CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Khái niệm, vai trò của chiến lược kinh doanh trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và những đặc điểm của nó 1.1 Khái niệm về chiến lược kinh doanh: Trong thế giới khách quan, các sự vật, hiện tượng đều vận động và biến đổi không ngừng. Nó biến đổi từ một trạng thái ở hiện tại tới một trạng thái ở tương lai theo quy luật khách quan. Con người với vai trò là chủ thể trong xã hội luôn mong muốn đạt được những mục tiêu đã dự định trong tương lai. Nghĩa là chủ động định ra những trạng thái, tình huống trong tương lai để có những quyết định hiện tại phù hợp.
Tuy nhiên, con người chỉ có thể nhận thức, vận dụng và tuân thủ các quy luật đó vào trong các hoạt động thực tiễn. Mặc khác, tùy vào không gian và thời gian mà quy luật này sẽ có những biểu hiện khác nhau. Chính vì lý do này mà để đạt được những mục tiêu trong tương lai, con người trước hết phải có nhận thức đẩy đủ về các quy luật, nắm rõ sự vận động của hiện tượng, sự vật ở những điều kiện cụ thể, sau đó hướng nó đến những trạng thái mong muốn theo những quy luật khách quan. Cách thức mà con người hướng sự vận động này để đạt mục tiêu đã định được gọi là chiến lược.
Chiến lược được hiểu một cách chung nhất là phương thức để thực hiện mục tiêu. Xét trên góc độ lịch sử thì thuật ngữ chiến lược có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp và được sử dụng đầu tiên trong lĩnh vực quân sự, bắt nguồn từ những trận đấu lớn diễn ra cách nay hàng ngàn năm. Khi đó, chiến lược được các nhà chỉ huy quân sự sử dụng nhằm hoạch định, phân tích những điểm mạnh, điểm yếu nhằm tạo nên sức mạnh tổng hợp của quân mình và qua đó giảm thiểu những rủi ro, hạn chế thất bại trong quá trình giao chiến. Ngoài ra nó còn cho phép khai thác những điểm yếu của quân địch để tạo ra được lợi thế khi xảy ra chiến tranh và kết hợp với thời cơ như thiên thời, địa lợi, nhân hòa nhằm giảnh thắng lợi trên chiến trường.
Do có một số tính ưu việt này nên các nhà kinh tế học đã vận dụng chiến lược vào trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và được gọi là chiến lược kinh doanh. Để hiểu sâu sắc hơn về chiến lược kinh doanh, =—— SVTH: Nguuễn Trần Minh Thư Lớp: 06QT21 Luận. Văn Tốt nghiệp Trang 12 chúng ta cần đi sâu tìm hiểu quá trình hình thành và phát triển các quan điểm về chiến lược kinh doanh. Theo quan điểm truyền thống, chiến lược kinh doanh được coi là một bản kế hoạch thống nhất, toàn diện, mang tính chất phối hợp đựa trên những nguồn lực sẵn có nhằm đảm bảo cho những mục tiêu cơ bản của doanh nghiệp được thực hiện.
Điều này có nghĩa là chiến lược kinh doanh của một tổ chức là kết quả của một quá trình hợp lý đưa ra những bản kế hoạch cụ thể. Tuy nhiên trên thực tế, trước sự vận động biến đổi không ngừng của điều kiện khách quan thì chiến lược kinh doanh còn xuất hiện mà không có sự dự tính trước. Do đó nếu vẫn giữ quan điểm xem chiến lược kinh doanh là một bản kế hoạch thì nó phải là sự kết hợp của quá trình hoạch định những kế hoạch có dự trù trước với những kế hoạch phát sinh ngoài dự định. Theo quan điểm này thì nhà chiến lược không chỉ thực hiện việc hoạch định những chiến lược dự trù trước mâ còn phải có những quyết định chiến lược nằm ngoài kế hoạch để thích ứng kịp thời với những thay đổi ngoài ý muốn chủ quan và không lường trước được.
Theo cách hiểu khác thì chiến lược kinh doanh được coi là một mô thức cho các quyết định và hành động quan trọng của doanh nghiệp, trong đó bao gồm một vài nhân tố, sự kiện mà nhờ do tạo nên sự khác biệt giữa các doanh nghiệp. Như vậy chiến lược kinh doanh thực chất là một sự đồng nhất trong hành động của doanh nghiệp dù có hay không được dự trù trước nhưng vẫn hướng đến mục tiêu lựa chọn cụ thể đã hoạch định. Từ những quan điểm trên, ta có thể thấy chiến lược được kinh doanh dù được hiểu theo nghĩa này hay nghĩa khác thì nó vẫn là tập hợp những quyết định và hành động kinh doanh hướng mục tiêu để ra để các nguồn lực sẵn có đáp ứng được những cơ hội và thách thức từ bên ngoài. Do đó, chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp là phân tích, tìm hiểu và đưa ra con đường cơ bản, phác họa quỹ đạo tiến triển trong hoạt động sản xuất kinh doanh; đó là kế hoạch mang tính toàn diện, tính phối hợp và tính thống nhất được hoạch định nhằm dẫn đắt doanh nghiệp đảm bảo mục tiêu, hướng tới những đích đã được định sẵn trong tương lai hay ở một giai đoạn cụ thể nào đó.
Như vậy theo định nghĩa trên thì điểm đâu tiên của chiến lược kinh doanh có liên quan tới các mục tiêu của doanh nghiệp. Đó chính là điều mà các nha quần trị thực sự quan tâm. Tuy nhiên, những chiển lược kinh doanh khác nhau sẽ xác định những mục tiêu khác nhau tùy thuộc vào đặc điểm, thời kỳ kinh doanh của từng doanh nghiệp. Thực tế là việc xác định, xây dựng và quyết định chiến lược kinh doanh hướng mục tiêu là chưa đủ mà nó ==—.——— SVTH: Nguuễn Trần Minh Thư Lớp: 06QT21 Luận Văn Tốt nghiệp Trang 13 AE —— T——.==—nmmnmm đòi hỏi mỗi chiến lược cần đưa ra những hành động cụ thể hay còn gọi là cách thức làm thế nào để đạt được mục tiêu đó.
Điểm thứ hai là chiến lược kinh doanh không phải là những hành động riêng lễ, đơn giản vì điểu đó sẽ không dẫn tới một kết quả to lớn nào cho doanh nghiệp. Chiến lược kinh doanh phải là tập hợp các hành động và quyết định hành động liên quan chặt chẽ với nhau, nó cho phép liên kết và phối hợp các nguồn lực tập trung giải quyết một vấn để cụ thể của doanh nghiệp nhằm đạt được mục tiêu để ra. Như vậy hiệu quả hành động sẽ cao hơn, kết quả sẽ tốt hơn nếu như chỉ hoạt động đơn lẻ thông thường. Điều mà có thể gắn kết các nguồn lực cùng phối hợp hành động không đâu khác chính là mục tiên của doanh nghiệp.
Điểm thứ ba là chiến lược kinh doanh cân phải đánh giá đúng được điểm mạnh, điểm yếu của mình kết hợp với thời cơ và thách thức từ môi trường kinh doanh. Điều đó sẽ giúp cho các nhà quản trị của doanh nghiệp tìm được những ưu thế cạnh tranh và khai thác được những cơ hội nhằm đưa doanh nghiệp chiếm được vị trí chắc chắn trên thị trường trước những đối thủ cạnh tranh. Điểm cuối cùng là chiến lược kinh doanh phải tính đến lợi ích lâu đài và được xây dựng theo từng giai đoạn mà tại đó, chiến lược đòi hỏi sự nỗ lực của các nguôn lực là khác nhau tùy thuộc vào yêu cầu của mục tiêu đề ra ở từng thời kỳ. Do vậy, các nhà quản trị phải xây dựng thật chính xác cả chỉ tiết từng nhiệm vụ của chiến lược ở từng giai đoạn cụ thể.
Đặc biệt cân quan tâm đến các biến số đễ thay đổi của môi trường kinh doanh bởi nó là nhân tố ảnh hưởng rất lớn đến mục tiêu của chiến lược ở từng giai đoạn.2 Vai trò của chiến lược kinh doanh: Những khái niệm về quản trị chiến lược, chiến lược kinh doanh mới được tiếp can và nghiên cứu từ cuối những năm 60 của thế kỷ XX. Đây là một lĩnh vực nghiên cứu còn nhiều khía cạnh chưa được khai thác tìm hiểu kỹ. Nó là sự kế thừa sự phát triển của các trường phái quản trị như quản trị học, quản trị nguồn nhân lực, tâm lý, tài chính, hành chính. Việc chiến lược kinh doanh mới được chú trọng vào nửa cuối thế kỷ XX là do hai nguyên nhân sau: Thứ nhất: Trong giai đoạn trước khi qui mô của hoạt động kinh doanh chưa phình to, các nhâ quần trị còn đủ khả năng bằng trực giác, kinh nghiệm hoạt động nhìn nhận, đánh giá định hướng hoạt động của tổ chức.
Việc hình thành các nghiên cứu chiến lược kinh doanh mang tính tự phát, =ằỄẼ#“<=—Ễ—__— SVTH: Nguuễn Trần Minh Thư Lớp: 06QT21 vua Luận Văn Tốt nghiệp Trang 14 nó chưa được quan tâm đúng mức để trở thành đối tượng nghiên cứu của bộ môn khoa học. Khi qui mô của hoạt động kinh doanh phát triển lên, với sự tích lũy về lượng nó đòi hồi nhà quản trị phải có những cái nhìn dài hơn, rộng hơn, khoa học hơn vê hướng phát triển của tổ chức trong tương lai. Thứ hai: Xuất phát từ biến động của môi trường cùng với thành quả của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật với sự xuất hiện của nhiều thành quả khoa học khác trong xã hội thì môi trường kinh doanh của doanh nghiệp cũng biến đổi không ngừng. Sự biến động nhanh chóng của môi trường ngày càng khó kiểm soát gây ra sự lệch hưởng trong hoạt động kinh doanh.
Khó khăn trên đòi hồi doanh nghiệp phải phân tích môi trường ngoài định hướng hoạt động phù hợp hợp với những yếu tố ảnh hưởng đó. Chính từ những nguyên nhân này đã thúc đẩy sự ra đời ngành khoa học quần trị chiến lược và qua đó vai trò của chiến lược kinh doanh mới được nhận thức rõ. Với sự biến động không ngừng của môi trường bên ngoài thì chiến lược kinh doanh là nhân tố gắn kết hoạt động của doanh nghiệp với nhân tố bên ngoài để đi đến thành công. Chiến lược kinh doanh có vai trò định hướng cho hoạt động của doanh nghiệp, nó tạo ra những cái đích và vạch ra con đường để đi tới đó.
Nó là sự kết hợp giữa quá trình đánh giá các nhân tố bên ngoài với yếu tố bên trong doanh nghiệp, quyết định những hành động nhằm tận dụng cơ hội bên ngoài bằng những ưu điểm của tổ chức, hạn chế bớt ảnh hưởng từ những nguy cơ, thách thức, khắc phục những yếu điểm, hạn chế, tạo ra lợi thế trong quá trình cạnh tranh. Ngoài ra chiến lược kinh doanh còn định hướng cho tổng thể mọi hoạt động của doanh nghiệp, từ những quyết định có tầm quan trọng đặc biệt như đầu tư phát triển, mở rộng doanh mục sản xuất đến các quyết định nhỏ như tuyển mộ nhân viên, trả lương nhân công,.