Đặt vấn đề Trong thời đại phát triển kinh tế, giao thƣơng thuận lợi nhƣ hiện nay, tình hình hội nhập, mở cửa kinh tế trở thành vấn đề quan trọng và không thể thiếu đối với các quốc gia. Việt Nam và các quốc gia khác trên toàn thế giới đều đang nằm trong xu thế chung, phát triển hội nhập kinh tế quốc tế từng giai đoạn cụ thể. Cùng với sự phát triển giao thƣơng, hội nhập sâu rộng, các quốc gia càng ngày càng xuất hiện nhiều sự cạnh tranh, không chỉ giữa các chủ thể kinh tế trong nƣớc mà còn cả với các chủ thể kinh tế nƣớc ngoài – họ đƣợc mở cửa chào đón vào đầu tƣ ở thị trƣờng trong nƣớc theo các cam kết đã ký với các tổ chức thế giới. Hiện nay, hội nhập với kinh tế quốc tế đƣợc coi là xu thế chủ lực chi phối sự phát triển của lĩnh vực tài chính ngân hàng, điều này đang mở ra nhiều cơ hội cũng nhƣ thách thức đối với sự phát triển của ngành ngân hàng Việt Nam.
Việt Nam hiện nay là thành viên của WTO, AEC. Khi tham gia các tổ chức thƣơng mại thế giới thì chúng ta buộc tuân theo các quy định, chấp nhận các luật chung của các tổ chức này. Điều này đòi hỏi tất cả các ngành nghề, lĩnh vực trong nƣớc, đặc biệt là lĩnh vực tài chính ngân hàng cần nâng cao năng lực để phát huy lợi thế cạnh tranh và có thể cạnh tranh mạnh mẽ với các đối thủ trong và ngoài nƣớc. Điều này góp phần làm tăng tính vững mạnh của hệ thống ngân hàng thƣơng mại trong nƣớc.
Từ đó góp phần củng cố hệ thống tài chính, huyết mạch của nền kinh tế Việt Nam. Nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam đã và đang nhận đƣợc rất nhiều sự quan tâm đến từ các nhà quản trị ngân hàng và các cơ quan hoạch định chính sách phát triển kinh tế. Khi Việt Nam càng hội nhập sâu rộng vào môi trƣờng tài chính quốc tế, việc đánh giá và nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam nói chung và BIDV nói riêng trở nên cấp thiết. Tính cấp thiết của đề tài: 2 Các ngân hàng thƣơng mại là một kênh dẫn vốn quan trọng cho nền kinh tế, góp phần ổn định sức mua của đồng tiền.
Khi Việt Nam tham gia quá trình hội nhập kinh tế quốc tế thì ngành ngân hàng đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình đổi mới và thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế. Bên cạnh những cơ hội và lợi ích mà quá trình hội nhập mang lại, thì cũng không ít những khó khăn, thách thức cần đối mặt, buộc các NHTM phải nâng cao năng lực cạnh tranh để tồn tại và phát triển. Với sự xuất hiện càng ngày càng nhiều của các NHTM nƣớc ngoài, các NHTM trong nƣớc càng đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt hơn. Vì với tiềm lực vốn mạnh, kinh nghiệm quản lý chuyên sâu đến từ các tập đoàn tài chính nƣớc ngoài đã có bề dày kinh nghiệm, các NHNNg nhanh chóng thâm nhập và nhanh chóng chiếm lĩnh đƣợc thị phần tiềm năng trong nƣớc.
Với vị thế là ngân hàng thuộc khối các ngân hàng lớn trong nƣớc, BIDV có lợi thế cạnh tranh rất lớn so với các NHNNg trong giai đoạn này. Vì hiện nay vẫn tồn tại các rào cản chƣa đến thời hạn cam kết dỡ bỏ trong các cam kết đã ký với các tổ chức thƣơng mại quốc tế. Nhƣng bên cạnh đó vẫn còn phải đối mặt với các áp lực rất lớn về sự thiếu vốn, trình độ quản lý và nhân sự chƣa đáp ứng đƣợc để cạnh tranh trực tiếp với các đối thủ nƣớc ngoài. Với lƣợng khách hàng trình độ cao, họ ngày càng đòi hỏi nhiều hơn về cả số lƣợng và chất lƣợng các sản phẩm ngân hàng cung cấp, cũng nhƣ đối với hàng loạt các dịch vụ đi kèm đƣợc đáp ứng rất tốt từ các NHNNg.
Các ngân hàng trong nƣớc ngày càng phải đòi hỏi sự thay đổi để có thể đáp ứng, phục vụ đƣợc đối tƣợng khách hàng đa dạng. Hiện nay, tuy đã thay đổi những BIDV vẫn còn đối diện với nhiều những khó khăn khi xuất phát từ một ngân hàng nhà nƣớc và hầu hết chủ yếu tập trung phục vụ các đối tác là doanh nghiệp. BIDV đã có những bƣớc chuyển biến mới trong quá trình thay đổi để nâng cao năng lực cạnh tranh của mình, nhằm đáp ứng và theo kịp đƣợc nhu cầu của xã hội. Từ việc đánh giá các thế mạnh, điểm yếu còn tồn tại, sau đó đƣa ra những cơ hội và thách thức cần đối mặt trong thời kỳ hội nhập, tác giả nhận thấy tầm quan trọng và tính thực tiễn rất lớn của đề tài luận văn của tác giả: “Nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam trong thời kì hội nhập”.
MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI 2. Mục tiêu tổng quát: Xác định các nhân tố ảnh hƣởng và đề xuất các giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh của BIDV trong thời kỳ hội nhập. Mục tiêu cụ thể: - Làm rõ tổng quan tình hình nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại. - Góp phần làm sáng tỏ lý luận cơ bản về nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại.
- Đánh giá, phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam hiện nay thông qua các tiêu chí: năng lực tài chính; năng lực công nghệ; nhân lực; năng lực quản lý và cơ cấu tổ chức; mức độ đa dạng hóa sản phẩm; dịch vụ và mạng lƣới hoạt động; thƣơng hiệu. Qua đó chỉ ra điểm mạnh, mặt yếu và tìm ra những nguyên nhân, phân tích đƣợc cơ hội và thách thức đặt ra. - Đƣa ra giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của BIDV trong thời kì hội nhập. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU - Năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại là gì? - Nhân tố tác động đến năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại? - Thực trạng năng lực cạnh tranh của Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam cụ thể ra sao? - Giải pháp đƣợc đƣa ra nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của BIDV trong thời kỳ hội nhập đƣợc tác giả nghiên cứu nhƣ thế nào? 4.
ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Phạm vi nghiên cứu: các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam - Đối tƣợng: Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam - Không gian: năng lực cạnh tranh của BIDV trong hệ thống ngân hàng thƣơng mại Việt Nam; lợi thế và thách thức BIDV phải đối mặt trong thời kỳ hội nhập 4 - Thời gian: thực trạng giai đoạn từ năm 2012-2016; định hƣớng giải pháp trong thời kỳ hội nhập tới năm 2020. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU - Phƣơng pháp phân tích, thống kê, mô tả: thống kê các hoạt động, chỉ số tài chính trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam, thông qua đó định lƣợng tính cạnh tranh của BIDV với một số ngân hàng thƣơng mại trong nƣớc và nƣớc ngoài tại Việt Nam. - Phƣơng pháp so sánh, đối chiếu: dựa trên những dữ liệu thu thập đƣợc về các thỏa thuận và điều khoản đã ký kết, đƣa ra so sánh với hiện trạng năng lực cạnh tranh Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam; bên cạnh đó, so sánh với các chỉ tiêu hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại trong nƣớc và nƣớc ngoài tại Việt Nam. - Nguồn số liệu luận văn sử dụng đƣợc tổng hợp từ các báo cáo tài chính của đối tƣợng nghiên cứu, số liệu nguồn tổng hợp kế thừa từ các luận văn nghiên cứu trƣớc đó.
- Sử dụng mô hình SWOT để đánh giá thế mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức mà BIDV cần nắm rõ. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU - Năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại. - Phân tích, đánh giá thực tế năng lực của Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam từ năm 2012 đến năm 2016. - Giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam trong thời kì hội nhập.
ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI - Hiện nay sức ép cạnh tranh đối với các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam ngày càng tăng cao, không chỉ cạnh tranh với các đối thủ trong nƣớc, còn có các đối thủ đến từ thị trƣờng quốc tế. Điều đó, khiến các ngân hàng thƣơng mại và các cơ quan quản lý, hoạch định chính sách quan tâm nhiều hơn tới việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam. - Việc đánh giá nhằm chỉ ra những ƣu điểm, hạn chế còn tồn tại để qua đó, định hƣớng phát triển và thay đổi cách thức hoạt động quản lý của ngân hàng thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam, giúp BIDV đủ điều kiện để 5 cạnh tranh trên thị trƣờng trong và ngoài nƣớc. Điều này mang ý nghĩa rất quan trọng trong việc phát triển hệ thống ngân hàng thƣơng mại của Việt Nam.
- Khái niệm hóa cơ sở lý luận về nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại. TỔNG QUAN VỀ LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU Trong mƣời năm trở lại đây, đã có nhiều các tác giả, nhà nghiên cứu tập trung nghiên cứu về vấn đề năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng, nhằm phục vụ nhu cầu xã hội, chính phủ và chính các nhà băng trên toàn thế giới. Ở Việt Nam cũng đã có rất nhiều các đề tài nghiên cứu đƣợc thực hiện nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại, nhằm phục vụ cho quá trình hội nhập của đất nƣớc. Bên cạnh đó, đáp ứng đƣợc nhu cầu thiết thực của xã hội nhằm phát triển nền kinh tế vững mạnh, giúp cho huyết mạch kinh tế đất nƣớc đáp ứng đƣợc tiến độ phát triển chung.Berger và Loretta J.Mester (2001) nghiên cứu cho thấy sự thay đổi hiệu quả của hệ thống ngân hàng của Mỹ do sự thay đổi về các yếu tố kỹ thuật, cạnh tranh và qui định của Nhà nƣớc.
Trong giai đoạn 1991-1997, hiệu quả về mặt chi phí giảm sút trong khi hiệu quả về mặt lợi nhuận đƣợc cải thiện một cách đáng kể, đặc biệt là các ngân hàng tham gia vào quá trình sát nhập. Nghiên cứu đã cho thấy có sự gia tăng lợi nhuận bằng cách gia tăng các dịch vụ cao cấp trong các ngân hàng. Tuy nhiên, công trình nghiên cứu đã khuyến cáo rằng việc loại bỏ doanh thu trong quá trình nghiên cứu có thể dẫn đến những kết quả sai.