam gia nhập ASEAN (1986 - 1995)
• 1.2. CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG VỚI KHU VỰC ĐÔNG NAM Á TRONG NHỮNG NĂM 1995 - 2001 VÀ SỰ ĐÓNG GÓP CỦA VIỆT NAM VÀO CÁC HOẠT ĐỘNG AN NINH - CHÍNH TRỊ KHU VỰC
• 1.2.1. Bối cảnh quốc tế và khu vực
• 1.2.2. Đại hội VIII (1996) và những điều chỉnh trong chính sách đối ngoại của Đảng
• 1.2.3. Sự tham gia và đóng góp tích cực của Việt Nam vào các hoạt động chính trị - an ninh khu vực
• 1.3. TĂNG CƯỜNG QUAN HỆ HỮU NGHỊ VÀ TÍCH CỰC THAM GIA CÁC HOẠT ĐỘNG HỢP TÁC KHU VỰC
• 1.3.1. Tăng cường quan hệ chính trị và hợp tác kinh tế song phương với một số nước trong khu vực
• 1.3.2. Tham gia hợp tác kinh tế trong khuôn khổ ASEAN
• 1.3.3. Tham gia hợp tác chuyên ngành trong khuôn khổ ASEAN
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG VỚI KHU VỰC ĐÔNG NAM Á TRONG GIAI ĐOẠN 2001 - 2006
• 2.1. CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG TRONG NHỮNG NĂM 2001 - 2006
• 2.1.1. Những biến động của tình hình quốc tế và khu vực
• 2.1.2. Sự phát triển chính sách đối ngoại của Đảng từ Đại hội IX (2001) đến Đại hội X (2006)
• 2.1.3. Sự tham gia và đóng góp của Việt Nam trong các hoạt động của ASEAN
• 2.2. ĐẨY MẠNH QUAN HỆ HỮU NGHỊ VÀ HỢP TÁC VỚI CÁC NƯỚC TRONG KHU VỰC
• 2.2.1. Tiếp tục củng cố và phát triển quan hệ hữu nghị, hợp tác Việt Nam - Lào - Campuchia
• 2.2.2. Thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa Việt Nam với các nước còn lại trong khu vực Đông Nam Á
• 2.2.3. Tham gia Chương trình hợp tác Tiểu vùng Mê Kông mở rộng (GMS)
• 2.3. HỢP TÁC TRONG MỘT SỐ LĨNH VỰC GIỮA VIỆT NAM VỚI CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á
• 2.3.1. Hợp tác văn hoá, giáo dục và một số lĩnh vực giữa Việt Nam với các nước Đông Nam Á
• 2.3.2. Hợp tác chuyên ngành trong khuôn khổ ASEAN
• 2.3.3. Hợp tác trên một số lĩnh vực khác trong khuôn khổ ASEAN
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 3.1. MỘT SỐ NHẬN XÉT CƠ BẢN
• 3.1.1. Từ năm 1995 đến năm 2006, Đảng đề ra chính sách đối ngoại tích cực chủ động phát triển quan hệ hợp tác hữu nghị với khu vực Đông Nam Á, góp phần củng cố, thúc đẩy sự lớn mạnh của ASEAN
• 3.1.2. Từ năm 1995 đến năm 2006 chính sách đối ngoại của Đảng với khu vực Đông Nam Á nhằm phát triển quan hệ hợp tác toàn diện và đã đạt một số thành tựu quan trọng
• 3.1.3. Trong những năm 1995 - 2006 chính sách đối ngoại của Đảng với khu vực Đông Nam Á còn bộc lộ một số hạn chế
• 3.1.4. Trong thời gian tới chính sách đối ngoại của Đảng với khu vực Đông Nam Á đứng trước nhiều thách thức mới
• 3.2. MỘT SỐ KINH NGHIỆM CHỦ YẾU
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách Đối Ngoại Việt Nam Tại Đông Nam Á

Chính sách đối ngoại đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Khu vực Đông Nam Á luôn là ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Từ năm 1995 đến 2006, Đảng Cộng Sản Việt Nam (ĐCSVN) đã có những điều chỉnh quan trọng trong chính sách đối ngoại với khu vực, đặc biệt sau khi gia nhập ASEAN năm 1995. Chính sách này tập trung vào việc tăng cường hợp tác kinh tế, văn hóa, và an ninh với các nước trong khu vực. Chính sách đối ngoại của Việt Nam là sự kế thừa và phát triển đường lối đối ngoại của các thời kỳ trước, thể hiện tính liên tục và nhất quán trong toàn bộ đường lối chính trị của Việt Nam, thể hiện tính liên tục và nhất quán trong toàn bộ đường lối chính trị của Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng đầu tiên cho nền ngoại giao hiện đại của Việt Nam.

1.1. Bối Cảnh Quốc Tế và Khu Vực Ảnh Hưởng Chính Sách

Thế giới và khu vực có những biến động lớn ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của Việt Nam. Toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức. Sự trỗi dậy của Trung Quốc và các cường quốc khác cũng ảnh hưởng đến cục diện khu vực. Việt Nam cần phải điều chỉnh chính sách để thích ứng với những thay đổi này, đảm bảo lợi ích quốc gia trong bối cảnh mới. Những biến động này đòi hỏi Việt Nam phải có một chính sách đối ngoại linh hoạt và chủ động để đối phó với các thách thức và tận dụng các cơ hội.

1.2. Mục Tiêu và Nguyên Tắc Cơ Bản Trong Quan Hệ Với ASEAN

Mục tiêu chính của chính sách đối ngoại của Việt Nam là duy trì hòa bình, ổn định, và phát triển trong khu vực. Việt Nam luôn tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của quan hệ quốc tế như tôn trọng độc lập, chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, và giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Các nguyên tắc này là nền tảng cho quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Việt Nam và các nước trong ASEAN. Việt Nam luôn chủ trương xây dựng Quan hệ Việt Nam - Đông Nam Á trên cơ sở bình đẳng và cùng có lợi.

II. Phân Tích Vai Trò Việt Nam Trong Hội Nhập ASEAN 1995 2006

Gia nhập ASEAN năm 1995 là một bước ngoặt quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Trong giai đoạn 1995-2006, Việt Nam đã tích cực tham gia vào các hoạt động của ASEAN, đóng góp vào sự phát triển của tổ chức này. Việt Nam đã thể hiện vai trò là một thành viên có trách nhiệm, góp phần xây dựng một cộng đồng ASEAN vững mạnh và gắn kết. Vai trò của Việt Nam trong ASEAN ngày càng được khẳng định thông qua các hoạt động ngoại giao và hợp tác kinh tế.

2.1. Đóng Góp Của Việt Nam Vào Hợp Tác Chính Trị và An Ninh

Việt Nam đã tích cực tham gia vào các hoạt động hợp tác chính trị và an ninh của ASEAN, góp phần duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực. Việt Nam đã chủ động đề xuất nhiều sáng kiến quan trọng, đóng góp vào việc xây dựng các cơ chế hợp tác hiệu quả. Việc tham gia vào các diễn đàn an ninh khu vực như ARF (Diễn đàn khu vực ASEAN) giúp Việt Nam tăng cường vị thế và vai trò của mình trong khu vực. An ninh khu vực Đông Nam Á là mối quan tâm hàng đầu của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh các tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông.

2.2. Tác Động Của Chính Sách Mở Cửa Đến Kinh Tế Việt Nam Sau Gia Nhập ASEAN

Gia nhập ASEAN đã tạo điều kiện cho Việt Nam mở rộng quan hệ kinh tế với các nước trong khu vực và trên thế giới. Chính sách mở cửa và hội nhập quốc tế đã giúp Việt Nam thu hút đầu tư nước ngoài, tăng cường xuất khẩu, và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Việc tham gia vào các hiệp định thương mại tự do (FTA) của ASEAN cũng mang lại nhiều lợi ích cho Việt Nam. Tuy nhiên, Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức, chẳng hạn như sự cạnh tranh gay gắt từ các nước khác trong khu vực.

III. Các Ưu Tiên Trong Quan Hệ Song Phương Việt Nam Đông Nam Á

Việt Nam chú trọng phát triển quan hệ song phương với các nước Đông Nam Á, đặc biệt là các nước láng giềng như Lào, Campuchia. Quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước này có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh và phát triển của Việt Nam. Việt Nam cũng tăng cường quan hệ với các nước khác trong khu vực như Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Singapore... trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau và cùng có lợi. Quan hệ song phương Việt Nam với các nước Đông Nam Á được xây dựng trên nền tảng tin cậy và hợp tác.

3.1. Củng Cố Quan Hệ Đặc Biệt Với Lào và Campuchia

Quan hệ đặc biệt giữa Việt Nam, Lào, và Campuchia có ý nghĩa chiến lược quan trọng đối với an ninh và phát triển của cả ba nước. Việt Nam luôn ưu tiên củng cố và phát triển quan hệ với hai nước láng giềng này, thông qua các hoạt động hợp tác kinh tế, văn hóa, và an ninh. Việc hỗ trợ Lào và Campuchia phát triển kinh tế - xã hội cũng là một ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Chính sách hòa bình và hợp tác là yếu tố quan trọng trong quan hệ giữa ba nước.

3.2. Thúc Đẩy Hợp Tác Kinh Tế và Đầu Tư Với Các Nước ASEAN

Việt Nam tích cực thúc đẩy hợp tác kinh tế và đầu tư với các nước ASEAN, thông qua việc tham gia vào các dự án chung, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và đầu tư. Việc tăng cường hợp tác kinh tế với các nước ASEAN giúp Việt Nam mở rộng thị trường, thu hút vốn đầu tư, và nâng cao năng lực cạnh tranh. Hợp tác kinh tế Đông Nam Á là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.

3.3 Tăng cường hợp tác quốc phòng an ninh đối ngoại

Để đối phó với các thách thức an ninh phi truyền thống như tội phạm xuyên quốc gia, biến đổi khí hậu, và dịch bệnh, Việt Nam đã tăng cường hợp tác với các nước ASEAN trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, và đối ngoại. Việc chia sẻ thông tin, phối hợp hành động, và tham gia vào các diễn tập chung giúp tăng cường khả năng ứng phó với các thách thức này.Việt Nam chủ trương giải quyết các tranh chấp thông qua đối thoại hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế.

IV. Thách Thức và Cơ Hội Trong Chính Sách Đối Ngoại 1995 2006

Trong giai đoạn 1995-2006, chính sách đối ngoại của Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức và cơ hội. Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tạo ra nhiều cơ hội phát triển, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức về cạnh tranh và sự phụ thuộc vào bên ngoài. Các tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông cũng là một thách thức lớn đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam. Tuy nhiên, Việt Nam đã chủ động đối phó với các thách thức này, tận dụng các cơ hội, và đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Các thách thức trong chính sách đối ngoại của Việt Nam đòi hỏi sự linh hoạt và sáng tạo.

4.1. Ảnh Hưởng Của Toàn Cầu Hóa và Hội Nhập Quốc Tế

Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đã tạo ra nhiều cơ hội cho Việt Nam phát triển kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài, và mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức, chẳng hạn như sự cạnh tranh gay gắt từ các nước khác, sự phụ thuộc vào bên ngoài, và các tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội.Việt Nam cần phải có một chính sách phù hợp để tận dụng các cơ hội và giảm thiểu các rủi ro từ toàn cầu hóa.

4.2. Giải Quyết Tranh Chấp Biển Đông Bằng Biện Pháp Hòa Bình

Các tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông là một thách thức lớn đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam. Việt Nam luôn chủ trương giải quyết các tranh chấp này bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS). Việt Nam cũng tích cực tham gia vào các hoạt động hợp tác trong khu vực, nhằm xây dựng lòng tin và giảm căng thẳng. Quan hệ chính trị Việt Nam - Đông Nam Á cần được duy trì ổn định để giải quyết các tranh chấp một cách hòa bình.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Thành Công Hạn Chế Chính Sách Đối Ngoại

Nghiên cứu cho thấy, chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam với khu vực Đông Nam Á từ năm 1995 đến 2006 đã đạt được những thành công nhất định. Việt Nam đã khẳng định được vị thế và vai trò của mình trong ASEAN, góp phần duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực. Tuy nhiên, chính sách này cũng còn một số hạn chế, chẳng hạn như sự phụ thuộc vào bên ngoài và các vấn đề liên quan đến hiệu quả hợp tác. Tác động của chính sách đối ngoại đến kinh tế Việt Nam là rõ rệt, tuy nhiên cần tiếp tục cải thiện.

5.1. Đánh Giá Các Thành Tựu Nổi Bật Trong Giai Đoạn Nghiên Cứu

Trong giai đoạn 1995-2006, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong chính sách đối ngoại với khu vực Đông Nam Á. Việc gia nhập ASEAN năm 1995 đã tạo điều kiện cho Việt Nam mở rộng quan hệ kinh tế, văn hóa, và chính trị với các nước trong khu vực. Việt Nam cũng đã tích cực tham gia vào các hoạt động của ASEAN, đóng góp vào sự phát triển của tổ chức này. Các thành tựu này đã góp phần nâng cao vị thế và vai trò của Việt Nam trong khu vực và trên thế giới.

5.2. Nhận Diện Những Hạn Chế Cần Khắc Phục

Bên cạnh những thành tựu đạt được, chính sách đối ngoại của Việt Nam với khu vực Đông Nam Á cũng còn một số hạn chế cần khắc phục. Việt Nam vẫn còn phụ thuộc vào bên ngoài trong một số lĩnh vực, chẳng hạn như công nghệ và vốn đầu tư. Hiệu quả hợp tác trong một số lĩnh vực còn chưa cao, và cần phải được cải thiện. Các hạn chế này đòi hỏi Việt Nam phải có những điều chỉnh và cải cách phù hợp trong chính sách đối ngoại.

VI. Tương Lai Chính Sách Đối Ngoại Định Hướng Phát Triển

Chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam với khu vực Đông Nam Á cần tiếp tục được điều chỉnh và hoàn thiện để đáp ứng với những thay đổi của tình hình thế giới và khu vực. Việt Nam cần tiếp tục phát huy vai trò là một thành viên có trách nhiệm của ASEAN, góp phần xây dựng một cộng đồng ASEAN vững mạnh và gắn kết. Chính sách đối ngoại đa phương cần được tăng cường để đối phó với các thách thức toàn cầu.

6.1. Đề Xuất Các Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Chính Sách

Để nâng cao hiệu quả chính sách đối ngoại với khu vực Đông Nam Á, Việt Nam cần tập trung vào một số giải pháp sau: Thứ nhất, tăng cường hợp tác kinh tế và đầu tư với các nước trong khu vực. Thứ hai, chủ động tham gia vào các hoạt động của ASEAN, đóng góp vào việc xây dựng các cơ chế hợp tác hiệu quả. Thứ ba, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế. Thứ tư, tăng cường hợp tác trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, và đối ngoại.

6.2. Tầm Nhìn và Định Hướng Phát Triển Quan Hệ Việt Nam ASEAN

Trong tương lai, quan hệ Việt Nam - ASEAN cần tiếp tục phát triển trên cơ sở tin cậy và hợp tác. Việt Nam cần phát huy vai trò là một thành viên có trách nhiệm của ASEAN, góp phần xây dựng một cộng đồng ASEAN vững mạnh và gắn kết. Việt Nam cũng cần chủ động tham gia vào các hoạt động của ASEAN, đóng góp vào việc xây dựng các cơ chế hợp tác hiệu quả. Tầm nhìn và định hướng phát triển quan hệ Việt Nam - ASEAN cần được xây dựng trên cơ sở lợi ích chung của cả hai bên.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ lịch sử với đề tài "Chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam với khu vực Đông Nam Á từ năm 1995 đến năm 2006" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hoàn thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Vũ Dương Ninh tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội (bảo vệ năm 2011). Công trình thuộc chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (mã số: 62.01).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, nhân tố quốc tế luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng cho nền ngoại giao hiện đại với tuyên bố sẵn sàng đặt quan hệ thân thiện, hợp tác với mọi quốc gia trên nguyên tắc tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, bình đẳng cùng có lợi và chung sống hòa bình. Đường lối đối ngoại hiện nay của Đảng Cộng sản Việt Nam là sự kế thừa, phát triển liên tục các giá trị đó, đặc biệt từ khi đất nước bước vào thời kỳ Đổi mới (năm 1986).

Là một quốc gia nằm trong không gian địa lý Đông Nam Á, quan hệ giữa Việt Nam và các nước láng giềng trong khu vực luôn chiếm vị trí ưu tiên chiến lược. Thực tiễn quan hệ giữa Việt Nam và các nước Đông Nam Á đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm, đặc biệt có bước chuyển biến quyết định từ thời điểm Việt Nam chính thức gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) vào tháng 7 năm 1995. Mặc dù quan hệ hợp tác nhiều mặt đã đạt được những thành quả quan trọng, thực tiễn triển khai chính sách vẫn bộc lộ những hạn chế và đối mặt với các thách thức mới. Do đó, việc nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện chính sách đối ngoại của Đảng với khu vực Đông Nam Á giai đoạn 1995 - 2006 là yêu cầu cần thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn nhằm làm sáng tỏ vai trò lãnh đạo của Đảng, tổng kết bài học kinh nghiệm và phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu lịch sử Đảng và đường lối cách mạng.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định gồm 2 nội dung:

1. Trình bày và phân tích chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với khu vực Đông Nam Á từ năm 1995 đến năm 2006.
2. Nêu lên những thành tựu, hạn chế và rút ra những kinh nghiệm chủ yếu trong quan hệ giữa Việt Nam với các nước Đông Nam Á dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể bao gồm 3 nhiệm vụ:

1. Đi sâu phân tích chủ trương, chính sách và biện pháp của Đảng trong quan hệ với khu vực Đông Nam Á qua hai giai đoạn: 1995 - 2001 và 2001 - 2006.
2. Hệ thống hóa, khái quát hóa các nguồn tư liệu hiện có, bổ sung các nguồn tư liệu mới nhằm tái hiện khách quan quá trình Đảng lãnh đạo thực hiện chính sách đối ngoại với các nước Đông Nam Á trong giai đoạn 1995 - 2006.
3. Đánh giá thành tựu, chỉ ra các hạn chế trong việc thực thi chính sách đối ngoại của Đảng với khu vực Đông Nam Á giai đoạn 1995 - 2006 và đúc kết những bài học kinh nghiệm thực tiễn.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các chủ trương, đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với khu vực Đông Nam Á (trong đó có tổ chức ASEAN) và quá trình chỉ đạo của Đảng, Nhà nước trong việc tổ chức triển khai thực hiện các chính sách đó.
• Phạm vi không gian: Khu vực Đông Nam Á, trọng tâm là mối quan hệ đa phương với tổ chức ASEAN cũng như quan hệ hợp tác với các quốc gia thành viên trong khu vực.
• Phạm vi thời gian: Trọng tâm từ năm 1995 đến năm 2006 (có điểm qua bối cảnh giai đoạn 1975 - 1995 và liên hệ với giai đoạn sau năm 2006).
  • Mốc bắt đầu (1995): Thời điểm Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 7 của ASEAN, mở ra giai đoạn hội nhập khu vực toàn diện.
  • Mốc phân kỳ (2001): Đánh dấu sự chuyển biến quốc tế sau sự kiện ngày 11/9/2001, đồng thời là năm diễn ra Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng, mở đầu Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm (2001 - 2010).
  • Mốc kết thúc (2006): Đánh dấu chặng đường 20 năm Đổi mới, thời điểm tiến hành Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng và thời điểm Việt Nam cơ bản hoàn thành lộ trình cắt giảm thuế quan xuống mức 0 - 5% theo cam kết CEPT/AFTA.
• Phạm vi nội dung: Luận án tập trung làm rõ chủ trương, chính sách đối ngoại cơ bản của Đảng và sự chỉ đạo thực thi trên các lĩnh vực then chốt (chính trị, an ninh, kinh tế, văn hóa - xã hội), không đi sâu nghiên cứu chi tiết toàn diện lịch sử quan hệ ngoại giao song phương với từng nước riêng lẻ.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trong và ngoài nước

Tác giả luận án đã khảo cứu và hệ thống hóa nguồn tài liệu nghiên cứu liên quan thành các nhóm công trình chủ yếu:

Nhóm công trình	Tác giả tiêu biểu	Tên công trình / Tài liệu	Nội dung chính được trích dẫn
Lịch sử ngoại giao Việt Nam	Bộ Ngoại giao, nhiều tác giả	Ngoại giao Việt Nam 1945-2000 [11]; Năm mươi năm ngoại giao Việt Nam [93]; Đối ngoại Việt Nam thời kỳ đổi mới [10]; Biên niên ngoại giao Việt Nam thời kỳ đổi mới (1986 - 2006) [30]; Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo hoạt động đối ngoại 1986 - 2000 [180].	Khái quát tiến trình lịch sử ngoại giao Việt Nam từ năm 1945, trình bày chủ trương và quan hệ đối ngoại thời kỳ Đổi mới gắn với khu vực Đông Nam Á.
Tổng thể về ASEAN và hội nhập	Nguyễn Duy Quý; Đào Huy Ngọc, Nguyễn Phương Bình, Hoàng Anh Tuấn; Vũ Dương Ninh (chủ biên); Phạm Đức Thành, Trần Khánh.	Tiến tới một ASEAN hoà bình ổn định và phát triển bền vững [137]; ASEAN và sự hội nhập của Việt Nam [117]; Việt Nam - ASEAN quan hệ đa phương và song phương [125]; Việt Nam trong ASEAN nhìn lại và hướng tới [146]; Những vấn đề chính trị kinh tế Đông Nam Á thập niên đầu thế kỷ XXI [84].	Phân tích quá trình thành lập ASEAN, giai đoạn khủng hoảng tài chính 1997 - 1998, quan hệ Việt Nam - ASEAN qua các mốc lịch sử, đánh giá 10 năm Việt Nam gia nhập ASEAN và quan hệ song phương với 9 nước thành viên.
Hợp tác kinh tế và cơ chế mở rộng	Hồ Châu, Nguyễn Hoàng Giáp, Trần Thị Quế; Vũ Văn Hà; Nguyễn Thu Mỹ.	Khu vực mậu dịch tự do ASEAN - Trung Quốc quá trình hình thành và triển vọng [34]; Quan hệ Trung Quốc - ASEAN - Nhật Bản trong bối cảnh mới và tác động của nó tới Việt Nam [65]; Hợp tác ASEAN + 3 quá trình phát triển thành tựu và triển vọng [115].	Khảo cứu các liên kết kinh tế khu vực, cơ chế ACFTA, các diễn đàn APEC, ARF, ASEAN+3 và tác động nhiều chiều đối với an ninh, kinh tế Việt Nam.
Luận án chuyên ngành liên quan	Nguyễn Đình Thực	Chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về quan hệ đối ngoại với ASEAN (1967 - 1995) [158].	Trình bày chủ trương đối ngoại của Đảng với ASEAN từ năm 1967 đến năm 1995 qua hai giai đoạn 1967 - 1986 và 1986 - 1995; tuy nhiên chỉ dừng lại ở thời điểm Việt Nam chuẩn bị gia nhập ASEAN.
Công trình quốc tế	Carlyle A. Thayer, Ramses Amer (chủ biên); Lim Chong Yah; Da Cunha Derek; Sueo Sudo; Rodolfo C. Severino; Simon S. Tay, Jesus Estanislao, Hadi Soesastro.	Vietnamese Foreign Policy in Transition [182]; Đông Nam Á chặng đường dài phía trước [181]; Southeast Asian Perspectives on Security [183]; The International Relations of Japan and South East Asia: Forging a New Regionalism [200]; Southeast Asia in Search of an ASEAN Community [198]; A new ASEAN in a new Millenium [199].	Cung cấp góc nhìn quốc tế về chuyển dịch chính sách đối ngoại Việt Nam, nhận thức đa phương hóa, an ninh khu vực thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh, quan hệ của Nhật Bản với Đông Nam Á và phương cách ASEAN (ASEAN Way).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình nghiên cứu đã công bố trước đây chủ yếu tiếp cận vấn đề Đông Nam Á và quan hệ Việt Nam - ASEAN dưới góc độ kinh tế học, quan hệ quốc tế, luật quốc tế hoặc nghiên cứu khu vực học. Luận án của tác giả Nguyễn Đình Thực mới dừng lại ở năm 1995 và chủ yếu đề xuất hướng quan hệ trọng điểm với Lào và Campuchia. Cho đến thời điểm tác giả thực hiện đề tài, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện và chuyên sâu về chủ trương, chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với toàn bộ khu vực Đông Nam Á trong giai đoạn 1995 - 2006 dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và khung phân tích

• Cơ sở lý luận: Luận án dựa trên các nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và quốc tế, sự kết hợp giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại, nguyên tắc độc lập tự chủ và chung sống hòa bình giữa các quốc gia có chế độ chính trị - xã hội khác nhau.
• Khái niệm và định hướng phân tích: Khảo cứu tiến trình chuyển biến tư duy đối ngoại của Đảng từ tư duy an ninh truyền thống sang tư duy kinh tế đối ngoại và hội nhập khu vực; phân tích khái niệm chủ nghĩa khu vực Đông Nam Á, cơ chế đồng thuận và "phương cách ASEAN" trong tương tác đa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng kết hợp hệ thống các phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành và liên ngành:

• Phương pháp lịch sử: Tái hiện trung thực, khách quan và có hệ thống tiến trình hoạch định, bổ sung và điều chỉnh đường lối đối ngoại của Đảng đối với khu vực Đông Nam Á qua từng mốc thời gian cụ thể (1986 - 1995, 1995 - 2001, 2001 - 2006).
• Phương pháp lôgíc: Phân tích quy luật vận động, mối liên hệ nhân quả giữa bối cảnh quốc tế, khu vực với những quyết sách đối ngoại của Đảng; làm sáng tỏ sự phát triển về nhận thức lý luận đối ngoại.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp, so sánh và hệ thống hóa: Phân loại, đối chiếu các nguồn tư liệu, so sánh chính sách đối ngoại giữa các thời kỳ, tổng hợp đánh giá thành tựu, hạn chế và đúc kết các bài học kinh nghiệm.
• Phương pháp nghiên cứu quốc tế, đối chiếu và thống kê: Sử dụng số liệu thống kê kinh tế - thương mại, phân tích văn kiện ngoại giao để làm rõ hiệu quả thực thi chính sách.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Nguồn tư liệu của luận án được khai thác từ các nguồn gốc chính thống:

• Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, VII, VIII, IX, X của Đảng Cộng sản Việt Nam.
• Các Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, Nghị quyết và Chỉ thị của Bộ Chính trị (như Nghị quyết số 32-NQ/TW tháng 7/1986, Nghị quyết số 13-NQ/TW của Bộ Chính trị tháng 5/1988, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa VII tháng 6/1992, Chỉ thị số 44-CT/TW của Ban Bí thư tháng 9/1994, Kết luận của Bộ Chính trị ngày 23/7/1994).
• Tài liệu lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia, Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng, Phòng Lưu trữ Bộ Ngoại giao, Vụ ASEAN (Bộ Ngoại giao), Văn phòng Chính phủ.
• Các văn bản chính thức của ASEAN (Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác Đông Nam Á - Hiệp ước Bali 1976, Tuyên bố Manila, các Hiệp định CEPT/AFTA, thông cáo báo chí các kỳ họp AMM, PMC, ARF).
• Số liệu thống kê của Tổng cục Thống kê và các báo cáo tổng kết của các bộ, ngành liên quan.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Chính sách đối ngoại của Đảng với khu vực Đông Nam Á trong giai đoạn 1995 - 2001

Chương 1 làm rõ quá trình hình thành đường lối đối ngoại Đổi mới từ năm 1986 đến năm 1995, sự lãnh đạo của Đảng đưa Việt Nam gia nhập ASEAN và thực tiễn tham gia các hoạt động chính trị, an ninh, kinh tế, chuyên ngành khu vực trong giai đoạn 1995 - 2001.

Tiến trình điều chỉnh chính sách đối ngoại và gia nhập ASEAN (1986 - 1995)

Nhìn lại giai đoạn tiền đề 1986 - 1995

Sau năm 1975, cục diện Đông Nam Á thay đổi khi Mỹ rút quân, tổ chức SEATO giải tán (tháng 6/1977). Quan hệ Việt Nam - ASEAN từng bước cải thiện sau Tuyên bố Chính sách bốn điểm ngày 5/7/1976. Tuy nhiên, sự xuất hiện của "vấn đề Campuchia" từ đầu năm 1979 cùng sự can thiệp của các nước lớn đã đẩy quan hệ hai bên vào tình trạng căng thẳng, đối đầu kéo dài. Đất nước rơi vào tình trạng bị bao vây cấm vận, khủng hoảng kinh tế - xã hội (lạm phát năm 1986 lên tới 774,7%).

Trước bối cảnh đó, Đảng đã từng bước đổi mới tư duy đối ngoại:

• Nghị quyết số 32-NQ/TW của Bộ Chính trị (tháng 7/1986): Xác định nhiệm vụ đối ngoại phục vụ đắc lực cho công cuộc phát triển kinh tế, chuyển sang đối thoại và cùng tồn tại hòa bình.
• Đại hội VI của Đảng (tháng 12/1986): Khẳng định kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, giữ vững hòa bình ở Đông Dương và Đông Nam Á, ưu tiên kinh tế đối ngoại.
• Nghị quyết số 13-NQ/TW của Bộ Chính trị (tháng 5/1988): Đánh dấu bước ngoặt chuyển hướng chiến lược đối ngoại với chủ trương "thêm bạn, bớt thù", kiên quyết giữ vững hòa bình, tranh thủ điều kiện quốc tế thuận lợi để phát triển kinh tế trong 20 - 25 năm tiếp theo.
• Giải quyết vấn đề Campuchia: Việt Nam chủ động rút quân, tham gia các cuộc gặp không chính thức JIM 1 (tháng 7/1988), JIM 2 (tháng 2/1989), thúc đẩy cuộc gặp cấp cao Thành Đô (tháng 9/1990) để bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc, tiến tới ký kết Hiệp định Paris về Campuchia vào tháng 10/1991.
• Đại hội VII (tháng 6/1991) và Nghị quyết Trung ương 3 khóa VII (tháng 6/1992): Khẳng định phương châm "Việt Nam muốn là bạn với tất cả các nước trong cộng đồng thế giới", đề ra 4 phương châm xử lý quan hệ quốc tế (bảo đảm lợi ích dân tộc chân chính; giữ vững độc lập tự chủ; nắm vững hai mặt hợp tác và đấu tranh; tham gia hợp tác khu vực).
• Gia nhập Hiệp ước Bali và quan sát viên ASEAN (tháng 7/1992): Tại Hội nghị AMM-25 ở Manila, Việt Nam tham gia Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác Đông Nam Á (Hiệp ước Bali).
• Chính sách bốn điểm mới (tháng 10/1993): Tổng Bí thư Đỗ Mười công bố tại Thái Lan, khẳng định đường lối độc lập, tự chủ, rộng mở; sẵn sàng tham gia đối thoại chính trị - an ninh; xây dựng Đông Nam Á hòa bình, không có căn cứ quân sự và vũ khí hạt nhân; giải quyết tranh chấp biển đảo bằng thương lượng hòa bình trên cơ sở Luật Biển 1982.
• Bộ Chính trị ra kết luận ngày 23/7/1994: Quyết định đẩy nhanh tiến trình gia nhập ASEAN trên nguyên tắc giữ vững độc lập, chủ quyền, định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Ngày 28/7/1995: Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 7 của ASEAN tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 28 (AMM-28) tại Brunei.

Giai đoạn 1995 - 2001

• Đại hội VIII của Đảng (tháng 6/1996): Điều chỉnh chính sách đối ngoại, chủ trương củng cố quan hệ với các nước láng giềng và các nước trong tổ chức ASEAN.
• Chính trị - an ninh: Việt Nam tham gia tích cực Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), đóng góp vào việc duy trì môi trường hòa bình, xây dựng lòng tin, tham gia đàm phán xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (tiền đề của DOC).
• Kinh tế: Việt Nam bắt đầu tham gia Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA) và thực hiện biểu thuế quan ưu đãi có hiệu lực chung (CEPT) từ ngày 1/1/1996; thúc đẩy thương mại song phương với Singapore, Indonesia, Thái Lan, Malaysia.
• Hợp tác chuyên ngành: Mở rộng tham gia các chương trình hợp tác văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ, môi trường, y tế, phòng chống buôn lậu ma túy và cứu hộ cứu nạn.

---

Chương 2. Chính sách đối ngoại của Đảng với khu vực Đông Nam Á trong giai đoạn 2001 - 2006

Chương 2 trình bày sự phát triển chính sách đối ngoại của Đảng từ Đại hội IX (năm 2001) đến Đại hội X (năm 2006) và kết quả hợp tác đa phương, song phương trong bối cảnh quốc tế có nhiều biến động phức tạp.

Phát triển đường lối đối ngoại tại Đại hội IX và Đại hội X

• Bối cảnh quốc tế những năm đầu thế kỷ XXI chịu tác động sâu sắc từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á (1997 - 1998) và sự kiện khủng bố ngày 11/9/2001 tại Mỹ, thúc đẩy các nước lớn điều chỉnh chiến lược an ninh.
• Đại hội IX của Đảng (năm 2001) chủ trương "chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực", nâng quan hệ đối ngoại lên tầm mức sâu rộng hơn.
• Việt Nam tích cực đóng góp vào việc triển khai Tuyên bố Bali II (năm 2003) hướng tới xây dựng Cộng đồng ASEAN dựa trên 3 trụ cột: Cộng đồng An ninh (ASC), Cộng đồng Kinh tế (AEC) và Cộng đồng Văn hóa - Xã hội (ASCC).

Đẩy mạnh quan hệ song phương và đa phương

• Quan hệ Việt Nam - Lào - Campuchia: Tiếp tục củng cố mối quan hệ đoàn kết truyền thống, hợp tác toàn diện, xây dựng đường biên giới hòa bình, ổn định và thúc đẩy Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia.
• Quan hệ với các nước ASEAN khác: Tăng cường các chuyến thăm cấp cao, mở rộng hợp tác thương mại, đầu tư song phương, giải quyết các bất đồng về phân định ranh giới biển.
• Hợp tác Tiểu vùng Mê Kông mở rộng (GMS): Tích cực tham gia các chương trình kết nối hạ tầng giao thông, hành lang kinh tế Đông - Tây, hợp tác quản lý và bảo vệ nguồn nước sông Mê Kông.

Hợp tác chuyên ngành và hoàn thành lộ trình CEPT/AFTA

• Mở rộng hợp tác trên các lĩnh vực giáo dục, giao lưu văn hóa nghệ thuật, liên kết thể thao khu vực (tổ chức thành công SEA Games 22 năm 2003 tại Việt Nam).
• Đến năm 2006, Việt Nam cơ bản hoàn thành lộ trình cắt giảm thuế quan theo chương trình CEPT/AFTA, đưa đại đa số các dòng thuế xuất nhập khẩu trong khối về mức 0 - 5%, tạo tiền đề vững chắc cho việc hội nhập kinh tế quốc tế và gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

---

Chương 3. Nhận xét và kinh nghiệm

Chương 3 tổng kết các nhận định khoa học về việc thực thi chính sách đối ngoại của Đảng với Đông Nam Á giai đoạn 1995 - 2006, chỉ ra thành tựu, hạn chế và rút ra 4 bài học kinh nghiệm chủ yếu.

Một số nhận xét cơ bản

1. Chính sách tích cực và chủ động: Đảng đã đề ra chính sách đối ngoại đúng đắn, kịp thời, giúp củng cố vị thế của Việt Nam và thúc đẩy sự lớn mạnh, đoàn kết của tổ chức ASEAN từ ASEAN 6 lên ASEAN 10.
2. Thành tựu toàn diện: Phá vỡ thế bao vây cấm vận, giữ vững môi trường hòa bình, mở rộng thị trường xuất khẩu, thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, nâng cao vị thế ngoại giao của Việt Nam trên trường quốc tế.
3. Một số hạn chế:
   • Khả năng cạnh tranh của nền kinh tế và doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia AFTA còn thấp.
   • Nguồn nhân lực, trình độ ngoại ngữ và kỹ năng đàm phán đa phương của đội ngũ cán bộ còn hạn chế.
   • Sự phối hợp liên ngành trong nước khi xử lý các vấn đề chuyên môn của ASEAN đôi lúc còn thiếu đồng bộ.
4. Thách thức mới: Tác động của cạnh tranh nước lớn tại khu vực, các vấn đề an ninh phi truyền thống, và nguy cơ gia tăng khoảng cách phát triển giữa các nước thành viên cũ và mới trong ASEAN.

Các bài học kinh nghiệm chủ yếu

1. Kiên định nguyên tắc độc lập, tự chủ: Luôn đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên hàng đầu, kết hợp hài hòa giữa độc lập tự chủ với đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế.
2. Xử lý linh hoạt quan hệ giữa hợp tác và đấu tranh: Nắm vững phương châm vừa hợp tác vừa đấu tranh, giải quyết các bất đồng, tranh chấp lãnh thổ, biển đảo bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế.
3. Gắn kết chặt chẽ đối ngoại với an ninh và kinh tế: Hoạt động đối ngoại phải phục vụ trực tiếp cho mục tiêu giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển kinh tế - xã hội.
4. Nâng cao năng lực thể chế và nguồn nhân lực: Chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ ngoại giao, hoàn thiện hệ thống pháp luật đáp ứng các tiêu chuẩn và cam kết hội nhập khu vực.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt tư liệu

• Sưu tầm, hệ thống hóa và khai thác khối tư liệu phong phú, đa dạng từ các cơ quan lưu trữ của Đảng, Nhà nước và Bộ Ngoại giao (trong đó có những tư liệu, báo cáo chuyên ngành trước đây chưa được công bố rộng rãi) về chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng đối với khu vực Đông Nam Á từ năm 1995 đến năm 2006.
• Bổ sung hệ thống phụ lục, văn bản, thông cáo ngoại giao và số liệu thống kê thương mại - đầu tư, phục vụ cho việc nghiên cứu lịch sử đối ngoại thời kỳ Đổi mới.

Đóng góp về mặt nội dung khoa học

• Làm sáng tỏ quá trình phát triển tư duy lý luận đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với khu vực Đông Nam Á qua hai giai đoạn cụ thể: 1995 - 2001 và 2001 - 2006.
• Khẳng định vai trò lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng và đóng góp thực chất của Việt Nam trong việc duy trì hòa bình, ổn định, mở rộng ASEAN thành tổ chức đại diện cho toàn bộ 10 quốc gia Đông Nam Á.
• Đánh giá khách quan những thành tựu đạt được, chỉ ra những điểm còn hạn chế trong quá trình thực thi chính sách, từ đó đúc kết các bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn cho việc hoạch định đường lối đối ngoại trong giai đoạn tiếp theo.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Do nguồn tài liệu lưu trữ từ phía Ban Thư ký ASEAN và các ấn phẩm quốc tế chưa thể khai thác toàn diện vì những lý do khách quan, luận án chủ yếu tập trung khai thác các nguồn tư liệu lưu trữ trong nước.
• Luận án không đi sâu nghiên cứu chi tiết lịch sử quan hệ ngoại giao song phương với từng quốc gia Đông Nam Á riêng biệt mà tập trung vào đường lối, chủ trương chung của Đảng và quan hệ đa phương với tổ chức ASEAN.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Nghiên cứu chính sách đối ngoại của Đảng với khu vực Đông Nam Á trong giai đoạn từ sau Đại hội X (năm 2006) đến khi Cộng đồng ASEAN chính thức hình thành (ngày 31/12/2015).
• Nghiên cứu chuyên sâu về sự tham gia của Việt Nam trong từng trụ cột cụ thể của Cộng đồng ASEAN (Cộng đồng An ninh - Chính trị, Cộng đồng Kinh tế, Cộng đồng Văn hóa - Xã hội).

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Giảng viên, nghiên cứu sinh, sinh viên: Phục vụ trực tiếp cho công tác giảng dạy, học tập các môn học Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, Lịch sử Quan hệ quốc tế và Đông Nam Á học. Phần Chương 1 (giai đoạn tiền đề 1986 - 1995 và tiến trình gia nhập ASEAN) là nguồn tham khảo chi tiết về sự chuyển biến tư duy đối ngoại.
• Cán bộ nghiên cứu và cơ quan quản lý: Cung cấp cơ sở khoa học, tư liệu lịch sử cho các cơ quan hoạch định chính sách đối ngoại (Ban Đối ngoại Trung ương, Bộ Ngoại giao, các viện nghiên cứu chiến lược) trong việc đánh giá và hoàn thiện chính sách hội nhập khu vực.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án giải quyết khoảng trống nghiên cứu cụ thể nào?

Trước khi luận án được thực hiện, các công trình trong nước và quốc tế nghiên cứu về Đông Nam Á thường tiếp cận dưới góc độ kinh tế, pháp lý, quan hệ quốc tế hoặc chỉ giới hạn mốc thời gian đến năm 1995 (như luận án của tác giả Nguyễn Đình Thực). Luận án của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hoàn là công trình đầu tiên nghiên cứu có hệ thống, toàn diện chính sách đối ngoại của Đảng với toàn bộ khu vực Đông Nam Á trọn vẹn giai đoạn 1995 - 2006 dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

2. Nội dung cốt lõi của "Chính sách bốn điểm mới" công bố tháng 10/1993 là gì?

Tháng 10/1993, trong chuyến thăm Thái Lan, Tổng Bí thư Đỗ Mười đã công bố Chính sách bốn điểm mới gồm:

1. Thực hiện chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, rộng mở, đa dạng hóa, đa phương hóa trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, giải quyết tranh chấp bằng thương lượng hòa bình, không dùng vũ lực.
2. Tăng cường hợp tác nhiều mặt với từng nước láng giềng và ASEAN, sẵn sàng gia nhập ASEAN vào thời điểm thích hợp.
3. Sẵn sàng tham gia các cuộc đối thoại song phương và đa phương (như ARF) để bảo đảm hòa bình, an ninh khu vực; chủ trương biến Đông Nam Á thành khu vực hòa bình, phi hạt nhân và không có căn cứ quân sự nước ngoài.
4. Thương lượng hòa bình giải quyết các tranh chấp biển đảo trên cơ sở luật pháp quốc tế và Công ước Luật Biển năm 1982, giữ nguyên hiện trạng, cùng tìm kiếm các hình thức hợp tác thích hợp.

3. Ý nghĩa của Nghị quyết số 13-NQ/TW của Bộ Chính trị (tháng 5/1988) đối với tiến trình hội nhập khu vực là gì?

Nghị quyết số 13-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa VI mang chủ đề "Giữ vững hoà bình, phát triển kinh tế" đã tạo ra bước ngoặt quyết định trong tư duy đối ngoại của Đảng. Nghị quyết xác định mục tiêu cao nhất là kiên quyết giữ vững hòa bình, tranh thủ tối đa điều kiện quốc tế thuận lợi để ổn định và phát triển kinh tế trong 20 - 25 năm tới; đề ra phương châm "thêm bạn, bớt thù", không để các tranh chấp cục bộ làm chệch hướng mục tiêu phát triển dài hạn, mở đường cho việc giải quyết vấn đề Campuchia và bình thường hóa quan hệ với các nước láng giềng Đông Nam Á.

4. Vì sao tác giả lựa chọn các mốc thời gian 1995, 2001 và 2006?

• Năm 1995: Năm Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 7 của ASEAN (ngày 28/7/1995), mở ra thời kỳ hội nhập khu vực thực chất.
• Năm 2001: Mốc phân kỳ giai đoạn nghiên cứu, là năm diễn ra Đại hội IX của Đảng, mở đầu Chiến lược phát triển kinh tế 10 năm (2001 - 2010), đồng thời là thời điểm tình hình thế giới có nhiều biến động lớn sau sự kiện 11/9/2001.
• Năm 2006: Mốc kết thúc nghiên cứu, đánh dấu 20 năm Đổi mới, Đại hội X của Đảng và thời điểm Việt Nam cơ bản hoàn thành lộ trình cắt giảm thuế quan CEPT/AFTA xuống mức 0 - 5%.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Hoàn là công trình nghiên cứu lịch sử chuyên khảo, tái hiện có hệ thống quá trình hoạch định và chỉ đạo thực thi chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với khu vực Đông Nam Á từ năm 1995 đến năm 2006. Dựa trên nguồn tư liệu phong phú và phương pháp nghiên cứu lịch sử - lôgíc chặt chẽ, luận án đã làm rõ sự chuyển biến tư duy đối ngoại của Đảng từ đối đầu sang đối thoại, hợp tác và hội nhập khu vực toàn diện. Công trình khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng, vị thế của Việt Nam trong sự phát triển của ASEAN, đồng thời đúc kết những bài học kinh nghiệm có giá trị khoa học và thực tiễn sâu sắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Chính sách đối ngoại của Đảng với khu vực Đông Nam Á từ năm 1995 đến năm 2001 Chƣơng này chỉ ra những cơ sở tiền đề hình thành đƣờng lối đổi mới, chính sách đối ngoại đổi mới của Đảng trong đó có chính sách đối ngoại với khu vực Đông Nam Á; sự lãnh đạo của Đảng trong việc đƣa Việt Nam gia nhập ASEAN và sự tham gia của Việt Nam vào các hoạt động của ASEAN trên mọi lĩnh vực kể từ năm 1995 đến năm 2001. Các nội dung đƣợc trình bày qua các mốc thời gian 1986 - 1995; 1995 - 2001. Chương 2 Chính sách đối ngoại của Đảng với khu vực Đông Nam Á từ năm 2001 đến năm 2006 Chƣơng này trình bày những biến động của thế giới và khu vực những năm đầu thế kỷ XXI và sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Đảng với khu vực Đông Nam Á ở Đại hội IX và Đại hội X, theo đó quan hệ với các nƣớc trong khu vực đƣợc tăng cƣờng cả trên bình diện song phƣơng và đa phƣơng, trên mọi lĩnh vực: 13 (LUAN.2006 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2006 kinh tế, văn hoá. Chính sách đó đã tạo đà thuận lợi cho quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Chương 3 Nhận xét và kinh nghiệm Trên cơ sở những kết quả nghiên cứu đạt đƣợc qua 2 chƣơng, chƣơng này đƣa ra một số nhận xét, đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong việc thực hiện chính sách đối ngoại với khu vực. Từ đó bƣớc đầu rút ra một vài kinh nghiệm, đề xuất một số định hƣớng trong chính sách của Việt Nam cho việc tiếp tục phát triển quan hệ với khu vực Đông Nam Á trong tƣơng lai.2006 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2006 Chƣơng 1 CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG VỚI KHU VỰC ĐÔNG NAM Á TRONG GIAI ĐOẠN 1995 - 2001 1. NHÌN LẠI CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI ĐỔI MỚI CỦA ĐẢNG TRONG NHỮNG NĂM 1986 - 1995 1. Sự chuyển biến của tình hình thế giới và khu vực Thắng lợi của Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ không chỉ là một tác nhân đƣa đến những thay đổi quan trọng trong chiến lƣợc của các nƣớc lớn mà còn làm chuyển đổi cục diện chính trị khu vực Đông Nam Á.

Sau năm 1975, Mỹ tiến hành điều chỉnh chiến lƣợc: giảm cam kết ở bên ngoài, thúc đẩy hoà hoãn với các đối thủ chính, tập trung ƣu tiên giải quyết các vấn đề trong nƣớc để củng cố địa vị của Mỹ. Mỹ đã rút hết sự có mặt quân sự khỏi lục địa Đông Nam Á và giảm nhiều sự quan tâm tới khu vực. Tháng 6/1977, tổ chức SEATO tuyên bố giải tán, quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh Thái Lan, Philíppin… trở nên lỏng lẻo. Liên Xô giành đƣợc thế cân bằng về vũ khí chiến lƣợc với Mỹ, tăng cƣờng mở rộng ảnh hƣởng ở châu Mỹ La tinh, châu Á, châu Phi và quan tâm nhiều hơn tới Đông Nam Á, châu Á - Thái Bình Dƣơng.

Trung Quốc bắt đầu triển khai các chƣơng trình cải cách, hiện đại và mở cửa kinh tế. Để thực hiện những mục tiêu phát triển kinh tế, Trung Quốc đẩy mạnh quan hệ với Mỹ, Nhật Bản và các nƣớc phƣơng Tây đồng thời, tiếp tục mở rộng quan hệ với các nƣớc trong Thế giới thứ ba, chú trọng cải thiện quan hệ với các nƣớc Đông Nam Á. Mặc dù rút khỏi Đông Nam Á, song lo ngại Liên Xô, Trung Quốc mở rộng ảnh hƣởng ở đây nên Mỹ vừa tìm cách khai thác mâu thuẫn Xô - Trung vừa muốn duy trì thế cân bằng chiến lƣợc giữa 3 nƣớc lớn trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dƣơng.