Chương I CHÍNH QUYEN ĐẠI VIỆT TRONG CAC THE KY XI-XVIH 1. Các chính sách chính trị- quân sự - ngoại giao 1. Thời Ly - Trần- Hồ (thé ky XI-XIV) Ve chính trị Thể ky X đánh dấu một mốc son trong lịch sử dan tộc ta. Ned Quy ẻn đánh thang giặc Nam Han trén sông Bach Dang, chấm đứt gắn một ngàn năm bị phong kien phương Bac đô hộ, khôi phục nên tự chu, doc lap.
Dân tộc ta bước sang một thời ky mới, thời kỳ xây dựng, phát triển và bảo vệ quốc gia quân chủ độc lập thông nhất. Trong các thé ky X-XV. nước Đại Việt phát triển và hưng thịnh, trở thành một nước hùng mạnh trong khu vực. Bộ máy hành chính từ trung ương tới địa Phuong ngày cùng được hoàn thiện và củng co.
Bộ máy nha nước trung ương tập quyền ngày càng được hoản thiện qua các triểu đại phong kiến Lý, Tran, Hé và đạt tới mức hoàn chỉnh đưới thời Lé sơ. Trong giai đoạn từ thời Lý (1009-1225) đến thời Hd (1400-1407), trong bộ máy nhà nước, vai trò của tầng lớp quỷ tộc ngày càng quan trọng. Thời Lý, vua là người nắm mọi quyền hành. đứng sau các đại than 14 đội ngũ quan lại gồm hai ban văn va võ.
Ban Văn có thượng Thư. Tả Hữu Tham Tri, Phủ Sĩ Sư.Ban Võ có Đô Thống, Nguyên Soái, Tông Quản. cả nước được chia là 24 lộ, dưới lộ là các phủ, châu, huyện, xã. Tại các lộ, phủ.
huyện xã đều có đặt các chức quan cai quản. Các vùng miền núi đều nhận được sự quan tâm và chú trọng của triều đình vì đây là nơi có vị trí chiến lược trong việc duy tri, ön định biên cương của đất nước. _Tai những nơi nảy, các chức quan cai quản được giao cho các tù trưởng địa phương nam giữ, theo chế độ cha truyền con ni. Dưới triều Trin (1225-1400), hệ thống hành chính của nước ta đã tương đỗi hoàn chính, tình hình trong nước ổn định, nhân dân có cuộc sống day đủ, ấm no.
Khối đại đoàn kết dân tộc được củng cố vững chắc. Thời kỳ này, nhà Trần đã cho hợp các lộ nhỏ lại, chia cá nước thành 12 lộ. Bộ máy nhà nước được tỏ chức giếng Nhà Lý nhưng quy củ và chặt chẽ hơn. hoàn thiện hơn với cơ cấu các cơ quan chức năng như Bộ, Cac, Sanh, Cuc., trong đó quý tộc ho Tran nắm những chức vụ quan trọng nhất.
Năm 1225, vua Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Tran Cảnh, triều đại nha Ly (1009-1225) dén day cham đứt, một triéu đại mới được thành lập - triều đại Nhà Tran (1225 - 1400). Nha Trin vừa được thành lập đã gặp phải rất nhiều khó khăn, nhất là tình hình loạn lạc thời cuối Lý, Với tai nang của Trần Thủ Độ cùng các tướng lĩnh, vua quan nhà Tran đã dan dep vên được các cuộc nôi loạn. Đất nước bước vào giai đoạn thái bình, phát triển thịnh vượng. Sức mạnh của quốc gia và khối đoàn kết toàn đân đã làm nên ĐI chiến thắng oanh liệt trước quan xâm lược Mông Nguyên, củng cô được chính quyên vững mạnh, Nhưng vào cuối triéu Tran, thời các vua từ Trần Dụ Tông trở đi.
đời sông nhân dân không được chăm lo cải thiện, nạn đói do thiên tai mat mùa thường xuyên xảy ra. Các cuộc nổi day đấu tranh của nông dân nỗ ra nhiều nơi trong cả nước. Tiêu biểu là Khóa luận tốt nghiệp Trang 9 các cuộc khởiï nghecủa Ngô BBề ở vùng Haiai Dương (12 (1344-1360).eonoiôi day do Tẻ phat dong ở vùng Lang Sơn năm 1354. cuộc noi dậy do Ngô Bỏ chỉ huy ở vùng Bac Giang năm 1378.
cuộc nổi đậy của Hỗ Vệ ở vùng Nghệ An nam 1381. Cuối thé ki XIV, triéu dai nha Tran bat đầu suy yếu, các vị vua lúc này không côn được anh minh như thuở dau, đời sông nhân dan khỏ cực vi quan lại tham nhùng. Tháng 3 nam 1400, Hồ Quý Ly sau một quá trình chuân bị lực jương, nhờ vào quan hệ ngoại thích với vua Tran. đã giảnh ngôi vua, tự lập hoảng dê.
Triểu Hỗ được dựng lên. Hò Quý Ly đôi gọi nước ta là Dai Ngu. Tén tại chưa day 7 năm. cuộc kháng chiên của nhà Hỗ chong quan xâm lược bị that bai, nước ta lại rơi vào ach đô hộ của chế độ phong kiến nhà Minh.
Trong thời Ly-Tran- Hồ, các bộ luật được biên soạn và ban hành, thé hiện vai trỏ cai trị, quan lý của nhà nước phong kiến Dai Việt. Bộ luật Hinh 7hư thời nhà Lý, bộ Quác.triều thông chế và Hình luật thời nhà Trin, hộ Đại Ngu hình luật và Đại Ngu quan chế thời Hỗ ra đời phan ánh sự phát triên của các triều đại phong kiến ở nước ta bấy giờ. Luật pháp là cơ sé, công cụ để các triều đại duy trì và bảo vệ quyền, lực của minh. Sự én định của đất nước là diéu kiện quan trọng đẻ phát triển nền kinh tế, xã hội của dat nước.
Cuộc sông của nhân dân ngày cảng được no dil, đất nước ngày một hưng thịnh, lớn mạnh. Đây là giai đoạn các triều dai Ly, Tran, Hỗ rất quan tâm và chú trọng đến việc bình én các vùng đất sinh sống của người dân tộc thiểu số, nhất là ở những vùng biển cương phía Bắc, nhằm én định tình hình dat nước, bao vệ biên giới lãnh thô. Tại những vùng xa xôi này, bộ máy chính quyền của nhà nước vẫn chưa anh hưởng sâu đậm và chưa chỉ phối được bộ máy hành chính địa phương. Chính quyển ở các châu.
huyện miền núi thực tế vẫn nằm trong tay ting lớp thống trị người địa phương. Các triêu vua phong kiến Dai Việt đã dùng những chính sách đôi lúc “mém déo” qua các cuộc hôn nhân. nhượng bộ quyền lợi tại địa phương cho họ. Tiêu biểu như việc "LÝ Công Uan ga con gái cho tù trưởng động Giáp ở Lang Châu là Giáp Thừa Quý.
Thừa Quý đã đổi ra họ Thân và được làm châu mục Lạng Châu. Con Thừa Quý là Thân Thiệu Thái nỗi cha tiếp tục làm châu mục Lạng Châu và năm 1029 lẫy công chúa Bình Duong, con Ly Thái Téng”'. Nhưng cũng cương quyết trong việc rằng buộc ting lớp thống trị miền núi và lúc cần thiết cũng phải dùng biện pháp trần áp bing lực lượng quân sự dé bảo vệ sự thống nhất, bình yên cho đất nước. Trong mỗi triều dai, đã xảy ra nhiều cuộc nỗi day đấu tranh của các tù trưởng dân tộc ít người.
Tiêu biểu là cuộc nỗi day của Ning Trí Cao, Ning Tén Phúc thời Lý. Nhờ đó ma ving đất biên cương của dat nước được duy trì én định, góp công lớn vào các cuộc dau tranh chong ngoại xâm của dan tộc ta. VỀ quản sự Quân sự là một lĩnh vực quan trọng đổi với mỗi triều đại phong kiến, là công cụ dé duy tri ôn định trong nước, bao vệ đất nước khi giặc ngoại xâm. Các triều đại phong kiến ở nước ta trong giai đoạn nay chú trọng quan tam va xây dựng cho mình một lực ! Trương Hữu Quynh, Phan Dai Doan, Nguyễn Cánh Minh, Dai cương địch sự Eiệt Nam (tập 1).
Nhà xuất ban Giáo dc. 2005, tr 132 Khóa luận tốt nghiệp Trang 10 Chính quyền Dai Việt và quá trình mở rộng lãnh thỏ về phía nam trong các the ky XI-XVIHI lượng quan đội mạnh. de có thẻ bao vệ bién cương. lãnh tho của đất nước.
Quân đội côn là công cụ dé nha nước duy tri va bao ve quyền lợi của minh, dan áp lại những cuộc noi loạn trong dân chúng. Trai qua các triệu đại, lực lượng quản đội của các triều đại ngây càng được tô chức có quy mô, hoàn chính trong công tác huan luyén va trang bị vi khi. Cùng với Việc, chăm lo phát triển kinh tế dat nude, các triều đại Ly- Tran - Hỗ cùng rat quan tam đến việc xây dựng va phát triển lực lượng quan đội. nhim mục dich dé duy tri hỏa bình, an ninh trong dat nước và chống lại những Cuộc chiến tranh xâm lược từ ben ngoai.
Do cùng là công cụ dé tran áp những cuộc nói dậy trong nhân dan, Các hoàng dé đã biết kẻ thừa từ kinh nghiệm xây dựng lực lượng quân sự trong các triéu đại trước. đông thời cũng nghiên cửu và học tập binh chế của Trung Quốc, nhằm xây dựng cho mình một lực lượng quân sự hùng mạnh, Thời Lý. quản đội được chia làm 4 bộ phận, bao gdm: Thiên tử quân, quân các Lộ. quản vương hau va dân binh.
Dé xây đựng quan đói nhà Ly thực hiện chế độ nhân đình trong khäp cả nước, thực hiện chính sách ''eự binh w nông ”. Quân đội gôm đủ ca bốn bình chung: bộ binh, thủy bình. tượng bình va kj bình. trong đó bộ bình và thủy binh có số lượng đông nhất.
Thời Nhà Tran, quan đội gôm hai bộ phận: cắm quân va quân các lộ. Cam quân là lực lượng vũ trang thường trực. có nhiệm vụ bảo vệ hoàng đẻ, bảo vệ kinh thành và triều đình trung ương. Quản các lộ là lực lượng vũ trang ở địa phương.
có nhiệm vụ bảo vệ chính quyền vả trật tự xã hội ở các địa phương. Ngoài cảm quân và quân các lộ la lực lượng vũ trang của nha nước, dưới thoi Ly, Tran còn có lực lượng vũ trang tư nhân, do các bậc Vương tước và Hau tước tuyển chọn, huẳn luyện va chỉ huy. Ở các làng xã, nhân dan còn có lực lượng bán vũ trang do họ tỏ chức. đó là các đội dan binh.
Bên cạnh đó là lực lượng quân đội của các tù trưởng dân tộc miễn núi. Day là một bộ phận quan trọng có nhiệm vụ bảo vệ vùng biên cương, và góp sức vào các cuộc kháng chien chống xâm lược của nhân dan ta. Các triều đại luôn cô gắng duy tri mỗi quan hệ tốt đẹp với các vị tù trưởng miễn nui, coi đó là một trong những chính sách quan trọng trong việc duy trì, bảo vệ quyền lực của minh và hỏa bình của dat nước. Quân đội được trang bị đầy đủ vũ khí hiện đại nhất lúc bấy gid, được tập luyện có bài bản, theo quy chế, với chủ trương “quan linh cốt tinh nhuệ, không can nhiéu”.
Thời Tran quân đội Đại Việt được huan luyện theo binh pháp của Dai Việt, sự ra đời của Bộ Binh thư yêu lược do Trin Hưng Đạo biển soạn da đánh dau sự phat triển của khoa học quân sự nước ta thời bay giờ. Đền thời nha Hỏ. quân đội con được trang bị cả sung thân cơ. một loại vũ khí lợi hại nhất lúc bây gid.
Đặc biệt, quan đội nha HO còn đóng được những thuyền chiến lớn có lâu. Cùng như các triều đại Lý--Tran, nhà Hỗ còn thực hiện chủ trương xây đựng quân đội cốt tinh nhuệ, không cản đông.