CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƯỢC 1. Khái niệm Danh từ ''Chiến lược'' vốn là một thuật ngữ có nguồn gốc từ lĩnh vực quân sự, nghĩa là mưu lược, là cách thức tiến hành chiến tranh. Từ những năm 50 của thế kỷ 20, nó được sử dụng ngày càng rộng rãi trong các lĩnh vực và được vận dụng trong kinh doanh. Có rất nhiều cách định nghĩa về chiến lược, Theo Fred R.
Dvid thì chiến lược là những phương tiện đạt đến những mục tiêu dài hạn còn theo Alfred Chadler thuộc địa học Harvard thì chiến lược là sự xác định các mục tiêu cơ bản và lâu dài, là sự vạch ra một quá trình hành động và phân phối các nguồn lực cần thiết để thực hiện mục tiêu đó. Nhìn chung các định nghĩa về chiến lược khác nhau về cách diễn đạt nhưng luôn bao hàm các nội dung: Xác định các mục tiêu ngắn hạn và dài hạn Đưa ra và lựa chọn phương án thực hiện Triển khai và phân bổ các nguồn lực để thực hiện nó Với một ngành hoặc với một tổ chức, chiến lược kinh doanh phản ánh các hoạt động ngành hoặc tổ chức đó bao gồm quá trình đặt ra mục tiêu và các biện pháp, các phương tiện sử dụng để đạt được mục tiêu đó. Lý luận về giải pháp chiến lược: Trong thực tiễn, để giải quyết một vấn đề có thể có rất nhiều các giải pháp khác nhau, nếu đưa ra giải pháp đúng và có biện pháp tổ chức thực hiện tốt thì sẽ đạt được mục tiêu và ngược lại Trong số các giải pháp để giải quyết một vấn đề thì những giải pháp đưa ra phương pháp giải quyết theo mục tiêu đã được hoạch định trước và các biện pháp phân bổ nguồn lực thực hiện các mục tiêu đó được gọi là giải pháp chiến lược. Hay nói cách khác, giải pháp chiến lược là hệ thống các cách thực hiện, các phương pháp huy động và phân bổ tài nguyên sẵn có để đạt mục tiêu đã định ra cho một hoạt động cụ thể nào đó.
Các giải pháp chiến lược cũng được hiểu là các giải pháp lớn và chung nhất để thực hiện mục tiêu dài hạn của ngành hoặc của tổ chức. Chính vì vậy, đây là những giải pháp mang tính hệ thống đồng bộ để đạt mục tiêu nên khó xác định được giải pháp nào quan trọng hơn, giải pháp nào kém quan trọng hơn cũng như khó có thể xác định trình tự thực hiện các giải pháp 1. Vai trò của các giải pháp chiến lược trong hoạt động sản xuất kinh doanh Mục tiêu cơ bản của mọi hoạt động sản xuất kinh doanh là lợi nhuận. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu cuối cùng là lợi nhuận thì trong từng thời kỳ nhất định, một tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh có thể thực hiện các mục tiêu 9 Lu Luận ận vvăn ăn th thạc ạc ssĩĩ Q QTK TK TKD- D- Truờ ruờnng Đạ Đạii họ họcc Bá Bách ch kkho ho hoaa Hà Nội ngắn hạn để giải quyết các vấn đề có tính chiến lược trong từng giai đoạn.
Những giải pháp chiến lược trong mỗi giai đoạn của quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ giúp cho các tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh kiểm soát được sự thay đổi trạng thái của tổ chức, phù hợp với những yếu tố tác động lên quá trình sản xuất kinh doanh và đạt mục tiêu đề ra Hoạt động sản xuất kinh doanh của một tổ chức chịu chi phối của nhiều yếu tố, trong đó sự tác động của yếu tố bên trong chính là nội lực quyết định sự tồn tại và tăng trưởng của tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh. Do vậy, các giải pháp chiến lược sẽ căn cứ vào sự phân tích năng lực của tổ chức để đưa ra các phương pháp giải quyết vấn đề nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh của tổ chức Hoạt động của các tổ chức đòi hỏi phải có nguồn nhân lực để thực hiện. Quản lý nguồn nhân lực tốt và phù hợp sẽ nâng cao hiệu quả của tổ chức, những giải pháp chiến lược của tổ chức giúp cho năng lực quản lý và tổ chức nguồn nhân lực phù hợp với mục tiêu đề ra, nâng cao hiệu quả của sản xuất kinh doanh Hoạt động của một tổ chức còn chịu sự tác động từ môi trường bên ngoài Trong môi trường kinh doanh cạnh tranh đa dạng, các yếu tố môi trường cũng tác động mạnh đến hoạt động của tổ chức. Do vậy cần có các giải pháp chiến lược và cùng với nó là việc đề ra các phương pháp giải quyết vấn đề giúp tổ chức hội nhập vào môi trường kinh doanh phù hợp với điều kiện và thực lực của tổ chức 1.
Vai trò của các giải pháp chiến lược đối với sự phát triển của ngành vận tải hành khách bằng ô tô Để thấy được vai trò quan trọng của các giải pháp chiến lược, trước hết cần hiểu những đặc điểm của môi trường kinh doanh hiện tại trong bối cảnh toàn cầu hóa. Những đặc điểm này chi phối và quyết định sự tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp trong ngành, nó vừa tạo ra cơ hội, vừa tạo những thách thức cho sự phát triển Đặc điểm lớn nhất là quá trình quốc tế hóa diễn ra mạnh mẽ trên toàn thế giới. Quá trình này lôi kéo các công ty đa quốc gia xâm nhập thị trường, họ vừa có tiềm năng về vốn, về kinh nghiệm, đây vừa là cơ hội, vừa là nguy cơ đối với các doanh nghiệp trong ngành. Thứ hai cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật- công nghệ diễn ra với tốc độ như vũ bão, nó có thể gây ra những tác động lớn về sản phẩm thay thế hay sự giảm giá các yếu tố đầu vào…, thứ ba sự thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh.
Trước những đặc điểm này, các giải pháp chiến lược có vai trò đặc biệt quan trọng: Trước hết các giải pháp chiến lược là các giải pháp lớn và chung nhất để thực hiện mục tiêu dài hạn của ngành hoặc của tổ chức. Thứ hai, các giải pháp chiến lược quan tâm một cách rộng lớn tới các tổ chức có liên quan. Thứ ba, các giải pháp chiến lược quan tâm tới hiệu suất và hiệu quả. Hiện nay các doanh nghiệp trong ngành cũng như bản thân ngành muốn tồn tại và phát triển bền vững đều phải có các giải pháp chiến lược dựa vào các thông tin trong môi trường kinh doanh 10 Lu Luận ận vvăn ăn th thạc ạc ssĩĩ Q QTK TK TKD- D- Truờ ruờnng Đạ Đạii họ họcc Bá Bách ch kkho ho hoaa Hà Nội Do đó các ngành trong nền kinh tế Việt nam nói chung, ngành vận tải hành khách bằng ô tô nói riêng cần phải có các giải pháp chiến lược để định hướng cho đầu tư, xây dựng và phát triển, tìm kiếm mô hình tổ chức sản xuất – kinh doanh cho phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, pháp triển ổn định, bền vững và thích nghi với môi trường kinh doanh lâu dài.2- HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƯỢC 1.
Khái niệm Hoạch định chiến lược là quá trình sử dụng các phương pháp, công cụ và kĩ thuật thích hợp nhằm xác định chiến lược kinh doanh của ngành hoặc tổ chức trong thời kỳ chiến lược xác định. Mục đích của việc hoạch định chiến lược kinh doanh là ''dự kiến tương lai trong hiện tại''. Quy trình hoạch định chiến lược Có nhiều quan niệm khác nhau về quy trình hoạch định chiến lược. Có tác giả chia quy trình hoạch định chiến lược thành nhiều bước, cũng có tác giả quan niệm quy trình hoạch định chiến lược chỉ có ít bước.
Thực chất sự khác biệt về các quan niệm chỉ là ở phạm vi xác định các công việc cần tiến hành để hoạch định chiến lược. Hoạch định chiến lược cần phải tuân thủ theo qui trình, gồm các bước: Thứ nhất: Nghiên cứu môi trường vĩ mô, vi mô, môi trường nội bộ ngành để xác định các điểm mạnh điểm yếu, nhận diện các cơ hội và nguy cơ Thứ hai: Xây dựng mục tiêu, nhiệm vụ dài hạn cho ngành Thứ ba: Xây dựng và lựa chọn các phương án chiến lược để thực hiện các mục tiêu Sơ đồ 1.1: Quy trình hoạch định chiến lược Phân tích môi trường kinh doanh Xác định mục tiêu chiến lược Lựa chọn các phương án chiến lược 11 Lu Luận ận vvăn ăn th thạc ạc ssĩĩ Q QTK TK TKD- D- Truờ ruờnng Đạ Đạii họ họcc Bá Bách ch kkho ho hoaa Hà Nội 1. Phân tích môi trường kinh doanh Môi trường kinh doanh được hiểu là tổng thể các yếu tố, nhân tố bên ngoài và bên trong vận động tương tác lẫn nhau, tác động trực tiếp và gián tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành hoặc tổ chức. Các nhân tố cấu thành môi trường kinh doanh luôn luôn vận động và tác động đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp theo chiều hướng và mức độ khác nhau.
Các nhân tố tác động tích cực tạo ra các cơ hội, thời cơ kinh doanh hoặc tạo ra các lợi thế, điểm mạnh so với đối thủ cạnh tranh. Ngược lại, các nhân tố tác động tiêu cực tạo ra các cạm bẫy, đe doạ hoặc điểm yếu so với đối thủ cạnh tranh. Vì vậy, để hoạch định chiến lược kính doanh, các nhà quản trị không thể không nghiên cứu, phân tích và dự báo môi trường kinh doanh. Môi trường kinh tê quốc dân (môi trường vĩ mô) Bao gồm các yếu tố nằm bên ngoài tổ chức, nằm ngoài sự điều khiển của tổ chức, có ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức, mang đến là cơ hội hay nguy cơ cho ngành và các doanh nghiệp trong ngành theo các mức độ khác nhau.
Môi trường vĩ mô bao gồm 5 nhóm nhân tố cơ bản: - Các yếu tố kinh tế Yếu tố kinh tế có tác động rất lớn và nhiều mặt đến môi trường kinh doanh của ngành và các doanh nghiệp trong ngành. Các yếu tố kinh tế chủ yếu gồm: tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế (GDP), tỷ lệ lạm phát, lãi suất ngân hàng, chính sách tiền tệ, tỷ lệ thất nghiệp, cán cân thanh toán, tỷ giá hối đoái… Mỗi nhân tố có thể là cơ hội hoặc nguy cơ và ảnh hưởng khác nhau đến ngành. Khi phân tích các yếu tố kinh tế cần lưu ý đến tình hình phân bố thu nhập của dân cư. Sự phân bố thu nhập thường không đều, từ đó kéo theo khả năng tiêu dùng của các tầng lớp dân cư khác nhau.
Ngoài ra, khi phân tích các yếu tố kinh tế cũng cần lưu ý đến sự khác biệt về địa dư trong cơ cấu phân bố thu nhập (ví dụ: vùng này phát triển rất nhanh trong khi vùng khác lại chững lại).