CHƯƠNG 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CUU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VE CHIEN LƯỢC KINH DOANH CUA DOANH NGHIỆP XÃ HOI 1. Tống quan tình hình nghiên cứu về chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp xã hội 1. Các nghiên cứu trong nước Trong khoảng chục năm trở lại đây, DNXH hay doanh nghiệp tạo tác động xã hội đã được nhiều tổ chức và cá nhân tại Việt Nam quan tâm tìm hiểu. Tuy nhiên các nghiên cứu đã có tại Việt Nam về DNXH chủ yếu về tính pháp lý, pháp luật của DNXH và nghiên cứu chung dé đưa ra các giải pháp phát triển DNXH, tác giả chưa tìm được nhiều nghiên cứu liên quan đến chiến lược kinh doanh của DNXH.
Gần đây, tác giả Phạm Thị Hương (2022) đã có nghiên cứu về “Chiến lược phát triển của DNXH ở Việt Nam đến năm 2025 — nghiên cứu trường hợp Hợp tác xã thủ công mỹ nghệ Trái tim hồng”. Trong nghiên cứu này tác giả đã tổng quan được cơ sở lý luận về DNXH và chiến lược phát triển DNXH, trong đó tác giả sử dụng lý thuyết về xây dựng chiến lược phát triển của DN nói chung làm khung phân tích cho nghiên cứu của mình. Cu thé, tac giả đã đi từ phân tích môi trường bên ngoài với công cụ là mô hình PEST; phân tích môi trường ngành với công cụ mô hình phân tích cạnh tranh; phân tích môi trường bên trong với công cụ mô hình tổ chức tích hợp; phân tích SWOT dé thay được những thuận lợi — khó khăn — cơ hội — thách thức của Hợp tác xã thủ công mỹ nghệ Trái tim hồng. Từ đó tác giả đánh giá hiện trạng chiến lược phát triển của Hợp tác xã và kiến nghị một số giải pháp về xây dựng chiến lược đối với Hợp tác xã Thủ công mỹ nghệ Trái tim hồng nói riêng và chiến lược phát triển DNXH ở Việt Nam đến năm 2025 nói chung.
Về chiến lược kinh doanh và xây dựng chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp nói chung thì có rất nhiều nghiên cứu, điển hình như một số công trình dưới đây: Trần Đoàn Trương (2022) đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về chiến lược kinh doanh, các công cụ về xây dựng chiến lược như ma trận các yếu tố bên trong - IFE, ma trận các yếu tố bên ngoài - EFE, ma trận hình ảnh cạnh tranh - CPM, ma trận SWOT, ma trận lựa chọn chiến lược băng định lượng - QSPM. Bên cạnh đó, tác giả sử dụng bản đồ chiến lược như một công cụ hữu ích trong việc mô tả và xây dựng kế hoạch triển khai chiến lược sơ bộ. Phương pháp chuyên gia và lay ý kiến khách hàng đã có kinh nghiệm làm việc trong mảng thép mạ kẽm nhằm xây dựng các ma trận đánh giá các yếu tô bên trong, bên ngoài cũng như ma trận hình ảnh cạnh tranh là một trong những phương pháp chính trong nghiên cứu. Đánh giá của các chuyên gia và khách hàng được dùng trong việc xây dựng các ma trận các yếu tố bên trong (IFE), ma trận các yếu tố bên ngoài (EFE) va ma trận hình ảnh cạnh tranh (CPM).
Từ kết quả nghiên cứu, tác giả đã xây dựng được các chiến lược phù hợp cũng như xây dựng được kế hoạch triển khai các chiến lược cho mảng thép mạ kẽm của Công ty Cô phần Tôn Đông A như: Chiến lược thâm nhập thị trường; chiến lược hội nhập về phía trước; chiến lược chi phí thấp; chiến lược tập trung chi phí thấp. Nguyễn Thị Hồng Thuận (2020) điểm lại cơ sở lý luận về chiến lược kinh doanh và các kết quả nghiên cứu trước đây về các yếu tố thành công trong các công ty kinh doanh thủy sản đăng trên các tạp chí khoa học trong và ngoài nước. Trên cơ sở đó, tác giả đã phân tích tình hình hoạt động của Công ty TNHH Hải Nam. Phân tích bao gồm: phân tích các yếu tố từ môi trường bên ngoài và bên trong có ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của công ty; xác định những cơ hội, thách thức lớn, điểm mạnh và hạn chế của công ty trong việc ứng phó với các yếu tố này.
Tiếp đó, tác giả xây dựng các ma trận CPM, EFE, IFE qua phỏng van các chuyên gia có hiểu biết về ngành thủy sản và công ty Hải Nam. Ma trận SWOT được thiết lập sau đó với 4 nhóm chiến lược (SO, ST, WO, WT) để tìm ra các giải pháp chiến lược phù hợp. Sau cùng, tác giả kết hợp với nghiên cứu chuyên gia để lập ra được ma trận QSPM nhằm xác định chiến lược ưu tiên mà công ty cần thực hiện. Tran Trung Tuan (2020) đã nghiên cứu những van dé lý thuyết về chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp, quy trình xây dựng chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp và các công cụ phân tích sử dụng trong xây dựng chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp.
Từ đó tác giả áp dụng vào phân tích đối tượng cụ thê là Công ty cô phan IMC Đông Dương dé đưa ra được chiến lược kinh doanh sản phẩm rau qua sạch ứng dụng công nghệ thủy canh và các giải pháp dé thực hiện chiến lược kinh doanh của công ty. Hà Nam Khánh Giao và Quán Vĩnh Phong (2019) đã thực hiện nghiên cứu đánh giá tác động của môi trường bên ngoài, môi trường bên trong đến việc kinh doanh thiết bị y tế của Công ty cô phần Thiết bị Y tế Mega trong giai đoạn hiện tại và thời gian sắp tới. Trên cơ sở đó, tác giả xác định chiến lược kinh doanh của Công ty, và đề xuất các giải pháp thực hiện chiến lược kinh doanh thiết bị y tế phù hợp với năng lực của Công ty và tình hình phát triển của thị trường thiết bị y tế trong giai đoạn 2019-2024. Tác giả đã ứng dụng Quy trình xây dựng chiến lược của David (2015) với các giai đoạn: (i) giai đoạn đầu vào: ma trận EFE, ma trận hình ảnh cạnh tranh CPM, ma trận IFE, (11) giai đoạn kết hợp: ma trận SWOT, (iii) giai đoạn quyết định: ma trận hoạch định chiến lược có thể định lượng được QSPM.
Trong đó giai đoạn (i) và (ii) đã đưa ra các ý tưởng chiến lược, giai đoạn (iii) ma trận QSPM được sử đụng dé chọn ra một số chiến lược tối ưu cho Công ty Mega. Trần Ngọc Thủy (2019) tiến hành nghiên cứu xây dựng chiến lược kinh doanh của Công ty cô phần khoáng sản Tuyên Quang giai đoạn 2018-2025. Trong nghiên cứu, quy trình xây dựng chiến lược kinh doanh và các nội dung có liên quan đến xây dựng chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp đã được hệ thong hoa. Quy trinh bao gồm 5 bước: (i) xác định sứ mệnh va mục tiêu của công ty, (ii) phân tích và đánh giá môi trường bên trong công ty, (iii) phân tích và đánh giá môi trường bên ngoài công ty, (iv) xây dựng và lựa chọn chiến lược kinh doanh và (v) các giải pháp thực hiện chiến lược.
Các kỹ thuật phân tích cơ bản được tác giả sử dụng là: Ma trận EFE, ma trận IFE, ma trận SWOT và ma trận hoạch định chiến lược QSPM. Các nghiên cứu ngoài nước Trên phạm vi quốc tế, chiến lược kinh doanh cũng là chủ đề được nhiều người viết quan tâm. Một số công trình nghiên cứu tiêu biểu có thé ké tên như sau: Harvard (2006) đã khẳng định chiến lược kinh doanh hiệu quả là một yêu tố đảm bảo sự thành công tối ưu cho mọi tổ chức trong cuốn Câm nang kinh doanh Harvard - Chiến lược kinh doanh hiệu quả. Cuốn sách đã trình bày tất cả các chủ đề quan trọng cần thiết trong việc xây dựng và thực thi chiến lược kinh doanh bao gồm: phân tích SWOT; xác định chiến lược phù hợp cho các hoạt động kinh doanh của công ty; xác định các nguồn lực can thiết cho hoạch định chiến lược; xem xét yếu tố con người khi hoạch định chiến lược; vượt qua những thách thức trong quá trình thực thi chiến lược.
Aaker (2007) cho răng một công ty thành công phải có chiến lược kinh doanh và vấn đề quan trọng nhất đối với các nhà quản trị là tạo ra được một hệ thống quản lý với những nhà lãnh đạo có tầm nhìn rõ ràng cho mình và công ty, đồng thời có khả năng hiểu và bao quát được môi trường kinh doanh vô cùng năng động. Nhờ đó họ có thé sáng suốt va sáng tạo trong việc xây dựng chiến lược cạnh tranh và đưa ra các giải pháp chiến lược phù hợp cho công ty. 4 chủ đề được đề cập trong nghiên cứu là: (1) phương pháp phân tích môi trường kinh doanh, (2) lựa chọn lợi thế cạnh tranh dài hạn, gọi tắt là SCA (Sustainable Competitive Advantage), (3) quyết định đầu tư và (4) thực thi chiến lược. Trong đó nghiên cứu đã đưa ra các nội dung về xây dựng và thực thi chiến lược kinh doanh cho doanh nghiệp.
David (2020) đã đem đến cho độc giả những kiến thức tổng quan và đầy đủ về chiến lược kinh doanh: tổng quan về quan tri chiến lược, xây dựng chiến lược, thực hiện chiến lược, đánh giá chiến lược. Ngoài ra, tác giả cũng đề cập đến các chủ đề quan trọng về quản trị chiến lược và phân tích một số tình huống điển hình trong quản trị chiến lược để đảm bảo rằng người đọc không bị giới hạn trong các tình huống của công ty vì lợi nhuận mà có thể áp dụng một cách thích hợp vào các tình huống của tổ chức mình trong đó có cả các tổ chức phi lợi nhuận. Trong xây dựng chiến lược, tác giả đã chỉ ra quy trình xây dựng từ việc xác định tầm nhìn, sứ mệnh của doanh nghiệp, đến đánh giá các yếu tố bên trong, bên ngoài doanh nghiệp và cuối cùng là phân tích và lựa chọn chiến lược. Khoảng trong nghiên cứu Từ các đề tài nghiên cứu có liên quan ở trên, có thé thấy việc xây dựng chiến lược kinh doanh cho doanh nghiệp là rất quan trọng tuy nhiên cũng là một bài toán khó đối với doanh nghiệp trong đó có DNXH.
DNXH về bản chất cũng là doanh nghiệp do đó hoàn toàn có thể áp dụng lý thuyết xây dựng chiến lược kinh doanh cho doanh nghiệp nói chung vào xây dựng chiến lược kinh doanh cho DNXH. Các công trình nghiên cứu đã đưa ra cơ sở lý thuyết cho việc xây dựng chiến lược kinh doanh cho doanh nghiệp đồng thời áp dụng vào thực tiễn qua phân tích trên một số doanh nghiệp cụ thé.