Luận văn thạc sĩ chính sách đối ngoại của mĩ đối với châu phi từ sau chiến tranh lạnh đến nay

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách đối ngoại của mĩ đối với châu phi từ sau chiến tranh lạnh đến nay, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Phạm Thị Vân Chi
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thanh Hiền
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Chính sách đối ngoại của Mỹ với châu Phi từ sau chiến tranh Lạnh đến nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG NHÂN TỐ CƠ BẢN TÁC ĐỘNG ĐẾN CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA MỸ ĐỐI VỚI CHÂU PHI SAU CHIẾN TRANH LẠNH
• 1.1. Bối cảnh quốc tế mới sau khi chiến tranh Lạnh kết thúc
• 1.2. Tầm quan trọng của châu Phi trên bản đồ thế giới
• 1.3. Vị trí địa lý
• 1.4. Tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên và thị trường rộng lớn
• 1.5. Những vấn đề còn tồn tại ở châu Phi
• 1.6. Bạo lực, xung đột vũ trang và bất ổn về chính trị
• 1.7. Quan điểm của Mỹ về châu Phi thời kỳ chiến tranh Lạnh
• 1.8. Tác động từ mối quan hệ của châu Phi với các nước đến chính sách đối ngoại của Mỹ
• 1.8.1. Quan hệ Trung Quốc - châu Phi
• 1.8.2. Quan hệ Nhật Bản - châu Phi
• 1.8.3. Quan hệ Ấn Độ - châu Phi
• 1.8.4. Quan hệ EU - châu Phi
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA MỸ ĐỐI VỚI CHÂU PHI QUA CÁC NHIỆM KỲ TỔNG THỐNG
• 2.1. Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với châu Phi dưới thời Tổng thống Bill Clinton (1993-2000)
• 2.1.1. Về kinh tế
• 2.1.2. Về chính trị, an ninh
• 2.2. Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với châu Phi dưới thời Tổng thống G.
• 2.2.1. Mở rộng cơ hội và phát triển kinh tế
• 2.2.2. Hỗ trợ giải quyết bệnh dịch và phát triển giáo dục
• 2.2.3. Hỗ trợ giải quyết chiến tranh xung đột và xây dựng hòa bình
• 2.2.4. Đảm bảo an ninh và ngăn ngừa hoạt động khủng bố
• 2.2.5. Cải cách chính trị và định hướng dân chủ hóa cho châu Phi
• 2.2.6. Sự lựa chọn của Mỹ tại vùng Sừng châu Phi
• 2.3. Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với châu Phi dưới thời Tổng thống B.
• 2.3.1. Hỗ trợ phát triển kinh tế
• 2.3.2. Hỗ trợ ổn định chính trị và phát triển xã hội
• 2.3.3. Hỗ trợ an ninh quân sự
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA MỸ ĐỐI VỚI CHÂU PHI VÀ TRIỂN VỌNG
• 3.1. Đánh giá chính sách đối ngoại của Mỹ đối với châu Phi
• 3.2. Những thay đổi trong chính sách châu Phi của Mỹ qua các giai đoạn
• 3.3. Những thành tựu đạt được
• 3.4. Những hạn chế
• 3.5. Triển vọng chính sách châu Phi của Mỹ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách đối ngoại của Mỹ với châu Phi sau 1990

Chính sách đối ngoại của Mỹ với châu Phi đã trải qua nhiều biến đổi từ sau chiến tranh Lạnh. Sự chuyển mình này không chỉ phản ánh những thay đổi trong bối cảnh quốc tế mà còn thể hiện sự quan tâm ngày càng tăng của Mỹ đối với lục địa Đen. Châu Phi, với tiềm năng tài nguyên phong phú và thị trường tiêu thụ lớn, đã trở thành một điểm nhấn trong chiến lược toàn cầu của Mỹ. Chính sách này không chỉ tập trung vào phát triển kinh tế mà còn chú trọng đến an ninh và ổn định chính trị trong khu vực.

1.1. Bối cảnh lịch sử và chính trị của châu Phi sau 1990

Sau khi chiến tranh Lạnh kết thúc, châu Phi đối mặt với nhiều thách thức như xung đột vũ trang, bất ổn chính trị và sự gia tăng của các cường quốc khác như Trung Quốc. Mỹ đã nhận thấy rằng việc duy trì ảnh hưởng tại châu Phi là cần thiết để bảo vệ lợi ích của mình trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

1.2. Tầm quan trọng của châu Phi trong chính sách đối ngoại của Mỹ

Châu Phi không chỉ là một thị trường tiềm năng mà còn là nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú. Mỹ đã nhận thức được rằng việc đầu tư vào châu Phi sẽ mang lại lợi ích kinh tế và chiến lược lâu dài, từ đó thúc đẩy các chương trình hợp tác kinh tế và an ninh.

II. Những thách thức trong chính sách đối ngoại của Mỹ với châu Phi

Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với châu Phi không chỉ gặp phải những thách thức từ bên ngoài mà còn từ chính nội bộ của các quốc gia châu Phi. Sự bất ổn chính trị, xung đột vũ trang và các vấn đề xã hội như nghèo đói và bệnh tật đã tạo ra những rào cản lớn cho sự hợp tác giữa Mỹ và các quốc gia châu Phi.

2.1. Bất ổn chính trị và xung đột vũ trang

Nhiều quốc gia châu Phi vẫn đang phải đối mặt với xung đột vũ trang và bất ổn chính trị. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế mà còn làm giảm khả năng hợp tác với Mỹ trong các lĩnh vực an ninh và phát triển.

2.2. Các vấn đề xã hội và kinh tế

Nghèo đói, bệnh tật và thiếu hụt cơ sở hạ tầng là những vấn đề nghiêm trọng mà châu Phi đang phải đối mặt. Mỹ cần phải có những chiến lược hiệu quả để giải quyết những vấn đề này nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho sự hợp tác.

III. Phương pháp và chiến lược của Mỹ trong chính sách đối ngoại với châu Phi

Mỹ đã áp dụng nhiều phương pháp và chiến lược khác nhau để tăng cường quan hệ với châu Phi. Từ việc hỗ trợ phát triển kinh tế đến việc thúc đẩy an ninh và ổn định chính trị, các chương trình này đều nhằm mục tiêu tạo ra một môi trường hợp tác bền vững.

3.1. Hỗ trợ phát triển kinh tế và thương mại

Mỹ đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế cho châu Phi, bao gồm các sáng kiến thương mại và đầu tư. Điều này không chỉ giúp cải thiện đời sống người dân mà còn tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp Mỹ.

3.2. Tăng cường hợp tác an ninh

Mỹ đã chú trọng đến việc hợp tác an ninh với các quốc gia châu Phi thông qua việc đào tạo quân đội và hỗ trợ trong các hoạt động gìn giữ hòa bình. Điều này nhằm đảm bảo an ninh khu vực và bảo vệ lợi ích của Mỹ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Mỹ

Các chương trình và chính sách của Mỹ tại châu Phi đã mang lại nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng gặp phải không ít khó khăn. Việc đánh giá các kết quả này là cần thiết để điều chỉnh và cải thiện chính sách trong tương lai.

4.1. Những thành tựu đạt được

Mỹ đã đạt được nhiều thành tựu trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế và an ninh cho châu Phi. Các chương trình như AGOA đã giúp tăng cường thương mại và đầu tư giữa Mỹ và châu Phi.

4.2. Những hạn chế và thách thức còn tồn tại

Mặc dù đã có nhiều thành công, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết, như sự bất ổn chính trị và các vấn đề xã hội. Việc đánh giá và điều chỉnh chính sách là cần thiết để đảm bảo hiệu quả trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng của chính sách đối ngoại của Mỹ với châu Phi

Chính sách đối ngoại của Mỹ với châu Phi đang trong quá trình phát triển và điều chỉnh. Với những thách thức và cơ hội hiện tại, Mỹ cần có những chiến lược phù hợp để duy trì và mở rộng ảnh hưởng của mình tại châu Phi trong tương lai.

5.1. Triển vọng trong quan hệ Mỹ châu Phi

Với sự gia tăng cạnh tranh từ các cường quốc khác, Mỹ cần phải có những chiến lược linh hoạt và sáng tạo để duy trì vị thế của mình tại châu Phi. Điều này bao gồm việc tăng cường hợp tác kinh tế và an ninh.

5.2. Những khuyến nghị cho chính sách tương lai

Để đạt được hiệu quả cao hơn trong chính sách đối ngoại, Mỹ cần chú trọng đến việc lắng nghe và hợp tác chặt chẽ với các quốc gia châu Phi, từ đó xây dựng mối quan hệ bền vững và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với châu Phi từ sau chiến tranh Lạnh đến nay là một chủ đề nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực quan hệ quốc tế, phản ánh sự thay đổi chiến lược của siêu cường duy nhất thế giới trong bối cảnh trật tự thế giới đa cực đang hình thành. Châu Phi, với diện tích khoảng 30 triệu km² và dân số hơn 1 tỷ người, sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú như 90% trữ lượng coban, 54% sản lượng vàng thế giới và trữ lượng dầu mỏ ước tính 101,8 tỷ thùng, đồng thời là thị trường tiêu thụ tiềm năng với tầng lớp trung lưu ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, châu lục này cũng đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng như nghèo đói, xung đột vũ trang, bất ổn chính trị và đại dịch HIV/AIDS ảnh hưởng đến hơn 70% số người nhiễm trên toàn cầu.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích sâu sắc chính sách đối ngoại của Mỹ với châu Phi trong giai đoạn từ năm 1993 đến nay, tập trung vào các lĩnh vực kinh tế, chính trị, an ninh và quân sự. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các nhiệm kỳ tổng thống Mỹ từ Bill Clinton đến George W. Bush và Barack Obama, nhằm làm rõ sự điều chỉnh chính sách, các hoạt động triển khai và đánh giá hiệu quả cũng như triển vọng trong tương lai. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu rõ vai trò của Mỹ tại châu Phi, đồng thời cung cấp cơ sở cho các đề xuất chính sách phù hợp trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt tại lục địa này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai khung lý thuyết chính để phân tích chính sách đối ngoại của Mỹ đối với châu Phi. Thứ nhất là lý thuyết sức mạnh tổng hợp quốc gia, nhấn mạnh vai trò của kinh tế, chính trị và quân sự trong việc xây dựng sức mạnh quốc gia và ảnh hưởng quốc tế. Thứ hai là mô hình cạnh tranh địa chính trị trong trật tự thế giới đa cực, tập trung vào sự tương tác giữa các cường quốc như Mỹ, Trung Quốc, EU, Nhật Bản và Ấn Độ trong việc giành ảnh hưởng tại châu Phi. Các khái niệm chính bao gồm: chính sách đối ngoại, sức mạnh mềm, cạnh tranh chiến lược, viện trợ phát triển và an ninh khu vực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích định tính và định lượng. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các tài liệu chính thức của chính phủ Mỹ, báo cáo của các tổ chức quốc tế, các công trình nghiên cứu học thuật trong và ngoài nước, cùng số liệu thống kê về thương mại, viện trợ và an ninh tại châu Phi từ năm 1993 đến 2013. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào 35 quốc gia châu Phi cận Sahara có quan hệ thương mại và chính trị mật thiết với Mỹ. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các quốc gia tiêu biểu dựa trên mức độ ảnh hưởng và hợp tác với Mỹ. Phân tích dữ liệu được thực hiện qua các kỹ thuật tổng hợp, so sánh, đánh giá và dự báo nhằm làm rõ sự thay đổi chính sách qua các nhiệm kỳ tổng thống. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1993 đến năm 2013, tương ứng với ba nhiệm kỳ tổng thống Mỹ được phân tích chi tiết.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự thay đổi chính sách đối ngoại của Mỹ với châu Phi qua các nhiệm kỳ tổng thống:

   • Dưới thời Tổng thống George H.W. Bush, chính sách đối ngoại với châu Phi giảm sút, thể hiện qua việc cắt giảm nhân sự tại Bộ Ngoại giao và USAID tới 70 và 40 người tương ứng.
   • Nhiệm kỳ Tổng thống Bill Clinton (1993-2000) đánh dấu sự quan tâm trở lại với châu Phi, với việc ban hành Đạo luật Cơ hội và Tăng trưởng châu Phi (AGOA) năm 2000, tạo điều kiện miễn thuế cho hơn 2000 mặt hàng xuất khẩu từ 35 nước châu Phi, giúp tăng 17% tổng xuất khẩu sang Mỹ trong năm đầu thực hiện.
   • Dưới thời Tổng thống George W. Bush (2001-2008), viện trợ Mỹ cho châu Phi tăng 56% trong giai đoạn 2000-2005, với các sáng kiến như IEHA và PEPFAR nhằm chống đói nghèo và HIV/AIDS, đồng thời mở rộng AGOA với 38 nước tham gia năm 2005, giúp tạo ra hàng chục nghìn việc làm mới tại Kenya và Lesotho.

2. Ảnh hưởng của các cường quốc khác đến chính sách Mỹ:

   • Trung Quốc tăng cường quan hệ kinh tế với châu Phi, thương mại song phương tăng 700% từ những năm 1990, đạt hơn 100 tỷ USD năm 2008, cùng với việc xóa nợ cho 33 nước châu Phi và đầu tư mạnh vào hạ tầng.
   • Nhật Bản thông qua Hội nghị TICAD và các gói viện trợ ODA, cam kết hàng tỷ USD hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng và giáo dục, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào năng lượng và khai thác khoáng sản.
   • Ấn Độ tăng cường hợp tác thương mại với châu Phi, đạt 67 tỷ USD năm 2011-2012, mở rộng đầu tư vào nông nghiệp, công nghệ thông tin và năng lượng, đồng thời tổ chức các hội nghị thượng đỉnh định kỳ nhằm tăng cường quan hệ chiến lược.

3. Thách thức nội tại của châu Phi ảnh hưởng đến chính sách Mỹ:

   • Tỷ lệ nghèo đói cao với 78,7% dân số châu Phi năm 2004 sống dưới chuẩn nghèo toàn cầu, cùng với các cuộc xung đột vũ trang kéo dài như ở Angola, Mozambique và Sudan, làm gia tăng bất ổn chính trị và xã hội.
   • Đại dịch HIV/AIDS ảnh hưởng nghiêm trọng, với hơn 33 triệu người nhiễm năm 2008, chiếm 69% tổng số người nhiễm toàn cầu, làm giảm tuổi thọ trung bình và gây ra nhiều hệ lụy xã hội.

Thảo luận kết quả

Sự thay đổi chính sách đối ngoại của Mỹ với châu Phi phản ánh sự điều chỉnh chiến lược nhằm duy trì ảnh hưởng trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt. Việc ban hành AGOA và tăng cường viện trợ dưới thời Clinton và Bush cho thấy Mỹ nhận thức rõ vai trò kinh tế là trọng tâm trong sức mạnh tổng hợp quốc gia. Tuy nhiên, chính sách này vẫn còn mang tính chọn lọc, tập trung vào một số quốc gia giàu tài nguyên như Nigeria và Nam Phi, chưa thực sự bao phủ toàn diện châu lục.

So với các cường quốc khác như Trung Quốc và Nhật Bản, Mỹ có lợi thế về sức mạnh quân sự và viện trợ phát triển, nhưng lại bị cạnh tranh mạnh mẽ về kinh tế và ảnh hưởng mềm. Trung Quốc nổi bật với chiến lược không can thiệp chính trị và cung cấp hàng hóa giá rẻ, tạo được sự ủng hộ rộng rãi tại châu Phi. Nhật Bản và Ấn Độ cũng có những bước đi chiến lược nhằm khai thác tiềm năng kinh tế và củng cố quan hệ chính trị.

Các thách thức nội tại của châu Phi như nghèo đói, xung đột và dịch bệnh làm hạn chế hiệu quả của chính sách đối ngoại Mỹ, đòi hỏi sự phối hợp đa phương và giải pháp toàn diện hơn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng thương mại Mỹ - châu Phi, bảng thống kê viện trợ và số liệu về các cuộc xung đột để minh họa rõ nét hơn các xu hướng và tác động.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hợp tác đa phương và liên khu vực:
   Mỹ cần phối hợp chặt chẽ với các tổ chức quốc tế như Liên hợp quốc, Liên minh châu Phi (AU) và các đối tác như EU, Nhật Bản để xây dựng các chương trình phát triển bền vững, giải quyết xung đột và nâng cao năng lực quản lý nhà nước tại châu Phi trong vòng 5 năm tới.

2. Mở rộng và đa dạng hóa viện trợ phát triển:
   Đẩy mạnh viện trợ không chỉ tập trung vào các quốc gia giàu tài nguyên mà còn hỗ trợ các nước nghèo, đặc biệt trong các lĩnh vực y tế, giáo dục và phát triển hạ tầng cơ sở, nhằm giảm nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống, với mục tiêu tăng 30% nguồn vốn viện trợ trong 3 năm tới.

3. Thúc đẩy thương mại công bằng và hỗ trợ doanh nghiệp địa phương:
   Cải thiện các điều kiện tiếp cận thị trường cho các doanh nghiệp châu Phi, hỗ trợ đào tạo kỹ năng và công nghệ, đồng thời tăng cường các chương trình hợp tác kinh tế nhằm tạo thêm việc làm và phát triển kinh tế địa phương trong vòng 4 năm.

4. Tăng cường an ninh và hỗ trợ gìn giữ hòa bình:
   Hỗ trợ xây dựng lực lượng gìn giữ hòa bình liên châu Phi, cung cấp đào tạo và trang thiết bị, đồng thời phối hợp chống khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia, nhằm ổn định chính trị và an ninh khu vực trong 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và học giả quan hệ quốc tế:
   Luận văn cung cấp cái nhìn toàn diện về chính sách đối ngoại Mỹ với châu Phi, giúp hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng và chiến lược của Mỹ trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

2. Cán bộ hoạch định chính sách và ngoại giao:
   Tài liệu hữu ích cho việc xây dựng và điều chỉnh chính sách đối ngoại, đặc biệt trong việc phát triển quan hệ hợp tác với châu Phi và các cường quốc khác.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế:
   Cung cấp thông tin về môi trường kinh tế, chính trị và các chính sách ưu đãi thương mại của Mỹ đối với châu Phi, hỗ trợ quyết định đầu tư và kinh doanh hiệu quả.

4. Sinh viên và học viên ngành quan hệ quốc tế, kinh tế phát triển:
   Luận văn là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho việc nghiên cứu chuyên sâu về chính sách đối ngoại, kinh tế và an ninh khu vực châu Phi.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách đối ngoại của Mỹ với châu Phi có thay đổi như thế nào sau chiến tranh Lạnh?
   Sau chiến tranh Lạnh, Mỹ giảm quan tâm đến châu Phi dưới thời Tổng thống Bush (cha), nhưng tăng cường trở lại dưới thời Clinton với các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế và dân chủ, tiếp tục mở rộng dưới thời Bush (con) với các sáng kiến chống đói nghèo và HIV/AIDS.

2. AGOA có vai trò gì trong quan hệ thương mại Mỹ - châu Phi?
   AGOA tạo điều kiện miễn thuế cho hơn 2000 mặt hàng từ 35 nước châu Phi, giúp tăng 17% xuất khẩu sang Mỹ trong năm đầu thực hiện, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế tại các quốc gia tham gia.

3. Mỹ đối phó thế nào với sự cạnh tranh của Trung Quốc tại châu Phi?
   Mỹ tăng cường viện trợ phát triển, mở rộng quan hệ thương mại và hợp tác an ninh, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến đa phương nhằm duy trì ảnh hưởng trong bối cảnh Trung Quốc đầu tư mạnh và không can thiệp chính trị.

4. Những thách thức lớn nhất của châu Phi ảnh hưởng đến chính sách Mỹ là gì?
   Nghèo đói, xung đột vũ trang, bất ổn chính trị và đại dịch HIV/AIDS là những thách thức chính, làm hạn chế hiệu quả các chính sách phát triển và an ninh của Mỹ tại châu Phi.

5. Mỹ có những đề xuất gì để cải thiện quan hệ với châu Phi trong tương lai?
   Mỹ cần tăng cường hợp tác đa phương, mở rộng viện trợ phát triển, thúc đẩy thương mại công bằng và hỗ trợ an ninh khu vực nhằm xây dựng mối quan hệ bền vững và hiệu quả hơn với châu Phi.

Kết luận

• Chính sách đối ngoại của Mỹ với châu Phi đã trải qua nhiều giai đoạn điều chỉnh từ sau chiến tranh Lạnh đến nay, phản ánh sự thay đổi trong chiến lược toàn cầu và cạnh tranh địa chính trị.
• Mỹ tập trung vào phát triển kinh tế, dân chủ hóa, an ninh và chống dịch bệnh tại châu Phi, với các sáng kiến như AGOA, IEHA và PEPFAR.
• Sự cạnh tranh với các cường quốc khác như Trung Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ ngày càng gay gắt, đòi hỏi Mỹ phải có chiến lược linh hoạt và toàn diện hơn.
• Thách thức nội tại của châu Phi như nghèo đói, xung đột và dịch bệnh vẫn là rào cản lớn đối với hiệu quả chính sách đối ngoại của Mỹ.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào tăng cường hợp tác đa phương, mở rộng viện trợ và hỗ trợ phát triển bền vững nhằm củng cố vị thế của Mỹ tại châu Phi.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà hoạch định chính sách và nhà nghiên cứu nên tiếp tục theo dõi và phân tích các diễn biến mới trong chính sách đối ngoại Mỹ với châu Phi để đề xuất các giải pháp phù hợp, góp phần thúc đẩy quan hệ hợp tác hiệu quả và bền vững trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG NHÂN TỐ CƠ BẢN TÁC ĐỘNG ĐẾN CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA MỸ ĐỐI VỚI CHÂU PHI SAU CHIẾN TRANH LẠNH 1. Bối cảnh quốc tế mới sau khi chiến tranh Lạnh kết thúc Đầu những năm 1990, sau nhiều năm trì trệ và khủng hoảng chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, chấm dứt một thời kỳ đối đầu căng thẳng giữa hai phe tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa. Cục diện thế giới hai cực tan rã với sự vượt trội của Mỹ, tuy nhiên sự độc chiếm của Mỹ không duy trì được lâu. Sự phục hồi và phát triển kinh tế nhanh chóng của Nhật Bản, EU và sự trỗi dậy của nhiều nước khác như Trung Quốc, Ấn Độ… đang hình thành một cục diện thế giới mới theo hướng đa cực “nhất siêu đa cường”.

Tuy nhiên, “cục diện đa cực chưa hẳn đã hình thành mà đang trải qua thời kỳ quá độ từ trật tự cũ để tiến tới một trật tự mới”.[50] Mỹ lúc đó nổi lên là siêu cường mạnh nhất so với các cường quốc khác với ưu thế vượt trội trên tất cả các lĩnh vực then chốt như kinh tế, chính trị, quân sự… vì thế mà Mỹ đã không ngại giấu giếm ý định lãnh đạo thế giới sau chiến tranh Lạnh. Mỹ bắt đầu thể hiện vai trò siêu cường của mình không chỉ trong các hoạt động của Liên hợp quốc, NATO… mà còn trực tiếp tham gia vào việc giải quyết các biến cố lớn trên thế giới và ở các khu vực khác nhau: chiến tranh vùng Vịnh, xung đột ở Coxovo, Somalia… Gần như ở bất cứ điểm nóng nào trên thế giới đều có sự can thiệp của Mỹ. Mỹ tiếp tục chủ trương củng cố quan hệ với Liên minh châu Âu (EU) và mở rộng hơn nữa khối NATO, tích cực điều chỉnh chiến lược ở các khu vực và cố gắng cải thiện quan hệ với các nước lớn như Trung Quốc, Nga… Những điều trên cho thấy Mỹ đang tìm cách để trở thành một cực duy nhất chi phối thế giới. Tuy nhiên việc Mỹ trở thành một cực duy nhất của trật tự thế giới mới là điều khó thực hiện khi bản thân các tổ chức quốc tế, khu vực, các nước lớn… sẽ không chịu ngồi yên để chịu sự chi phối và điều khiển của Mỹ.

Tất cả mọi quốc gia đều muốn tăng khả năng ảnh hưởng trong các vấn đề quốc tế và các tổ chức quốc tế. 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Bởi vậy, ảnh hưởng của Mỹ vấp phải sự cạnh tranh mạnh mẽ từ các cường quốc kinh tế và chính trị khác như EU, Nga, Trung Quốc, Nhật Bản… Do đó, xu thế phát triển của trật tự thế giới trong tương lai sẽ là hướng đến một hệ thống đa cực, trong đó, một số quốc gia sẽ nắm vai trò chủ chốt trong việc ảnh hưởng tới cục diện thế giới. Đặc điểm nổi bật của thời kỳ này là cuộc chạy đua vừa công khai vừa không công khai để giành lấy quyền lực trong tương lai và diễn ra trong xu thế hòa bình, vừa hợp tác vừa kiềm chế lẫn nhau. Bên cạnh đó, bài học của thời kỳ chiến tranh Lạnh đã chứng tỏ phương pháp quan hệ quốc tế lấy đối đầu chính trị - quân sự là chủ yếu không còn phù hợp, phải gánh chịu nhiều tổn thất dù là nước thắng cuộc hay bại trận.

Trong khi đó, phương thức lấy hợp tác và cạnh tranh về kinh tế - chính trị là chính lại thu được nhiều tiến bộ. Trong khi Mỹ và Liên Xô mải mê chạy đua vũ trang thì các nước khác như Nhật Bản, Tây Âu và một số nước khác lại ra sức tập trung phục hồi nền kinh tế bị tàn phá nặng nề trong chiến tranh, rút ngắn khoảng cách về kinh tế- kỹ thuật với Mỹ và trở thành đối thủ cạnh tranh với Mỹ. Từ đó có thể nhận thấy sự hưng thịnh hay suy vong của một quốc gia được quyết định bởi sức mạnh tổng hợp của quốc gia đó, trong đó đặc biệt là thực lực kinh tế và khoa học - kỹ thuật. Vì vậy sau chiến tranh Lạnh, tất cả các quốc gia đều đang ra sức điều chỉnh chiến lược phát triển và tập trung mọi sức lực vào ưu tiên phát triển kinh tế.

Những cân nhắc về địa - kinh tế trên mức độ nào đó đã vượt qua các tính toán về địa - chính trị khi mà kinh tế trở thành trọng điểm trong quan hệ quốc tế, cạnh tranh sức mạnh tổng hợp quốc gia thay thế cho chạy đua vũ trang đã trở thành hình thức chủ yếu trong cuộc đọ sức giữa các cường quốc. Sức mạnh của mỗi quốc gia là một nền sản xuất phồn vinh, một nền tài chính lành mạnh và một nền công nghệ có trình độ cao- đó mới là cơ sở để xây dựng sức mạnh thật sự của mỗi quốc gia. “Sự phát triển hay suy thoái của các yếu tố này tạo nên sự hưng thịnh và suy vong không chỉ của các cường quốc mà cả các quốc gia khác trong một thế giới phức tạp đan xen và phụ thuộc nhau. Bên cạnh đó, tự do hóa và toàn cầu hóa là một vấn đề được cả thế giới quan tâm khi sau chiến tranh Lạnh, hầu hết các nước ở mức độ khác nhau đều có sự điều chỉnh về 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chiến lược kinh tế, trong đó mở cửa, hội nhập trở thành một xu thế không thể đảo ngược.

Nếu như trước đây, trao đổi thương mại chỉ chú trọng mở rộng trong nội bộ khối, khu vực thì ngày nay gần như toàn thế giới đã là một thị trường thống nhất dưới áp lực đòi hỏi của tự do hóa, toàn cầu hóa. Cùng với xu thế toàn cầu hóa, quốc tế hóa, là sự ra đời của các tổ chức với các quy mô từ khu vực đến quốc tế đang diễn ra dồn dập ở hầu khắp các châu lục, thậm chí liên châu lục. Các tổ chức quốc tế rất đa dạng, chức năng cũng không dừng lại ở việc giải quyết các cuộc xung đột quốc tế và khủng hoảng. Trào lưu này phát triển mạnh trong thập niên 1990 sẽ tiếp tục gia tăng cả về lượng và chất trong những năm đầu thế kỷ XXI, cùng với quá trình toàn cầu hoá sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến các lĩnh vực của đời sống quốc tế, mang lại cả những thuận lợi và khó khăn cho mỗi quốc gia trong quá trình hội nhập vào những thể chế chung đó.Tầm quan trọng của châu Phi trên bản đồ thế giới 1.

Vị trị địa lý Châu Phi là châu lục đứng thứ ba trên thế giới cả về dân số và diện tích sau châu Á và châu Mỹ. Với diện tích khoảng 30.050 km² bao gồm cả các đảo cận kề thì nó chiếm 20,4% tổng diện tích đất đai của Trái Đất với 55 quốc gia và hơn 1 tỷ dân sinh sống. Ngày nay, các quốc gia ở châu Phi đều độc lập, tất cả trong số đó có đường biên giới được tạo ra trong thời kỳ chủ nghĩa thực dân của người châu Âu.[35] Châu Phi có vị trí địa- chính trị quan trọng trên bản đồ thế giới. Vùng Bắc Phi là láng giềng với châu Âu khi chỉ cần vượt qua Địa Trung Hải.

Khu vực Đông Bắc châu Phi, hay còn gọi là vùng Sừng châu Phi lại rất gần với khu vực Trung Đông “nóng bỏng” hiện nay. Châu Phi là nơi phân cách hai đại dương: phía tây là Đại Tây Dương, phía đông là Ấn Độ Dương. Từ xa xưa, Ấn Độ Dương đã rất náo nhiệt bởi tàu buồm lợi dụng các đợt gió mùa để lưu hành. Còn Đại Tây Dương đã bị châu Âu chinh phục bởi những phát kiến của châu Âu từ thế kỷ XV.

Sự giao lưu thông thương từ Đông sang Tây đã có từ thời Thượng cổ khi những đoàn người buôn bán sử dụng lạc đà để đi qua sa mạc Sahara và sau này càng sầm uất hơn khi tàu thuyền 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] có thể thông thương theo tuyến đường biển nối từ Ấn Độ Dương qua vịnh Aden, vào biển Đỏ rồi sang Địa Trung Hải để ra Đại Tây Dương ở phía Bắc châu Phi hoặc qua Mũi Hảo Vọng ở phía Nam châu Phi. Sự giao lưu buôn bán của châu Phi với châu Âu và khu vực Trung Đông ngay từ xưa đã nảy sinh nhiều vấn đề bởi các mặt hàng nổi tiếng là vàng và nô lệ. Ngày nay, vị trí địa lý của châu Phi vẫn tiếp tục tạo ra những vấn đề địa- chính trị phức tạp. Bên cạnh những mặt hàng là các loại tài nguyên thiên nhiên và các nông sản từ châu Phi xuất đi và các mặt hàng là sản phẩm chế tạo, hàng công nghiệp.

từ nơi khác nhập về thì châu Phi còn làm cho Mỹ và phương Tây lo lắng về việc gia tăng buôn bán các loại hàng cấm bao gồm cả vũ khí cũng như nuôi dưỡng cho các loại tội phạm quốc tế, trong đó có nạn rửa tiền và chủ nghĩa khủng bố.[3] Như vậy có thể nói, vị trí địa- chính trị và địa- chiến lược của châu Phi đã khiến châu lục này trở thành một địa bàn chiến lược quan trọng trong chính sách đối ngoại của Mỹ, là một bộ phận trong chiến lược toàn cầu và là một ưu tiên trong kế hoạch chiến lược an ninh quốc gia mới của nước này. Tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên và thị trường rộng lớn Lợi thế trước tiên và cũng là quan trọng nhất của châu Phi chính là sự ưu đãi của thiên nhiên đã giành cho châu lục này nhiều nguồn tài nguyên quý giá. Ngược lại với tình trạng kinh tế nghèo nàn thuộc loại nhất thế giới trong tương quan so sánh với các nền kinh tế khác, châu Phi lại giàu có về mặt tài nguyên thiên nhiên… Nguồn tài nguyên của châu Phi vừa phong phú về chủng loại vừa giàu có về trữ lượng. Hiện nay châu Phi chiếm 90% trữ lượng coban, 90% platin, 99% sản lượng crom, 64% sản lượng mangan, 33% sản ượng uranium, 70% sản lượng tantalite, 68% sản lượng coban, 54% sản lượng vàng của thế giới (Bảng 1.2) Về mặt dầu mỏ, châu Phi chỉ sở hữu khoảng 8% trữ lượng dầu mỏ thế giới, tương đương với 101,8 tỷ thùng.

Tuy trữ lượng dầu mỏ không cao, song châu Phi, đặc biệt là vùng Đông Phi lại được đánh giá là “vựa dầu và khí gas sản lượng cao đang cần được khai phá” và là “một trong những trữ lượng dầu lớn cuối cùng của thế giới”. Nhờ vào những phát hiện về các mỏ dầu mới ở Cộng hòa Chad, 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.