Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LỢI NHUẬN VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO LỢI NHUẬN I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LỢI NHUẬN 1. Doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường là một tổ chức kinh tế có tên riêng, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng kí kinh doanh theo qui định của pháp luật nhằm thực hiện các mục tiêu kinh doanh. Trong cơ chế thị trường doanh nghiệp tồn tại dưới nhiều hình thức; căn cứ vào quan hệ sở hữu về vốn và tài sản của doanh nghiệp được chia doanh nghiệp thành ba loại: - Doanh nghiệp nhà nước - Doanh nghiệp tư nhân - Doanh nghiệp sở hữu hỗn hợp Các loại hình doanh nghiệp này hoạt động trong nền kinh tế thị trường đều có những đặc điểm cơ bản đó là: Nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, tối đa hoá lợi nhuận.
Để tồn tại và đạt hiệu quả kinh doanh như mong đợi, doanh nghiệp phải cải tiến bộ máy tổ chức sản xuất, áp dụng nhanh tiến bộ khoa học kĩ thuật, sử dụng chi phí có hiệu quả, tăng doanh thu, nâng cao lợi nhuận. Tự chủ về tài chính, tự chủ về sản xuất kinh doanh: Hiện nay, các doanh nghiệp không còn được nhà nước bảo hộ trong hoạt động kinh doanh nữa, điều đó đòi hỏi các doanh nghiệp nâng cao tính tự chủ sáng tạo, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, không ngừng nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường. Quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp bị các qui luật trong nền kinh tế thị trường chi phối như qui luật cung cầu, qui luật giá trị, qui luật cạnh tranh. 9 SV: Nguyễn Đức Kiên Lớp TCDN 22.27 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: Th.S Dương Thúy Hà Quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là quá trình doanh nghiệp sử dụng các công nghệ để kết hợp, chế biến các yếu tố đầu vào nhằm sản xuất ra các sản phẩm đưa vào khâu lưu thông.
Tại khâu lưu thông luồng tài chính sẽ đi vào doanh nghiệp dưới hình thức doanh thu. Sau khi đã bù đắp các chi phí đã chi và nộp vào ngân sách nhà nứơc, doanh nghiệp thu về phần lợi nhuận sau khi bổ sung vào các quĩ của doanh nghiệp và chia lợi tức cho chủ đầu tư. Vậy lợi nhuận là kết quả tài chính cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh , là chỉ tiêu chất lượng để đánh giá hiệu quả kinh tế của các hoạt động của doanh nghiệp. Phân loại lợi nhuận.
Trong nền kinh tế thị trường, các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thường rất phong phú đa dạng. Để hạn chế và phân bố rủi ro, doanh nghiệp tiến hành nhiều hoạt động sản xuất kinh doanh, một doanh nghiệp thường mở rộng hoạt động của mình không chỉ bao gồm hoạt động sản xuất kinh doanh chính. Do vậy, lợi nhuận của doanh nghiệp không đơn thuần bao gồm lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doạn mà còn bao gồm lợi nhuận từ các hoạt động khác. Hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong cơ chế thị trường bao gồm: Hoạt động sản xuất kinh doanh: là hoạt động sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của các ngành sản xuất kinh doanh chính và sản xuất kinh doanh phụ.
Hoạt động tài chính: là hoạt động đầu tư tài chính ngắn hạn, dài hạn với mục đích kiếm lời như góp vốn liên doanh, đầu tư chứng khoán, cho thuê tài sản, kinh doanh bất động sản, mua bán ngoại tệ, cho vay vốn… Hoạt động bất thường: là hoạt động diễn ra không thường xuyên, không dự tính trước hoặc có dự tính nhưng ít có khả năng thực hiện như giải quyết các vấn đề tranh chấp về vi phạm hợp đồng kinh tế, thanh lý nhượng bán tài sản cố định, xử lý tài sản thừa, thiếu chưa rõ nguyên nhân… Trên cơ sở ba hoạt động chính này, lợi nhuận của doanh nghiệp thường được cấu thành từ ba bộ phận sau: 10 SV: Nguyễn Đức Kiên Lớp TCDN 22.27 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: Th.S Dương Thúy Hà - Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh. - Lợi nhuận từ hoạt động tài chính. - Lợi nhuận từ hoạt động bất thường. Về nguyên tắc, khi phân tích lợi nhuận doanh nghiệp, cần phải phân tích tất cả các bộ phận cấu thành nên tổng lợi nhuận.
Tuy nhiên hoạt động sản xuất kinh doanh đóng vai trò chủ đạo và lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh là bộ phận cơ bản trong tổng lợi nhuận, vì vậy mà khi tiến hành phân tích lợi nhuận doanh nghiệp chủ yếu tập trung vào bộ phận lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh. Thực tế là tỷ trọng của mỗi bộ phân lợi nhuận trong tổng số lợi nhuận có sự khác nhau giữa các doanh nghiệp do các lĩnh vực kinh doanh khác nhau cũng như môi trường kinh tế khác nhau. Phương pháp xác định lợi nhuận doanh nghiệp: Lợi nhuận Lợi nhuận Lợi nhuận Lợi nhuận = sản xuất kinh + hoạt động + hoạt động doanh nghiệp doanh tài chính bất thường 2. Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh: là lợi nhuận thu được do tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ của các ngành sản xuất kinh doanh chính và sản xuất kinh doanh phụ trong doanh nghiệp.
Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh được xác định như sau: LN = QiPi – ( QiZi + Qi*Cpi + QiTi) Trong đó - LN: Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh. - Qi, Pi, Zi, CPi, Ti: lần lượt là khối lượng sản phẩm hàng hoá tiêu thụ, giá bán đơn vị, giá vốn hàng bán, chi phí quản lý doanh nghiệp và chi phí bán hàng, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế GTGT của sản phẩm thứ i. Như vậy, bộ phận lợi nhuận này được xác định là chênh lệch giữa doanh thu bán hàng thuần với tổng chi phí tương ứng với số sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ đã tiêu thụ. Lợi nhuận hoạt Chi phí Doanh _ động sản xuất = 11 hoạt động sản xuất SV: Nguyễn thu thuần kinhĐức Kiên doanh Lớp TCDN 22.27 kinh doanh Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: Th.S Dương Thúy Hà - Xác định doanh thu thuần: Doanh Doanh thu _ Các khoản = thu thuần bán hàng giảm trừ doanh thu Thuế Doanh thu _ Giảm giá _ Doanh thu = _ GTGT, TTĐB, bán hàng hàng bán hàng bán bị XK phải nộp trả lại Trong đó: Doanh thu thuần là chênh lệch giữa tổng doanh thu và các khoản giảm trừ doanh thu.
Doanh thu bán hàng là tổng giá trị được thực hiện do việc bán sản phẩm hàng hoá, dịch vụ cho khách hàng. Thời điểm để xác định doanh thu bán hàng là từ khi được người mua chấp nhận thanh toán, không phụ thuộc vào việc tiền đã được thanh toán hay chưa. Các khoản giảm trừ doanh thu: Giảm giá hàng bán là số tiền giảm trừ cho khách hàng ngoài hoá đơn hay hợp đồng cung cấp dịch vụ do các nguyên nhân đặc biệt như hàng kém phẩm chất, không đúng quy cách, giao hàng không đúng thời gian như trong hợp đồng và còn bao gồm khoản thưởng cho những khách hàng trong một khoảng thời gian nhất định đã tiến hành mua một khối lượng hàng hoá lớn hoặc giảm trừ cho những khách hàng mua một khối lượng lớn hàng hoá trong một đợt. Doanh thu bán hàng bị trả lại: là doanh thu số hàng đã được coi là tiêu thụ ( đã chuyển quyền sở hữu, đã thu tiền hay được người mua chấp nhận thanh toán) nhưng bị người mua từ chối trả lại do người bán không tôn trọng hợp đồng kinh tế đã kí kết.
Các khoản thuế phải nộp, như VAT, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất nhập khẩu. - Xác định chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh: 12 SV: Nguyễn Đức Kiên Lớp TCDN 22.27 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: Th.S Dương Thúy Hà Chi phí tương ứng với lượng sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ cung cấp cho khách hàng trong một kì (tương ứng với kì tính doanh thu) được xác định bằng công thức: Chi phí hoạt Chi phí QLDN phân Chi phí bán hàng Giá vốn động sản xuất = + bổ cho lượng hàng + phân bổ cho lượng hàng bán kinh doanh tiêu thụ trong kỳ hàng tiêu thụ trong kỳ Trong đó giá vốn hàng bán được xác định như sau: Đối với doanh nghiệp sản xuất: Giá vốn Giá thành Chênh lệch thành = + hàng bán sản xuất phẩm tồn kho Chênh lệch thành Thành phẩm _ Thành phẩm = phẩm tồn kho tồn kho đầu kỳ tồn kho cuối kỳ Đối với doanh nghiệp thương mại: Gía vốn hàng bán = Gía vốn hàng mua + Chênh lệch hàng hoá tồn kho Chênh lệch Hàng hoá tồn kho _ Hàng hoá tồn kho = hàng hoá tồn kho đầu kỳ cuối kỳ Giá vốn hàng bán bao gồm ba yếu tố chi phí: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung. Chi phí bán hàng là những khoản chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra có liên quan đến hoạt động tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ trong kỳ như chi phí nhân viên bán hàng, chi phí dụng cụ bán hàng, chi phí quản cáo. Chi phí quản lý doanh nghiệp là những khoản chi phí phát sinh có liên quan chung đến toàn bộ hoạt động của cả doanh nghiệp mà không tách riêng ra được cho bất kỳ hoạt động nào như chi phí quản lý kinh doanh, quản lý hành chính và chi phí chung khác.
Như vậy, để xác định lợi nhuận hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, cần phải căn cứ vào toàn bộ số liệu kế toán của kỳ sản xuất. 13 SV: Nguyễn Đức Kiên Lớp TCDN 22.27 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: Th.S Dương Thúy Hà Mặc dù những khái niệm và công thức trên rất đơn giản nhưng trong thực tiễn để đảm bảo cho việc tính toán chính xác thì lại rất phức tạp. Lợi nhuận từ hoạt động tài chính. Lợi nhuận từ hoạt động tài chính là lợi nhuận thu được từ hoạt động tài chính như lợi nhuận do tham gia góp vốn liên doanh, do hoạt động đầu tư, mua bán chứng khoán ngắn hạn, dài hạn, cho thuê tài sản, cho vay vốn, mua bán ngoại tệ.