Chương 1 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI AN NINH QUỐC PHÒNG CỦA AUSTRALIA TRONG THẬP NIÊN ĐẦU THẾ KỶ XXI 1. Bối cảnh khu vực và quốc tế tác động trực tiếp đến sự điều chỉnh chính sách đối ngoại an ninh quốc phòng của Australia 1. Thế giới đang thay đổi lớn 1. Cạnh tranh địa - chính trị, địa - kinh tế giữa các quốc gia Tình hình an ninh thế giới và khu vực những năm đầu thế kỷ XXI tiếp tục có những diễn biến phức tạp, song hòa bình, hợp tác cùng phát triển vẫn là xu thế lớn.
Tình hình an ninh thế giới đã và đang thay đổi nhanh chóng, khó lường. Sự phân bố lại sức mạnh kinh tế và quân sự trên phạm vi toàn cầu đang làm cho cục diện chính trị thế giới biến đổi sâu sắc với xu thế đa cực ngày càng thể hiện rõ nét hơn. Nhiều trung tâm và các cường quốc quyền lực mới nổi lên, có vai trò ngày càng quan trọng trong khu vực và trên toàn thế giới. Sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc, các trung tâm quyền lực với nhau diễn ra quyết liệt và có chiều hướng gia tăng.
Sau thời kỳ Chiến tranh Lạnh, nhiều cuộc xung đột nội bộ diễn ra tại khu vực bất ổn kéo dài từ phía Bắc Australia đến Nam Thái Bình Dương. Trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương có các cường quốc như Mỹ và Nhật Bản; các cường quốc đang trỗi dậy như Trung Quốc, Ấn Độ, Nga và các quốc gia thuộc khối ASEAN. Khu vực châu Á – Thái Bình Dương hiện có tốc độ phát triển kinh tế cao nhất thế giới, là khu vực kinh tế phát triển năng động của thế giới trong thế kỷ XXI, thu hút sự quan tâm và cạnh tranh ảnh hưởng của các cường quốc. Tuy nhiên, khu vực này cũng tồn tại nhiều điểm xung đột tiềm tàng: Bán đảo Triều Tiên, eo biển Đài Loan, vùng Kashmir, Nga – Nhật Bản 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tranh chấp đảo Curin, Trung Quốc – biên giới Ấn Độ, Trung Quốc – Nhật Bản tranh chấp đảo Điếu Ngư, bất đồng và tranh chấp tại khu vực Biển Đông.
Các cường quốc chính trong khu vực bao gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, trong đó Trung Quốc, Ấn Độ đang phát triển nhanh chóng cả về kinh tế và quân sự. Hiện đang có sự cạnh tranh giữa các nước này với nhau, và cạnh tranh vai trò thống trị của Mỹ trong khu vực – đồng minh chủ chốt của Australia. Sau sự kiện 11/9/2001, các nước tập trung vào đối phó với nguy cơ khủng bố. Mặc dù cuộc chiến chống khủng bố đã làm giảm bớt sự chú ý đối với sự tăng trưởng nhanh chóng của Trung Quốc, tuy nhiên trong vài năm trở lại đây, các học giả Mỹ và Australia ngày càng quan tâm đến vấn đề này.
Các nước trong khu vực vừa hợp tác vừa cạnh tranh với nhau. Tình trạng mập mờ về mặt chiến lược gia tăng, đe dọa an ninh khu vực. Thế giới vẫn chưa có hòa bình thực sự bởi những nguy cơ về an ninh truyền thống và phi truyền thống. Những yếu tố bất ổn ngày càng nhiều ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Trong khi các vấn đề an ninh truyền thống chưa được giải quyết thì tại một số nước, các nguy cơ an ninh phi truyền thống gia tăng. Nguy cơ khủng bố, ly khai, các nhóm cực đoan tại khu vực chưa thể giải quyết trong tương lai gần. Nỗi ám ảnh bị tấn công khủng bố vẫn đeo đuổi nước Mỹ suốt gần mười năm qua kể từ sau vụ tấn công vào tòa tháp đôi ở New York ngày 11/9/2001. Hai vụ khủng bố liên tiếp trên tàu điện ngầm ở thủ đô Moscow vào cuối tháng 3/2010 thêm một lần nữa chứng tỏ thách thức an ninh phi truyền thống đối với các cường quốc quân sự là vấn đề nan giải trong tương lai.
Các thách thức và nguy cơ an ninh Các cường quốc, điển hình là Mỹ là siêu cường duy nhất với sức mạnh quân sự vượt trội và tình báo quân sự hiện đại nhưng vẫn không đủ khả năng 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tự bảo vệ để chống lại các thế lực khủng bố quốc tế vốn là những lực lượng phi nhà nước, nhưng có thể tuyển mộ và huy động được những chiến binh trung thành, sẵn sàng đánh bom liều chết gây thiệt hại lớn cho đối phương. Luận điểm kinh điển của chủ nghĩa hiện thực “kẻ mạnh làm những gì mà họ có quyền lực để làm, kẻ yếu chấp thuận những gì họ phải chấp thuận”, và ngày nay trong quan hệ quốc tế còn bổ sung thêm khái niệm “bất đối xứng” – quan niệm khá nổi bật về an ninh và sức mạnh quốc gia trong thế kỷ XXI. Một lực lượng nhỏ phi nhà nước có thể tấn công khủng bố gây thiệt hại lớn cho cả những quốc gia được coi là hùng mạnh hơn cả về chính trị, kinh tế, quân sự và văn hóa. Những lỗ hổng an ninh quốc gia có thể xuất hiện bất ngờ ở mọi nơi, mọi lúc, khó đoán định [11, tr.
Xung đột sắc tộc và tôn giáo cũng là mảnh đất màu mỡ nuôi dưỡng chủ nghĩa khủng bố và ly khai. Xung đột sắc tộc và tôn giáo có thể ảnh hưởng đến trật tự kinh tế - xã hội, gây nên chia rẽ giáo phái trong một nước và tất nhiên ảnh hưởng xấu đến cuộc sống của người dân, phá vỡ nền tảng kinh tế đã được tạo dựng, môi trường kinh doanh trở nên bất ổn và đe dọa nghiêm trọng an ninh quốc gia. Ảnh hưởng lan truyền của các cuộc nội chiến đến các nước khác thông qua các kênh như người tị nạn, ô nhiễm môi trường, thiệt hại về kinh tế,. những ví dụ điển hình là Đông Timo trước đây, miền Nam Thái Lan, Trung Đông [10, tr.
Chủ nghĩa khủng bố quốc tế và tội phạm có tổ chức ngày càng mang tính toàn cầu hơn. Mạng lưới khủng bố quốc tế được tổ chức theo dạng mạng, rất linh hoạt và uyển chuyển, với chân rết phủ khắp toàn cầu. Sự liên kết giữa khủng bố quốc tế và tội phạm có tổ chức khiến chúng càng trở nên nguy hiểm hơn và đe dọa hòa bình, ổn định cho tất cả các quốc gia trên thế giới. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Toàn cầu hóa khiến các nước tùy thuộc lẫn nhau nhiều hơn, việc mất an ninh ở một khu vực có thể lan truyền ảnh hưởng sang các nước khác và khu vực, do đó cần có cơ chế phối hợp, hợp tác giải quyết trên phạm vi khu vực hoặc toàn cầu để đối phó với các thách thức này.
Các vấn đề này đòi hỏi sự quan tâm và nỗ lực hợp tác giải quyết của cộng đồng quốc tế vì không một quốc gia riêng rẽ nào có thể tự mình giải quyết được. Tuy nhiên châu Á – Thái Bình Dương vẫn chưa có một cơ cấu an ninh hiệu quả. ASEAN và ARF đang hoạt động dựa theo các chuẩn mực như không sử dụng vũ lực, giải quyết hòa bình các tranh chấp, không can thiệp vào công việc nội bộ các nước. Những tiêu chí này đồng nghĩa với việc tránh các xung đột, tập trung chủ yếu vào các nguyên tắc đồng thuận, không can thiệp.
Và chính những yếu tố này khiến các tổ chức có xu hướng tránh các vấn đề gây khó khăn, gây tranh cãi, khó vượt qua khuôn khổ các biện pháp xây dựng lòng tin để tiến tới một chính sách ngoại giao phòng ngừa, thiết lập các cơ chế giải quyết xung đột vốn là các mục tiêu cơ bản dẫn đến việc thành lập ARF. Nhìn chung các vấn đề bất đồng cũng như những cuộc xung đột trong khu vực chưa được giải quyết theo phương thức và quy tắc hoạt động như hiện nay. Do vậy, chưa thể khẳng định rằng xu hướng giảm các cuộc xung đột giữa các quốc gia, gia tăng các cuộc xung đột trong nội bộ quốc gia, sẽ là phổ biến. Những cuộc cạnh tranh huỷ diệt mang tính lịch sử vẫn có khả năng xảy ra giữa các quốc gia.
Xu hướng hiện đại hóa quân sự Để đối phó với các nguy cơ xung đột hiện hữu và tiềm tàng, các nước trong khu vực đã tăng cường hiện đại hóa lực lượng vũ trang. Trong 20 năm qua, chi tiêu quốc phòng và mua sắm vũ khí tại châu Á – Thái Bình Dương đã gia tăng nhanh chóng, ngành công nghiệp quốc phòng phát triển mạnh. Chi phí quốc phòng tại Đông Á tăng 40% trong các năm cuối thế kỷ XX. Chi phí 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quốc phòng của Indonesia tăng 44%, của Malaixia tăng 47%, Mianma tăng 61%, Thái Lan tăng 65%, Philippines tăng 125%, Singapore tăng 144%.
Ấn Độ tăng 6,1% (năm 2002) [20, tr. Nhiều quốc gia trong khu vực xuất phát từ nền tảng quốc phòng thấp. Về cơ bản, sự gia tăng này phản ánh xu hướng phát triển của các quốc gia độc lập, đang tăng cường sự thịnh vượng, mở rộng các lợi ích của mình, và cho thấy các quốc gia đang chuyển trọng tâm từ an ninh nội địa sang an ninh bên ngoài biên giới, đặc biệt khi các nước này phụ thuộc vào thương mại trên biển. Tuy nhiên, việc các nước châu Á – Thái Bình Dương tăng chi phí quân sự cho thấy họ không tin rằng hòa bình và an ninh sẽ được duy trì lâu dài.
Cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997 và gần đây là cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 2008 – 2009 đã khiến nhiều nước trong khu vực cắt giảm ngân sách quốc phòng, hủy bỏ hay trì hoãn các chương trình mua sắm vũ khí chính. Tuy nhiên mức độ tác động của các cuộc khủng hoảng này đến các nước là khác nhau và một số nước chỉ tạm thời trì hoãn chứ không hủy bỏ các kế hoạch mua sắm cho thấy các nước vẫn muốn tăng cường các khả năng quân sự của mình. Về việc phát triển vũ khí hạt nhân, tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, Mỹ, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan, Bắc Triều Tiên đều có vũ khí hạt nhân. Iran và Iraq có ý định xây dựng chương trình vũ khí hạt nhân.
Ngoài ra, các nước Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan đều có tiềm năng kỹ thuật để chế tạo vũ khí hạt nhân và các tên lửa tầm xa nhưng chưa chế tạo do mối quan hệ an ninh chặt chẽ với Mỹ, ý thức tuân thủ các hiệp ước quốc tế, và vì các lý do chính trị trong nước như trong trường hợp của Nhật Bản.