Chính sách cổ tức cho các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam: Thực trạng và giải pháp

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách cổ tức của ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam, nêu thực trạng và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Trương Ngọc Khuê
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Văn Lương
• Trường học: Trường đại học kinh tế tp.hồ chí minh
• Chuyên ngành: Kinh tế tài chính – ngân hàng
• Đề tài: Chính sách cổ tức cho các ngân hàng thương mại niêm yết tại việt nam: Thực trạng và giải pháp
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ kinh tế
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Tp.hồ chí minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH CỔ TỨC TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan về cổ tức
• 1.1.1. Khái niệm cổ tức
• 1.1.2. Các phương thức chi trả cổ tức
• 1.1.2.1. Cổ tức trả bằng tiền mặt
• 1.1.2.2. Cổ tức trả bằng cổ phiếu
• 1.1.2.3. Cổ tức trả bằng tài sản
• 1.1.2.4. Mua lại cổ phần
• 1.2. Đo lường mức chi trả cổ tức
• 1.2.1. Tỷ lệ lợi nhuận trả cổ tức
• 1.2.2. Tỷ suất cổ tức
• 1.3. Tổng quan về chính sách cổ tức
• 1.3.1. Khái niệm về chính sách cổ tức
• 1.3.2. Chính sách chi trả cổ tức
• 1.3.2.1. Chính sách lợi nhuận giữ lại thụ động
• 1.3.2.2. Chính sách cổ tức tiền mặt ổn định
• 1.3.2.3. Các chính sách chi trả cổ tức khác
• 1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn chính sách cổ tức
• 1.4.1. Các hạn chế pháp lý
• 1.4.2. Các điều khoản hạn chế
• 1.4.3. Chính sách thuế
• 1.4.4. Nhu cầu thanh khoản
• 1.4.5. Khả năng vay và tiếp cận các thị trường vốn
• 1.4.6. Tính ổn định của lợi nhuận
• 1.4.7. Các cơ hội tăng trưởng
• 1.4.8. Ưu tiên của cổ đông (mục tiêu, sở thích của cổ đông)
• 1.4.9. Bảo vệ chống loãng giá
• 1.5. Ảnh hưởng chính sách cổ tức đến giá trị doanh nghiệp
• 1.5.1. Lập luận chính sách cổ tức không tác động đến giá trị doanh nghiệp
• 1.5.2. Lập luận chính sách cổ tức tác động đến giá trị doanh nghiệp
• 1.6. Một số kinh nghiệm về chính sách cổ tức
• 1.6.1. Cổ tức thường đi đôi với lợi nhuận
• 1.6.2. Cổ tức thường cố định
• 1.6.3. Cổ tức ít biến động hơn lợi nhuận
• 1.6.4. Chính sách cổ tức của một doanh nghiệp có xu hướng tùy thuộc vào vòng đời của doanh nghiệp
• 1.7. Kết luận Chương I
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH CỔ TỨC CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về hệ thống Ngân hàng Việt Nam và các ngân hàng thương mại niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam
• 2.1.1. Tổng quan về hệ thống Ngân hàng Thương mại Việt Nam
• 2.1.2. Khái quát các ngân hàng TMCP đang niêm yết
• 2.2. Thực trạng chính sách cổ tức của các Ngân hàng TMCP đang niêm yết
• 2.2.1. Khung pháp lý và chính sách thuế ảnh hưởng đến thu nhập từ cổ tức
• 2.2.1.1. Chính sách thuế
• 2.2.2. Số liệu chi trả cổ tức giai đoạn 2008 - 2010
• 2.2.2.1. Tỷ lệ chi trả cổ tức của các ngân hàng niêm yết
• 2.2.2.2. Tỷ lệ lợi nhuận trả cổ tức
• 2.2.2.3. Tỷ suất cổ tức
• 2.2.3. Thực trạng Chính sách cổ tức của các Ngân hàng niêm yết giai đoạn 2008 – 2010
• 2.2.3.1. Chính sách cổ tức với tỷ lệ chi trả cổ tức cố định
• 2.2.3.2. Chính sách cổ tức với tỷ lệ lợi nhuận trả cổ tức cao
• 2.2.3.3. Chính sách cổ tức tăng thêm thông qua bán cổ phần ưu đãi hoặc cổ phiếu thưởng
• 2.2.3.4. Những bất cập trong việc lựa chọn chính sách cổ tức của các ngân hàng niêm yết
• 2.2.3.4.1. Sử dụng chính sách cổ tức như một công cụ đánh bóng hình ảnh ngân hàng quá mức
• 2.2.3.4.2. Chưa quan tâm đến vấn đề thanh khoản của ngân hàng
• 2.2.3.4.3. Chưa có quan điểm dài hạn trong xây dựng chính sách cổ tức
• 2.2.3.4.4. Chưa có phương án sử dụng hiệu quả nguồn vốn Ngân hàng tăng quá mức do chi trả cổ tức bằng cổ phiếu, bán cổ phần ưu đãi, cổ phiếu thưởng
• 2.2.3.4.5. Phát hành cổ phiếu thưởng quá nhiều
• 2.2.3.4.6. Chính sách thuế chưa khuyến khích ngân hàng giữ lại lợi nhuận
• 2.3. Kết luận Chương II
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH CỔ TỨC CHO CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng chiến lược phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2020
• 3.1.1. Tầm nhìn và mục tiêu phát triển ngành ngân hàng
• 3.1.2. Định hướng chiến lược phát triển
• 3.2. Giải pháp xây dựng và hoàn thiện chính sách cổ tức cho các ngân hàng niêm yết tại VN
• 3.2.1. Giải pháp đối với các ngân hàng thương mại đang niêm yết
• 3.2.1.1. Một số nguyên tắc cơ bản trong xây dựng chính sách cổ tức
• 3.2.1.2. Xây dựng quy trình ra quyết định chi trả cổ tức
• 3.2.1.3. Nghiên cứu đặc thù ngân hàng khi xây dựng chính sách cổ tức
• 3.2.1.4. Xây dựng chính sách cổ tức dài hạn theo từng giai đoạn phát triển
• 3.2.1.5. Xây dựng chính sách cổ tức trong từng điều kiện kinh tế vĩ mô
• 3.2.1.6. Xây dựng chính sách cổ tức dưới tác động của thị trường không hoàn hảo
• 3.2.2. Giải pháp hỗ trợ về phía Ngân hàng nhà nước
• 3.2.3. Giải pháp hỗ trợ về phía Chính phủ
• 3.2.3.1. Một số đề xuất hoàn thiện thuế thu nhập
• 3.2.3.2. Giải pháp hỗ trợ của Chính phủ để phát triển thị trường chứng khoán ổn định và bền vững
• 3.3. Kết luận Chương III
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách cổ tức ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam

Chính sách cổ tức ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút và giữ chân nhà đầu tư. Cổ tức không chỉ là phần lợi nhuận mà cổ đông nhận được mà còn phản ánh tình hình tài chính và chiến lược phát triển của ngân hàng. Việc hiểu rõ về chính sách cổ tức giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

1.1. Khái niệm và vai trò của cổ tức trong ngân hàng

Cổ tức là phần lợi nhuận được chia cho cổ đông, thể hiện sự thành công trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Cổ tức có thể được trả bằng tiền mặt, cổ phiếu hoặc tài sản. Việc chi trả cổ tức không chỉ giúp tăng cường lòng tin của cổ đông mà còn tạo ra giá trị cho ngân hàng.

1.2. Các phương thức chi trả cổ tức phổ biến

Ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam thường sử dụng ba phương thức chi trả cổ tức: tiền mặt, cổ phiếu và tài sản. Mỗi phương thức có ưu nhược điểm riêng, ảnh hưởng đến quyết định của cổ đông và chiến lược tài chính của ngân hàng.

II. Thực trạng chính sách cổ tức ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam

Thực trạng chính sách cổ tức của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam cho thấy sự đa dạng trong cách thức chi trả và tỷ lệ chi trả cổ tức. Nhiều ngân hàng đã áp dụng chính sách cổ tức ổn định, trong khi một số khác lại có sự biến động lớn trong tỷ lệ chi trả.

2.1. Tỷ lệ chi trả cổ tức của các ngân hàng niêm yết

Tỷ lệ chi trả cổ tức của các ngân hàng niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2008-2010 cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các ngân hàng. Một số ngân hàng duy trì tỷ lệ chi trả cao, trong khi một số khác lại có tỷ lệ thấp hơn do chiến lược tái đầu tư.

2.2. Những thách thức trong chính sách cổ tức hiện tại

Chính sách cổ tức hiện tại của các ngân hàng thương mại niêm yết gặp phải nhiều thách thức như sự biến động của thị trường, áp lực từ cổ đông và các quy định pháp lý. Những thách thức này cần được giải quyết để đảm bảo tính bền vững của chính sách cổ tức.

III. Giải pháp cải thiện chính sách cổ tức ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam

Để cải thiện chính sách cổ tức, các ngân hàng thương mại niêm yết cần xem xét lại chiến lược chi trả cổ tức, đảm bảo tính ổn định và bền vững. Việc áp dụng các giải pháp hợp lý sẽ giúp tăng cường lòng tin của cổ đông và thu hút đầu tư.

3.1. Xây dựng chính sách cổ tức dài hạn

Các ngân hàng cần xây dựng chính sách cổ tức dài hạn, phù hợp với chiến lược phát triển và tình hình tài chính. Chính sách này nên đảm bảo tính ổn định và khả năng chi trả cổ tức trong tương lai.

3.2. Tăng cường minh bạch trong thông tin chi trả cổ tức

Minh bạch thông tin về chính sách cổ tức sẽ giúp cổ đông hiểu rõ hơn về tình hình tài chính của ngân hàng. Điều này không chỉ tạo niềm tin mà còn giúp cổ đông đưa ra quyết định đầu tư chính xác.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính sách cổ tức

Nghiên cứu về chính sách cổ tức của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam đã chỉ ra rằng việc áp dụng chính sách cổ tức hợp lý có thể tạo ra giá trị gia tăng cho ngân hàng và cổ đông. Các ngân hàng cần học hỏi từ những kinh nghiệm thành công của nhau.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tỷ lệ chi trả cổ tức

Nghiên cứu cho thấy rằng tỷ lệ chi trả cổ tức cao thường đi kèm với sự ổn định trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Điều này cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa chính sách cổ tức và hiệu quả hoạt động.

4.2. Ứng dụng các giải pháp cải thiện chính sách cổ tức

Việc áp dụng các giải pháp cải thiện chính sách cổ tức đã giúp một số ngân hàng tăng cường lòng tin của cổ đông và thu hút đầu tư. Các ngân hàng cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các giải pháp này để nâng cao hiệu quả.

V. Kết luận và tương lai của chính sách cổ tức ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam

Chính sách cổ tức ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam đang trong quá trình phát triển và hoàn thiện. Tương lai của chính sách này phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thay đổi của thị trường và nhu cầu của cổ đông.

5.1. Tương lai của chính sách cổ tức

Tương lai của chính sách cổ tức sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của thị trường tài chính và các quy định pháp lý. Các ngân hàng cần linh hoạt trong việc điều chỉnh chính sách để đáp ứng nhu cầu của cổ đông.

5.2. Đề xuất hướng đi cho chính sách cổ tức

Đề xuất hướng đi cho chính sách cổ tức bao gồm việc tăng cường minh bạch, xây dựng chính sách dài hạn và đảm bảo tính ổn định trong chi trả cổ tức. Những điều này sẽ giúp ngân hàng phát triển bền vững và thu hút đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống ngân hàng thương mại đóng vai trò huyết mạch của nền kinh tế Việt Nam với quy mô dư nợ tín dụng bình quân chiếm khoảng 35% đến 37% GDP và đóng góp hơn 10% vào tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm. Trong quản trị tài chính doanh nghiệp, quyết định chi trả cổ tức giữ vị trí then chốt bên cạnh quyết định đầu tư và quyết định tài trợ, trực tiếp tác động đến chi phí sử dụng vốn cũng như giá trị doanh nghiệp. Tuy nhiên, giai đoạn 2008 - 2011 ghi nhận nhiều biến động vĩ mô phức tạp, khiến việc phân phối lợi nhuận tại các ngân hàng bộc lộ nhiều lúng túng.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận về cổ tức, đánh giá toàn diện thực trạng chính sách phân phối lợi nhuận và phân tích những bất cập tại 8 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên hai sở giao dịch chứng khoán (HSX và HNX) tính đến tháng 09/2011. Nhóm ngân hàng này sở hữu hơn 7,9 tỷ cổ phiếu lưu hành với tổng giá trị vốn hóa thị trường đạt 157.514 tỷ đồng (tính tại thời điểm ngày 01/10/2011). Luận văn xác định mục tiêu xây dựng hệ thống giải pháp tài chính đồng bộ, hỗ trợ các nhà quản trị ngân hàng thiết lập chính sách cổ tức tối ưu hướng tới mục tiêu tối đa hóa giá trị doanh nghiệp đến năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các nền tảng lý thuyết tài chính doanh nghiệp kinh điển để giải thích mối quan hệ giữa chính sách cổ tức và giá trị doanh nghiệp:

• Lý thuyết bất liên quan của Merton Miller và Franco Modigliani (1961): Khẳng định trong thị trường hoàn hảo không thuế và không chi phí giao dịch, giá trị doanh nghiệp chỉ phụ thuộc vào quyết định đầu tư, chính sách cổ tức không làm thay đổi giá trị thị trường.
• Lý thuyết "tiếng chim trong tay" (Bird-in-the-hand) của Myron Gordon: Cho rằng nhà đầu tư có tâm lý e ngại rủi ro nên ưa thích cổ tức tiền mặt hiện tại hơn là lợi nhuận kỳ vọng trong tương lai, từ đó giúp nâng cao định giá cổ phiếu.
• Lý thuyết phát tín hiệu (Signaling Hypothesis) và Lý thuyết chi phí đại diện (Agency Cost Theory): Cổ tức được xem là thông điệp phản ánh triển vọng lợi nhuận tương lai của ban điều hành, đồng thời việc chi trả cổ tức định kỳ giúp tăng cường giám sát từ thị trường vốn và giảm thiểu xung đột lợi ích giữa cổ đông và ban quản trị.

Các chỉ tiêu đo lường chính bao gồm: Tỷ lệ lợi nhuận trả cổ tức (Dividend Payout Ratio), Tỷ suất cổ tức (Dividend Yield), Chính sách lợi nhuận giữ lại thụ động và Chính sách cổ tức tiền mặt ổn định. Chi phí phát hành cổ phần thông thường chiếm khoảng 2% đến 3% tổng giá trị đợt phát hành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh lịch sử và phân tích đối chiếu dữ liệu tài chính qua các năm:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Luận văn áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census sampling) đối với toàn bộ 8 ngân hàng thương mại cổ phần đang niêm yết trên HSX và HNX tính đến tháng 09/2011 (gồm ACB, CTG, EIB, HBB, NVB, SHB, STB, VCB).
• Lý do lựa chọn phương pháp: 8 ngân hàng này đại diện cho các định chế tài chính dẫn đầu thị trường về thị phần tín dụng và huy động, cung cấp chuỗi dữ liệu minh bạch nhất trên sàn giao dịch.
• Nguồn dữ liệu và thời gian nghiên cứu: Dữ liệu sơ cấp được tổng hợp từ báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên giai đoạn 2008 - 2010 cùng 6 tháng đầu năm 2011. Dữ liệu thứ cấp bao gồm thống kê chỉ số giá tiêu dùng, lãi suất từ Ngân hàng Nhà nước, Tổng cục Thống kê và dữ liệu thực nghiệm chuẩn hóa của 500 công ty niêm yết Hoa Kỳ (S&P 500).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Quy mô tài sản và vốn chủ sở hữu tăng trưởng vượt bậc: Tổng tài sản của 8 ngân hàng niêm yết tăng 52,48% từ 912.032 tỷ đồng năm 2009 lên 1.634.000 tỷ đồng tại thời điểm cuối quý II/2011. Trong cùng giai đoạn, vốn chủ sở hữu đạt mức tăng trưởng 36,64% và tổng dư nợ cho vay tăng 52,03%.
• Sự phân hóa sâu sắc về năng lực sinh lời: Các ngân hàng quy mô lớn như ACB, CTG và VCB duy trì tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) trên 20%/năm. Ngược lại, nhóm ngân hàng có vốn điều lệ dưới 5.000 tỷ đồng (chiếm 76,9% số lượng ngân hàng cổ phần toàn hệ thống tại thời điểm 31/12/2010) ghi nhận hiệu quả kinh doanh thấp hơn đáng kể.
• Lạm dụng hình thức chi trả bằng cổ phiếu và cổ phiếu thưởng: Các ngân hàng niêm yết chủ yếu chi trả cổ tức thông qua phát hành cổ phiếu mới và chào bán cổ phần ưu đãi để tăng vốn điều lệ nhằm đạt quy định pháp lý, gây nên hiện tượng pha loãng giá trị cổ phiếu.
• Chính sách cổ tức thiếu tính ổn định: Việc xác định tỷ lệ cổ tức cố định theo mệnh giá cổ phần 10.000 đồng không dựa trên sự tương thích với dòng tiền thuần dẫn đến áp lực thanh khoản lớn cho ngân hàng trong những năm thắt chặt tín dụng.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân phối lợi nhuận tại các ngân hàng niêm yết cho thấy chính sách cổ tức chưa được xây dựng trên một quy trình khoa học dài hạn. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ việc các ngân hàng chịu áp lực tăng vốn điều lệ nhanh để mở rộng mạng lưới, dẫn đến việc dùng cổ tức bằng cổ phiếu như một công cụ đánh bóng thương hiệu.

Dữ liệu tài chính thực nghiệm có thể được trình bày rõ nét thông qua biểu đồ trực quan so sánh tốc độ tăng trưởng vốn điều lệ với tốc độ tăng trưởng lợi nhuận sau thuế, kết hợp bảng ma trận phân loại chính sách cổ tức theo 5 giai đoạn vòng đời doanh nghiệp. Khác với thị trường tài chính phát triển (nơi độ lệch chuẩn của cổ tức ở mức khoảng 5% trong khi độ lệch chuẩn lợi nhuận lên đến 14%), các ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2008 - 2010 có biên độ dao động cổ tức lớn và thiếu tính ổn định. Chính sách thuế thu nhập cá nhân 5% đối với thu nhập từ đầu tư vốn áp dụng từ ngày 01/01/2009 cũng tạo ra những phản ứng thị trường rõ rệt đối với quyết định nhận tiền mặt hay nhận cổ phiếu.

Đề xuất và khuyến nghị

• Chuẩn hóa quy trình ra quyết định cổ tức nội bộ: Ban điều hành các ngân hàng thương mại niêm yết cần ban hành quy trình đánh giá 4 bước trước mỗi kỳ đại hội đồng cổ đông, cân đối giữa nhu cầu tái đầu tư, bảo đảm hệ số an toàn vốn CAR tối thiểu 9% và duy trì thanh khoản tiền mặt trong giai đoạn 2012 - 2015.
• Xây dựng chính sách chi trả kết hợp dài hạn: Hội đồng quản trị các ngân hàng cần chuyển đổi sang mô hình chi trả cổ tức tiền mặt định kỳ ở mức ổn định từ 10% đến 15% kèm theo cổ tức thưởng bằng cổ phiếu khi lợi nhuận vượt kế hoạch, tránh phát hành cổ phiếu thưởng ồ ạt gây sụt giảm thu nhập trên mỗi cổ phần (EPS).
• Hoàn thiện khung khổ giám sát an toàn vốn từ Ngân hàng Nhà nước: Cơ quan quản lý tiền tệ cần thiết lập quy định ràng buộc điều kiện chi trả cổ tức với tỷ lệ nợ xấu dưới 3% và kết quả trích lập dự phòng rủi ro đầy đủ, bám sát chiến lược phát triển ngành ngân hàng đến năm 2020.
• Cải cách chính sách thuế từ Chính phủ và Bộ Tài chính: Triển khai kéo dài thời hạn miễn giảm 50% đến 100% thuế thu nhập cá nhân đối với cổ tức bằng tiền mặt và chuyển nhượng chứng khoán trong các giai đoạn kinh tế suy thoái, tạo động lực cho nhà đầu tư gắn bó dài hạn với thị trường vốn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Hội đồng quản trị và Ban điều hành các ngân hàng thương mại: Ứng dụng khung lý thuyết và quy trình đề xuất để thiết lập tỷ lệ phân phối lợi nhuận giữ lại, cân đối giữa mở rộng tín dụng và bảo toàn thanh khoản.
• Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức quản lý quỹ: Sử dụng các tiêu chí đo lường tỷ suất cổ tức (Dividend Yield) và tỷ lệ chi trả (Payout Ratio) để định giá chính xác cổ phiếu ngân hàng và xây dựng chiến lược đầu tư giá trị.
• Cơ quan quản lý thị trường tài chính (NHNN, UBCKNN): Tham khảo các cơ sở thực tiễn để ban hành các văn bản hướng dẫn chi trả cổ tức, giám sát phát hành thêm và bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu kinh tế: Khai thác hệ thống dữ liệu chuỗi thời gian 2008 - 2011 của 8 ngân hàng niêm yết làm tài liệu tham khảo cho các đề tài về tài chính doanh nghiệp và thị trường chứng khoán.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao ngân hàng thương mại niêm yết chuộng trả cổ tức bằng cổ phiếu trong giai đoạn 2008 - 2010? Do yêu cầu nâng cao năng lực tài chính và bảo đảm vốn điều lệ tối thiểu 3.000 tỷ đồng theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng cần giữ lại nguồn lợi nhuận sau thuế để bổ sung vốn điều lệ mà không phải tốn chi phí phát hành từ 2% đến 3% ra công chúng.
• Chính sách cổ tức ổn định mang lại lợi ích gì cho định giá ngân hàng? Theo lý thuyết phát tín hiệu, cổ tức tiền mặt ổn định giúp giảm tâm lý bất an của nhà đầu tư, khẳng định sức khỏe tài chính vững chắc và giúp giá trị cổ phiếu được chiết khấu ở mức lãi suất rủi ro thấp hơn trên thị trường chứng khoán.
• Chính sách thuế thu nhập cá nhân tác động thế nào đến sự lựa chọn hình thức nhận cổ tức? Mức thuế suất 5% đối với cổ tức tiền mặt và việc tạm hoãn tính thuế khi nhận cổ tức bằng cổ phiếu khiến nhiều cổ đông cá nhân ưu tiên nhận cổ phiếu hơn trong ngắn hạn để bảo toàn dòng vốn đầu tư ban đầu.
• Việc chi trả cổ tức bằng cổ phiếu có làm thay đổi tổng vốn chủ sở hữu không? Không. Nghiệp vụ này chỉ là sự chuyển dịch nội bảng kế toán giữa khoản mục lợi nhuận chưa phân phối sang vốn điều lệ, tổng quy mô vốn chủ sở hữu của ngân hàng hoàn toàn không thay đổi.
• Quy mô vốn điều lệ ảnh hưởng thế nào đến chính sách cổ tức của các ngân hàng? Các ngân hàng có vốn điều lệ dưới 5.000 tỷ đồng thường chịu áp lực thanh khoản cao và khó tiếp cận thị trường vốn giá rẻ, do đó việc chi trả cổ tức tiền mặt cao sẽ trực tiếp làm suy giảm khả năng cạnh tranh tín dụng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết kinh điển về cổ tức và bài học kinh nghiệm quốc tế áp dụng vào định chế tài chính trung gian.
• Phân tích chi tiết dữ liệu thực nghiệm của 8 ngân hàng niêm yết chiếm 157.514 tỷ đồng vốn hóa thị trường trong giai đoạn biến động 2008 - 2011.
• Nhận diện 6 bất cập trọng yếu trong việc lạm dụng cổ phiếu thưởng và thiếu tầm nhìn dài hạn trong phân phối lợi nhuận tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Đề xuất gói giải pháp tài chính 4 nhóm trọng tâm dành cho ngân hàng thương mại, Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý vĩ mô.
• Định hình lộ trình hoàn thiện chính sách cổ tức giai đoạn 2012 - 2015 hướng tới chiến lược phát triển bền vững ngành ngân hàng đến năm 2020.

Quý độc giả và nhà nghiên cứu quan tâm có thể ứng dụng trực tiếp các phương pháp phân tích chỉ số tài chính trong luận văn để hoạch định chính sách cổ tức hiệu quả cho tổ chức của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH CỔ TỨC TẠI CÁC NHTM 1.1 Tổng quan về cổ tức 1.1 Khái niệm cổ tức (Dividends) Cổ tức là một phần trong lợi nhuận kinh doanh sau thuế của doanh nghiệp mà mỗi một cổ ñông ñược chia tùy theo tỷ lệ góp vốn của cổ ñông. ðối với cổ ñông sở hữu cổ phần ưu ñãi thì mức cổ tức ưu ñãi ñã ñược xác ñịnh trước khi phát hành và ổn ñịnh qua các năm mà không phụ thuộc vào kết quả hoạt ñộng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.2 Các phương thức chi trả cổ tức Thông thường có 3 phương thức chi trả cổ tức cơ bản là: cổ tức bằng tiền mặt, cổ tức bằng cổ phiếu và cổ tức bằng tài sản. Trong ñó, 2 phương thức chi trả cổ tức ñầu tiên là phổ biến. Ngoài ra, hình thức mua lại cổ phần cũng có thể ñược xem là một phương thức chi trả cổ tức.1 Cổ tức trả bằng tiền mặt Hầu hết các doanh nghiệp ñều trả cổ tức dưới dạng tiền mặt.

Cổ tức tiền mặt ñược trả tính trên cơ sở mỗi cổ phiếu và tỷ lệ chi trả cổ tức ñược tính trên mệnh giá cổ phiếu. Mệnh giá của cổ phiếu là giá trị ñược ấn ñịnh trong giấy chứng nhận cổ phiếu theo ñiều lệ hoạt ñộng của doanh nghiệp. Ở Việt Nam, mệnh giá mỗi cổ phiếu ñược quy ñịnh chung là 10. Ưu và nhược ñiểm: Ưu ñiểm của việc trả cổ tức bằng tiền mặt là doanh nghiệp ñã phát ñi tín hiệu tốt về tình hình tài chính của doanh nghiệp, rằng tình hình tài chính của doanh nghiệp lành mạnh, doanh nghiệp có ñủ khả năng cân ñối nguồn vốn cho các nhu cầu vốn ñầu tư trong tương lai và vẫn ñảm bảo mức thu nhập cho các cổ ñông.

Bên cạnh ñó, việc trả cổ tức bằng tiền mặt có nhược ñiểm: làm giảm dòng tiền của doanh nghiệp, làm giảm tiền mặt dẫn ñến giảm tài sản và giảm vốn lợi nhuận, nghĩa là giảm vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Cổ tức trả bằng cổ phiếu Trả cổ tức bằng cổ phiếu là hình thức chi trả mà doanh nghiệp phát hành thêm cổ phiếu mới cho các cổ ñông hiện hữu theo một tỷ lệ ñã ñược ðại hội ñồng cổ ñông thông qua. Doanh nghiệp sẽ không ñược nhận bất kỳ khoản tiền thanh toán nào từ phía cổ ñông. Ưu và nhược ñiểm: Việc thanh toán cổ tức bằng cổ phiếu sẽ không làm giảm tiền mặt, cũng như không làm giảm tài sản của doanh nghiệp.

Nhưng số lượng cổ phiếu ñang lưu hành của doanh nghiệp sẽ tăng lên. Về mặt hạch toán, các kế toán sẽ hạch toán giảm lợi nhuận chưa phân phối và tăng vốn ñiều lệ của doanh nghiệp lên nhưng tổng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp sẽ không thay ñổi. Thanh toán cổ tức bằng cổ phiếu sẽ giúp nhà quản trị doanh nghiệp ñạt ñược hai mục ñích: (i) Các cổ ñông vẫn ñược thanh toán cổ tức theo kết quả kinh doanh mà doanh nghiệp ñạt ñược; (ii) Giúp doanh nghiệp giữ lại ñược nguồn tiền lợi nhuận ñể tái ñầu tư vào các dự án có khả năng sinh lời tốt mà không phải ñi vay. Tuy nhiên, các cổ ñông sẽ cảm thấy bị thiệt vì số lượng cổ phiếu bị pha loãng.

Chi phí phát hành thêm cổ phần thường chiếm 2-3% tổng giá trị phát hành.3 Cổ tức trả bằng tài sản Chi trả cổ tức bằng tài sản là hình thức doanh nghiệp trả cổ tức cho cổ ñông bằng thành phẩm, hàng hóa, bất ñộng sản hay cổ phiếu của doanh nghiệp khác do doanh nghiệp sở hữu. Hình thức này rất hiếm xảy ra trong thực tiễn.4 Mua lại cổ phần Ngoài ra còn có hình thức mua lại cổ phần, cổ phần mua lại ñược gọi là cổ phiếu quỹ. Việc mua lại này có thể thực hiện bằng nhiều cách như: • Chào mua với giá cố ñịnh (hay còn gọi là giá ñệm, là một mức giá thường cao hơn giá thị trường); • Mua lại cổ phần ở thị trường tự do; • Mua lại cổ phiếu theo hình thức ñấu giá; • Mua lại cổ phiếu mục tiêu, hay thương lượng riêng với những người nắm giữ lượng lớn các cổ phần; … LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -7- Cổ tức tiền mặt thể hiện sự cam kết tiếp tục khoản này trong tương lai của doanh nghiệp, mua lại cổ phần ñược xem như là hoàn trả tiền một lần. Các doanh nghiệp mua lại cổ phần có thể do những nguyên nhân sau: • Nhà quản trị xem xét ảnh hưởng của thuế vì mức thuế ñánh trên lãi vốn thấp hơn cổ tức và việc trì hoãn thuế ñối với lãi vốn, mua lại cổ phần ñược lợi thuế ñáng kể so với cổ tức tiền mặt.

• Chi phí ñại diện của dòng tiền cao. Những doanh nghiệp có lượng tiền mặt dư thừa nhưng không chắc chắn về khả năng tiếp tục tạo ra dòng tiền thặng dư trong tương lai, sẽ chọn cách mua lại cổ phần thay vì chia cổ tức tiền mặt, hoặc thiết lập một mức cổ tức thấp ñủ ñể duy trì trong những lúc hoạt ñộng khó khăn và thực hiện mua lại cổ phần ñể phân phối lượng tiền thặng dư. • Sử dụng như một biện pháp phát tín hiệu tích cực cho tài sản của cổ ñông rằng nhà quản trị dự kiến doanh nghiệp có lợi nhuận và dòng tiền cao hơn trong tương lai. • Mua lại cổ phần cũng hữu ích khi doanh nghiệp muốn thay ñổi lớn về cấu trúc vốn, muốn phân phối tiền mặt từ các sự kiện diễn ra một lần như việc bán một bộ phận của doanh nghiệp.

• Nhằm ñáp ứng cho các hoạt ñộng sáp nhập, mua lại doanh nghiệp; các ñiều khoản chuyển ñổi của cổ phần ưu ñãi và trái khoán; cũng như việc ngăn cản thao túng. • Thực hiện chương trình cổ phiếu thưởng cho nhân viên (Employee Share Ownership Plan - ESOP)…. Ưu ñiểm của phương pháp này ñứng về phía nhà quản trị doanh nghiệp là nó rất linh hoạt, không gây áp lực chi trả cổ tức; ñứng dưới góc ñộ của cổ ñông, việc doanh nghiệp mua lại cổ phần sẽ làm tăng mức lợi nhuận mỗi cổ phần cho số cổ phần còn lại và làm tăng giá cổ phần trên thị trường. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 ðo lường mức chi trả cổ tức 1.1 Tỷ lệ lợi nhuận trả cổ tức (Dividend payout ratio) Tỷ lệ lợi nhuận trả cổ tức phản ánh mức cổ tức mà cổ ñông ñược hưởng chiếm bao nhiêu phần trăm trong lợi nhuận sau thuế trong kỳ của doanh nghiệp và ñược tính bằng công thức sau: \ Cổ tức mỗi cổ phần Tỷ lệ lợi nhuận trả cổ tức = (1.1) Thu nhập mỗi cổ phần (EPS) Phần lợi nhuận không trả cho cổ ñông ñược gọi là lợi nhuận giữ lại ñược dùng ñể tái ñầu tư vào các dự án trong tương lai nhằm cung cấp một sự tăng trưởng lợi nhuận trong tương lai.

Các doanh nghiệp tăng trưởng cao trong thời kỳ ñầu của quá trình hoạt ñộng thường có tỷ lệ lợi nhuận trả cổ tức thấp hoặc bằng không. ðến khi các doanh nghiệp này hoạt ñộng ổn ñịnh ở giai ñoạn trưởng thành thì họ có khuynh hướng chi trả cổ tức nhiều hơn cho cổ ñông ñể ñền bù lại giai ñoạn trước.2 Tỷ suất cổ tức (Dividend Yield) Tỷ suất cổ tức là một chỉ tiêu phản ánh tỷ lệ cổ tức các cổ ñông sẽ nhận ñược so với số tiền các cổ ñông phải trả ñể mua cổ phiếu và ñược ño lường bằng công thức sau: Cổ tức mỗi cổ phần Tỷ suất cổ tức = (1.2) Giá thị trường mỗi cổ phần Tỷ suất cổ tức của một cổ phiếu càng cao chứng tỏ giá trị thị trường của cổ phiếu ñó ñang bị ñịnh giá thấp hoặc nhà ñầu tư có những dự báo bi quan về mức cổ tức nhận ñược trong tương lai. Tỷ suất cổ tức năm 2011 của 500 công ty niêm yết hàng ñầu của Mỹ (S&P 500) cho thấy có 395 công ty trong tổng số 500 công ty niêm yết có chia cổ tức, còn lại 105 công ty là không chia cổ tức cho cổ ñông. Công ty có tỷ suất cổ tức cao nhất LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -9- là 13,18%, công ty có tỷ suất cổ tức thấp nhất là 0,07%, tỷ suất cổ tức bình quân của những công ty có chi trả cổ tức là 2,62% và tỷ suất cổ tức bình quân của tất cả 500 công ty niêm yết S&P 500 là 2,07% (Xem hình 1.

120 100 Số lượng công ty 80 60 40 20 0 0% 0-0,5% 0.5-3% 3-4% 4-5% >5% Tỷ suất cổ tức (Dividend Yield) Hình 1.1: Tỷ suất cổ tức của 500 công ty niêm yết (S&P 500) trong năm 2012 Nguồn : http://www.2 Tổng quan về chính sách cổ tức 1.1 Khái niệm chính sách cổ tức (Dividend policy) Chính sách cổ tức là chính sách ấn ñịnh phân phối lợi nhuận giữ lại tái ñầu tư và chi trả cổ tức cho cổ ñông. Lợi nhuận giữ lại cung cấp cho các nhà ñầu tư tiềm năng tăng trưởng lợi nhuận trong tương lai thông qua tái ñầu tư, trong khi cổ tức cung cấp cho họ một sự phân phối hiện tại. Việc dùng lợi nhuận giữ lại hay phát hành cổ phiếu mới ñể tài trợ cho các dự án ñầu tư mới có xu hướng khác nhau nhưng nhìn chung thì lợi nhuận giữ lại là nguồn vốn cổ phần quan trọng hơn phát hành cổ phiếu mới. Vì thế, chính sách cổ tức sẽ có ảnh hưởng ñến số lượng vốn cổ phần trong cấu trúc vốn của doanh nghiệp (thông qua lợi nhuận giữ lại) và chi phí sử dụng vốn của doanh nghiệp.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Chính sách chi trả cổ tức: 1.1 Chính sách lợi nhuận giữ lại thụ ñộng Chính sách lợi nhuận giữ lại thụ ñộng xác nhận rằng một doanh nghiệp nên giữ lại lợi nhuận khi doanh nghiệp có các cơ hội ñầu tư hứa hẹn các tỷ suất sinh lợi cao hơn tỷ suất sinh lợi mà các cổ ñông ñòi hỏi. Giả dụ các cổ ñông của một doanh nghiệp có thể ñầu tư khoản cổ tức mà họ nhận ñược vào các cổ phần có rủi ro tương tự với một tỷ suất sinh lợi kỳ vọng là 18%, thì 18% này sẽ tạo thành tỷ suất sinh lợi ñòi hỏi từ lợi nhuận giữ lại của doanh nghiệp.