CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm và vai trò của chiến lược phát triển thị trường của doanh nghiệp 1. Khái niệm và đặc điểm của thị trường xuất khẩu 1. Khái niệm và đặc điểm của thị trường xuất khẩu * Khái niệm thị trường Với định nghĩa ngắn gọn, thị trường là nơi diễn ra sự mua, bán các hàng hóa (hàng hóa ở đây bao gồm cả hàng hóa hữu hình và hàng hóa vô hình, tức là các dịch vụ).
Nói cách khác thị trường là cái chợ, nơi mà người ta tụ họp nhau lại để tiến hành các giao dịch về hàng hóa, thỏa mãn mối quan hệ mua và bán. Tuy nhiên, định nghĩa trên như vậy về thị trường tỏ ra là quá hẹp, vì nó chỉ hướng đến tính chất địa lý của thị trường và chỉ thích hợp với những nơi thị trường chưa phát triển. Đối với các nền kinh tế thị trường hiện đại, các giao dịch mua bán hàng hóa đã thay đổi, có thể diễn ra mà không cần gắn với một địa điểm địa lý cụ thể, mọi lúc mọi nơi. Con người có thể tiến hành các thỏa thuận về mua bán hàng hóa với nhau qua phương tiện điện tử như điện thoại, fax hay ngay cả thông qua các kênh liên lạc điện tử mà không cần gặp nhau tại một địa điểm cụ thể.
Tương tự như vậy, các hàng hóa có thể được vận chuyển đến mọi nơi mà không cần lấy một cái chợ nào đó làm trung gian. Và tất cả các cách diễn giải về thị trường, Philip Kother (2009) đã nêu trong sách Quản trị marketing, NXB thống kê đã tóm lại: “Thị trường là tập hợp các cá nhân và tổ chức hiện đang có nhu cầu mua và có nhu cầu đòi hỏi cần được thỏa mãn”. Khái niệm thị trường xuất khẩu: Thị trường xuất khẩu với tư cách là một bộ phận của thị trường được nhìn nhận như sau: Thị trường xuất khẩu tập hợp các khách hàng có nhu cầu trên thị trường chứa sản phẩm hoặc lĩnh vực hoạt động thương mại mà doanh nghiệp có mối quan hệ với các nhân tố của môi trường kinh doanh và điều kiện cạnh tranh quốc tế (PGS.TS, Luan van 7 Đỗ Đức Bình, Nguyễn Thường Lạng, 2002). Quan điểm này tác giả hướng đến mục đích của khách hàng khi thâm nhập vào thị trường xuất khẩu mà không chú trọng đến quốc tịch của họ.
Đối với định nghĩa trong sách Marketing quốc tế (PGS.TS, Nguyễn Thành Độ, TS Nguyễn Ngọc Huyền, 2015) thì “Thị trường xuất khẩu của một doanh nghiệp tập hợp các khách hàng nước ngoài tiềm năng của doanh nghiệp đó”. Có thể thấy, quan điểm này thì thị trường xuất khẩu sẽ bao gồm cả tập hợp các khách hàng hiện tại và khách hàng tiềm năng của doanh nghiệp và nó phụ thuộc vào sự thay đổi về số lượng nhu cầu của khách hàng nước ngoài. Tóm lại theo MC Carthy “Thị trường xuất khẩu của doanh nghiệp là tập hợp những khách hàng nước ngoài tiềm năng của doanh nghiệp tức là những khách hàng nước ngoài đang mua hoặc sẽ mua sản phẩm của doanh nghiệp ấy”.2 Phân loại thị trường xuất khẩu Có nhiều cách thức phân loại thị trường xuất khẩu hàng hóa, tóm gọn có thể phân loại thị trường xuất khẩu nổi bật như sau: Dựa trênvị trí địa lý: Thị trường khu vực (thị trường ASEAN, Trung Đông, Tây Phi, Nam Á…), thị trường các châu lục như Châu Mỹ, Châu Phi, Châu Âu, Châu Á, Châu Úc và Châu Nam cựu, thị trường các quốc gia (Pháp, Hồng Kông, Mỹ. Việc phân loại này dựa vào đặc điểm của các thị trường, và việc phân loại này sẽ liên quan đến việc công ty sẽ phải đề ra chính sách, chiên lược sau này cho từng thị trường.
Dựa trên cung cầu của thị trường: Thị trường xuất khẩu với nhu cầu mua thấp trung binh hoặc lớn. Dựa trên kim ngạch giữa nước xuất, nhập khẩu: Thị trường nhập siêu; thị trường xuất siêu. Dự trên mức độ xâm nhập thị trường bao gồm thị trường phi hạn ngạch và thị trường hạn ngạch. Thị trường hạn ngạch là các quy định chính sách Nhà nước về số lượng, tiêu chuẩn hàng hóa xuất nhập khẩu nhằm bảo vệ hàng hóa trong nước.
Ngược Luan van 8 lại đối với thị trường phi hạn ngạch, các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ không bị giới hạn, có thể xuất khẩu tùy thuộc khả năng của doanh nghiệp và nhu cầu của thị trường. Dựa trên đặc điểm cạnh tranh trên thị trường: Thị trường cạnh tranh hoàn hảo, không hoàn hảo và thị trường độc quyền. Việc phân loại thị trường cần được các doanh nghiệp chú trọng, nó là tiền đề để doanh nghiệp có thể đưa ra được chiến lược kinh doanh trên thịtrường xuất khẩu một cách tối ưu hóa, đem lại hiểu quả cao hơn khi đưa mặt hàng của họ vào thị trường mục tiêu.3 Chức năng của thị trường xuất khẩu Như đã định nghĩa ở trên, thị trường là nơi tiến hành sự trao đổi hàng hóa, phát triển kinh doanh của doanh nghiệp. Thêm vào đó, theo Giáo trình Quản trị doanh nghiệp thương mại tập 1, thị trường xuất khẩu có bốn chức năng cơ bản, cụ thể: - Thị trường xuất khẩu quyết định mục tiêu của doanh nghiệp: Mục tiêu kinh doanh của mọi doanh nghiệp hầu hết là thu về lợi nhuận, điều này sẽ giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động và phát triển.
Để có thể tham gia được trên thị trường quốc tế, doanh nghiệp xuất khẩu luôn phải tìm hiểu thị trường hướng đến, nắm bắt được thông tin về nhu cầu khách hàng dựa trên đáp ứng sản phẩm hàng hóa (phù hợp về chất lượng, số lượng, cỡ loại, qui cách sản phẩm, giá cả, màu sắc, địa điểm, thời gian,. Dựa trên số lượng sản phẩm được tiêu thụ sẽ đánh giá được khả năng phát triển của doanh nghiệp đó. Do vậy, doanh nghiệp xuất khẩu luôn hướng tới việc thâm nhập và mở rộng thị trường quốc tế và đây sẽ là mục tiêu kiên quyết để doanh nghiệp thành công với thị trường mới. - Thị trường xuất khẩu phản ánh hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp: Sự giao thương giữa người bán và người mua thể hiện qua giá trị trao đổi bằng tiền hoặc bằng vàng hoặc bằng những chứng từ hợp đồng có giá trị khác và đích cuối cùng là tạo ra thu nhập của doanh nghiệp.
Vì vậy, ta có thể đánh giá được sự phát triển của doanh nghiệp khi quan sát tình hình xuất khẩu của họ, tức xem xét mức độ tham gia thị trường của họ thông qua các con số thời gian, thêm đó có thể ước chừng được tương lai của doanh nghiệp trong thời gian tới. - Thị trường xuất khẩu sẽ là cơ sở cho việc sản xuất của doanh nghiệp: Luan van 9 Dựa trên sự giao thương hàng hoá và dịch vụ trên thị trường xuất khẩu, nhu cầu thị trường sẽ là cơ sở cho việc công ty phát triển sản xuất kinh doanh. Trong điều kiện quan hệ quốc tế ổn định, thuận lợi trong việc giao thương hàng hoá, nhu cầu khách hàng nhiều sẽ thúc đấy sự sản xuất, từ đó khả năng xuất khẩu của doanh nghiệp nhiều hơn, và ngược lại, thị trường sẽ loại trừ sự ra nhập khỏi một số doanh nghiệp kinh doanh nơi mà các sản phẩm của họ không đáp ứng được kì vọng thị trường. Do đó, thị trường xuất khẩu khuyến khích các doanh nghiệp luôn phải linh hoạt, bắt kịp với xu hướng thị trường, hướng đến mục đích tạo ra lợi nhuận trong kinh doanh, và nhất là các mặt hàng không chỉ mới, có chất lượng cao, mà có khả năng tiêu thụ với khối lượng lớn – dựa trên với nhu cầu thị trường.
- Thị trường xuất khẩu sẽ đánh giá các chương trình kế hoạch kinh doanh xuất khẩu của doanh nghiệp: Thị trường cung cấp các thông tin về tổng cung và tổng cầu, quan hệ cung cầu của từng loại hàng hoá. Thông tin của thị trường đều không phải lúc nào cũng chính xác tuyệt đối, do vậy doanh nghiệp cần lựa chọn các thông tin của thị trường từ các nguồn đáng tin để đưa ra các quyết định hợp lý, đưa ra phương hướng, hoặc các biện pháp phòng ngừa rủi ro cho hoạt động kinh doanh của mình. Cụ thể, thông qua các tình hình tiêu thụ các mặt hàng sản xuất của mình, khả năng kinh doanh của doanh nghiệp trên thị trường xuất khẩu, họ sẽ phần nào đánh giá được sự tương thích, thành công của các chiến lược kinh doanh của họ, từ đó đưa ra những hướng đi phù hợp tiếp theo để phát triển cho tương lai của doanh nghiệp. Khái niệm chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu Thuật ngữ chiến lược có nguồn gốc từ nghệ thuật quân sự từ thời xa xưa, chiến lược đã dần được sử dụng phổ biến trong kinh doanh.
Hiện có rất nhiều quan niệm về chiến lược trong kinh doanh, một số quan niệm có thể đưa ra như sau: Theo Micheal Porter: “Chiến lược là nghệ thuật xây dựng các lợi thế cạnh tranh vững chắc để phòng thủ”. Một hướng tiếp cận khác coi chiến lược là một dạng kế hoạch đặc biệt: “Chiến lược là việc xác định những con đường và những phương tiện vận dụng để đạt tới các mục tiêu đã được xác định thông qua các chính sách” (General Aileret, tr. Luan van 10 Quan điểm này coi chiến lược là một tập hợp các kế hoạch chiến lược làm nền tảng hướng dẫn các hoạt động của tổ chức để đạt được các mục tiêu dài hạn đã định. Theo Giáo Sư Ngô Kim Thanh: “Chiến lược được hiểu là những định hướng kinh doanh, những phương pháp hay sự lựa chọn và các khả năng giải quyết các vấn đề kinh doanh đặt ra”.
Một sự chuẩn bị thấu đáo và dài hạn của quản trị doanh nghiệp cho những vấn đề chắc chắn sẽ xảy ra trong kinh doanh. Vì vậy, một chiến lược mới phải được phát triển một cách hệ thống. Qua các quan điểm trên, ta có thể đưa ra quan điểm phổ biến về chiến lược là “Chiến lược là định hướng những phương tiện, cách thức thực hiện nhằm đạt tới mục tiêu dài hạn của tổ chức”. Theo Giáo trình quản trị doanh nghiệp thương mại tập 1 của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân thì: “Phát triển thị trường là tổng hợp các cách thức và biện pháp của doanh nghiệp nhằm đưa khối lượng sản phẩm kinh doanh đạt mức tối đa, mở rộng quy mô kinh doanh, tăng thêm lợi nhuận và nâng cao uy tín của doanh nghiệp trên thị trường”.
“Phát triển thị trường xuất khẩu là các cách thức và biện pháp của doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu đưa ra nhằm hướng tới thị trường và khách hàng nước ngoài.