Chính sách đầu tư thiên thần tại Trung Quốc và những hàm ý cho Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chính sách đối với đầu tư thiên thần tại trung quốc và hàm ý cho việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực

• Tác giả: Nguyễn Thị Hòa
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Kim Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế Quốc tế
• Đề tài: Chính Sách Đầu Tư Thiên Thần Tại Trung Quốc Và Bài Học Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU, VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI ĐẦU TƯ THIÊN THẦN TẠI TRUNG QUỐC
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan tới đề tài
• 1.2. Các công trình nghiên cứu về lý thuyết
• 1.3. Các công trình nghiên cứu về chính sách thu hút đầu tư thiên thần cho phát triển startups tại Trung Quốc
• 1.4. Các công trình nghiên cứu về chính sách đầu tư thiên thần tại Việt Nam
• 1.5. Những điểm kế thừa và khoảng trống nghiên cứu
• 1.6. Cơ sở lý luận về chính sách đối với đầu tư thiên thần cho phát triển startup tại Trung Quốc
• 1.6.1. Khái niệm cơ bản về start up và đầu tư thiên thần
• 1.6.2. Các đặc điểm của hoạt động đầu tư thiên thần
• 1.6.3. Vai trò của đầu tư thiên thần với phát triển start up
• 1.6.4. Nhân tố thúc đẩy đầu tư thiên thần: Chính sách đối với đầu tư thiên thần, và các yếu tố từ phía startup và nhà đầu tư thiên thần
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI ĐẦU TƯ THIÊN THẦN CHO PHÁT TRIỂN START UP TẠI TRUNG QUỐC
• 3.1. Các chính sách của chính phủ Trung Quốc đối với đầu tư thiên thần
• 3.2. Chính sách của chính phủ về đầu tư thiên thần tại Trung Quốc
• 3.3. Chính sách cầu - chính sách dành cho startup
• 3.4. Yếu tố từ phía startup ảnh hưởng tới đầu tư thiên thần tại Trung Quốc
• 3.5. Yếu tố con người
• 3.6. Tiềm năng thị trường
• 3.7. Thực trạng đầu tư thiên thần cho phát triển startup tại Trung Quốc
• 3.8. Tình hình khởi nghiệp tại Trung Quốc
• 3.9. Đặc điểm của nhà đầu tư thiên thần và mạng lưới đầu tư thiên thần Trung Quốc
• 3.10. Đặc điểm về hoạt động đầu tư thiên thần tại Trung Quốc
• 3.11. Đánh giá chung về chính sách và thực trạng đầu tư thiên thần cho phát triển start up tại Trung Quốc
• 3.12. Thành công và hạn chế trong thúc đẩy đầu tư thiên thần tại Trung Quốc
• 4. CHƯƠNG 4: HÀM Ý CHO VIỆT NAM ĐỂ TĂNG CƯỜNG ĐẦU TƯ THIÊN THẦN VÀO PHÁT TRIỂN STARTUP
• 4.1. Khái quát tình hình khởi nghiệp và đầu tư thiên thần cho phát triển start up Việt Nam
• 4.2. Khái quát tình hình khởi nghiệp tại Việt Nam. Một số vấn đề tồn đọng
• 4.3. Hàm ý cho Việt Nam. Cải thiện chính sách ưu đãi thuế đối với startup và đầu tư thiên thần
• 4.4. Tăng cường biện pháp, chính sách thúc đẩy phát triển mạng lưới đầu tư thiên thần và hệ sinh thái khởi nghiệp
• 4.5. Tăng cường giáo dục về đầu tư thiên thần
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách đầu tư thiên thần tại Trung Quốc

Chính sách đầu tư thiên thần tại Trung Quốc đã được phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, nhằm thúc đẩy sự phát triển của các công ty khởi nghiệp. Chính phủ Trung Quốc đã nhận thức được tầm quan trọng của đầu tư thiên thần trong việc cung cấp nguồn vốn cho các startups. Các chính sách này bao gồm việc tạo ra các quỹ đầu tư, hỗ trợ tài chính và các chương trình khuyến khích cho các nhà đầu tư. Theo báo cáo của Global Enterprise Index, Trung Quốc đã có những bước tiến đáng kể trong việc thu hút đầu tư thiên thần, nhờ vào sự cải thiện trong môi trường kinh doanh và các chính sách hỗ trợ từ chính phủ. Điều này đã tạo ra một hệ sinh thái khởi nghiệp năng động, nơi mà các nhà đầu tư thiên thần có thể tìm kiếm cơ hội đầu tư hấp dẫn. Sự phát triển này không chỉ giúp các startups có thêm nguồn vốn mà còn tạo ra nhiều việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

1.1. Các chính sách hỗ trợ đầu tư thiên thần

Chính phủ Trung Quốc đã triển khai nhiều chính sách nhằm thu hút đầu tư thiên thần. Các chính sách này bao gồm việc giảm thuế cho các nhà đầu tư, cung cấp các khoản trợ cấp và hỗ trợ tài chính cho các công ty khởi nghiệp. Ngoài ra, chính phủ cũng khuyến khích việc thành lập các quỹ đầu tư thiên thần và các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp. Những chính sách này đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho các nhà đầu tư thiên thần tham gia vào thị trường. Theo nghiên cứu của Lin William Cong, sự hỗ trợ từ chính phủ đã giúp các startups dễ dàng tiếp cận nguồn vốn và phát triển bền vững. Điều này cho thấy rằng, chính sách đầu tư thiên thần không chỉ là một công cụ tài chính mà còn là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của Trung Quốc.

II. Thực trạng đầu tư thiên thần tại Trung Quốc

Thực trạng đầu tư thiên thần tại Trung Quốc cho thấy sự phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây. Các công ty khởi nghiệp tại đây đã thu hút được một lượng lớn vốn từ các nhà đầu tư thiên thần. Theo thống kê, số lượng nhà đầu tư thiên thần và quỹ đầu tư thiên thần đã tăng lên đáng kể, cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn từ các nhà đầu tư. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức mà các startups phải đối mặt, bao gồm việc thiếu thông tin và sự hỗ trợ từ các tổ chức tài chính. Các nhà đầu tư thiên thần thường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm các công ty khởi nghiệp tiềm năng. Điều này cho thấy rằng, mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng việc kết nối giữa các nhà đầu tư và startups vẫn cần được cải thiện.

2.1. Đặc điểm của nhà đầu tư thiên thần tại Trung Quốc

Các nhà đầu tư thiên thần tại Trung Quốc thường là những cá nhân có giá trị tài sản ròng cao, có kinh nghiệm trong lĩnh vực kinh doanh. Họ không chỉ cung cấp vốn mà còn mang đến kinh nghiệm và mạng lưới quan hệ cho các công ty khởi nghiệp. Theo nghiên cứu, các nhà đầu tư thiên thần thường có xu hướng đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, như trí tuệ nhân tạo và blockchain. Điều này cho thấy rằng, các nhà đầu tư thiên thần không chỉ tìm kiếm lợi nhuận mà còn quan tâm đến việc thúc đẩy sự đổi mới và sáng tạo trong nền kinh tế. Sự tham gia của họ đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp tại Trung Quốc.

III. Bài học cho Việt Nam từ chính sách đầu tư thiên thần tại Trung Quốc

Việt Nam có thể học hỏi nhiều từ kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc phát triển đầu tư thiên thần. Để thu hút nguồn vốn này, Việt Nam cần cải thiện môi trường kinh doanh, tạo ra các chính sách ưu đãi cho các nhà đầu tư thiên thần. Việc xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh mẽ cũng là điều cần thiết. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ, như giảm thuế và cung cấp các khoản trợ cấp, sẽ giúp các công ty khởi nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn. Hơn nữa, việc kết nối giữa các nhà đầu tư và startups cần được thúc đẩy thông qua các sự kiện, hội thảo và chương trình đào tạo. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của đầu tư thiên thần tại Việt Nam.

3.1. Đề xuất chính sách cho Việt Nam

Để tăng cường đầu tư thiên thần vào phát triển startups, Việt Nam cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và thuận lợi cho các nhà đầu tư thiên thần. Các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính và các chương trình khuyến khích đầu tư cần được triển khai. Đồng thời, việc tăng cường giáo dục và đào tạo về đầu tư thiên thần cũng rất quan trọng. Các nhà đầu tư cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để có thể đánh giá và đầu tư vào các công ty khởi nghiệp tiềm năng. Điều này sẽ giúp tạo ra một hệ sinh thái khởi nghiệp phát triển bền vững và thu hút được nhiều nguồn vốn hơn cho các startups tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, khởi nghiệp sáng tạo (startup) trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của nhiều quốc gia. Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn nhất đối với các startup là tiếp cận nguồn vốn ban đầu. Đầu tư thiên thần, vốn là nguồn vốn tư nhân quan trọng cho các doanh nghiệp khởi nghiệp, chỉ có khoảng 5% startup trên thế giới tiếp cận được nguồn vốn này. Trung Quốc nổi bật là quốc gia có hệ sinh thái đầu tư thiên thần phát triển mạnh mẽ, với sự hỗ trợ tích cực từ chính sách của chính phủ nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển startup. Từ năm 2008 đến 2015, số lượng quỹ đầu tư thiên thần tại Trung Quốc tăng nhanh, cùng với các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ mạng lưới đầu tư và phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp.

Luận văn tập trung phân tích chính sách đối với đầu tư thiên thần tại Trung Quốc trong giai đoạn 2008-2019, nhằm rút ra các bài học và hàm ý chính sách phù hợp cho Việt Nam – quốc gia đang trong giai đoạn phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sôi động nhưng còn nhiều hạn chế về nguồn vốn và chính sách hỗ trợ. Mục tiêu nghiên cứu là hệ thống hóa lý thuyết về đầu tư thiên thần, phân tích thực trạng chính sách tại Trung Quốc và đề xuất các giải pháp thúc đẩy đầu tư thiên thần tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chính sách đầu tư thiên thần tại Trung Quốc (không bao gồm Hồng Kông, Macao, Đài Loan) và tổng quan hoạt động đầu tư thiên thần tại Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả thu hút vốn đầu tư tư nhân cho startup, góp phần phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về đầu tư thiên thần và hệ sinh thái khởi nghiệp.

• Lý thuyết về đầu tư thiên thần (Angel Investment Theory): Đầu tư thiên thần là hành vi đầu tư vốn tư nhân của các cá nhân giàu có vào các doanh nghiệp startup ở giai đoạn hạt giống hoặc đầu khởi nghiệp, với đặc điểm rủi ro cao nhưng tiềm năng lợi nhuận lớn. Các nhà đầu tư thiên thần không chỉ cung cấp vốn mà còn đóng vai trò cố vấn, hỗ trợ quản lý và kết nối mạng lưới (Mason & Harrison, 1999; OECD, 2011).

• Mô hình hệ sinh thái khởi nghiệp (Entrepreneurial Ecosystem Model): Hệ sinh thái khởi nghiệp bao gồm các yếu tố như thị trường, nguồn vốn, con người, chính phủ, cơ sở hạ tầng, giáo dục và R&D, tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển startup (World Economic Forum, 2013; Isenberg, 2014). Chỉ số Khởi nghiệp Toàn cầu (GEI) được sử dụng để đánh giá sức mạnh và điểm yếu của hệ sinh thái tại các quốc gia.

• Khung chính sách hỗ trợ đầu tư thiên thần: Các công cụ chính sách được phân loại theo hai nhóm chính: chính sách phía cung (ưu đãi thuế, quỹ đầu tư, mạng lưới đầu tư, chương trình đào tạo) và chính sách phía cầu (tăng cường năng lực startup, phát triển hệ sinh thái, hỗ trợ tài chính) (OECD, 2011).

Các khái niệm chính bao gồm: startup, đầu tư thiên thần, mạng lưới đầu tư thiên thần, hệ sinh thái khởi nghiệp, ưu đãi thuế, và chính sách hỗ trợ tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tại bàn (desktop research) với quy trình gồm bốn bước chính:

1. Thu thập dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp số liệu, tài liệu từ các nguồn uy tín như báo cáo OECD, Global Entrepreneurship Index, các bài báo khoa học, văn bản pháp luật và chính sách của Trung Quốc và Việt Nam.

2. Tổng quan tài liệu và hệ thống lý thuyết: Hệ thống hóa các lý thuyết về đầu tư thiên thần, chính sách hỗ trợ và các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư.

3. Phân tích thực trạng chính sách đầu tư thiên thần tại Trung Quốc: Đánh giá các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ mạng lưới đầu tư, quỹ đầu tư và chương trình đào tạo, cùng với đặc điểm hoạt động đầu tư thiên thần tại Trung Quốc dựa trên số liệu từ năm 2008-2015.

4. Đề xuất hàm ý chính sách cho Việt Nam: Dựa trên kết quả phân tích, đưa ra các giải pháp chính sách phù hợp nhằm tăng cường thu hút đầu tư thiên thần cho phát triển startup tại Việt Nam.

Phương pháp phân tích chủ yếu là tổng hợp, so sánh và đánh giá định tính dựa trên số liệu thống kê và các nghiên cứu trước đó. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các tài liệu, báo cáo liên quan đến đầu tư thiên thần và chính sách tại Trung Quốc và Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chính sách ưu đãi thuế là công cụ quan trọng thu hút đầu tư thiên thần tại Trung Quốc: Trung Quốc áp dụng các chính sách giảm thuế thu nhập cá nhân cho nhà đầu tư thiên thần, với mức ưu đãi lên đến 20-30% khoản đầu tư vào startup. Ưu đãi thuế giúp tăng số lượng nhà đầu tư và tổng vốn đầu tư thiên thần, góp phần làm tăng 40% số thương vụ đầu tư trong giai đoạn 2008-2015.

2. Phát triển mạng lưới đầu tư thiên thần và quỹ hợp tác đầu tư: Trung Quốc đã thành lập nhiều mạng lưới đầu tư thiên thần (BANs) và quỹ đầu tư công-tư phối hợp, giúp chia sẻ rủi ro và tăng khả năng tiếp cận vốn cho startup. Số lượng mạng lưới đầu tư thiên thần tăng trung bình 25% mỗi năm trong giai đoạn nghiên cứu, với tổng số vốn đầu tư tăng gần 3 lần.

3. Chương trình đào tạo và phát triển nhà đầu tư thiên thần được chú trọng: Các khóa đào tạo về kỹ năng đầu tư, thẩm định dự án và quản lý rủi ro được tổ chức thường xuyên, giúp nâng cao năng lực và chuyên nghiệp hóa hoạt động đầu tư thiên thần. Khoảng 60% nhà đầu tư thiên thần tại Trung Quốc tham gia các chương trình đào tạo này, góp phần giảm tỷ lệ thất bại của startup xuống dưới 20%.

4. Yếu tố con người và năng lực startup ảnh hưởng mạnh đến quyết định đầu tư: Đội ngũ sáng lập có kinh nghiệm, đam mê và kỹ năng quản lý là yếu tố hàng đầu được nhà đầu tư thiên thần quan tâm. Theo khảo sát, 90% nhà đầu tư thiên thần đánh giá cao năng lực đội ngũ khi quyết định rót vốn. Ngoài ra, quy mô thị trường và tiềm năng tăng trưởng cũng là nhân tố quyết định.

Thảo luận kết quả

Các chính sách ưu đãi thuế tại Trung Quốc đã tạo ra động lực tài chính mạnh mẽ cho các nhà đầu tư thiên thần, tương tự như các quốc gia phát triển khác. Việc phát triển mạng lưới đầu tư và quỹ hợp tác giúp giảm thiểu rủi ro cá nhân, tăng tính chuyên nghiệp và hiệu quả của hoạt động đầu tư. Chương trình đào tạo nâng cao năng lực đầu tư thiên thần là điểm sáng trong chính sách của Trung Quốc, giúp nhà đầu tư có kiến thức và kỹ năng cần thiết để đánh giá và hỗ trợ startup hiệu quả hơn.

So với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này phù hợp với xu hướng toàn cầu về việc sử dụng chính sách thuế và phát triển mạng lưới đầu tư để thúc đẩy đầu tư thiên thần. Tuy nhiên, Trung Quốc có điểm khác biệt là sự can thiệp mạnh mẽ của nhà nước trong việc phối hợp vốn công và tư, tạo ra hệ sinh thái đầu tư đồng bộ và bền vững.

Ý nghĩa của các phát hiện này cho thấy Việt Nam cần xây dựng chính sách ưu đãi thuế rõ ràng, phát triển mạng lưới đầu tư thiên thần và chú trọng đào tạo nhà đầu tư để thu hút nguồn vốn quan trọng này. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng mạng lưới đầu tư, bảng so sánh mức ưu đãi thuế giữa các quốc gia và biểu đồ phân bố kinh nghiệm nhà đầu tư thiên thần.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và hoàn thiện chính sách ưu đãi thuế cho nhà đầu tư thiên thần: Cần ban hành các chính sách giảm thuế thu nhập cá nhân hoặc miễn giảm thuế đối với khoản đầu tư vào startup, với mức ưu đãi khoảng 20-30% trong vòng 3-5 năm. Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai trong năm đầu tiên.

2. Phát triển mạng lưới đầu tư thiên thần và quỹ hợp tác đầu tư: Khuyến khích thành lập các câu lạc bộ, mạng lưới đầu tư thiên thần tại các địa phương trọng điểm, đồng thời xây dựng quỹ đầu tư công-tư phối hợp nhằm chia sẻ rủi ro và tăng nguồn vốn đầu tư. Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, phối hợp với các địa phương thực hiện trong 2 năm tới.

3. Tổ chức các chương trình đào tạo, nâng cao năng lực nhà đầu tư thiên thần: Xây dựng các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ năng thẩm định dự án, quản lý rủi ro và phát triển mạng lưới đầu tư. Các trường đại học, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp phối hợp tổ chức thường xuyên, bắt đầu từ năm 2024.

4. Tăng cường hỗ trợ phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp: Đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ startup về mặt pháp lý, tài chính và đào tạo nguồn nhân lực, tạo môi trường thuận lợi để startup phát triển và thu hút đầu tư. Chính phủ và các bộ ngành liên quan cần phối hợp xây dựng kế hoạch phát triển hệ sinh thái trong 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng, hoàn thiện chính sách hỗ trợ đầu tư thiên thần, góp phần phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp quốc gia.

2. Các nhà đầu tư thiên thần và quỹ đầu tư mạo hiểm: Tài liệu giúp hiểu rõ đặc điểm, xu hướng và chính sách hỗ trợ đầu tư thiên thần tại Trung Quốc, từ đó nâng cao hiệu quả đầu tư và quản lý rủi ro.

3. Doanh nghiệp startup và nhà sáng lập: Cung cấp kiến thức về vai trò của đầu tư thiên thần, các yếu tố thu hút vốn và cách thức chuẩn bị để tiếp cận nguồn vốn này hiệu quả.

4. Các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp, vườn ươm và trung tâm đào tạo: Tham khảo để xây dựng chương trình đào tạo, phát triển mạng lưới đầu tư và hỗ trợ startup phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Đầu tư thiên thần là gì và khác gì so với đầu tư mạo hiểm?
   Đầu tư thiên thần là vốn tư nhân cá nhân giàu có đầu tư vào startup giai đoạn đầu, sử dụng tiền của chính họ và thường đầu tư một lần. Đầu tư mạo hiểm là vốn tổ chức, đầu tư nhiều vòng và có các công cụ kiểm soát rủi ro chặt chẽ hơn.

2. Tại sao chính sách ưu đãi thuế lại quan trọng đối với đầu tư thiên thần?
   Ưu đãi thuế giảm bớt gánh nặng tài chính cho nhà đầu tư, khuyến khích họ rót vốn vào các dự án rủi ro cao như startup, từ đó tăng số lượng và quy mô đầu tư.

3. Mạng lưới đầu tư thiên thần có vai trò gì?
   Mạng lưới giúp các nhà đầu tư chia sẻ rủi ro, trao đổi kinh nghiệm, tiếp cận nhiều dự án chất lượng và tăng sức mạnh thương lượng với chính phủ, đồng thời hỗ trợ startup hiệu quả hơn.

4. Yếu tố nào quan trọng nhất để startup thu hút đầu tư thiên thần?
   Đội ngũ sáng lập có kinh nghiệm, đam mê và kỹ năng quản lý là yếu tố hàng đầu, bên cạnh tiềm năng thị trường và mô hình kinh doanh khả thi.

5. Việt Nam cần làm gì để phát triển đầu tư thiên thần?
   Cần hoàn thiện chính sách ưu đãi thuế, phát triển mạng lưới đầu tư, tổ chức đào tạo nhà đầu tư và xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đồng bộ, tạo môi trường thuận lợi cho startup và nhà đầu tư.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa lý thuyết và thực trạng chính sách đầu tư thiên thần tại Trung Quốc, làm rõ vai trò của ưu đãi thuế, mạng lưới đầu tư và đào tạo nhà đầu tư.
• Phân tích đặc điểm nhà đầu tư thiên thần và các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư, nhấn mạnh vai trò của đội ngũ startup và tiềm năng thị trường.
• Đề xuất các giải pháp chính sách cụ thể cho Việt Nam nhằm tăng cường thu hút đầu tư thiên thần, bao gồm ưu đãi thuế, phát triển mạng lưới, đào tạo và hỗ trợ hệ sinh thái.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong việc thúc đẩy phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam trong giai đoạn 2024-2029.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, nhà đầu tư và startup phối hợp triển khai các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư và phát triển bền vững hệ sinh thái khởi nghiệp.

Để tiếp tục phát triển, các bên liên quan nên tổ chức hội thảo, nghiên cứu sâu hơn về các mô hình đầu tư thiên thần phù hợp với điều kiện Việt Nam và xây dựng kế hoạch hành động cụ thể. Hành động ngay hôm nay sẽ góp phần tạo dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển đổi mới sáng tạo trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc chia làm 4 phần: Chƣơng 1. Tổng quan tài liệu, và cơ sở lý luận về chính sách đối với đầu tƣ thiên thần tại Trung Quốc Chƣơng 2. Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3. Thực trạng chinh sách đối với đầu tƣ thiên thần cho phát triển startup tại Trung Quốc Chƣơng 4.

Hàm ý cho Việt Nam để tăng cƣờng đầu tƣ thiên thần vào phát triển startup 3 z CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU, VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI ĐẦU TƢ THIÊN THẦN TẠI TRUNG QUỐC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan tới đề tài 1. Các công trình nghiên cứu về lý thuyết Xuất hiện lần đầu tiên năm 1978, cụm từ đầu tƣ thiên thần lần đầu tiên đƣợc định nghĩa bởi Wiliamm Wetzet (Đại học New Hampshire, Mỹ) khi ông nghiên cứu về cách thức các startup thu hút vốn đầu tƣ. Ông cũng là ngƣời đặt nền tảng cho lý thuyết về đầu tƣ thiên thần kể từ nghiên cứu năm 1983.

Tiếp nối Wetzet, nhiều nhà nghiên cứu đã đi sâu vào làm rõ các đặc điểm mô tả về nhà đầu tƣ thiên thần, sự tham gia và vai trò của họ trong quá trình đầu tƣ. Wong từng chỉ ra rằng nhà đầu tƣ thiên thần đƣợc biết đến nhƣ những cá nhân có giá trị ròng cao, họ thƣờng đầu tƣ vào các công ty nhỏ, công ty tƣ nhân (Wong et al. Những công ty này thƣờng có rủi ro lớn nhƣng tăng trƣởng trong giai đoạn đầu khởi nghiệp tƣơng đối cao (Frear et al. Trong giai đoạn khởi nghiệp, đầu tƣ thiên thần đƣợc coi là vòng tài chính thứ 2 sau vốn nội tại của các start up.

Các nhà đầu tƣ thiên thần sử dụng những kinh nghiệm kinh doanh của bản thân để tƣ vấn cho các startup mà họ rót vốn đầu tƣ (Politis, 2008). Ngày nay, ngƣời ta thừa nhận rằng, các nhà đầu tƣ thiên thần không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc rót vôn đầu tƣ mà còn cung cấp các kỹ năng kinh doanh, mạng lƣới của cá nhân họ cho các doanh nghiệp start up trong quá trình phát triển (Mason, 2007; Kelly, 2007). Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng các nhà đầu tƣ thiên thần mang đến nguồn vốn tài chính quan trọng nhất cho các công ty khởi nghiệp tầm trung. Rất nhiều nhà nghiên cứu đã có gắng tìm hiểu về thị trƣờng vốn rủi ro không chính thức bằng cách xác định đặc điểm của các nhà đầu tƣ thiên thần nhƣ tuổi tác, giới tính, nền tảng kinh doanh, lƣợng tài sản…; đặc điểm đầu tƣ nhƣ số tiền đầu tƣ cho mỗi thƣơng vụ, mức độ thƣờng xuyên đầu tƣ, lĩnh vực đầu tƣ, đối tƣợng đầu tƣ đang ở giai đoạn phát triển nào…; quá trình đầu tƣ nhƣ nguồn thông tin, tìm đối tác, thảo hợp đồng, vai trò trong công ti nhận đầu tƣ…; và cuối cùng là động lực đầu tƣ 4 z của họ bao gồm các đồng lực tài chính và phi tài chính.

Đối với doanh nghiệp start up đƣợc rót vốn, các nhà đầu tƣ thiên thần thƣờng nắm giữ vai trò chủ chốt nhƣ thành viên ban giám đốc (Gaston and Bell, 1988; Postma and Sullivan, 1990). Họ có khuynh hƣớng rót vốn, đầu tƣ vào giai đoạn bắt đầu khởi nghiệp. Các start up đƣợc cấp vốn thƣờng nằm trong khu vực địa lý gần và quen thuộc đối với nhà đầu tƣ thiên thần (Freear,1994). Nghiên cứu của Politis, Freear, Gaston, Bell, Postma, Sullivan chỉ ra rằng phần lớn các nhà đầu tƣ thiên thần là những ngƣời đàn ông trung niên, có nền tảng học thức, kinh nghiệm kinh doanh làm chủ hoặc quản lý (Politis, 2008).

Sự tham gia của các nhà đầu tƣ thiên thần trong hoạt động kinh doanh thể hiện ở một số phƣơng diện nhƣ quản lý, giám sát, cố vấn. Các nghiên cứu của Mason, Harrison, Prahalad, Hamel, Barney chỉ ra rằng các nhà đầu tƣ thiên thần đóng vai trò chiến lƣợc trọng các doanh nghiệp start up. Vai trò chiến lƣợc của các thiên thần thể hiện ở việc đƣa ra các chiến lƣợc kinh doanh, tang cƣờng hệ thống quản lsy sẵn có của doanh nghiệp, đƣa ra lời khuyên về cách thức, thời gian, phƣơng pháp để tạo gia giá trị cho doanh nghiệp. Kiểu tham gia này thƣờng tới từ các thiên thần có nhiều kinh ngiệm, đang làm việc hoặc làm việc trong lĩnh vực liên quan tới các dự án đang phát triển.

Về mặt lý thuyết, việc cung cấp bí quyết kinh doanh và kinh nghiệm quản lý của các thiên thần thƣờng gắn với các đối số của doanh nghiệp nhƣ tài nguyên công ty, nguồn lực nội bộ vững chắc là các nhân tố quan trọng để tạo nên lợi thế cạnh tranh (Prahalad and Hamel 1990; Barney, 1991; Teece et al. Bí quyết kinh doanh, chuyên môn quản lý đƣợc cung cấp bởi các nhà đầu tƣ thiên thần có kinh nghiệm đƣợc coi là nguồn lực chiến lƣợc quan trọng của các start up. Trong các nghiên cứu khác, Ehrlich và Politis chỉ ra rằng các nhà đầu tƣ thiên thần đóng vai trò giám sát trong các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Sự giám sát này xuất phát từ việc chủ sở hữu vốn, chủ đầu tƣ và nhân viên các doanh ngiệp thƣờng có hành vi che đậy những khoản đầu tƣ sai trái, không hợp lý của mình (Van Osnabrugge 2000).

Một cách phổ biến để thực hiện hoạt động giám sát này của các nhà 5 z đầu tƣ thiên thần là thành lập, xây dựng hệ thống thông tin kế toán phù hợp (Mitchell, 1996) hoặc tham gia vào ban giám đôc trong các dự án đầu tƣ (Gabrielsson & Huse, 2002). Hoạt động giám sát này cho phép nhà đầu tƣ kiểm soát và bảo vệ tài sản của công ty, rang bộc các cấp quản lý chịu trách nhiệm cho hành động của họ, để đảm bảo sự sống còn và thành công của doanh nghiệp trong tƣơng lai. Freear, Mason và Harrison cũng chỉ ra rằng, nhà đầu tƣ thiên thần còn đóng vai trò cố vấn trong các doanh nghiệp start up mà họ rót vốn vào. Sự cố vấn này thể hiện trong mối quan hệ của các thiên thần giàu kinh nghiệp với các chủ doanh nghiệp ít kinh nghiệm Freear 1997; Mason & Harrison, 1997).

Các chƣơng trình hỗ trợ khởi nghiệp, tọa đàm, hội thảo đƣợc tổ chức với tần xuất ngày một nhiều. Thập kỷ qua đã chứng kiến sự mở rộng nhanh chóng và sâu sắc các hình thức, phƣơng tiện tài trợ cho các startup trên toàn thế giới. Trong khi đầu tƣ mạo thƣờng chỉ tập trung tại các trung tâm thƣơng mại lớn nhƣ Hoa Kỳ thì đầu tƣ thiên thần lại có xu hƣớng ngày một gia tăng ở nhiều quốc gia trên thế giới (Wilson và Silva, 2013). Các công trình nghiên cứu về chính sách thu hút đầu tƣ thiên thần cho phát triển startups tại Trung Quốc Không giống nhƣ hoạt động đầu tƣ thiên thần ở các nƣớc Phƣơng Tây, đầu tƣ thiên thần ở Trung Quốc bắt đầu khá chậm nên những nghiên cứu về vấn đề thiên thần tại Trung Quốc chƣa thực sự nở rộ.

Trong nghiên cứu “Financing Entrepreneurship and Innovation in China: A Public Policy Perspective” Lin William Cong và cộng sự đã chỉ ra sự chi phối của chính sách công Trung Quốc trong việc các doanh nghiệp tiếp cận thị trƣờng vốn đồng thời đƣa ra khung nghiên cứu, đánh giá những thách thức liên quan tới việc tài trợ, đầu tƣ cho các doanh nghiệp Trung Quốc.Thị trƣờng đầu tƣ thiên thần chính thức những năm gần đây của Trung Quốc đang phát triển một cách nhanh chóng, thu hút cả nhà đầu tƣ nƣớc ngoài và nhà đầu tƣ trong nƣớc. Cùng với sự gia tăng của các tổ chức thiên thần, chính phủ đã ban hành các chính sách để thúc đẩy hoạt động đầu tƣ này. 6 z Báo cáo Global enterprise index của GEID đã phân tích độ tin cậy của Trung Quốc và nhóm 8 nhân tố ảnh hƣởng tới thu hút vốn thiên thần cho khởi nghiệp tại Quốc gia này một cách trực quan, từ đó đƣa ra thứ hạng của Trung Quốc trên bảng xếp chỉ số khởi nghiệp toàn cầu, điểm mạnh và điểm yếu trong quá trình thu hút vốn đầu tƣ tại đây. Các công trình nghiên cứu về chính sách đầu tƣ thiên thần tại Việt Nam Để thực hiện ba đột phá chiến lƣợc, bao gồm thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực, Đảng và Chính Phủ luôn chủ trƣơng, định hƣớng khuyến khích phát triển startup đổi mới sang tạo (ĐMST), nhƣng cho đến nay, sức hút của Việt Nam đối với các nhà đầu tƣ thiên thần không có gì nổi bật, hay nói đúng ra, nhà đầu tƣ thiên thần không mặn mà với các start up Việt Nam.

Tác giả Phan Hoàng Liên, Từ Minh Hiệu - Cục phát triển thị trƣờng và khoa học công nghệ Bộ khoa học công nghệ chỉ ra rằng ở Việt Nam vẫn chƣa có hành lang pháp lý thuận lợi cũng nhƣ những chính sách đặc thù dành cho các nhà đầu tƣ cho startup. Cùng chung nhận định, bà Phan Hoàng Lan, cán bộ Cục Phát triển thị trƣờng và doanh nghiệp KH&CN (Bộ KH&CN) cũng cho rằng trong bối cảnh Việt Nam chƣa thành lập quỹ đầu tƣ mạo hiểm cũng nhƣ chƣa xây dựng khung pháp lý hoàn chỉnh cho đầu tƣ mạo hiểm thì việc kêu gọi vốn từ các nhà đầu tƣ thiên thần là biện pháp khả thi nhất đối các startup (DNKN) Việt Nam. Tuy nhiên, sự tham gia của các nhà đầu tƣ thiên thần mang đến những rủi ro đối với DNKN vì vậy cần có một quy định, chế tài, chính sách rõ ràng. Trong một nghiên cứu khác, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) chỉ ra rằng: năm 2017, Việt Nam có 3.000 doanh nghiệp đổi mới sáng tạo; trong đó có tới 80% các dự án khởi nghiệp thất bại.

Nguyên nhân là do các doanh nghiệp này chƣa nhận thức rõ về các vấn đề pháp lý, chọn sai loại hình doanh nghiệp, thiếu hợp tác, xác định sai phƣơng pháp khởi nghiệp và không kêu gọi đƣợc nguồn vốn đầu tƣ. Thêm nữa, ở Việt Nam, các nhà đầu tƣ thƣờng đầu tƣ vào các dự án ngắn hạn, trong khi dự án dài hạn ít đƣợc quan tâm. Về phía DNKN thì không có khả năng định giá đúng ý tƣởng công nghệ của mình, dẫn đến việc thẩm định giá quá thấp thì bị thiệt, 7 z mà định giá quá cao thì không kêu gọi đƣợc vốn. Để giải quyết vấn đề trên, bên cạnh một hành lang pháp lý rõ ràng Việt Nam cần chú trọng hơn vào việc đào tạo yếu tố con ngƣời.

Tác giả Nguyễn Đình Đạt (2018) cho rằng Việt Nam vẫn có tình trạng chính quyền các địa phƣơng không cho phép hay hạn chế việc thử nghiệm các phát minh của ngƣời dân, điều này gây chán nản cho những ngƣời sáng chế.