Luận văn thạc sĩ về chính sách dân tộc của đảng bộ tỉnh Yên Bái (1996-2010)

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đảng bộ tỉnh yên bái lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc từ năm 1996 đến năm 2010, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Mai Thị Tuyết
• Người hướng dẫn: TS. Trương Thị Mai Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Chính Sách Dân Tộc Tại Yên Bái: Nghiên Cứu Từ 1996 Đến 2010
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẢNG BỘ TỈNH YÊN BÁI LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH DÂN TỘC TỪ NĂM 1996 ĐẾN NĂM 2000
• 1.1. Tình hình thực hiện chính sách dân tộc ở Yên Bái trước năm 1996
• 1.2. Chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về chính sách dân tộc trước năm 1996
• 1.3. Tình hình thực hiện chính sách dân tộc ở Yên Bái trước năm 1996
• 1.4. Lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc ở Yên Bái từ năm 1996 đến năm 2000
• 1.5. Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Yên Bái về thực hiện chính sách dân tộc từ năm 1996 đến năm 2000
• 1.6. Đảng bộ tỉnh Yên Bái chỉ đạo thực hiện chính sách dân tộc và những thành tựu đạt được
• 1.7. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH DÂN TỘC CỦA ĐẢNG BỘ TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2010
• 2.1. Đảng bộ tỉnh Yên Bái lãnh đạo đẩy mạnh thực hiện chính sách dân tộc từ năm 2001 đến năm 2005
• 2.2. Những yêu cầu mới và chủ trương của Đảng bộ tỉnh về chính sách dân tộc
• 2.3. Thực hiện đổi mới chính sách dân tộc của Đảng bộ tỉnh Yên Bái
• 2.4. Chính sách dân tộc ở Yên Bái dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh từ năm 2006 đến năm 2010
• 2.5. Tiếp tục đổi mới trong thực hiện chính sách dân tộc của Đảng bộ tỉnh
• 2.6. Quá trình chỉ đạo thực hiện và kết quả đạt được
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT CHUNG VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM CHỦ YẾU
• 3.1. Nhận xét chung
• 3.2. Một số kinh nghiệm chủ yếu
• 3.3. Kinh nghiệm trong xác định chủ trương
• 3.4. Kinh nghiệm trong chỉ đạo thực hiện
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chính sách dân tộc tại Yên Bái

Chính sách dân tộc tại Yên Bái từ năm 1996 đến 2010 đã phản ánh sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với các dân tộc thiểu số. Yên Bái, với vị trí địa lý đặc biệt và sự đa dạng về văn hóa, đã trở thành một trong những địa bàn quan trọng trong việc thực hiện chính sách dân tộc. Từ năm 1996, chính sách này đã được triển khai mạnh mẽ nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào các dân tộc. Đặc biệt, việc phát triển kinh tế xã hội ở các vùng miền núi, nơi có nhiều dân tộc thiểu số, đã được chú trọng. Theo báo cáo, chính sách này không chỉ giúp cải thiện đời sống mà còn góp phần ổn định an ninh trật tự xã hội.

1.1. Tình hình dân tộc tại Yên Bái

Yên Bái là nơi sinh sống của hơn 30 dân tộc thiểu số, mỗi dân tộc đều có những đặc trưng văn hóa riêng. Tình hình dân tộc tại đây đã có những biến chuyển tích cực nhờ vào các chính sách phát triển. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức như tình trạng nghèo đói, thiếu thốn về cơ sở hạ tầng. Việc thực hiện chính sách phát triển cần phải được điều chỉnh để phù hợp với từng đặc điểm của các dân tộc thiểu số. Đảng bộ tỉnh Yên Bái đã có những chủ trương cụ thể nhằm giải quyết các vấn đề này, từ đó tạo ra sự đồng thuận và hợp tác giữa các dân tộc.

II. Đánh giá thực hiện chính sách dân tộc từ 1996 đến 2010

Trong giai đoạn từ 1996 đến 2010, chính sách dân tộc tại Yên Bái đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Các chương trình phát triển kinh tế xã hội đã được triển khai, góp phần nâng cao đời sống của người dân. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều bất cập trong việc thực hiện. Một số chương trình chưa đạt hiệu quả như mong đợi, dẫn đến tình trạng một số dân tộc thiểu số vẫn còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ cơ bản. Đánh giá tổng thể cho thấy, mặc dù có nhiều nỗ lực, nhưng việc thực hiện chính sách dân tộc vẫn cần được cải thiện để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.

2.1. Những thành tựu đạt được

Chính sách dân tộc đã giúp cải thiện đáng kể đời sống của người dân tại Yên Bái. Nhiều chương trình phát triển kinh tế đã được triển khai, tạo ra việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Các dự án về phát triển kinh tế xã hội đã góp phần nâng cao nhận thức và khả năng tiếp cận thông tin cho các dân tộc thiểu số. Đặc biệt, sự tham gia của các tổ chức xã hội và cộng đồng trong việc thực hiện chính sách đã tạo ra sự đồng thuận và hỗ trợ lẫn nhau giữa các dân tộc.

2.2. Những hạn chế và thách thức

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng việc thực hiện chính sách dân tộc tại Yên Bái vẫn còn nhiều hạn chế. Một số chương trình không đạt được mục tiêu đề ra, dẫn đến tình trạng một số dân tộc thiểu số vẫn còn nghèo đói. Việc thiếu hụt thông tin và cơ sở hạ tầng cũng là một trong những thách thức lớn. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này, nhằm đảm bảo rằng mọi dân tộc đều được hưởng lợi từ chính sách phát triển.

III. Kinh nghiệm và bài học rút ra

Nghiên cứu về chính sách dân tộc tại Yên Bái từ 1996 đến 2010 đã chỉ ra nhiều bài học quý giá. Đầu tiên, việc lắng nghe ý kiến của người dân là rất quan trọng trong quá trình xây dựng và thực hiện chính sách. Thứ hai, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội trong việc triển khai các chương trình phát triển. Cuối cùng, việc đánh giá và điều chỉnh chính sách kịp thời sẽ giúp nâng cao hiệu quả thực hiện, từ đó tạo ra sự phát triển bền vững cho các dân tộc thiểu số.

3.1. Kinh nghiệm trong xác định chủ trương

Việc xác định đúng đắn chủ trương trong chính sách dân tộc là yếu tố quyết định đến thành công của các chương trình phát triển. Cần phải dựa trên thực tiễn và nhu cầu của từng dân tộc thiểu số để đưa ra các quyết định phù hợp. Sự tham gia của cộng đồng trong quá trình này sẽ giúp tăng cường tính khả thi và hiệu quả của chính sách.

3.2. Kinh nghiệm trong chỉ đạo thực hiện

Chỉ đạo thực hiện chính sách cần phải linh hoạt và phù hợp với từng điều kiện cụ thể của địa phương. Việc tạo ra các cơ chế phối hợp giữa các cấp chính quyền và cộng đồng sẽ giúp nâng cao hiệu quả thực hiện. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác dân tộc để đảm bảo rằng họ có đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Yên Bái, một địa bàn miền núi đa dân tộc với hơn 30 dân tộc anh em sinh sống, đóng vai trò chiến lược quan trọng về kinh tế, quốc phòng và an ninh của Việt Nam. Từ năm 1996 đến năm 2010, Đảng bộ tỉnh đã lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Trong giai đoạn này, tỉnh đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống đồng bào các dân tộc thiểu số, đồng thời củng cố an ninh chính trị và trật tự xã hội. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt khoảng 8,3%/năm trong giai đoạn 1996-2000, tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống còn 13,5% năm 2000 theo tiêu chí cũ, và nhiều xã vùng cao được đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng thiết yếu.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Yên Bái trong thực hiện chính sách dân tộc từ năm 1996 đến 2010, đánh giá thành tựu, hạn chế và rút ra kinh nghiệm nhằm góp phần nâng cao hiệu quả chính sách trong giai đoạn tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ địa bàn tỉnh Yên Bái với 9 đơn vị hành chính, tập trung vào các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, chính sách cán bộ và an sinh xã hội. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện chính sách dân tộc, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số và miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về chính sách dân tộc, phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số và công tác lãnh đạo của Đảng trong bối cảnh đa dân tộc. Hai lý thuyết chủ đạo được áp dụng gồm:

• Lý thuyết Chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề dân tộc: Nhấn mạnh nguyên tắc bình đẳng, quyền tự quyết và đoàn kết các dân tộc, đồng thời coi phát triển kinh tế là nền tảng để thực hiện chính sách dân tộc.
• Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết dân tộc: Đề cao vai trò của sự đoàn kết, tương trợ giữa các dân tộc trong sự nghiệp cách mạng và phát triển đất nước.

Các khái niệm chính bao gồm: chính sách dân tộc, bình đẳng dân tộc, đoàn kết dân tộc, phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số, công nghiệp hóa hiện đại hóa, và hệ thống chính trị cơ sở.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp lịch sử và logic làm nền tảng, kết hợp với các phương pháp tổng hợp, thống kê, so sánh, phân tích tài liệu và điều tra xã hội học - dân tộc học. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các văn kiện, nghị quyết của Đảng và Nhà nước, báo cáo tổng kết của Đảng bộ tỉnh Yên Bái, các đề án, chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số, cùng các tài liệu chuyên khảo và nghiên cứu khoa học liên quan.

Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các tài liệu chính thống, có tính đại diện và độ tin cậy cao, nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện theo timeline từ năm 1996 đến năm 2010, chia thành hai giai đoạn chính: 1996-2000 và 2001-2010, nhằm đánh giá sự phát triển và đổi mới trong lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc của Đảng bộ tỉnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng kinh tế và phát triển cơ sở hạ tầng: Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 8,3%/năm trong giai đoạn 1996-2000. Tổng vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng trong giai đoạn này đạt khoảng 210 tỷ đồng, trong đó 57,6% dành cho phát triển kết cấu hạ tầng như giao thông, điện, thủy lợi. Đến năm 2000, 60-70% đường hai thị xã được rải nhựa, 80% số xã có đường ô tô đến trung tâm xã.

2. Giảm nghèo và cải thiện đời sống đồng bào dân tộc thiểu số: Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ mức cao xuống còn 13,5% năm 2000 theo tiêu chí cũ. Sản lượng lương thực vùng cao tăng thêm khoảng 4.000 tấn mỗi năm, trong đó hai huyện Trạm Tấu và Mù Cang Chải tăng gần 3.000 tấn. Diện tích trồng mới rừng phòng hộ đạt gần 8.000 ha, chè Shan trồng mới 1.800 ha. Tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng dưới 5 tuổi giảm còn 35%.

3. Phát triển giáo dục và y tế: Năm học 1997-1998, tỉnh được công nhận đạt chuẩn quốc gia về xóa mù chữ và phổ cập giáo dục tiểu học, hoàn thành trước 2 năm so với kế hoạch. Ngân sách chi cho giáo dục tăng 45% so với năm 1995. Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên giảm còn 1,5%. Mạng lưới y tế cơ sở được tăng cường, không để dịch bệnh xảy ra.

4. Củng cố hệ thống chính trị và an ninh quốc phòng: Công tác xây dựng Đảng, nâng cao nhận thức chính trị được chú trọng. Tỷ lệ dân quân tự vệ đạt 2,5% dân số. An ninh chính trị và trật tự xã hội được giữ vững, không xảy ra các vụ việc phức tạp về dân tộc và tôn giáo.

Thảo luận kết quả

Các kết quả trên phản ánh sự lãnh đạo hiệu quả của Đảng bộ tỉnh Yên Bái trong việc cụ thể hóa và thực hiện chính sách dân tộc trong bối cảnh đổi mới và phát triển. Việc tập trung phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số, đầu tư cơ sở hạ tầng, nâng cao dân trí và chăm sóc sức khỏe đã góp phần giảm nghèo và cải thiện đời sống đồng bào. So với một số nghiên cứu ngành, kết quả này phù hợp với xu hướng phát triển chung của các tỉnh miền núi phía Bắc.

Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế như khoảng cách phát triển giữa các vùng, tình trạng tái mù chữ, suy dinh dưỡng và thiếu đất sản xuất ở vùng cao. Những khó khăn này đặt ra yêu cầu cần có các giải pháp đồng bộ hơn, đặc biệt là trong phát triển nguồn nhân lực và bảo vệ môi trường sinh thái. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kinh tế, tỷ lệ hộ nghèo theo năm, và bảng thống kê các chỉ tiêu giáo dục - y tế để minh họa rõ nét hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng vùng dân tộc thiểu số: Ưu tiên xây dựng đường giao thông, điện, nước sinh hoạt và các công trình thủy lợi nhằm nâng cao điều kiện sản xuất và đời sống. Mục tiêu đạt 90% xã có đường ô tô đến trung tâm xã trong vòng 5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh phối hợp với các sở ngành liên quan.

2. Phát triển nguồn nhân lực và nâng cao dân trí: Mở rộng các chương trình đào tạo nghề, phổ cập giáo dục, chống mù chữ và nâng cao chất lượng giáo dục vùng cao. Đặt mục tiêu giảm tỷ lệ tái mù chữ dưới 1% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội.

3. Đẩy mạnh phát triển kinh tế hàng hóa và đa dạng hóa sinh kế: Hỗ trợ đồng bào phát triển các mô hình kinh tế trang trại, hợp tác xã, phát triển cây công nghiệp, cây ăn quả đặc sản phù hợp với điều kiện địa phương. Mục tiêu tăng thu nhập bình quân đầu người vùng dân tộc thiểu số lên trên 50% so với hiện tại trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các huyện.

4. Bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc: Tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, bảo tồn di sản văn hóa truyền thống, đồng thời tuyên truyền nâng cao nhận thức về đoàn kết dân tộc. Chủ thể thực hiện: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các tổ chức xã hội.

5. Tăng cường công tác quốc phòng, an ninh và phòng chống các âm mưu chia rẽ dân tộc: Nâng cao cảnh giác, củng cố lực lượng dân quân tự vệ, phối hợp chặt chẽ giữa các ngành để giữ vững ổn định chính trị. Chủ thể thực hiện: Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Công an tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo địa phương: Nhận diện rõ các thành tựu và hạn chế trong thực hiện chính sách dân tộc, từ đó xây dựng các kế hoạch phát triển phù hợp với đặc điểm vùng miền và dân tộc.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả về dân tộc học, lịch sử Đảng: Cung cấp tư liệu quý giá về quá trình lãnh đạo và thực hiện chính sách dân tộc tại một tỉnh miền núi đa dân tộc trong giai đoạn đổi mới.

3. Cán bộ công tác dân tộc và phát triển vùng miền núi: Học hỏi kinh nghiệm thực tiễn trong công tác vận động, tuyên truyền, xây dựng hệ thống chính trị cơ sở và phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số.

4. Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành lịch sử Đảng, chính sách công: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu, học tập về chính sách dân tộc, công tác lãnh đạo của Đảng trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách dân tộc của Đảng bộ tỉnh Yên Bái trong giai đoạn 1996-2010 có điểm gì nổi bật?
   Chính sách tập trung phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số, nâng cao đời sống, phát triển giáo dục, y tế và củng cố hệ thống chính trị cơ sở. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 8,3%/năm trong giai đoạn 1996-2000, tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể.

2. Những khó khăn chính trong thực hiện chính sách dân tộc ở Yên Bái là gì?
   Bao gồm khoảng cách phát triển giữa các vùng, tình trạng tái mù chữ, suy dinh dưỡng, thiếu đất sản xuất ở vùng cao, và các âm mưu chia rẽ dân tộc từ các thế lực thù địch.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp lịch sử, logic, tổng hợp, thống kê, so sánh, phân tích tài liệu và điều tra xã hội học - dân tộc học với cỡ mẫu đa dạng từ văn kiện Đảng, báo cáo địa phương đến tài liệu chuyên khảo.

4. Các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả chính sách dân tộc là gì?
   Bao gồm tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực, đa dạng hóa sinh kế, bảo tồn văn hóa dân tộc và củng cố quốc phòng an ninh.

5. Ai là đối tượng chính nên tham khảo luận văn này?
   Các nhà hoạch định chính sách, cán bộ công tác dân tộc, nhà nghiên cứu lịch sử Đảng, sinh viên chuyên ngành lịch sử và chính sách công, cũng như các tổ chức phát triển vùng dân tộc thiểu số.

Kết luận

• Luận văn khẳng định vai trò lãnh đạo đúng đắn của Đảng bộ tỉnh Yên Bái trong thực hiện chính sách dân tộc từ năm 1996 đến 2010, góp phần phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số.
• Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt khoảng 8,3%/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống còn 13,5% năm 2000, nhiều xã vùng cao được đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu.
• Các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa và an ninh quốc phòng được quan tâm phát triển đồng bộ, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào các dân tộc.
• Luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tiếp tục phát huy thành tựu và khắc phục hạn chế, hướng tới phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số trong giai đoạn tiếp theo.
• Khuyến nghị các nhà quản lý, nghiên cứu và cán bộ công tác dân tộc sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách và thực thi hiệu quả hơn trong tương lai.

Các cơ quan chức năng và địa phương cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật dữ liệu để hoàn thiện chính sách dân tộc phù hợp với bối cảnh phát triển mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu thời kỳ đổi mới. Đại hội nêu ra phƣơng châm thực hiện CSDT cụ thể nhƣ sau: “Trong việc phát triển kinh tế, xã hội ở những nơi có đồng bào thiểu số, cần thể hiện đầy đủ CSDT, phát triển mối quan hệ gắn bó giữa các dân tộc trên tinh thần đoàn kết, bình đẳng giúp đỡ lẫn nhau”. Phƣơng chân thực hiện CSDT là: “Tăng cƣờng công tác nghiên cứu về dân tộc học và công tác điều tra xã hội học. Hiểu biết đầy đủ những khác biệt cụ thể của từng vùng, từng dân tộc.Trên cơ sở đó thực hiện tốt CSDT bằng cụ thể hóa, tránh sai lầm, chủ quan, áp dụng những hình thức không phù hợp trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa ở các vùng dân tộc”.

Dƣới ánh sáng của Nghị quyết Đại hội VI, công tác dân tộc ở miền núi đƣợc định hƣớng cụ thể qua hai văn kiện quan trọng của Bộ chính trị và Hội đồng bộ trƣởng, đó là Nghị quyết 22/NQ – TW năm 1989 của Bộ Chính trị ban hành về những chủ trƣơng, chính sách lớn phát triển kinh tế, xã hội miền núi. Tiếp đó, đến tháng 3/1990 Hội đồng Bộ trƣởng (nay là Chính phủ) ra Quyết định số 72- HĐBT về chủ trƣơng, chính sách cụ thể phát triển kinh tế, xã hội miền núi. Quy định rõ 16 z những nội dung đổi mới cơ cấu kinh tế và tổ chức sản xuất ở miền núi theo hƣớng chuyển sang kinh tế hàng hóa, phù hợp với đặc điểm kinh tế từng vùng. Gắn phát triển kinh tế với củng cố an ninh quốc phòng.

Với hai văn kiện quan trọng này, đồng bào các dân tộc thiểu số nói chung, đồng bào các dân tộc Yên Bái nói riêng đã trực tiếp đƣợc hƣởng những chế độ ƣu tiên trong hệ thống chính sách chung của Nhà nƣớc về dân tộc và thực hiện CSDT. Tiếp đó, ngày 4/3/1992, Chủ tịch Hội đồng Bộ trƣởng ra Quyết định số 69 – CT về lập chƣơng trình phát triển kinh tế - xã hội vùng cao phía Bắc. Trong đó đặt nhiệm vụ, kế hoạch đến năm 2000 thành một chƣơng trình đồng bộ, có mục tiêu và đƣợc sự ƣu tiên của Nhà nƣớc, gọi tắt là “chƣơng trình tổng thể vùng cao phía Bắc”. Với chƣơng trình này, các tỉnh miền núi phía Bắc trong đó có Yên Bái đƣợc bộ ngành trung ƣơng quan tâm trực tiếp từ phát triển kết cấu hạ tầng (giao thông, viễn thông…) đến phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội…Các đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nƣớc đã lên khảo sát thực tế hiện trạng, đóng góp ý kiến, nêu chủ trƣơng, giải pháp thiết thực để giúp các địa phƣơng tháo gỡ khó khăn trƣớc mắt và cho những ý kiến chỉ đạo kịp thời giúp các cấp chính quyền thực hiện tốt công tác dân tộc và chính sách dân tộc của Đảng.

Sau 5 năm thực hiện công cuộc đổi mới đất nƣớc, tại Đại hội lần thứ VII (1991) của Đảng đã chỉ rõ con đƣờng phát triển của các dân tộc và hƣớng tăng cƣờng mối quan hệ giữa các dân tộc: “Sự phát triển mọi mặt của từng dân tộc đi liền với sự phát triển của cộng đồng các dân tộc trên đất nƣớc ta. Sự tăng cƣờng tính cộng đồng, tính thống nhất là một quá trình hợp quy luật, nhƣng tính cộng đồng, tính thống nhất không mâu thuẫn, không bài trừ tính đa dạng, tính độc đáo của mỗi dân tộc” [26, tr. Trong báo cáo Chính trị tại Đại hội lần thứ VII của Đảng đã chỉ rõ: “Thực hiện chính sách bình đẳng đoàn kết tƣơng trợ giữa các dân tộc, tạo mọi điều kiện để các dân tộc phát triển đi lên con đƣờng văn minh, tiến bộ, gắn bó với sự phát triển chung của cộng đồng dân tộc Việt Nam” [26, tr. Có thể thấy, thông qua các hệ thống văn bản, văn kiện của Đảng, chủ trƣơng của Chính phủ và pháp luật của Nhà nƣớc cũng nhƣ các văn bản dƣới luật, CSDT của Đảng và Nhà nƣớc ta ngày càng đƣợc quan tâm ngay cả trong phƣơng diện hoạch định chính sách đến việc thể chế hóa và thực hiện trong đời sống xã hội.

17 z CSDT không chỉ nêu lên những nội dung xuyên suốt, bao trùm cả một thời kỳ dài (thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nƣớc) mà còn đƣợc xác định rõ những nhiệm vụ cụ thể, những mục tiêu cụ thể trong từng thời kỳ, mỗi giai đoạn. Để làm đƣợc điều đó, cần phải thực hiện đầy đủ các nội dung cụ thể trên các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng. Về kinh tế: Nhiệm vụ kinh tế trong CSDT chính là các chủ trƣơng, chính sách phát triển kinh tế - xã hội miền núi và các vùng dân tộc thiểu số nhằm tạo điều kiện để các dân tộc phát huy tiềm năng và các nguồn lực, đẩy mạnh sản xuất, kinh doanh, phát triển kinh tế hàng hóa, từng bƣớc khắc phục tình trạng chênh lệch kinh tế giữa các vùng miền, giữa dân tộc thiểu số với dân tộc đa số. Nội dung kinh tế của chính sách dân tộc cũng đòi hỏi phải xây dựng kết cấu hạ tầng, tạo điều kiện phát triển giao thông, thủy lợi, thông tin liên lạc để phát triển sản xuất, ổn định và nâng cao đời sống cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Về chính trị: Nội dung bao trùm, xuyên suốt của chính sách dân tộc là thực hiện sự bình đẳng, đoàn kết, tƣơng trợ giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân tộc. Đồng bào các dân tộc thiểu số cũng nhƣ đa số đều có quyền làm chủ, có đầy đủ các quyền lợi và nghĩa vụ công dân, có quyền lợi và trách nhiệm xây dựng thể chế chính trị mới, phát huy vai trò của hệ thống chính trị, dân chủ hóa đời sống chính trị ở các vùng dân tộc thiểu số. Ý thức chính trị, văn hóa chính trị (mà trƣớc hết là những thông tin tri thức về đƣờng lối, chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc về quyền lợi, nghĩa vụ công dân…) đƣợc chú ý quan tâm trong CSDT. Về văn hóa: Nội dung nhiệm vụ văn hóa cũng đƣợc phản ánh rất phong phú trong CSDT của Đảng và Nhà nƣớc ta.

Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, bao hàm các nội dung bảo tồn, phát huy những giá trị, bản sắc văn hóa, phát triển văn hóa, giáo dục, xây dựng đời sống văn hóa mới của các dân tộc thiểu số, bài trừ hủ tục, mê tín dị đoan, chống các tệ nạn xã hội…, tạo nên sự thống nhất trong sự đa dạng của nền văn hóa Việt Nam. Về xã hội: Chính sách xã hội bao hàm nội dung giải quyết các vấn đề xã hội. Có rất nhiều nội dung, nhiệm vụ cụ thể thuộc chính sách xã hội đƣợc triển khai đan lồng trong nhiều chủ trƣơng chính sách: chính sách xóa đói, giảm nghèo đối với các 18 z vùng nông thôn miền núi, vùng dân tộc thiểu số, vùng sâu vùng xa; chính sách tạo việc làm, chính sách đền ơn đáp nghĩa; chính sách bảo trợ xã hội; các chính sách về kế hoạch hóa dân số… những chính sách đó đều phản ánh nội dung xã hội, trong việc thực hiện CSDT của Đảng và Nhà nƣớc ta. Về quốc phòng, an ninh: CSDT đƣợc hoạch định và thực hiện cũng chính là tạo điều kiện củng cố, xây dựng an ninh, quốc phòng ngày càng vững chắc.

Bởi vậy, xây dựng, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội cũng chính là thực hiện và đáp ứng những yêu cầu về ổn định chính trị, bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội. Quán triệt đầy đủ các yêu cầu, nội dung nhiệm vụ của CSDT nói trên đòi hỏi chúng ta phải có nhận thức đúng đắn về vấn đề dân tộc và thực hiện CSDT của Đảng. Đây là trách nhiệm chung của tất cả mọi ngƣời, của các tổ chức trong hệ thống chính trị các cấp của nƣớc ta chứ không chỉ riêng đồng bào các dân tộc thiểu số. Lĩnh vực dân tộc, CSDT có nội dung rộng lớn, đòi hỏi việc hoạch định chính sách, chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc phải luôn luôn đƣợc hoàn thiện, bổ xung, chi tiết hóa, pháp luật hóa trên cơ sở lý luận và tổng kết thực tiễn.

Tình hình thực hiện chính sách dân tộc ở Yên Bái trước năm 1996 Vài nét chung về tỉnh Yên Bái Điều kiện địa lý tự nhiên: Yên Bái là tỉnh miền núi nằm sâu trong nội địa, là 1 trong 13 tỉnh vùng núi phía Bắc, nằm giữa 2 vùng Đông Bắc và Tây Bắc. Phía Bắc giáp tỉnh Lào Cai, phía Nam giáp tỉnh Phú Thọ, phía Đông giáp 2 tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang và phía Tây giáp tỉnh Sơn La. Yên Bái có 9 đơn vị hành chính (1 thành phố, 1 thị xã và 7 huyện) với tổng số 180 xã, phƣờng, thị trấn (159 xã và 21 phƣờng, thị trấn); trong đó có 70 xã vùng cao và 62 xã đặc biệt khó khăn đƣợc đầu tƣ theo các chƣơng trình phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nƣớc, có 2 huyện vùng cao Trạm Tấu, Mù Cang Chải (đồng bào Mông chiếm trên 80%) nằm trong 61 huyện nghèo, đặc biệt khó khăn của cả nƣớc. Yên Bái là đầu mối và trung độ của các tuyến giao thông đƣờng bộ, đƣờng sắt, đƣờng thuỷ từ Hải Phòng, Hà Nội lên cửa khẩu Lào Cai, là một lợi thế trong việc giao lƣu với các tỉnh bạn, với các thị trƣờng lớn trong và ngoài nƣớc.

19 z Đặc điểm địa hình của Yên Bái cao dần từ Đông Nam lên Tây Bắc và đƣợc kiến tạo bởi 3 dãy núi lớn đều có hƣớng chạy Tây Bắc – Đông Nam: phía Tây có dãy Hoàng Liên Sơn – Pú Luông nằm kẹp giữa sông Hồng và sông Đà, tiếp đến là dãy núi cổ Con Voi nằm kẹp giữa sông Hồng và sông Chảy, phía Đông có dãy núi đá vôi nằm kẹp giữa sông Chảy và sông Lô. Địa hình khá phức tạp nhƣng có thể chia thành 2 vùng lớn: vùng cao và vùng thấp. Vùng cao có độ cao trung bình 600 m trở lên, chiếm 67,56% diện tích toàn tỉnh. Vùng này dân cƣ thƣa thớt, có tiềm năng về đất đai, lâm sản, khoáng sản, có khả năng huy động vào phát triển kinh tế - xã hội.

Vùng thấp có độ cao dƣới 600 m, chủ yếu là địa hình đồi núi thấp, thung lũng bồn địa, chiếm 32,44 % diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Yên Bái nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình là 22 – 23oC; lƣợng mƣa trung bình 1.200 mm/năm; độ ẩm trung bình 83 – 87%, thuận lợi cho việc phát triển nông – lâm nghiệp. Theo số liệu thống kê, tổng diện tích đất tự nhiên toàn tỉnh là 688.