Chính sách an ninh quân sự của Mỹ ở Afghanistan (2001-2008) thời G.W. Bush

Phân tích chính sách an ninh quân sự của Mỹ dưới thời G.W. Bush và sự triển khai tại Afghanistan giai đoạn 2001-2008, hậu quả từ sự kiện 11/9.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Giang
• Người hướng dẫn: Pgs. Nguyễn Công Khanh
• Trường học: Trường Đại Học Vinh
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Chính sách an ninh quân sự của Mỹ dưới thời tổng thống G.Bush và sự triển khai ở Afghanistan (2001 - 2008)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Vinh

Tóm tắt

I. Bối cảnh và nguyên nhân hình thành chính sách an ninh Mỹ

Chính sách an ninh quân sự của Mỹ dưới thời Tổng thống G.W. Bush được hình thành trong bối cảnh đặc biệt sau sự kiện 11/9/2001. Trước khi xảy ra vụ khủng bố này, Mỹ chưa có chiến lược an ninh rõ ràng đối với khu vực Afghanistan. Tuy nhiên, vụ tấn công khủng khiếp của tổ chức Al Qaeda đã thay đổi hoàn toàn định hướng chính sách đối ngoại và quân sự của Washington. Chính quyền Bush phải nhanh chóng điều chỉnh các ưu tiên chiến lược để đối phó với mối đe dọa khủng bố toàn cầu. Đó chính là nền tảng chính trị cho sự can thiệp quân sự vào Afghanistan từ năm 2001.

1.1. Tình hình Afghanistan trước năm 2001

Trước sự kiện 11/9/2001, Afghanistan nằm dưới sự kiểm soát của chế độ Taliban. Đất nước này là nơi trú ẩn của lãnh đạo khủng bố Osama bin Laden và mạng lưới tổ chức Al Qaeda. Tuy nhiên, Mỹ chưa có can thiệp quân sự trực tiếp tại đây. Tình hình an ninh khu vực Đông Nam Á và Trung Á chưa được ưu tiên cao trong chính sách chiến lược của Washington.

1.2. Những nhân tố tác động đến chính sách

Chính sách an ninh Bush được chi phối bởi nhiều yếu tố: thứ nhất là mối đe dọa khủng bố toàn cầu từ Al Qaeda; thứ hai là chiến lược ngăn chặn lan tràn vũ khí hủy diệt; thứ ba là bảo vệ lợi ích quốc gia Mỹ ở Trung Á. Các cố vấn quân sự của Bush, đặc biệt là Bộ trưởng Quốc phòng Rumsfeld, đã đề xuất học thuyết Đánh đủ phủ đầu.

II. Nội dung chính sách an ninh quân sự Bush ở Afghanistan

Chính sách an ninh quân sự của Mỹ dưới thời Bush tại Afghanistan bao gồm các yếu tố chính: thứ nhất là tiêu diệt tổ chức Al Qaeda và bắt giữ Osama bin Laden; thứ hai là lật đổ chế độ Taliban; thứ ba là xây dựng chính phủ mới thân Mỹ tại Kabul. Chiến lược quân sự được triển khai thông qua bom đánh bằng không quân kết hợp với lực lượng đặc nhiệm. Mỹ cũng thành lập NATO có mục đích ổn định khu vực. Chiến lược an ninh quốc phòng này tập trung vào chống khủng bố và ngăn chặn các mối đe dọa từ Trung Á.

2.1. Chiến dịch quân sự ban đầu 2001 2002

Ngay sau sự kiện 11/9/2001, Mỹ khởi động Chiến dịch Enduring Freedom với cuộc không kích vào các mục tiêu Taliban và Al Qaeda. Lực lượng quân sự Mỹ cùng với các lực lượng liên minh NATO nhanh chóng lật đổ chế độ Taliban vào tháng 12/2001. Chính phủ Afghanistan mới do Hamid Karzai lãnh đạo được thành lập với sự hỗ trợ của Mỹ.

2.2. Giai đoạn tái thiết và ổn định 2002 2008

Sau khi Taliban bị lật đổ, Mỹ chuyển sang giai đoạn xây dựng với hỗ trợ quân sự dài hạn cho chính phủ Afghanistan. Chiến lược an ninh tập trung vào huấn luyện quân đội quốc gia Afghanistan (ANA) và xây dựng cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, các nhóm phản kháng Taliban vẫn hoạt động bất chấp nỗ lực an ninh quân sự của liên minh.

III. Triển khai và thực thi chính sách ở Afghanistan

Sự triển khai chính sách an ninh của Mỹ ở Afghanistan là một quá trình phức tạp kéo dài từ 2001 đến 2008. Quân đội Mỹ đã thiết lập hàng loạt căn cứ quân sự trên khắp đất nước. Chiến lược an ninh quốc gia Bush nhấn mạnh hợp tác với NATO và các đối tác khu vực như Pakistan. Chính sách quân sự này đòi hỏi lực lượng binh sĩ liên tục được điều động, với chi phí quân sự tăng đột biến. Các chiến dịch chống khủng bố được thực hiện thường xuyên nhằm tiêu diệt lãnh đạo Al Qaeda và phá vỡ các tế phát khủng bố.

3.1. Vai trò của NATO và các lực lượng quốc tế

NATO đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong triển khai chính sách an ninh Mỹ ở Afghanistan. Các quốc gia NATO cũng như các đối tác quân sự khác cung cấp lực lượng chiến đấu và hỗ trợ logistic. Chiến lược an ninh liên minh này giúp Mỹ chia sẻ gánh nặng quân sự và chi phí quốc phòng.

3.2. Thách thức trong thực thi chính sách

Mặc dù quân đội Mỹ đạt được các thắng lợi quân sự ban đầu, chính sách an ninh này phải đối mặt với nhiều thách thức: sự kháng cự từ Taliban, điều kiện địa hình phức tạp, nền tảng xã hội yếu kém. Chiến lược chống khủng bố của Bush không hoàn toàn tiêu diệt mối đe dọa Al Qaeda.

IV. Đánh giá tác động và hệ quả của chính sách

Chính sách an ninh quân sự của Tổng thống Bush ở Afghanistan có những tác động sâu rộng đối với Mỹ, khu vực và thế giới. Về mặt quân sự, chiến dịch đã tiêu diệt nhiều thành viên Al Qaeda và lật đổ chế độ Taliban. Tuy nhiên, về mặt chi phí, chiến tranh Afghanistan đã tiêu tốn hàng trăm tỷ đô la và gây ra hơn 4,000 lính Mỹ thiệt mạng. Về mặt chính trị quốc tế, chính sách Bush làm tăng căng thẳng với nhiều nước và dân chúng trên thế giới. Sự can thiệp quân sự tại Afghanistan cũng đã mở ra cuộc chiến chống khủng bố kéo dài trong những năm sau.

4.1. Thành công và giới hạn của chính sách

Chiến lược an ninh Bush đạt được một số thành công quan trọng: lật đổ Taliban, loại trừ nhiều lãnh đạo Al Qaeda. Tuy nhiên, chính sách cũng có những giới hạn: không bắt được bin Laden, Taliban vẫn hoạt động, tình hình an ninh không ổn định. Chiến tranh dài hạn này cho thấy khó khăn trong chống khủng bố quân sự.

4.2. Tầm nhìn về tương lai chính sách an ninh

Chính sách an ninh Bush được tiếp tục dưới chính quyền Obama nhưng với những điều chỉnh nhất định. Chiến lược quân sự mới tập trung rút quân từng bước đồng thời nâng cao khả năng của quân đội Afghanistan. Tương lai an ninh ở khu vực Trung Á vẫn phụ thuộc vào sự ổn định của chính phủ Afghanistan và sự hợp tác quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách an ninh quân sự của Mỹ dưới thời Tổng thống George W. Bush giai đoạn 2001 - 2008 đánh dấu một bước ngoặt lịch sử quan trọng trong quan hệ quốc tế hiện đại. Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, Hoa Kỳ khẳng định vị thế siêu cường duy nhất với quy mô kinh tế chiếm khoảng 30% tổng sản lượng toàn cầu dù dân số chỉ chiếm 4% thế giới. Đồng thời, ngân sách quốc phòng của Mỹ thời kỳ này đã vượt mức 370 tỷ USD mỗi năm, chiếm xấp xỉ 40% tổng chi tiêu quân sự của toàn thế giới và gấp đôi tổng ngân sách quốc phòng của tất cả các đồng minh NATO cộng lại.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là sự chuyển dịch căn bản trong tư duy chiến lược quân sự của Mỹ từ phòng thủ ngăn chặn sang tiến công phủ đầu, cùng quá trình hiện thực hóa học thuyết này tại chiến trường Afghanistan. Mục tiêu cụ thể là làm rõ các nhân tố tác động, phân tích nội dung cốt lõi của Chiến lược An ninh Quốc gia các năm 2002 và 2006, đồng thời đánh giá toàn diện diễn biến can thiệp quân sự tại Afghanistan từ ngày 7/10/2001 đến hết năm 2008.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian địa chính trị Hoa Kỳ và Afghanistan trong khung thời gian 8 năm qua hai nhiệm kỳ của Tổng thống George W. Bush. Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng và định tính về tác động của chính sách đơn phương đối với trật tự an ninh thế giới, giúp các cơ quan nghiên cứu đối ngoại rút ra bài học kinh nghiệm để nâng cao hiệu quả dự báo chiến lược địa chính trị quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của chủ nghĩa hiện thực mới trong quan hệ quốc tế, lý thuyết răn đe quân sự và lý thuyết hoạch định chính sách đối ngoại. Trong đó, mô hình phân tích sức mạnh tổng hợp quốc gia kết hợp giữa sức mạnh cứng gồm tiềm lực quân sự, quy mô kinh tế và sức mạnh mềm gồm thể chế chính trị, ảnh hưởng văn hóa được sử dụng xuyên suốt để giải thích hành vi can thiệp của Washington.

Hệ thống khái niệm chính trong luận văn bao gồm 5 thuật ngữ then chốt:

1. Học thuyết đánh đòn phủ đầu: Chiến lược quân sự cho phép sử dụng vũ lực trước khi mối đe dọa định hình đầy đủ nhằm triệt tiêu nguy cơ từ sớm.
2. Chủ nghĩa đơn phương: Xu hướng hành động độc lập của một siêu cường, vượt ra ngoài khuôn khổ các định chế và thỏa ước đa phương quốc tế.
3. Vũ khí hủy diệt hàng loạt: Các loại vũ khí hạt nhân, hóa học và sinh học có khả năng gây thương vong quy mô lớn.
4. Hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia: Mạng lưới đánh chặn tên lửa đạn đạo được triển khai trên bộ, trên biển và trong không gian.
5. An ninh phi truyền thống: Các thách thức an ninh phi quốc gia, nổi bật là chủ nghĩa khủng bố toàn cầu và mạng lưới Al-Qaeda.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm hệ thống văn bản quy phạm chiến lược như Báo cáo Chiến lược An ninh Quốc gia Hoa Kỳ các năm 2002 và 2006, Báo cáo Tư thế Hạt nhân, Đạo luật Chống khủng bố năm 1996, cùng hơn 60 tài liệu lưu trữ, báo cáo ngoại giao và các công trình chuyên khảo từ Viện Nghiên cứu Châu Mỹ và Thông tấn xã Việt Nam.

Phương pháp chọn mẫu tài liệu được tiến hành theo nguyên tắc chuyên đề lịch sử, tập trung vào toàn bộ các văn kiện hoạch định quốc phòng và diễn biến chiến sự tại Afghanistan giai đoạn 2001 - 2008 nhằm đảm bảo độ bao phủ và tính khách quan. Luận văn áp dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu lịch sử, phân tích logic, so sánh đối chiếu và tổng hợp dự báo. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm đặt chính sách quân sự của Mỹ trong sự vận động liên tục của lịch sử đối ngoại Hoa Kỳ, từ đó làm nổi bật bản chất can thiệp và dự báo xu hướng điều chỉnh chính sách dưới thời chính quyền kế nhiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn chỉ ra bước nhảy vọt về ngân sách quốc phòng và tái cơ cấu lực lượng của Mỹ. Ngay trong năm tài chính 2002, ngân sách quốc phòng Mỹ đã tăng lên mức 310 tỷ USD, tăng 14 tỷ USD so với năm 2001, trước khi vượt ngưỡng 370 tỷ USD trong các năm tiếp theo để phục vụ chiến lược toàn cầu hóa quân sự.

Thứ hai, chính quyền George W. Bush đã chính thức hợp pháp hóa học thuyết đánh đòn phủ đầu trong Chiến lược An ninh Quốc gia công bố vào tháng 9/2002. Ngày 12/12/2001, Mỹ đơn phương rút khỏi Hiệp ước Chống tên lửa đạn đạo năm 1972 để dồn nguồn lực xây dựng Hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia, tạo ưu thế răn đe hạt nhân tuyệt đối trước các đối thủ tiềm tàng.

Thứ ba, sự triển khai quân sự tại Afghanistan đã trải qua hai giai đoạn tương phản rõ rệt. Chiến dịch "Tự do Bền vững" phát động ngày 7/10/2001 đã nhanh chóng lật đổ chế độ Taliban chỉ sau hơn 2 tháng, dẫn đến việc thiết lập chính quyền lâm thời Hamid Karzai vào ngày 22/12/2001. Tuy nhiên, trong giai đoạn hậu Taliban từ năm 2002 đến cuối năm 2008, Mỹ đã rơi vào tình thế sa lầy chiến lược khi tàn quân Taliban tái tập hợp, khiến an ninh tại địa bàn liên tục bất ổn và thương vong của các lực lượng can thiệp tăng dần qua từng năm.

Thứ tư, nghiên cứu hệ thống hóa các số liệu cảnh báo an ninh toàn cầu của Mỹ với ước tính khoảng 12 quốc gia có kế hoạch phát triển vũ khí hạt nhân, 28 quốc gia sở hữu tên lửa đạn đạo, 13 quốc gia có chương trình vũ khí sinh học và 10 quốc gia sở hữu vũ khí hóa học. Điều này đã trở thành tiền đề để Mỹ phân loại thế giới thành trục đối lập và tiến hành các chiến dịch can thiệp vũ trang.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của sự thay đổi chính sách xuất phát từ cú sốc tâm lý sau sự kiện ngày 11/9/2001. Sự kiện này đã phá vỡ hoàn toàn huyền thoại về tính bất khả xâm phạm của lãnh thổ Mỹ, buộc Nhà Trắng phải chuyển từ thế phòng thủ thụ động sang tiến công để tự vệ. So sánh với các chính quyền tiền nhiệm, chính sách của George W. Bush có sự khác biệt sâu sắc: nếu như Harry Truman áp dụng chiến lược ngăn chặn năm 1947, Richard Nixon điều chỉnh sang học thuyết răn đe thực tế năm 1969, và Bill Clinton ưu tiên an ninh kinh tế cùng chiến lược can dự và mở rộng trong thập niên 1990, thì George W. Bush đã đẩy chủ nghĩa đơn phương quân sự lên mức cao nhất.

Dữ liệu nghiên cứu về sự tương quan giữa chi phí quân sự và mức độ ổn định chiến trường có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện mức tăng ngân sách quốc phòng Mỹ giai đoạn 2001 - 2008, kết hợp với bảng ma trận so sánh các học thuyết an ninh của Hoa Kỳ qua các thời kỳ lịch sử. Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng việc lạm dụng sức mạnh quân sự đơn phương không những không thể xóa bỏ hoàn toàn chủ nghĩa khủng bố mà còn làm gia tăng tâm lý phản kháng tại khu vực Trung Đông và Nam Á, đẩy nước Mỹ vào sự phân hóa xã hội sâu sắc và gánh nặng tài chính khổng lồ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực dự báo chiến lược đối ngoại: Các cơ quan nghiên cứu chính trị quốc tế cần chủ động xây dựng bộ chỉ số phân tích rủi ro an ninh toàn cầu, thực hiện định kỳ hàng quý từ năm 2026 đến năm 2028 nhằm nâng cao độ chính xác trong dự báo các biến động địa chính trị lên trên 85%.
2. Đẩy mạnh cơ chế hợp tác an ninh đa phương: Khuyến nghị các tổ chức quốc tế và chính phủ các nước ưu tiên giải quyết xung đột thông qua các hiệp ước đa phương của Liên Hợp Quốc, thiết lập lộ trình đàm phán an ninh toàn cầu trong giai đoạn 2026 - 2030 để giảm thiểu tối đa các hành động can thiệp quân sự đơn phương.
3. Hoàn thiện khung kiểm soát vũ khí hủy diệt hàng loạt: Các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc cần đẩy nhanh việc ký kết và thực thi các nghị định thư kiểm soát vũ khí hạt nhân, sinh học và hóa học, hướng tới mục tiêu giảm 30% nguy cơ phổ biến vũ khí nguy hiểm tại các khu vực nhạy cảm trước năm 2030.
4. Tối ưu hóa nguồn lực tái thiết hậu xung đột: Các thể chế tài chính quốc tế và các nước tài trợ cần phân bổ gói hỗ trợ nhân đạo và phát triển kinh tế xã hội tối thiểu 15 tỷ USD cho các khu vực bị ảnh hưởng bởi chiến tranh trong khung thời gian 2027 - 2032, tập trung vào giáo dục, hạ tầng y tế và giải quyết việc làm cho người dân bản địa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu lịch sử và quan hệ quốc tế: Cung cấp tư liệu chuyên sâu, hệ thống hóa đầy đủ các giai đoạn phát triển của học thuyết quân sự Mỹ và diễn biến chiến trường Afghanistan giai đoạn 2001 - 2008.
2. Cán bộ hoạch định chính sách đối ngoại: Tham khảo các phân tích thực chứng về tác động của chủ nghĩa đơn phương để xây dựng đối sách linh hoạt, tối ưu hóa cơ hội hợp tác và phòng ngừa rủi ro an ninh quốc gia.
3. Giảng viên và học viên chuyên ngành Chính trị học, Quốc tế học: Sử dụng công trình làm tài liệu giảng dạy và học tập chuẩn mực về chính sách đối ngoại của các nước lớn và các cuộc xung đột khu vực thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh.
4. Chuyên gia phân tích rủi ro địa chính trị: Ứng dụng mô hình đánh giá tương quan sức mạnh cứng - sức mạnh mềm để nhận diện các điểm nóng quân sự và dự báo xu hướng vận động của trật tự thế giới đa cực.

Câu hỏi thường gặp

Học thuyết đánh đòn phủ đầu của Tổng thống George W. Bush có nội dung cốt lõi là gì?
Học thuyết đánh đòn phủ đầu xác lập quyền của Mỹ được sử dụng hành động quân sự đơn phương tấn công các mối đe dọa tiềm tàng ngay từ khi chúng chưa định hình đầy đủ. Chiến lược này thay thế cho mô hình răn đe truyền thống, kết hợp giữa tiến công vũ trang với trừng phạt kinh tế và cô lập ngoại giao đối với các quốc gia bị liệt vào danh sách bảo trợ khủng bố.

Sự kiện ngày 11/9/2001 đã làm thay đổi tư duy an ninh của Hoa Kỳ như thế nào?
Sự kiện ngày 11/9/2001 đã phá vỡ hoàn toàn lợi thế biệt lập về địa lý của Mỹ, biến các nguy cơ bất đối xứng từ các tổ chức phi nhà nước như Al-Qaeda thành mối đe dọa an ninh sinh tử. Hậu quả là Washington đã chuyển toàn bộ chính sách đối ngoại sang trạng thái thời chiến, phân loại các quốc gia theo tiêu chí ủng hộ hay chống khủng bố.

Chiến dịch quân sự của Mỹ tại Afghanistan giai đoạn 2001 - 2008 đạt được kết quả và hạn chế gì?
Chiến dịch đã nhanh chóng đánh bại lực lượng Taliban trong hơn 2 tháng cuối năm 2001 và thiết lập chính quyền Hamid Karzai. Tuy nhiên, giai đoạn 2002 - 2008 chứng kiến sự bế tắc toàn diện khi Mỹ không thể tiêu diệt triệt để tàn quân Taliban, dẫn đến tình trạng chiến tranh tiêu hao kéo dài và bất ổn an ninh trầm trọng.

Chính sách quân sự thời George W. Bush khác thời Bill Clinton ở những điểm nào?
Nếu chính quyền Bill Clinton trong những năm 1990 ưu tiên an ninh kinh tế, can dự mềm dẻo và tìm kiếm đồng thuận đa phương qua NATO, thì chính quyền George W. Bush đã chuyển trọng tâm tuyệt đối sang quân sự, rút khỏi các hiệp ước kiểm soát vũ khí như Hiệp ước Chống tên lửa đạn đạo và đẩy mạnh hành động đơn phương.

Quy mô ngân sách quốc phòng phản ánh điều gì về chiến lược toàn cầu của Mỹ giai đoạn này?
Ngân sách quốc phòng Mỹ tăng mạnh từ 310 tỷ USD năm 2002 lên vượt mức 370 tỷ USD trong các năm tiếp theo, chiếm khoảng 40% chi tiêu quân sự toàn cầu. Quy mô tài chính khổng lồ này phản ánh tham vọng duy trì ưu thế vượt trội tuyệt đối về công nghệ và vũ khí nhằm củng cố trật tự thế giới đơn cực do Washington lãnh đạo.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện quá trình hình thành và phát triển của chính sách an ninh quân sự Mỹ dưới thời Tổng thống George W. Bush giai đoạn 2001 - 2008.
• Làm sáng tỏ bản chất của học thuyết đánh đòn phủ đầu và việc triển khai chiến lược này trên thực địa Afghanistan qua hai nhiệm kỳ cầm quyền.
• Phân tích sâu sắc sự chuyển dịch từ cơ chế phòng thủ răn đe truyền thống sang chủ nghĩa can thiệp đơn phương mang tính áp đặt của siêu cường duy nhất.
• Đánh giá toàn diện những hệ lụy sâu sắc của cuộc chiến đối với nền an ninh quốc tế, sự trỗi dậy của xu thế đa cực và các khó khăn nội tại của nước Mỹ.
• Dự báo chính xác các bước điều chỉnh chính sách mềm dẻo hơn của Washington trong giai đoạn tiếp theo dưới thời chính quyền Tổng thống Barack Obama từ năm 2009.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp một nghiên cứu lịch sử đối ngoại chuyên sâu, có hệ thống và giàu giá trị thực tiễn về can thiệp quân sự của Mỹ thời hậu 11/9. Các bước nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng đánh giá giai đoạn chuyển giao chiến lược đến năm 2021 khi quân đội Mỹ hoàn tất rút quân khỏi Afghanistan. Độc giả, nhà nghiên cứu và học viên quan tâm có thể khai thác toàn văn luận văn tại thư viện chuyên ngành để phục vụ công tác nghiên cứu và giảng dạy lịch sử quan hệ quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr-êng ®¹i häc vinh nguyÔn thÞ minh giang chÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña mü d-íi thêi tæng thèng g.bush vµ sù triÓn khai ë afghanistan (2001 - 2008) LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc lÞch sö Vinh - 2009 1 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr-êng ®¹i häc vinh nguyÔn thÞ minh giang chÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña mü d-íi thêi tæng thèng g.bush vµ sù triÓn khai ë afghanistan (2001 - 2008) Chuyªn ngµnh: lÞch sö thÕ giíi M· sè: 60.50 LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc lÞch sö Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: pgs. NguyÔn c«ng khanh Vinh - 2009 Lêi c¶m ¬n §Ó hoµn thµnh ®Ò tµi nµy, ngoµi sù nç lùc cña b¶n th©n, t«i ®· nhËn ®-îc sù gióp ®ì tËn t×nh cña thÇy gi¸o h-íng dÉn, c¸c thÇy, c« gi¸o khoa LÞch sö, khoa Sau ®¹i häc, c¸c c¬ quan: Th«ng tÊn X· ViÖt Nam, ViÖn ch©u Mü, ViÖn Quan hÖ quèc tÕ, Th- viÖn Quèc gia, Th- viÖn Qu©n ®éi, c¸c th- viÖn cña c¸c Tr-êng §¹i häc, gia ®×nh vµ b¹n bÌ. T«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi PGS. NguyÔn C«ng Khanh, thÇy ®· tËn t×nh gióp ®ì, h-íng dÉn t«i trong qu¸ tr×nh hoµn thµnh luËn v¨n.

§ång thêi t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n tíi c¸c thÇy, c« gi¸o khoa LÞch sö, khoa Sau ®¹i häc, c¸c c¬ quan, gia ®×nh vµ b¹n bÌ. Vinh, th¸ng 12 n¨m 2009 T¸c gi¶ môc lôc Trang Më ®Çu. LÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò. Môc ®Ých vµ nhiÖm vô nghiªn cøu.

Giíi h¹n vµ ph¹m vi nghiªn cøu. Nguån tµi liÖu vµ ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu. §ãng gãp cña luËn v¨n. CÊu tróc cña luËn v¨n.

ChÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü d-íi thêi Tæng thèng G. Nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng ®Õn chÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü d-íi thêi Tæng thèng G. T×nh h×nh quèc tÕ vµ n-íc Mü. ChÝnh s¸ch an ninh qu©n sù tr-íc thêi Tæng thèng G.Bush - Tæng thèng thø 43 cña Hoa Kú.

ChÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü d-íi thêi Tæng thèng G.Bush Qu¸ tr×nh h×nh thµnh chÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü d-íi thêi Tæng thèng G. Néi dung chÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü d-íi thêi Tæng thèng G. 36 TiÓu kÕt ch-¬ng 1. Sù triÓn khai chÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü ë Afghanistan (2001 - 2008).

Nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng ®Õn chÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü ®èi víi Afghanistan. T×nh h×nh Afghanistan. ChÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü tr-íc ngµy 11/9/2001. ChÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü ®èi víi Afghanistan sau ngµy 11/9/2001 ®Õn cuèi n¨m 2008.

ChÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü ®èi víi Afghanistan sau sù kiÖn 11/9/2001 næ ra. ChÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü ®èi víi Afghanistan thêi hËu Taliban (22/12/2001 ®Õn cuèi n¨m 2008). 84 TiÓu kÕt ch-¬ng 2. Mét sè nhËn xÐt vÒ chÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü vµ sù triÓn khai ë Afghanistan trong giai ®o¹n tõ 2001 ®Õn 2008.

§¸nh gi¸ chung vÒ chÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü. §èi víi häc thuyÕt "§¸nh ®ßn phñ ®Çu". §¸nh gi¸ vÒ sù triÓn khai chiÕn l-îc "§¸nh ®ßn phñ ®Çu" ë Afghanistan trong giai ®o¹n tõ 2001 ®Õn 2008. T¸c ®éng cña chÝnh s¸ch an ninh qu©n sù Mü.

T¸c ®éng tíi thÕ giíi vµ khu vùc. T¸c ®éng trùc tiÕp tíi Mü. TriÓn väng chÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü ®èi víi Afghanistan. Mét sè ®iÒu chØnh trong chÝnh s¸ch an ninh qu©n sù Mü ®èi víi Afghanistan cña Tæng thèng B.

TriÓn väng chÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü ®èi víi Afghanistan. 131 Tµi liÖu tham kh¶o. 142 Danh môc viÕt t¾t ABM HiÖp -íc chèng tªn löa ®¹n ®¹o ANP C¶nh s¸t quèc gia Afghanistan CHDCND Céng hßa D©n chñ nh©n d©n CIA Tæ chøc t×nh b¸o an ninh Mü DOD ChiÕn l-îc an ninh quèc gia HVQHQT Häc viÖn quan hÖ quèc tÕ HVCTQG Häc viÖn chÝnh trÞ quèc gia EU Liªn minh ch©u ¢u FBI Côc ®iÒu tra Liªn Bang Mü LHQ Liªn Hîp Quèc ANA Qu©n ®éi quèc gia Afghanistan NATO Tæ chøc qu©n sù B¾c §¹i T©y D-¬ng NDS ChiÕn l-îc phßng thñ quèc gia NMD HÖ thèng phßng thñ tªn löa quèc gia NPR T- thÕ h¹t nh©n NSS ChiÕn l-îc an ninh quèc gia NXB Nhµ xuÊt b¶n PDPA §¶ng D©n chñ cña Afghanistan PSI S¸ng kiÕn an ninh chèng phæ biÕn vò khÝ hñy diÖt TMD HÖ thèng tªn löa XHCN X· héi chñ nghÜa WMD Vò khÝ hñy diÖt hµng lo¹t WTC Trung t©m th-¬ng m¹i thÕ giíi më ®Çu 1. Sau ChiÕn tranh l¹nh, víi søc m¹nh v-ît tréi vµ tÇm vãc ®èi ngo¹i mang tÝnh toµn cÇu, n-íc Mü trë thµnh mèi quan t©m cña c¶ nh©n lo¹i.

Mäi ®éng th¸i trong chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña Mü ®Òu cã t¸c ®éng Ýt nhiÒu ®Õn phÇn cßn l¹i cña thÕ giíi. Nghiªn cøu nh÷ng chÝnh s¸ch cña Mü kh«ng chØ thu hót ®èi víi c¸c häc gi¶ ViÖt Nam mµ cßn c¶ mét sè n-íc trªn thÕ giíi. Sau vô khñng bè ngµy 11/9/2001 tÊn c«ng vµo n-íc Mü ®· lµm chÊn ®éng toµn cÇu. Giê ®©y, c¶ thÕ giíi ®ang dâi theo nh÷ng b-íc ®i, nh÷ng ph¶n øng cøng r¾n cña Tæng thèng G.

Bush, n-íc Mü trë thµnh t©m ®iÓm ®¸ng chó ý h¬n bao giê hÕt. Ch-¬ng tr×nh thêi sù, néi dung tin tøc, c¸c chñ ®Ò nghiªn cøu vÒ chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña Mü ®· chiÕm phÇn lín ë c¸c th«ng tin nghiªn cøu quan hÖ quèc tÕ còng nh- trªn c¸c kªnh truyÒn h×nh quèc tÕ. §Æc biÖt, sau sù kiÖn 11/9/2001, t×nh h×nh an ninh qu©n sù cña Mü ®· cã sù thay ®æi lín. Ng-êi Mü trë l¹i cuéc sèng th-êng nhËt sau sù kiÖn 11/9/2001, nh-ng mèi lo ng¹i vÒ an ninh vÊn ®ang lµ vÊn ®Ò th-êng trùc.

Trïm khñng bè Bin Laden vµ tæ chøc All Qaeda vÉn ®ang lµ th¸ch thøc vµ chèng chäi ®èi víi Mü. N-íc Mü ch-a thùc sù an toµn vµ giµnh th¾ng lîi sau cuéc chiÕn ë Afghanistan. Cuéc chiÕn tranh chèng khñng bè vÉn ch-a tíi håi kÕt thóc. Bush (tõ nhiÖm kú I ®Õn nhiÖm kú II) ph¶i cã sù ®iÒu chØnh trong chiÕn l-îc an ninh qu©n sù cña m×nh cho phï hîp.

Mü ®· nh×n nhËn ra, trong nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng ®Õn kÕ ho¹ch ®ã, lùc l-îng liªn quan trùc tiÕp ®Õn sù thay ®æi chÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü ®ã lµ c¸c n-íc Trung ¸, Nam ¸, T©y ¸, ®Æc biÖt lµ Afghanistan vµ Iraq. Tõ ®ã, Mü ®· lùa chän chÝnh s¸ch an ninh qu©n sù hîp lý ®Ó triÓn khai vµo khu vùc nµy. Sau sù kiÖn 11/9/2001, quan hÖ quèc tÕ ®· chuyÓn ®éng kh«ng ngõng. VÊn ®Ò Afghanistan hÕt søc c¨ng th¼ng v× cho ®Õn b©y giê lùc l-îng Mü ®ang sa lÇy ë chiÕn tr-êng nµy.

Hßa b×nh, an ninh cña thÕ giíi ®ang tiÕp 1 tôc bÞ ®e däa. Nh©n lo¹i ®ang ph¶i sèng trong nçi phÊp pháng, lo ©u. Mü vµ thÕ giíi ®ang ®øng tr-íc vÊn ®Ò nan gi¶i, mét mÆt cÇn ph¶i nhËn thøc chung vÒ chñ nghÜa khñng bè vµ c¸ch thøc chèng l¹i nã sao cho nh÷ng kÎ khñng bè tµn b¹o kh«ng tho¸t ®-îc sù trõng ph¹t cña c«ng lý, mÆt kh¸c kh«ng ®Ó cho bÊt kú lùc l-îng nµo m-în danh chèng khñng bè thùc hiÖn nh÷ng hµnh vi ®i ng-îc lîi Ých hßa b×nh, æn ®Þnh vµ chñ quyÒn d©n téc. §iÒu nµy còng hÕt søc cÇn thiÕt ®èi víi c¸c n-íc vµ ViÖt Nam, trong viÖc chuÈn bÞ ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch nh»m tËn dông c¬ héi vµ h¹n chÕ rñi ro trong quan hÖ víi Mü.

Chèng khñng bè vÉn lµ ®Ò tµi th¶o luËn trong ch-¬ng tr×nh nghÞ sù cña nhiÒu diÔn ®µn LHQ ®Õn c¸c tæ chøc khu vùc hay c¸c cuéc ®µm ph¸n song ph-¬ng. T×nh h×nh Afghanistan vÉn v« cïng rèi ren phøc t¹p. ChÝnh quyÒn Afghanistan do Tæng thèng Hamid Karzai ®øng ®Çu vÉn ch-a ®ñ søc qu¶n lý ®Êt n-íc mµ ph¶i dùa vµo lùc l-îng n-íc ngoµi ®ã lµ Mü vµ c¸c n-íc thuéc khèi NATO. Ng-êi d©n ®ang ph¶i ®èi phã víi mu«n vµn khã kh¨n, thö th¸ch: ®ãi nghÌo, sù hçn lo¹n vµ c¶ sù trë l¹i cña tµn qu©n Taliban.

Afghanistan ®·, ®ang trë thµnh mét trong nh÷ng chiÕn tr-êng chèng khñng bè nguy hiÓm nhÊt thÕ giíi. Thùc tÕ chÝnh trÞ phøc t¹p trªn chøng tá r»ng, ®»ng sau cuéc chiÕn chèng khñng bè cña Mü cßn Èn chøa trong lßng nã nhiÒu vÊn ®Ò mµ ng-êi ta ch-a c¾t nghÜa vµ lý gi¶i mét c¸ch thÊu ®¸o. V× thÕ, viÖc nghiªn cøu vÒ chÝnh s¸ch an ninh cña Mü trong giai ®o¹n Tæng thèng G.Bush n¾m quyÒn vµ viÖc triÓn khai ë mét n-íc cô thÓ lµ vÊn ®Ò kh¸ míi mÎ võa mang tÝnh lÞch sö võa cã ý nghÜa thùc tiÔn trong thêi ®iÓm hiÖn nay, khi mµ c¸c vÊn ®Ò cã liªn quan ®Õn cuéc ®Êu tranh chèng khñng bè lu«n lµ t©m ®iÓm cña nhiÒu quèc gia trªn thÕ giíi. HiÖn nay, vÊn ®Ò chiÕn sù gi÷a Mü vµ Afghanistan cßn lµ vÊn ®Ò thêi sù nãng báng mµ tÊt th¶y mäi ng-êi (nhÊt lµ nh÷ng ng-êi ®ang tËp lµm quen víi c«ng t¸c nghiªn cøu lÞch sö nh- chóng ta) ®Òu quan t©m.

V× hËu qu¶ cña nã t¸c ®éng rÊt lín ®Õn t×nh h×nh an ninh quèc tÕ. Víi nh÷ng ý nghÜa khoa 2 häc thùc tiÔn nªu trªn, nªn t«i ®· lùa chän vÊn ®Ò "ChÝnh s¸ch an ninh qu©n sù cña Mü d-íi thêi Tæng thèng G. Bush vµ sù triÓn khai ë Afghanistan tõ n¨m 2001 ®Õn hÕt n¨m 2008" lµm ®Ò tµi luËn v¨n tèt nghiÖp th¹c sÜ cña m×nh. LÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò §©y lµ mét ®Ò tµi chuyªn s©u nh-ng thêi gian thùc hiÖn t-¬ng ®èi dµi, nªn t¹i ViÖt Nam còng nh- ë mét sè n-íc trªn thÕ giíi, cho ®Õn nay míi chØ cã nghiªn cøu vÒ chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña Mü d-íi chÝnh quyÒn G.

Bush chñ yÕu lµ nh÷ng bµi viÕt, nh÷ng c«ng tr×nh cã tÝnh chÊt chuyªn s©u ®Æt träng t©m vµo tõng vÊn ®Ò, sù kiÖn cô thÓ. Ch-a cã mét c«ng tr×nh nµo chuyªn s©u nghiªn cøu vÒ chiÕn l-îc an ninh qu©n sù xuyªn suèt tõ thêi gian G. Bush cÇm quyÒn (2001 - 2008). HoÆc chØ cã thÓ cã nh÷ng bµi chØ viÕt vµ nghiªn cøu vÒ t×nh h×nh cña ®Êt n-íc Afghanistan ngay sau sù kiÖn 11/9/2001 x¶y ra trong vßng mét n¨m, chø còng ch-a cã bµi viÕt vµ bµi nghiªn cøu nµo ®i s©u vµo mèi quan hÖ gi÷a Mü víi Afghanistan.

- VÒ chÝnh s¸ch qu©n sù: Trong suèt thêi kú ®-¬ng nhiÖm cña Tæng thèng G.Bush, hÇu hÕt nh÷ng bµi viÕt vÒ c¸c c«ng tr×nh cã tÝnh chÊt nghiªn cøu quan hÖ quèc tÕ h¬n lµ nh×n tõ gãc ®é chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i chuyªn s©u vÒ m¶ng an ninh qu©n sù cña Mü còng nh- cô thÓ ë mét n-íc nµo ®ã.