Chính Sách Đối Ngoại Của Đảng Cộng Sản Việt Nam Với Khu Vực Đông Nam Á Từ Năm 1995 Đến Năm 2006

Luận án phân tích chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam với khu vực Đông Nam Á giai đoạn 1995-2006, nêu bật những thành tựu và thách thức.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoàn
• Người hướng dẫn: GS. Vũ Dương Ninh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Chính Sách Đối Ngoại Của Đảng Cộng Sản Việt Nam Với Khu Vực Đông Nam Á Từ Năm 1995 Đến Năm 2006
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách Đối Ngoại Việt Nam Tại Đông Nam Á

Chính sách đối ngoại đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Khu vực Đông Nam Á luôn là ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Từ năm 1995 đến 2006, Đảng Cộng Sản Việt Nam (ĐCSVN) đã có những điều chỉnh quan trọng trong chính sách đối ngoại với khu vực, đặc biệt sau khi gia nhập ASEAN năm 1995. Chính sách này tập trung vào việc tăng cường hợp tác kinh tế, văn hóa, và an ninh với các nước trong khu vực. Chính sách đối ngoại của Việt Nam là sự kế thừa và phát triển đường lối đối ngoại của các thời kỳ trước, thể hiện tính liên tục và nhất quán trong toàn bộ đường lối chính trị của Việt Nam, thể hiện tính liên tục và nhất quán trong toàn bộ đường lối chính trị của Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng đầu tiên cho nền ngoại giao hiện đại của Việt Nam.

1.1. Bối Cảnh Quốc Tế và Khu Vực Ảnh Hưởng Chính Sách

Thế giới và khu vực có những biến động lớn ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của Việt Nam. Toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức. Sự trỗi dậy của Trung Quốc và các cường quốc khác cũng ảnh hưởng đến cục diện khu vực. Việt Nam cần phải điều chỉnh chính sách để thích ứng với những thay đổi này, đảm bảo lợi ích quốc gia trong bối cảnh mới. Những biến động này đòi hỏi Việt Nam phải có một chính sách đối ngoại linh hoạt và chủ động để đối phó với các thách thức và tận dụng các cơ hội.

1.2. Mục Tiêu và Nguyên Tắc Cơ Bản Trong Quan Hệ Với ASEAN

Mục tiêu chính của chính sách đối ngoại của Việt Nam là duy trì hòa bình, ổn định, và phát triển trong khu vực. Việt Nam luôn tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của quan hệ quốc tế như tôn trọng độc lập, chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, và giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Các nguyên tắc này là nền tảng cho quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Việt Nam và các nước trong ASEAN. Việt Nam luôn chủ trương xây dựng Quan hệ Việt Nam - Đông Nam Á trên cơ sở bình đẳng và cùng có lợi.

II. Phân Tích Vai Trò Việt Nam Trong Hội Nhập ASEAN 1995 2006

Gia nhập ASEAN năm 1995 là một bước ngoặt quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Trong giai đoạn 1995-2006, Việt Nam đã tích cực tham gia vào các hoạt động của ASEAN, đóng góp vào sự phát triển của tổ chức này. Việt Nam đã thể hiện vai trò là một thành viên có trách nhiệm, góp phần xây dựng một cộng đồng ASEAN vững mạnh và gắn kết. Vai trò của Việt Nam trong ASEAN ngày càng được khẳng định thông qua các hoạt động ngoại giao và hợp tác kinh tế.

2.1. Đóng Góp Của Việt Nam Vào Hợp Tác Chính Trị và An Ninh

Việt Nam đã tích cực tham gia vào các hoạt động hợp tác chính trị và an ninh của ASEAN, góp phần duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực. Việt Nam đã chủ động đề xuất nhiều sáng kiến quan trọng, đóng góp vào việc xây dựng các cơ chế hợp tác hiệu quả. Việc tham gia vào các diễn đàn an ninh khu vực như ARF (Diễn đàn khu vực ASEAN) giúp Việt Nam tăng cường vị thế và vai trò của mình trong khu vực. An ninh khu vực Đông Nam Á là mối quan tâm hàng đầu của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh các tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông.

2.2. Tác Động Của Chính Sách Mở Cửa Đến Kinh Tế Việt Nam Sau Gia Nhập ASEAN

Gia nhập ASEAN đã tạo điều kiện cho Việt Nam mở rộng quan hệ kinh tế với các nước trong khu vực và trên thế giới. Chính sách mở cửa và hội nhập quốc tế đã giúp Việt Nam thu hút đầu tư nước ngoài, tăng cường xuất khẩu, và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Việc tham gia vào các hiệp định thương mại tự do (FTA) của ASEAN cũng mang lại nhiều lợi ích cho Việt Nam. Tuy nhiên, Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức, chẳng hạn như sự cạnh tranh gay gắt từ các nước khác trong khu vực.

III. Các Ưu Tiên Trong Quan Hệ Song Phương Việt Nam Đông Nam Á

Việt Nam chú trọng phát triển quan hệ song phương với các nước Đông Nam Á, đặc biệt là các nước láng giềng như Lào, Campuchia. Quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước này có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh và phát triển của Việt Nam. Việt Nam cũng tăng cường quan hệ với các nước khác trong khu vực như Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Singapore... trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau và cùng có lợi. Quan hệ song phương Việt Nam với các nước Đông Nam Á được xây dựng trên nền tảng tin cậy và hợp tác.

3.1. Củng Cố Quan Hệ Đặc Biệt Với Lào và Campuchia

Quan hệ đặc biệt giữa Việt Nam, Lào, và Campuchia có ý nghĩa chiến lược quan trọng đối với an ninh và phát triển của cả ba nước. Việt Nam luôn ưu tiên củng cố và phát triển quan hệ với hai nước láng giềng này, thông qua các hoạt động hợp tác kinh tế, văn hóa, và an ninh. Việc hỗ trợ Lào và Campuchia phát triển kinh tế - xã hội cũng là một ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Chính sách hòa bình và hợp tác là yếu tố quan trọng trong quan hệ giữa ba nước.

3.2. Thúc Đẩy Hợp Tác Kinh Tế và Đầu Tư Với Các Nước ASEAN

Việt Nam tích cực thúc đẩy hợp tác kinh tế và đầu tư với các nước ASEAN, thông qua việc tham gia vào các dự án chung, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và đầu tư. Việc tăng cường hợp tác kinh tế với các nước ASEAN giúp Việt Nam mở rộng thị trường, thu hút vốn đầu tư, và nâng cao năng lực cạnh tranh. Hợp tác kinh tế Đông Nam Á là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.

3.3 Tăng cường hợp tác quốc phòng an ninh đối ngoại

Để đối phó với các thách thức an ninh phi truyền thống như tội phạm xuyên quốc gia, biến đổi khí hậu, và dịch bệnh, Việt Nam đã tăng cường hợp tác với các nước ASEAN trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, và đối ngoại. Việc chia sẻ thông tin, phối hợp hành động, và tham gia vào các diễn tập chung giúp tăng cường khả năng ứng phó với các thách thức này.Việt Nam chủ trương giải quyết các tranh chấp thông qua đối thoại hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế.

IV. Thách Thức và Cơ Hội Trong Chính Sách Đối Ngoại 1995 2006

Trong giai đoạn 1995-2006, chính sách đối ngoại của Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức và cơ hội. Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tạo ra nhiều cơ hội phát triển, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức về cạnh tranh và sự phụ thuộc vào bên ngoài. Các tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông cũng là một thách thức lớn đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam. Tuy nhiên, Việt Nam đã chủ động đối phó với các thách thức này, tận dụng các cơ hội, và đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Các thách thức trong chính sách đối ngoại của Việt Nam đòi hỏi sự linh hoạt và sáng tạo.

4.1. Ảnh Hưởng Của Toàn Cầu Hóa và Hội Nhập Quốc Tế

Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đã tạo ra nhiều cơ hội cho Việt Nam phát triển kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài, và mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức, chẳng hạn như sự cạnh tranh gay gắt từ các nước khác, sự phụ thuộc vào bên ngoài, và các tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội.Việt Nam cần phải có một chính sách phù hợp để tận dụng các cơ hội và giảm thiểu các rủi ro từ toàn cầu hóa.

4.2. Giải Quyết Tranh Chấp Biển Đông Bằng Biện Pháp Hòa Bình

Các tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông là một thách thức lớn đối với chính sách đối ngoại của Việt Nam. Việt Nam luôn chủ trương giải quyết các tranh chấp này bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS). Việt Nam cũng tích cực tham gia vào các hoạt động hợp tác trong khu vực, nhằm xây dựng lòng tin và giảm căng thẳng. Quan hệ chính trị Việt Nam - Đông Nam Á cần được duy trì ổn định để giải quyết các tranh chấp một cách hòa bình.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Thành Công Hạn Chế Chính Sách Đối Ngoại

Nghiên cứu cho thấy, chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam với khu vực Đông Nam Á từ năm 1995 đến 2006 đã đạt được những thành công nhất định. Việt Nam đã khẳng định được vị thế và vai trò của mình trong ASEAN, góp phần duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực. Tuy nhiên, chính sách này cũng còn một số hạn chế, chẳng hạn như sự phụ thuộc vào bên ngoài và các vấn đề liên quan đến hiệu quả hợp tác. Tác động của chính sách đối ngoại đến kinh tế Việt Nam là rõ rệt, tuy nhiên cần tiếp tục cải thiện.

5.1. Đánh Giá Các Thành Tựu Nổi Bật Trong Giai Đoạn Nghiên Cứu

Trong giai đoạn 1995-2006, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong chính sách đối ngoại với khu vực Đông Nam Á. Việc gia nhập ASEAN năm 1995 đã tạo điều kiện cho Việt Nam mở rộng quan hệ kinh tế, văn hóa, và chính trị với các nước trong khu vực. Việt Nam cũng đã tích cực tham gia vào các hoạt động của ASEAN, đóng góp vào sự phát triển của tổ chức này. Các thành tựu này đã góp phần nâng cao vị thế và vai trò của Việt Nam trong khu vực và trên thế giới.

5.2. Nhận Diện Những Hạn Chế Cần Khắc Phục

Bên cạnh những thành tựu đạt được, chính sách đối ngoại của Việt Nam với khu vực Đông Nam Á cũng còn một số hạn chế cần khắc phục. Việt Nam vẫn còn phụ thuộc vào bên ngoài trong một số lĩnh vực, chẳng hạn như công nghệ và vốn đầu tư. Hiệu quả hợp tác trong một số lĩnh vực còn chưa cao, và cần phải được cải thiện. Các hạn chế này đòi hỏi Việt Nam phải có những điều chỉnh và cải cách phù hợp trong chính sách đối ngoại.

VI. Tương Lai Chính Sách Đối Ngoại Định Hướng Phát Triển

Chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam với khu vực Đông Nam Á cần tiếp tục được điều chỉnh và hoàn thiện để đáp ứng với những thay đổi của tình hình thế giới và khu vực. Việt Nam cần tiếp tục phát huy vai trò là một thành viên có trách nhiệm của ASEAN, góp phần xây dựng một cộng đồng ASEAN vững mạnh và gắn kết. Chính sách đối ngoại đa phương cần được tăng cường để đối phó với các thách thức toàn cầu.

6.1. Đề Xuất Các Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Chính Sách

Để nâng cao hiệu quả chính sách đối ngoại với khu vực Đông Nam Á, Việt Nam cần tập trung vào một số giải pháp sau: Thứ nhất, tăng cường hợp tác kinh tế và đầu tư với các nước trong khu vực. Thứ hai, chủ động tham gia vào các hoạt động của ASEAN, đóng góp vào việc xây dựng các cơ chế hợp tác hiệu quả. Thứ ba, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế. Thứ tư, tăng cường hợp tác trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, và đối ngoại.

6.2. Tầm Nhìn và Định Hướng Phát Triển Quan Hệ Việt Nam ASEAN

Trong tương lai, quan hệ Việt Nam - ASEAN cần tiếp tục phát triển trên cơ sở tin cậy và hợp tác. Việt Nam cần phát huy vai trò là một thành viên có trách nhiệm của ASEAN, góp phần xây dựng một cộng đồng ASEAN vững mạnh và gắn kết. Việt Nam cũng cần chủ động tham gia vào các hoạt động của ASEAN, đóng góp vào việc xây dựng các cơ chế hợp tác hiệu quả. Tầm nhìn và định hướng phát triển quan hệ Việt Nam - ASEAN cần được xây dựng trên cơ sở lợi ích chung của cả hai bên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Chính sách đối ngoại của Đảng với khu vực Đông Nam Á từ năm 1995 đến năm 2001 Chƣơng này chỉ ra những cơ sở tiền đề hình thành đƣờng lối đổi mới, chính sách đối ngoại đổi mới của Đảng trong đó có chính sách đối ngoại với khu vực Đông Nam Á; sự lãnh đạo của Đảng trong việc đƣa Việt Nam gia nhập ASEAN và sự tham gia của Việt Nam vào các hoạt động của ASEAN trên mọi lĩnh vực kể từ năm 1995 đến năm 2001. Các nội dung đƣợc trình bày qua các mốc thời gian 1986 - 1995; 1995 - 2001. Chương 2 Chính sách đối ngoại của Đảng với khu vực Đông Nam Á từ năm 2001 đến năm 2006 Chƣơng này trình bày những biến động của thế giới và khu vực những năm đầu thế kỷ XXI và sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Đảng với khu vực Đông Nam Á ở Đại hội IX và Đại hội X, theo đó quan hệ với các nƣớc trong khu vực đƣợc tăng cƣờng cả trên bình diện song phƣơng và đa phƣơng, trên mọi lĩnh vực: 13 (LUAN.2006 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2006 kinh tế, văn hoá. Chính sách đó đã tạo đà thuận lợi cho quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Chương 3 Nhận xét và kinh nghiệm Trên cơ sở những kết quả nghiên cứu đạt đƣợc qua 2 chƣơng, chƣơng này đƣa ra một số nhận xét, đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong việc thực hiện chính sách đối ngoại với khu vực. Từ đó bƣớc đầu rút ra một vài kinh nghiệm, đề xuất một số định hƣớng trong chính sách của Việt Nam cho việc tiếp tục phát triển quan hệ với khu vực Đông Nam Á trong tƣơng lai.2006 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2006 Chƣơng 1 CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG VỚI KHU VỰC ĐÔNG NAM Á TRONG GIAI ĐOẠN 1995 - 2001 1. NHÌN LẠI CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI ĐỔI MỚI CỦA ĐẢNG TRONG NHỮNG NĂM 1986 - 1995 1. Sự chuyển biến của tình hình thế giới và khu vực Thắng lợi của Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ không chỉ là một tác nhân đƣa đến những thay đổi quan trọng trong chiến lƣợc của các nƣớc lớn mà còn làm chuyển đổi cục diện chính trị khu vực Đông Nam Á.

Sau năm 1975, Mỹ tiến hành điều chỉnh chiến lƣợc: giảm cam kết ở bên ngoài, thúc đẩy hoà hoãn với các đối thủ chính, tập trung ƣu tiên giải quyết các vấn đề trong nƣớc để củng cố địa vị của Mỹ. Mỹ đã rút hết sự có mặt quân sự khỏi lục địa Đông Nam Á và giảm nhiều sự quan tâm tới khu vực. Tháng 6/1977, tổ chức SEATO tuyên bố giải tán, quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh Thái Lan, Philíppin… trở nên lỏng lẻo. Liên Xô giành đƣợc thế cân bằng về vũ khí chiến lƣợc với Mỹ, tăng cƣờng mở rộng ảnh hƣởng ở châu Mỹ La tinh, châu Á, châu Phi và quan tâm nhiều hơn tới Đông Nam Á, châu Á - Thái Bình Dƣơng.

Trung Quốc bắt đầu triển khai các chƣơng trình cải cách, hiện đại và mở cửa kinh tế. Để thực hiện những mục tiêu phát triển kinh tế, Trung Quốc đẩy mạnh quan hệ với Mỹ, Nhật Bản và các nƣớc phƣơng Tây đồng thời, tiếp tục mở rộng quan hệ với các nƣớc trong Thế giới thứ ba, chú trọng cải thiện quan hệ với các nƣớc Đông Nam Á. Mặc dù rút khỏi Đông Nam Á, song lo ngại Liên Xô, Trung Quốc mở rộng ảnh hƣởng ở đây nên Mỹ vừa tìm cách khai thác mâu thuẫn Xô - Trung vừa muốn duy trì thế cân bằng chiến lƣợc giữa 3 nƣớc lớn trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dƣơng. Từ năm 1978, quan hệ giữa Mỹ - Liên Xô - Trung Quốc đã chuyển từ hình thái đối đầu từng đôi một sang hình thái Mỹ - Trung câu kết chống Liên Xô.2006 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2006 Các nước Đông Nam Á cũng điều chỉnh chính sách, nhấn mạnh hoà bình, trung lập, duy trì và tăng cƣờng quan hệ với Mỹ, Nhật Bản, các nƣớc phƣơng Tây, từng bƣớc cải thiện quan hệ Liên Xô, Trung Quốc.

Mặt khác, lo ngại mối đe dọa từ nƣớc Trung Hoa khổng lồ tăng lên khi Mỹ rút khỏi Đông Nam Á, đồng thời lại có yêu cầu phát triển kinh tế, các nƣớc ASEAN mong muốn cải thiện quan hệ với các nƣớc trên bán đảo Đông Dƣơng. Vì thế quan hệ Việt Nam - ASEAN trong giai đoạn này đã có những tiến triển tích cực. Tranh thủ tình hình quốc tế thuận lợi, Đảng và Nhà nƣớc Việt Nam đã mở rộng quan hệ đối ngoại và hợp tác kinh tế với nƣớc ngoài nhằm hàn gắn vết thƣơng chiến tranh, xây dựng lại đất nƣớc. Quan hệ với các nƣớc trong khu vực cũng dần đƣợc cải thiện.

Tuy nhiên, công cuộc xây dựng đất nƣớc tiến hành chƣa đƣợc bao lâu thì Việt Nam đứng trƣớc thử thách mới, nghiêm trọng trong quan hệ quốc tế. Quan hệ giữa Việt Nam với Trung Quốc, Campuchia xuất hiện nhiều trắc trở và phát triển theo chiều hƣớng ngày càng phức tạp, nhất là sau khi xuất hiện cái gọi là “vấn đề Campuchia” thì quan hệ giữa Việt Nam với các nƣớc trong khu vực Đông Nam Á đã trở nên căng thẳng kéo dài cho đến gần cuối thập niên 80. Tháng 1/1979, quân tình nguyện Việt Nam cùng các lực lƣợng cứu nƣớc Campuchia tiến vào Phnôm Pênh, lật đổ chế độ diệt chủng của Khơ me Đỏ. Hành động này xuất phát từ hai yêu cầu một là hành động thiện chí nhân đạo giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi hoạ diệt chủng, hai là nhằm bảo vệ biên giới tây nam của tổ quốc đã nhiều lần bị quân đội Khơme Đỏ xâm lƣợc và tàn phá dã man.

Nhƣng sự kiện này nhanh chóng bị xuyên tạc thành “Việt Nam xâm lƣợc Campuchia”, “âm mƣu bành trƣớng của Việt Nam”. Do có những hạn chế nhất định trong việc nhiền nhận sự câu kết giữa các thế lực chống Việt Nam chúng ta đã không đánh giá đầy đủ sự phản ứng quốc tế đối với vấn đề Campuchia cũng nhƣ so sánh lực lƣợng ở Đông Nam Á, chƣa thấy hết tính nhạy cảm của việc quân đội Việt Nam có mặt tại Campuchia - Biến thành cái cớ gây ra phản ứng gay gắt của các nƣớc ASEAN luôn bị hù doạ bởi cái gọi là “học thuyết đô mi nô”. Nhận thức khác nhau giữa Việt Nam với các nƣớc ASEAN về “vấn đề Campuchia” đã tạo ra những chính sách đối ngƣợc 16 (LUAN.2006 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2006 nhau, cộng thêm những tác động chia rẽ và can thiệp trong quan hệ giữa các nƣớc lớn Mỹ - Liên Xô - Trung Quốc càng làm sâu sắc thêm những mâu thuẫn bất đồng kéo dài. Đầu những năm 90 của thế kỷ trƣớc, Liên Xô và các nước XHCN Đông Âu bị sụp đổ cùng những chuyển biến nhanh chóng phức tạp về kinh tế - xã hội trên thế giới đã tác động mạnh mẽ tới khu vực Đông Nam Á.

Đông Nam Á không còn là nơi tập trung những mục tiêu đối kháng của các nhóm nƣớc có ý thức hệ và chế độ xã hội khác nhau nhƣ trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Sự đối đầu Xô - Mỹ ở Đông Nam Á ngày càng giảm; sự hoà hoãn, hoà dịu Xô - Mỹ và việc hai nƣớc phải tập trung nhiều vào các vấn đề khác đã làm giảm lực chia rẽ ASEAN và Đông Dƣơng. Không những thế, trong cố gắng củng cố xu thế hoà dịu, hai nƣớc này bắt đầu phối hợp với nhau giải quyết các xung đột khu vực. Từ năm 1985, Liên Xô và Mỹ đã tiến hành cuộc gặp hàng năm cấp Thứ trƣởng ngoại giao về các vấn đề Châu Á.

Vấn đề Campuchia lần đầu tiên đƣợc đề cập đến trong cuộc gặp cấp cao Xô - Mỹ năm 1988 tại Mátxcơva. Sự hoà dịu Xô - Mỹ đã tác động tới quan hệ Xô - Trung. Liên Xô đã cố gắng cải thiện quan hệ với Trung Quốc, xoá bỏ "ba trở ngại" mà phía Trung Quốc đƣa ra nhằm tiến tới bình thƣờng hoá quan hệ với nƣớc này. (1) Hoà dịu Xô - Mỹ, Xô - Trung đã tác động tới quan hệ Trung - Mỹ.

Cả Mỹ và Trung Quốc đều quan tâm nhiều hơn tới việc tăng cƣờng hoà dịu với Liên Xô. Sự cần nhau để cùng chống Liên Xô không còn nhƣ trƣớc. Xu thế hoà dịu trên thế giới và sự rút dần ảnh hƣởng của Liên Xô và Mỹ ở Đông Nam Á đã tạo ra "khoảng trống quyền lực" ở khu vực này. Lợi dụng điều đó, Trung Quốc đã cố gắng tăng cƣờng ảnh hƣởng, tạo chỗ đứng ở Đông Nam Á cũng nhƣ gia tăng sức ép với Việt Nam.

(2) Việc Trung Quốc hiện đại hoá quân đội với những chiến lƣợc và khái niệm an ninh mới nhƣ "biên giới mềm" cũng nhƣ nguy cơ xung đột ở biển Đông đã gây (1) Trung Quốc đưa ra ba trở ngại cho việc bình thường hoá quan hệ Trung - Xô là: quân đội Liên Xô ở Apganistan, quân đội Liên Xô ở Mông Cổ và biên giới Xô - Trung, sự ủng hộ của Liên Xô đối với việc quân đội Việt Nam có mặt ở Campuchia. (2) Về mặt chính trị, tháng 6/1985 Trung Quốc bác bỏ đề nghị nối lại đàm phán của Bộ Ngoại giao ta, cố gắng duy trì quan hệ với ASEAN và Lào nhằm cô lập Việt Nam. Về quân sự, Trung Quốc đã lần đầu tiến hành tập trận hải quân ở vùng biển quần đảo Trường Sa ngày 16/6/1987 gây ra cuộc đụng độ quân sự với Việt Nam và đổ bộ chiếm 7 bãi đá thuộc quần đảo này ngày 14/3/1988.2006 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2006 nên sự lo lắng từ phía ASEAN. Áp lực của Trung Quốc làm tăng lo ngại của các nƣớc ASEAN về ý đồ của nƣớc này ở Đông Nam Á.

Từ kinh nghiệm lịch sử của mình, các nƣớc Đông Nam Á nhận thức đƣợc rằng "khoảng trống quyền lực" sẽ không thể tồn tại lâu dài và sẽ nhanh chóng bị lấp đầy bởi quyền lực của một hay nhiều cƣờng quốc khác ở bên ngoài, nguy cơ đe doạ đối với hoà bình và an ninh của Đông Nam Á có thể lại xuất hiện. Các biến chuyển to lớn trên thế giới cộng với việc các nƣớc lớn giảm bớt mối quan tâm ở Đông Nam Á đã tạo cơ hội cho các nhân tố khu vực gia tăng. Lúc này chủ nghĩa khu vực Đông Nam Á đang ngày càng nổi lên. Chủ nghĩa khu vực là sự đề cao những giá trị và lợi ích chung, là tình cảm và nhu cầu gắn bó giữa các thành viên, là quá trình thúc đẩy hợp tác trên quy mô khu vực và là sự gia tăng tính độc lập của các nƣớc trong khu vực với bên ngoài.