Luận văn thạc sĩ về chính sách dân tộc của Đảng tại tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2001-2010

Luận văn thạc sĩ phân tích lịch sử quá trình thực hiện chính sách dân tộc của đảng ở tỉnh tuyên quang từ năm 2001 đến năm 2010, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Lưu Thị Tuyết
• Người hướng dẫn: TS Trần Viết Nghĩa
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Quá Trình Thực Hiện Chính Sách Dân Tộc Của Đảng Ở Tỉnh Tuyên Quang Từ Năm 2001 Đến Năm 2010
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH DÂN TỘC CỦA ĐẢNG Ở TỈNH TUYÊN QUANG TRƯỚC NĂM 2001
• 1.1. Đặc điểm tỉnh Tuyên Quang
• 1.2. Chính sách dân tộc của Đảng và quá trình thực hiện ở Tuyên Quang trước năm 2001
• 1.3. Quá trình thực hiện chính sách dân tộc của Đảng ở tỉnh Tuyên Quang trước năm 2001
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH DÂN TỘC CỦA ĐẢNG Ở TỈNH TUYÊN QUANG TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2005
• 2.1. Chủ trương, chính sách dân tộc của Đảng từ năm 2001 đến năm 2005
• 2.2. Đảng bộ tỉnh lãnh đạo, thực hiện chính sách dân tộc của Đảng ở tỉnh Tuyên Quang từ năm 2001 đến năm 2005
• 2.3. Những thành tựu, hạn chế và bài học kinh nghiệm trong việc thực hiện chính sách dân tộc ở Tuyên Quang từ năm 2001 đến năm 2005
• 2.4. Bài học kinh nghiệm về lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc của Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang từ năm 2001 đến năm 2005
• 3. CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH DÂN TỘC CỦA ĐẢNG Ở TỈNH TUYÊN QUANG TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2010
• 3.1. Chủ trương, chính sách dân tộc của Đảng từ năm 2006 đến năm 2010
• 3.2. Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc của Đảng từ năm 2006 đến năm 2010
• 3.3. Những thành tựu, hạn chế và bài học kinh nghiệm trong việc thực hiện chính sách dân tộc của Đảng ở tỉnh Tuyên Quang từ năm 2006 đến năm 2010
• 3.4. Bài học kinh nghiệm của Đảng bộ tỉnh trong lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc của Đảng ở tỉnh Tuyên Quang từ năm 2006 đến năm 2010
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chính sách dân tộc của Đảng Cộng sản Việt Nam

Chính sách dân tộc của Đảng Cộng sản Việt Nam luôn giữ vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an sinh cho các dân tộc thiểu số. Từ năm 2001 đến 2010, chính sách này được cụ thể hóa qua nhiều chương trình và dự án nhằm nâng cao đời sống của đồng bào các dân tộc tại tỉnh Tuyên Quang. Đảng đã xác định rõ ràng rằng việc thực hiện chính sách dân tộc không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là nhiệm vụ của toàn xã hội. Đặc biệt, trong bối cảnh tỉnh Tuyên Quang có 22 dân tộc cùng sinh sống, việc thực hiện chính sách dân tộc càng trở nên cấp thiết hơn. Theo đó, chính sách dân tộc không chỉ nhằm xóa đói giảm nghèo mà còn bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của các dân tộc. Điều này thể hiện rõ trong các văn kiện của Đảng, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển kinh tế xã hội gắn liền với bảo vệ văn hóa dân tộc.

II. Phân tích chính sách dân tộc tại Tuyên Quang giai đoạn 2001 2005

Giai đoạn 2001-2005, Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang đã triển khai nhiều chính sách dân tộc nhằm phát triển kinh tế và xã hội cho các dân tộc thiểu số. Các chương trình như xóa đói giảm nghèo, phát triển hạ tầng cơ sở, và nâng cao chất lượng giáo dục đã được thực hiện. Đặc biệt, chính sách phát triển kinh tế xã hội đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong đời sống của đồng bào dân tộc. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế như khoảng cách phát triển giữa các dân tộc, sự mai một của bản sắc văn hóa. Những vấn đề này cần được nhìn nhận và giải quyết một cách đồng bộ để đảm bảo sự phát triển bền vững cho các dân tộc thiểu số tại Tuyên Quang.

2.1. Thành tựu đạt được

Trong giai đoạn này, Tuyên Quang đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể trong việc thực hiện chính sách dân tộc. Nhiều chương trình phát triển kinh tế đã được triển khai, giúp nâng cao đời sống của đồng bào dân tộc. Cụ thể, tỷ lệ hộ nghèo đã giảm đáng kể, từ 30% xuống còn 20%. Các dự án phát triển hạ tầng như đường giao thông, điện, nước sạch đã được đầu tư mạnh mẽ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế địa phương. Đặc biệt, việc bảo tồn văn hóa dân tộc cũng được chú trọng, với nhiều lễ hội và phong tục tập quán được duy trì và phát huy.

2.2. Hạn chế và bài học kinh nghiệm

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực hiện chính sách dân tộc. Khoảng cách phát triển giữa các dân tộc vẫn còn lớn, đặc biệt là giữa dân tộc Kinh và các dân tộc thiểu số. Bên cạnh đó, việc quản lý và bảo tồn bản sắc văn hóa cũng gặp nhiều khó khăn. Những bài học kinh nghiệm từ giai đoạn này cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng trong việc thực hiện chính sách dân tộc, đồng thời cần có các giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế đã tồn tại.

III. Đánh giá chính sách dân tộc tại Tuyên Quang giai đoạn 2006 2010

Giai đoạn 2006-2010, chính sách dân tộc của Đảng tại Tuyên Quang tiếp tục được củng cố và phát triển. Các chương trình phát triển kinh tế xã hội được triển khai mạnh mẽ hơn, với sự tham gia tích cực của các tổ chức xã hội và cộng đồng. Đặc biệt, chính sách an sinh xã hội đã được chú trọng, giúp cải thiện đáng kể đời sống của đồng bào dân tộc. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải đối mặt, như tình trạng di cư tự do, sự mai một của văn hóa truyền thống. Đánh giá tổng thể cho thấy, chính sách dân tộc đã góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của tỉnh Tuyên Quang.

3.1. Những thành tựu nổi bật

Trong giai đoạn này, Tuyên Quang đã có những bước tiến đáng kể trong việc thực hiện chính sách dân tộc. Nhiều chương trình phát triển kinh tế đã được triển khai, giúp nâng cao đời sống của đồng bào dân tộc. Tỷ lệ hộ nghèo tiếp tục giảm, nhiều xã đã đạt chuẩn nông thôn mới. Các hoạt động văn hóa, thể thao cũng được đẩy mạnh, tạo điều kiện cho đồng bào dân tộc tham gia và phát huy bản sắc văn hóa của mình.

3.2. Những thách thức và giải pháp

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực hiện chính sách dân tộc. Tình trạng di cư tự do, sự mai một của văn hóa truyền thống là những vấn đề cần được giải quyết. Để khắc phục những thách thức này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng, đồng thời cần có các giải pháp cụ thể để bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Tuyên Quang, một tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam, có diện tích tự nhiên khoảng 5.868 km² và dân số gần 600.000 người, trong đó dân tộc thiểu số chiếm khoảng 55,8%. Với 22 dân tộc cùng sinh sống xen kẽ, bao gồm Kinh, Tày, Nùng, Dao, Sán Dìu, Sán Chay, Thái, Mông, Tuyên Quang là vùng đất đa dạng về văn hóa và dân tộc. Từ năm 2001 đến năm 2010, quá trình thực hiện chính sách dân tộc của Đảng tại tỉnh này đã có những bước phát triển quan trọng, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào các dân tộc thiểu số, đồng thời củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, giữ vững ổn định chính trị và phát triển kinh tế - xã hội.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ quá trình thực hiện chính sách dân tộc của Đảng ở Tuyên Quang trong giai đoạn 2001-2010, đánh giá những thành tựu, hạn chế và rút ra bài học kinh nghiệm nhằm hoàn thiện chính sách dân tộc trong tương lai. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các chính sách kinh tế, giáo dục, y tế, bảo tồn văn hóa và phát triển đội ngũ cán bộ dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học cho các cấp lãnh đạo và các nhà hoạch định chính sách trong việc phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát huy bản sắc văn hóa đặc trưng của các dân tộc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về chính sách dân tộc, phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số và quản lý nhà nước trong lĩnh vực dân tộc. Hai lý thuyết chủ đạo được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết bình đẳng và đoàn kết dân tộc: Nhấn mạnh nguyên tắc bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ giữa các dân tộc, đồng thời đề cao sự đoàn kết, tương trợ giúp đỡ nhau cùng phát triển. Đây là nền tảng cho chính sách dân tộc của Đảng Cộng sản Việt Nam, thể hiện trong các văn kiện Đảng và Hiến pháp.

2. Mô hình phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số: Tập trung vào việc phát triển kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa, nâng cao trình độ dân trí, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần, đồng thời củng cố hệ thống chính trị cơ sở và đội ngũ cán bộ dân tộc thiểu số.

Các khái niệm chính bao gồm: chính sách dân tộc, đoàn kết dân tộc, định canh định cư, xóa đói giảm nghèo, bảo tồn văn hóa dân tộc, phát triển đội ngũ cán bộ dân tộc thiểu số.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp với phương pháp thống kê, phân tích và so sánh. Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

• Văn kiện Đảng, Nhà nước và các nghị quyết liên quan đến chính sách dân tộc.
• Báo cáo thống kê kinh tế - xã hội của tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2001-2010.
• Các tài liệu nghiên cứu, báo cáo chuyên ngành về dân tộc và phát triển vùng miền núi.
• Số liệu điều tra dân số và các chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các xã, huyện có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống trên địa bàn tỉnh, với trọng tâm phân tích các chính sách và kết quả thực hiện trong giai đoạn 2001-2010. Phương pháp chọn mẫu chủ yếu là chọn mẫu toàn diện các đơn vị hành chính cấp xã và huyện để đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ tăng trưởng kinh tế, tỷ lệ hộ nghèo, mức độ phủ sóng giáo dục và y tế, cùng với phân tích định tính về các chính sách và tác động xã hội.

Timeline nghiên cứu tập trung vào hai giai đoạn chính: 2001-2005 và 2006-2010, nhằm đánh giá sự chuyển biến và hiệu quả thực hiện chính sách dân tộc qua từng giai đoạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu: Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm của tỉnh đạt khoảng 11,04% trong giai đoạn 2001-2005, với cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng nông - lâm nghiệp từ 42% xuống còn khoảng 30%, tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ lên 58%. Sản lượng lương thực năm 2000 đạt trên 260.000 tấn, tăng 6,9 vạn tấn so với năm 1995. Diện tích chè tăng lên 5.910 ha, sản lượng chè búp tươi năm 2005 đạt 36.861 tấn, tăng 3.600 tấn so với năm 1996.

2. Giảm nghèo và ổn định đời sống: Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 19,4% năm 2001 xuống còn 5,8% năm 2005 tại các xã đặc biệt khó khăn. Toàn tỉnh có 52 xã thuộc vùng đặc biệt khó khăn, nhưng nhờ các chương trình hỗ trợ như chương trình 135, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào các dân tộc thiểu số được cải thiện rõ rệt.

3. Phát triển giáo dục và y tế: Tỉnh đạt chuẩn phổ cập giáo dục trung học cơ sở năm 2001, hệ thống trường lớp được mở rộng, đáp ứng nhu cầu học tập của con em các dân tộc. Đến năm 2005, 143/145 xã có trạm y tế, 100% trạm y tế được đầu tư nâng cấp, 50 xã và 72 thôn vùng cao được miễn viện phí khi khám chữa bệnh. Chất lượng giáo dục và y tế được nâng cao, góp phần cải thiện trình độ dân trí và sức khỏe cộng đồng.

4. Bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc: Các hoạt động văn hóa, thông tin được đẩy mạnh với 62,7% thôn bản đạt tiêu chuẩn văn hóa, 90% dân số được phủ sóng phát thanh, 84% được phủ sóng truyền hình địa phương. Tỉnh đã triển khai các đề tài nghiên cứu bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống như hát Then của dân tộc Tày, hát Sình ca của dân tộc Cao Lan.

Thảo luận kết quả

Những kết quả trên cho thấy chính sách dân tộc của Đảng được triển khai hiệu quả tại Tuyên Quang, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số. Việc tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp với đặc điểm địa phương đã tạo điều kiện nâng cao đời sống đồng bào. Các chương trình xóa đói giảm nghèo và định canh định cư đã ổn định cuộc sống, giảm thiểu tình trạng du canh du cư, góp phần bảo vệ môi trường sinh thái.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành, kết quả này phù hợp với báo cáo của ngành về phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số, đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của chính sách dân tộc trong việc phát huy nội lực và tăng cường đoàn kết dân tộc. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại hạn chế như khoảng cách phát triển giữa các dân tộc, trình độ cán bộ dân tộc thiểu số còn thấp, và một số tập quán lạc hậu chưa được khắc phục triệt để.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng GDP, bảng so sánh tỷ lệ hộ nghèo qua các năm, biểu đồ tỷ lệ phủ sóng giáo dục và y tế, cũng như sơ đồ phân bố dân tộc và các chương trình hỗ trợ trên địa bàn tỉnh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng cán bộ dân tộc thiểu số: Đẩy mạnh các chương trình đào tạo chuyên môn và kỹ năng quản lý cho cán bộ người dân tộc thiểu số, nhằm nâng cao năng lực thực thi chính sách dân tộc. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, do các cơ quan giáo dục và tổ chức Đảng chủ trì.

2. Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số: Ưu tiên đầu tư xây dựng giao thông, điện, nước sạch và các công trình công cộng tại các xã đặc biệt khó khăn, nhằm giảm khoảng cách phát triển và tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất. Kế hoạch thực hiện trong 5 năm, phối hợp giữa chính quyền địa phương và các bộ ngành liên quan.

3. Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc: Hỗ trợ các hoạt động văn hóa truyền thống, tổ chức các lễ hội dân tộc, phát triển các chương trình truyền hình, phát thanh bằng tiếng dân tộc thiểu số. Thời gian thực hiện liên tục, do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh đảm nhiệm.

4. Mở rộng và nâng cao chất lượng giáo dục, y tế vùng dân tộc thiểu số: Tăng cường phổ cập giáo dục trung học cơ sở, mở rộng các trường dân tộc nội trú, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh tại trạm y tế xã, đặc biệt là miễn giảm viện phí cho đồng bào nghèo. Thực hiện trong 3-5 năm, do Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Y tế phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo địa phương: Nhận diện rõ hơn về hiệu quả và hạn chế trong thực hiện chính sách dân tộc, từ đó xây dựng các kế hoạch phát triển phù hợp với đặc điểm vùng miền.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực dân tộc học, lịch sử Đảng và phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích sâu sắc về quá trình thực hiện chính sách dân tộc tại một tỉnh miền núi đa dân tộc.

3. Cán bộ công tác dân tộc và các tổ chức chính trị - xã hội: Hỗ trợ nâng cao nhận thức và kỹ năng tổ chức thực hiện các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số.

4. Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành lịch sử Đảng, chính sách công và phát triển vùng dân tộc thiểu số: Là tài liệu tham khảo quý giá cho việc nghiên cứu, học tập và thực hành trong lĩnh vực chính sách dân tộc và phát triển vùng miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách dân tộc của Đảng có những nguyên tắc cơ bản nào?
   Chính sách dân tộc của Đảng dựa trên nguyên tắc bình đẳng, đoàn kết và tương trợ giúp đỡ nhau cùng phát triển giữa các dân tộc. Đây là nền tảng để xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc vững mạnh, góp phần phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số.

2. Tình hình phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số ở Tuyên Quang giai đoạn 2001-2010 ra sao?
   Tỉnh đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân trên 11%/năm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ, giảm tỷ trọng nông - lâm nghiệp. Sản lượng nông sản như lương thực, chè, mía tăng đáng kể, góp phần nâng cao đời sống đồng bào.

3. Các chương trình xóa đói giảm nghèo đã đạt được kết quả gì?
   Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ gần 20% năm 2001 xuống dưới 6% năm 2005 tại các xã đặc biệt khó khăn. Chương trình 135 và các dự án hỗ trợ đã cải thiện cơ sở hạ tầng, ổn định đời sống, giảm tình trạng du canh du cư và nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số.

4. Làm thế nào để bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc trong quá trình phát triển?
   Tuyên Quang đã tổ chức các hoạt động văn hóa truyền thống, duy trì các lễ hội dân tộc, phát triển truyền hình, phát thanh bằng tiếng dân tộc thiểu số và nghiên cứu bảo tồn các giá trị văn hóa đặc trưng như hát Then, hát Sình ca. Đây là cách giữ gìn bản sắc văn hóa trong bối cảnh phát triển kinh tế.

5. Những khó khăn chính trong thực hiện chính sách dân tộc tại Tuyên Quang là gì?
   Các khó khăn gồm khoảng cách phát triển giữa các dân tộc, trình độ cán bộ dân tộc thiểu số còn hạn chế, một số tập quán lạc hậu và tín ngưỡng mê tín còn tồn tại, cơ sở hạ tầng vùng sâu vùng xa chưa đồng bộ, và sự tác động tiêu cực của cơ chế thị trường.

Kết luận

• Quá trình thực hiện chính sách dân tộc của Đảng tại Tuyên Quang giai đoạn 2001-2010 đã đạt nhiều thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế, giảm nghèo, giáo dục, y tế và bảo tồn văn hóa dân tộc.
• Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân trên 11%/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh, hệ thống giáo dục và y tế được mở rộng và nâng cao chất lượng.
• Chính sách dân tộc góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, giữ vững ổn định chính trị và an ninh xã hội trên địa bàn tỉnh.
• Hạn chế còn tồn tại bao gồm sự chênh lệch phát triển giữa các dân tộc, trình độ cán bộ dân tộc thiểu số thấp và một số vấn đề văn hóa xã hội cần được quan tâm hơn.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao năng lực cán bộ, phát triển hạ tầng, bảo tồn văn hóa và nâng cao chất lượng giáo dục, y tế để tiếp tục thúc đẩy phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số.

Tiếp theo, các cấp lãnh đạo và nhà nghiên cứu cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá để điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển của tỉnh Tuyên Quang và các vùng dân tộc thiểu số khác trên cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 QUÁ TRÌNH THUC HIỆN CHÍNH SÁCH DAN TOC CUA DANG Ở TINH TUYẾN QUANG TRƯỚC NĂM 2001 1. Đặc điểm tỉnh Tuyên Quang Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (1930), nhân dân các dân tộc Tuyên Quang đã sớm di theo cách mạng dé chống dé quốc và phong kiến tay sai. Trong thời kỳ vận động giải phóng dân tộc 1939-1945 và thời kỳ kháng chiến chống Pháp xâm lược 1945-1954, với vị thé của vùng đất có “thién thời, địa lợi, nhân hòa”, cơ sở cách mang vững chắc và địa thế núi sông hiểm trở, Tuyên Quang đã trở thành Thủ đô Khu giải phóng, nơi Bác Hồ và Trung ương Đảng đã ở và lãnh đạo cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thắng lợi; là Thủ đô Kháng chiến, nơi Đảng tiến hành Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Nhiều tên đất, tên người Tuyên Quang gan liền với những sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc, gan liền với những hình ảnh và kỷ niệm sâu đậm về Bác Hồ kính yêu đang được lưu giữ và sống động trong lòng nhân dân cả nước.

Tuyên Quang thực sự xứng đáng là Thủ đô khu giải phóng và Thủ đô Kháng chiến. Ngày 20-9-1975, Bộ Chính trị Trung ương Đảng (khóa III) ra Nghị quyết số 247-NQ/TW về việc bỏ khu hợp tỉnh. Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, tại kỳ họp thứ hai, ngày 27-12-1975,Quốc hội khóa V quyết định hợp nhất hai tỉnh Hà Giang và Tuyên Quang thành tinh Hà Tuyên [1, 13]. Ngày 12-8-1991, Quốc hội khóa VIII, kỳ họp thứ 9 đã quyết định chia tỉnh Hà Tuyên thành hai tinh Hà Giang và Tuyên Quang.

Từ ngày 1-10-1991 hai tinh Hà Giang và Tuyên Quang chính thức đi vào hoạt động theo đơn vị hành chính mới [1, 191]. Như vậy, sau 16 năm hợp nhất với tinh Hà Giang, năm 1991 tỉnh Tuyên Quang được tái lập với diện tích tự nhiên 5.800,9 ha; dân số 598.050 người, gồm 22 dân tộc, 90% dân số sông ở nông thôn. Tỉnh có 6 đơn vị hành 14 chính, gồm thị xã Tuyên Quang và các huyện Na Hang, Chiêm Hóa, Hàm Yên, Yên Sơn và Sơn Dương. Đơn vị hành chính cấp cơ sở có 3 phường, 7 thị tran, 135 xã (trong đó có 36 xã vùng cao).

Toàn Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang có 21.002 đảng viên, sinh hoạt trong 394 tô chức cơ sở Đảng [1, 192-193]. Tuyên Quang là tinh miền núi phía Bắc có toa độ dia lý 21°30'- 22°40' vĩ độ Bắc và 104”53'- 105°40' kinh độ Đông, cách Thủ đô Hà Nội 165 km. Diện tích tự nhiên toàn tỉnh là 5.868 km2, chiếm 1,78% diện tích cả nước; phía bắc giáp Hà Giang, phía nam giáp Phú Thọ, phía đông giáp Thái Nguyên, Vĩnh Phúc, phía tây giáp Yên Bái. Các đường giao thông quan trọng trên địa bàn tỉnh là quốc lộ 2 đi qua địa bàn tỉnh dài 90 km từ Phú Thọ lên Hà Giang, quốc lộ 37 từ Thái Nguyên đi qua huyện Sơn Dương, Yên Sơn đi Yên Bái.

Hệ thống sông ngòi của tỉnh bao gồm 500 sông suối lớn nhỏ chảy qua các sông chính như sông Lô, sông Gam và sông Phó Day [34, 1]. Địa hình Tuyên Quang bao gồm vùng núi cao chiếm trên 50% điện tích toàn tỉnh gồm toàn bộ huyện Na Hang, 11 xã vùng cao của huyện Chiêm Hoá và 02 xã của huyện vùng cao Hàm Yên; vùng núi thấp và trung du chiếm khoảng 50% diện tích của tỉnh, bao gồm các xã còn lại của 02 huyện Chiêm Hoá, Hàm Yên và các huyện Yên Sơn, Sơn Dương. Điểm cao nhất là đỉnh núi Chạm Chu (Hàm Yên) có độ cao 1.587 m so với mực nước biên [34, 1]. Tuyên Quang có khí hậu nhiệt đới gió mùa, có 2 mùa rõ rệt: Mùa đông lạnh - khô hạn và mùa hè nóng âm mưa nhiều; mưa bão tập trung từ tháng 5 đến thang 8 và thường gây ra lũ lụt, lũ quét.

Các hiện tượng như mưa đá, gió lốc thường xảy ra trong mùa mưa bão với lượng mưa trung bình hàng năm đạt từ 1. Nhiệt độ trung bình hàng năm đạt 22 - 24”C. Cao nhất trung bình 33 - 35C, thấp nhất trung bình từ 12 - 13°C; tháng lạnh nhất là tháng 11 và 12 (âm lịch) gây ra các hiện tượng sương muối [34, 2]. Với đặc điểm địa lí, địa hình, khí hậu như vậy, Tuyên Quang trở thành mảnh đất hội tụ của nhiều dân tộc với sự đa dạng về văn hóa tộc người.

Tuyên Quang ngày nay gồm 22 dân tộc chung sống xen kẽ, có dân tộc vốn là người 15 bản địa, có dân tộc nhập cư vào tỉnh qua các thời kì lịch sử. Các dân tộc trong tỉnh cùng sống xen kẽ trên một lãnh thổ với một nền văn hóa chung và đa dạng về hình thái biểu hiện. Về ngôn ngữ, các dân tộc ở Tuyên Quang thuộc các ngữ hệ Nam Á, Hán -Tạng và Thái với nhiều nhóm ngôn ngữ : nhóm ngôn ngữ Việt - Mường có người Kinh; nhóm ngôn ngữ Hmông-Dao gồm các dân tộc Mông, Dao, Pà Thẻn ; nhóm ngôn ngữ Hán gồm các dân tộc Hoa, Sán Diu ; nhóm ngôn ngữ Tang - Miến gồm dân tộc Hà Nhì, Lô Lô; nhóm ngôn ngữ Tay - Thái gồm các dân tộc Tay, Thái, Nùng, Giáy, Bố Y; nhóm ngôn ngữ hỗn hợp gồm các dân tộc La Chí, Cơ Lao, Pu Péo [18, 139-142]. Kết cau dân tộc ở Tuyên Quang : Theo kết quả điều tra ngày 1-4-1999, tỉnh Tuyên Quang có 676.

Trong đó dân số trong độ tuổi lao động là 377.314 người, chiếm 55,80% dân số toàn tỉnh. Trên địa bàn tỉnh có 22 dân tộc cùng sinh sống. Đông nhất là dân tộc Kinh có 326.033 người, chiếm 48,21%; các dân tộc thiểu số như dân tộc Tay có 172.136 người, chiếm 25,45%; dân tộc Dao có 77.015 người, chiếm 11,38%; dân tộc Sán Chay có 54.095 người, chiếm 8,0%; dan tộc Mông có 14.658 người, chiếm 2,16%; dan tộc Nùng có 12.891 người, chiếm 1,90%; dân tộc San Diu có 11.007 người, chiếm 1,62%; các dân tộc khác chiếm 1,28%. Các dân tộc sống xen kẽ,phân bố không đồng đều trong các bản làng, tập trung đông ở các xã miễn núi, vùng sâu, vùng xa.

Toàn tỉnh còn 52 xã thuộc vùng đặc biệt khó khăn [34, 2]. Tuyên Quang vừa là cai nôi, điểm hội tụ văn hóa đặc sắc của các dân tộc thiểu số trong vùng vừa là nơi giao lưu hội nhập với nền văn hóa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, tạo nên một nền văn hóa phong phú, đa dạng. Văn hóa tinh than của các dân tộc phong phú với nhiều thể loại truyện cô tích, truyện thỏ, ca dao, tục ngữ. Mỗi dân tộc có tiếng nói, trang phục riêng, những phong tục tập quán riêng trong việc cưới, tang, thờ cúng, lễ hội.

Tuyên Quang chính là hình ảnh thu nhỏ của vùng văn hóa Việt Bắc. Những giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiêu số ở tỉnh thé hiện trong đời sông tinh than khá rõ nét. Đó là những quan niệm và cách giải thích về vũ trụ, 16 các nghi lễ như: Thờ cúng tô tiên, cúng chữa bệnh, cưới hỏi. Đồng bào các dân tộc thiêu số đã tạo dựng được một kho tàng dân ca, dân vũ hết sức phong phú, đặc sắc như làn điệu then, cọi, quan làng (dân tộc Tày), páo dung (dân tộc Dao), sình ca (dân tộc Cao Lan), soọng cô (dân tộc Sán Dìu).

Về lễ hội, có nhiều sắc thái văn hóa rất đặc trưng va đa dạng, tiêu biểu là những lễ hội dân gian thường được tô chức sau tết Nguyên Đán với phần “lễ” diễn ra hết sức trang trọng và phần “hội” đậm đà truyền thống. Lễ hội Lồng tông (lễ hội xuống đồng) được tổ chức ngày mùng 8 tháng Giêng hàng năm, mang đậm sắc thái văn hóa của dân tộc Tày. Lễ Cầu mùa của dân tộc Dao được tổ chức vào tháng Giêng hàng năm, không cầu kỳ nhưng mang nhiều yếu tố tâm linh sâu sắc của cả cộng đồng, được tô chức với ý nghĩa cầu mong một mùa màng bội thu. Lễ hội Nhảy lửa của dân tộc Pà Thẻn mừng cho một vụ thu hoạch hoa màu vừa kết thúc và cầu thần linh phù hộ cho an khang, thịnh vượng cũng như xua đuôi tà ma, bệnh tật, thể hiện sức mạnh phi thường của con người.

Lễ Cấp sắc là một thủ tục không thé thiếu trong cuộc sống sinh hoạt của dân tộc Dao. Đối với người đàn ông dân tộc Dao, sau khi cấp sắc mới được coi là người đàn ông đã trưởng thành, được làm nghề cúng bái và được giao tiếp với cdi âm. Trong công cuộc đổi mới đất nước, với đường lối chính sách của Dang và Nhà nước, nền văn hóa các dân tộc Tuyên Quang có điều kiện vừa bảo tồn phát huy truyền thống văn hóa của các dân tộc mình, vừa tiếp thu tinh hoa của các dân tộc từ các vùng miễn trong cả nước, góp phần tạo nên nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà ban sắc dan tộc. Sự chuyển đổi cơ chế quan lí nền kinh tế từ kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường được thực hiện từ năm 1986, đến nay nền kinh tế Tuyên Quang đang có những bước tăng trưởng khá, phát triển kinh tế trên các lĩnh vực nông - lâm - công nghiệp và dịch vụ.

Nông nghiệp: Tuyên Quang là tỉnh miền núi,đất đai phù hợp với nhiều loại cây trồng đặc biệt là các cây công nghiệp. Trong trồng trọt, cơ cấu cây 17 lương thực vẫn là chủ yếu, cây công nghiệp và cây thực phẩm cũng giữ vị trí quan trọng, đặc biệt cây cam là cây trồng thế mạnh của huyện Hàm Yên, cây chè cũng là cây công nghiệp được chú trọng, cây mía được trồng ở nhiều nơi của huyện Chiêm Hóa và Sơn Dương. Chăn nuôi gia súc,gia cầm của tinh cũng được đây mạnh, Tuyên Quang là tỉnh có đàn trâu lớn của vùng, chăn nuôi lợn được đầu tư, những trang trai ga, vit của các hộ sản xuất có qui mô lớn phát trién. Lâm nghiệp: Đến năm 1996 Tuyên Quang có 220.616 ha rừng tự nhiên, có 60.898 ha rừng trồng [1, 278].

Những năm 1997-2000, tỉnh đã tập trung lãnh đạo tiếp tục đây mạnh trồng, chăm sóc, bảo vệ rừng, tô chức thực hiện các biện pháp quản lý, bảo vệ, khoanh nuôi tái sinh rừng. Công nghiệp: Tỉnh ưu tiên phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm sản, khai thác chế biến khoáng sản, sản xuất vật liệu xây dựng, phát triển điện lực. Tinh ủy đã chi đạo khuyến khích các doanh nghiệp tư nhân phát triển, xây dựng khu công nghiệp Long - Bình - An của tỉnh tạo điều kiện giải quyết việc làm cho người lao động trong tỉnh nhà.