CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẤU THẦU VÀ KHẢ NĂNG THẮNG THẦU CỦA DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG Khái niệm và vai trò của đấu thầu Trong nền kinh tế thị trường hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa được diễn ra thường xuyên và là một nhu cầu không thể thiếu của xã hội. Để đáp ứng nhu cầu này (mua sắm hàng hóa, dịch vụ hay công trình) thì người mua - có thể là một tổ chức hay cá nhân – sẽ tiến hành theo hai cách khác nhau. Cách thứ nhất, người mua tự do trao đổi trực tiếp với người bán về nhu cầu mua sắm về chất lượng và giá cả. Thỏa thuận đạt được dựa vào quyết định cá nhân của hai bên.
Trong trường hợp này, người mua đồng thời là người sở hữu khoản tiền dành cho việc mua sắm. Cách thứ hai, người mua tổ chức một cuộc thi cho nhiều người bán tham gia và tiến hành lựa chọn người bán theo những quy định cụ thể nhằm mục đích sử dụng khoản tiền một cách hiệu quả. Người mua là các tổ chức và thường không phải là người sở hữu khoản tiền được sử dụng. Cách mua sắm thứ hai được gọi là đấu thầu.
Từ đây có thể hiều đấu thầu là một cách thực hiện hoạt động mua bán (hàng hóa, công trình và dịch vụ) mà trong đó người mua và người bán phải tuâpn thủ theo các quy định do người/ tổ chức quản lý nguồn vốn sử dụng cho hoạt động mua bán này đề ra. Theo luật của Việt Nam thì Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Với nhiều ngành, quá trình tiêu thụ sản phẩm thường xảy ra sau giai đoạn sản xuất, còn ở ngành xây dựng, đặc biệt trong lĩnh vực xây lắp, quá trình mua bán lại xảy ra trước lúc bắt đầu giai đoạn thi công xây dựng công trình thông qua việc thương lượng, 11 đấu thầu và ký kết hợp đồng xây dựng. Quá trình này còn tiếp diễn qua các đợt thanh toán trung gian, cho tới khi bàn giao và quyết toán công trình.
Đấu thầu hiện nay đã trở thành phương thức phổ biến trong các nước có nền kinh tế thị trường. Ở nước ta hình thức đấu thầu đã được áp dụng trong những năm gần đây, đặc biết là những công trình, có chủ đầu tư là các tổ chức vàdoanh nghiệp thuộc sở hữu Nhà nước. Theo tính chất công việc, đấu thầu có thể áp dụng cho một trong ba giai đoạn chính sau đây: - Đấu thầu công tác giám định và tư vấn. - Đấu thầu mua sắm thiết bị và vật tư để xây dựng công trình.
- Đấu thầu thực hiện thi công xây dựng công trình. Hoạt động đấu thầu có vai trò quan trọng đối với bên mời thầu – người mua, có tác động tích cực tới các nhà thầu – người bán và có tác dụng như là một công cụ quan trọng của quản lý nhà nước về kinh tế. - Đối với bên mời thầu – người mua: Đấu thầu xây dựng là một hình thức cạnh tranh trong xây dựng, nhằm lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu kinh tế kỹ thuật đặt ra cho việc xây dựng công trình của chủ đấu thầu. Đấu thầu mang lại cho người mua nhiều lợi ích.
Cụ thể là: + Được tiếp cận với các nhà cung cấp mới, có cơ hội phát hiện ra các nhà cung cấp tiềm năng. + Phát hiện ra sản phẩm thay thế cho các nhà thầu đưa ra các sản phẩm khác nhau song vẫn cùng mục đích sử dụng. Bên mời thầu sẽ được biết đến các sản phẩm mới này và có quyết định phù hợp cho việc mua sắm của mình. + Đạt được sản phẩm với giá mua hợp lý nhất.
Các nhà thầu khi tham gia đấu thầu đều mong muốn trúng thầu, vì vậy họ cạnh tranh với nhau cả về chất lượng lẫn giá cả. Chính sự cạnh tranh này tạo cơ hội cho bên mời thầu lựa chọn được sản phẩm hợp lý nhất xét về góc độ mối quan hệ giá cả - chất lượng. 12 - Đối với nhà thầu – người bán: Đầu thầu là một cuộc cạnh tranh mà thông qua đó nhà thầu giành cơ hội được nhận cung cấp hàng hóa, dịch vụ khảo sát thiết kế, mua sắm máy móc thiết bị và xây lắp công trình. Đầu thầu mang lại cho nhà thầu nhiều lợi ích, cụ thế là: + Được tiếp cận với khách hàng mới vừa là để tìm hiểu nhu cầu mua sắm, vừa là yếu tố quan trọng đồng thời cũng là dịp tốt trong hoạt động nghiên cứ thị trường của nhà thầu.
+ Được tiếp cận với các đối thủ cạnh tranh. Thông qua đấu thầu các nhà thầu có thể gặp gỡ nhau, tìm hiểu về những lợi thế cũng như những hạn chế của các đối thủ cạnh tranh để hoàn thiện mình và tìm kiếm cơ hội hợp tác. + Đây là một dịp để tiếp cận tìm, hiểu và nắm vững những quy định về đấu thầu của các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức quản lý vốn khác. + Giúp nhà thầu hoàn thiện sản phẩm của mình.
Đứng trước yêu cầu mua sắm của bên mời thầu về dịch vụ, công trình hay hàng hóa thì nhà thầu sẽ xác định được sản phẩm của mình có đáp ứng được hay không. Từ đó hoàn thiện sản phẩm của mình cả từ góc độ chất lượng, giá cả cho đến dịch vụ bán hàng,. - Đối với quản lý nhà nước: Đấu thầu là một phương thức quản lý triển khai dự án đầu tư phát triển mà thông qua đó lựa chọn được nhà thầu đáp ứng được các yêu cầu của bên mời thầu trên cạnh tranh giữa các nhà thầu. Lợi ích đối với nhà nước là rất lớn: + Nền kinh tế có được kết quả đầu tư (hàng hóa, công trình.) hữu ích với chi phí hợp lý.
+ Kích thích phát triển ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất, phân phối, lưu thông. + Thông qua đấu thầu mà xây dựng được đội ngũ các nhà quản lý giỏi , xây dựng đươc các nhà thầu có năng lực cạnh tranh tốt. + Đấu thầu làm cho cạnh tranh trong nền kinh tế phát triển, tạo động lực cho phát triển lành mạnh nền kinh tế. 13 Trong điều kiện cạnh tranh khốc liệt của thị trường việc đấu thầu để nhận được hợp đồng và đặc biệt hợp đồng có giá cao, để thi công có lợi nhuận đối với các doanh nghiệp là rất khó khăn.
Do cạnh tranh, nên doanh nghiệp phải tìm mọi cách để thắng thầu. Khi tham gia ĐTXD công trình doanh nghiệp phải tập trung nhân lực, thiết bị và chất xám để lập hồ sơ thầu: đồng thời cho thấy có doanh nghiệp phải chi phí đến hàng trăm triệu đồng cho đấu thầu một dự án. Hình thức và phương thức lựa chọn nhà thầu 1.1 Khái niệm và yêu cầu lựa chọn nhà thầu Khái niệm: Lựa chọn nhà thầu là một loại hoạt động có mục tiêu tìm được nhà thầu chính, tổng thầu, thầu phụ có đủ điều kiện năng lực hoạt động, năng lực hành nghề phù hợp nhu cầu mua sắm của tổ chức/ người mua để thực hiện các công việc, nhóm công việc hoặc toàn bộ công việc thuộc dự án. Yêu cầu: Lựa chọn nhà thầu trong hoạt động đầu tư cần thỏa mãn các yêu cầu sau: - Đáp ứng được hiệu quả của dự án đầu tư.
- Chọn được nhà thầu có đủ điều kiện năng lực hoạt động, năng lực hành nghề phù hợp, có giá dự thầu hợp lý. - Khách quan, công khai, công bằng, minh bạch.2 Hình thức lựa chọn nhà thầu: Tùy vào điều kiện cụ thể của gói thầu, bên mời thầu không hạn chế hoặc hạn chế số lượng nhà thầu tham gia dự thầu. Dựa vào số lượng các nhà thầu được phép tham gia đấu thầu trong điều kiện cụ thể của gói thầu, bên mời thầu áp dụng một trong các hình thức lựa chọn nhà thầu sau: - Đấu thầu rộng rãi - Chào thầu cạnh tranh - Đấu thầu hạn chế - Chỉ định thầu 14 - Mua sắm trực tiếp - Tự thực hiện - Lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt - Tham gia thực hiện của hợp đồng i. Đấu thầu rộng rãi Đấu thầu rộng rãi là hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong đó không hạn chế số lượng nhà thầu , nhà đầu tư tham dự.
Đấu thầu rộng rãi được áp dụng cho các gói thầu, dự án thuộc phạm vi điều chính của Luật đấu thầu ii. Chào hàng cạnh tranh Chào hàng cạnh tranh được áp dụng đối với gói thầu có giá trị trong hạn mức theo quy định của chính phủ và thuộc một trong các trường hợp sau đây: + Gói thầu dịch vụ phi tư vấn thông dụng, đơn giản; + Gói thầu mua sắm hàng hóa thông dụng, sẵn có trên thị trường với đặc tính kỹ thuật được tiêu chuẩn hóa và tương đương nhau về chất lượng; + Gói thầu xây lắp công trình đơn giản đã có thiết kế bản vẽ thi công được phê duyệt. Chào hàng cạnh tranh được thực hiện khi đáp ứng đủ các điều kiện sau đây: + Có kế hoạch lựa chọn nhà thầu được phê duyệt; + Có dự toán được phê duyệt theo quy định; + Đã được bố trí vốn theo yêu cầu tiến độ thực hiện gói thầu. Đấu thầu hạn chế Đấu thầu hạn chế được áp dụng trong trường hợp gói thầu có yêu cầu cao về kỹ thuật hoặc kỹ thuật có tính đặc thù mà chỉ có một số nhà thầu đáp ứng yêu cầu của gói thầu.