Luận văn thạc sĩ vai trò của vốn xã hội trong xây dựng nông thôn mới nghiên cứu trường hợp xã thượng mỗ huyện đan phượng thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu vai trò của vốn xã hội trong xây dựng nông thôn mới nghiên cứu trường hợp xã thượng mỗ huyện đan, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Đỗ Thị Ngân
• Người hướng dẫn: PGS. TSKH Bùi Quang Dũng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Vai Trò Của Vốn Xã Hội Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1 - MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Khung phân tích
• 2. PHẦN 2 - NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1.1. Bối cảnh thực hiện Chương trình MTQG về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011 – 2020 ở Việt Nam
• 2.1.2. Các khái niệm cơ bản
• 2.1.3. Nông thôn mới
• 2.1.4. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 2.1.5. Vấn đề vốn xã hội trong một số nghiên cứu quốc tế
• 2.1.6. Nghiên cứu vốn xã hội ở Việt Nam
• 2.1.7. Đặc điểm của địa bàn nghiên cứu
• 2.1.7.1. Đặc điểm về kinh tế, xã hội
• 2.1.7.2. Tình hình xây dựng Nông thôn mới
• 2.2. VỐN XÃ HỘI VÀ VAI TRÒ CỦA VỐN XÃ HỘI TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI XÃ THƯỢNG MỖ
• 2.2.1. Nhận diện các kiểu, loại của vốn xã hội ở địa bàn nghiên cứu
• 2.2.2. Vai trò của vốn xã hội trong xây dựng cơ sở hạ tầng
• 2.2.3. Nguồn vốn để thực hiện chương trình
• 2.2.4. Vai trò của vốn xã hội trong phát triển kinh tế của địa phương
• 2.2.5. Vai trò của vốn xã hội trong phát triển sản xuất
• 2.2.6. Vốn xã hội trong hỗ trợ sản xuất nông nghiệp
• 2.2.7. Vốn xã hội trong hỗ trợ các hoạt động phi nông nghiệp
• 2.2.8. Vai trò của vốn xã hội trong cung cấp tín dụng
• 3. PHẦN 3: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về vốn xã hội

Vốn xã hội (vốn xã hội) là một khái niệm quan trọng trong nghiên cứu phát triển nông thôn, đặc biệt trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới. Theo Bourdieu, vốn xã hội được định nghĩa là nguồn lực dựa trên mạng lưới quan hệ xã hội, trong đó các thành viên tương tác qua lại với nhau. Vốn xã hội không chỉ bao gồm các mối quan hệ gia đình, bạn bè mà còn mở rộng đến các tổ chức xã hội, đoàn thể tự nguyện. Việc phát huy vốn xã hội có thể tạo ra những tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế và xã hội của địa phương. Nghiên cứu tại xã Thượng Mỗ cho thấy rằng vốn xã hội không chỉ là yếu tố hỗ trợ trong việc huy động nguồn lực mà còn là nền tảng cho sự hợp tác và phát triển bền vững.

1.1. Định nghĩa và vai trò của vốn xã hội

Vốn xã hội được hiểu là các mối quan hệ xã hội và mạng lưới kết nối giữa các cá nhân, tổ chức. Theo Putnam, vốn xã hội có thể được chia thành hai loại: vốn xã hội kết nối (bonding social capital) và vốn xã hội cầu nối (bridging social capital). Vốn xã hội kết nối giúp củng cố các mối quan hệ trong nhóm, trong khi vốn xã hội cầu nối mở rộng ra ngoài nhóm, tạo điều kiện cho việc chia sẻ thông tin và tài nguyên. Trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới, vốn xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối cộng đồng, thúc đẩy sự tham gia của người dân vào các hoạt động phát triển địa phương.

II. Tình hình xây dựng nông thôn mới tại xã Thượng Mỗ

Xã Thượng Mỗ, huyện Đan Phượng, Hà Nội, là một trong những địa phương điển hình trong chương trình xây dựng nông thôn mới. Từ năm 2010 đến 2013, xã đã triển khai nhiều hoạt động nhằm cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao đời sống người dân. Việc huy động vốn xã hội từ cộng đồng đã giúp xã thực hiện nhiều công trình như đường giao thông, trường học và các cơ sở vật chất văn hóa. Sự tham gia của người dân không chỉ thể hiện qua việc đóng góp tài chính mà còn qua việc tham gia vào các hoạt động xây dựng, bảo trì cơ sở hạ tầng. Điều này cho thấy rằng vốn xã hội không chỉ là nguồn lực mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững của địa phương.

2.1. Các tiêu chí xây dựng nông thôn mới

Chương trình xây dựng nông thôn mới tại Thượng Mỗ được thực hiện theo 19 tiêu chí quy định. Các tiêu chí này bao gồm phát triển hạ tầng, nâng cao thu nhập, giảm nghèo và cải thiện chất lượng cuộc sống. Đặc biệt, việc thực hiện các tiêu chí này phụ thuộc rất nhiều vào sự tham gia của cộng đồng. Nghiên cứu cho thấy rằng, khi người dân được tham gia vào quá trình ra quyết định, họ sẽ có trách nhiệm hơn trong việc duy trì và phát triển các công trình đã xây dựng.

III. Vai trò của vốn xã hội trong phát triển kinh tế địa phương

Vốn xã hội có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế tại xã Thượng Mỗ. Các mối quan hệ xã hội giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin, tín dụng và các nguồn lực khác. Nghiên cứu cho thấy rằng, những hộ gia đình có mạng lưới quan hệ rộng rãi thường có khả năng tiếp cận các cơ hội kinh tế tốt hơn. Hơn nữa, vốn xã hội cũng hỗ trợ trong việc hình thành các nhóm sản xuất, hợp tác xã, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp và phi nông nghiệp. Điều này không chỉ giúp tăng thu nhập cho người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

3.1. Hỗ trợ sản xuất nông nghiệp

Trong lĩnh vực nông nghiệp, vốn xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ sản xuất. Các nhóm nông dân thường xuyên trao đổi kinh nghiệm, kỹ thuật canh tác và chia sẻ nguồn lực. Sự hợp tác này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn tạo ra sự gắn kết trong cộng đồng. Nghiên cứu cho thấy rằng, những hộ gia đình tham gia vào các nhóm sản xuất có thu nhập cao hơn so với những hộ gia đình không tham gia. Điều này chứng tỏ rằng vốn xã hội không chỉ là yếu tố hỗ trợ mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nông thôn Việt Nam hiện chiếm hơn 70% dân số, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội quốc gia. Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) được triển khai từ năm 2009 nhằm hiện đại hóa kết cấu hạ tầng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao đời sống người dân nông thôn. Tuy nhiên, nguồn lực chủ yếu để thực hiện chương trình này đến từ cộng đồng dân cư, trong khi hỗ trợ ngân sách ngày càng hạn chế. Xã Thượng Mỗ, huyện Đan Phượng, Hà Nội, là một điển hình nghiên cứu về vai trò vốn xã hội (VXH) trong xây dựng NTM giai đoạn 2010-2013.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ vai trò của VXH trong việc hoàn thiện các tiêu chí về cơ sở hạ tầng và phát triển kinh tế nông thôn tại địa bàn này, từ đó đề xuất giải pháp phát huy hiệu quả VXH trong triển khai chương trình. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào xã Thượng Mỗ, với dữ liệu thu thập từ 30 trường hợp phỏng vấn sâu đại diện hộ gia đình, cán bộ quản lý, các tổ chức xã hội tự nguyện.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn lớn khi giúp nhận diện các mối quan hệ xã hội, thể chế địa phương đóng góp vào phát triển nông thôn, đồng thời góp phần làm rõ lý luận về VXH trong bối cảnh xây dựng NTM. Kết quả nghiên cứu hỗ trợ nâng cao hiệu quả huy động nguồn lực cộng đồng, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững khu vực nông thôn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết vốn xã hội của Robert Putnam, nhấn mạnh VXH là công cụ thúc đẩy sự thịnh vượng thông qua mạng lưới xã hội, sự tin cậy và hợp tác giữa các thành viên cộng đồng. VXH được phân thành hai loại chính: vốn xã hội co cụm (bonding social capital) trong các nhóm đồng nhất như gia đình, dòng họ; và vốn xã hội vươn ra ngoài (bridging social capital) giữa các nhóm xã hội khác nhau, giúp mở rộng cơ hội và nguồn lực.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Vốn xã hội: nguồn lực xã hội dựa trên mạng lưới quan hệ, sự tin cậy và chuẩn mực chung.
• Gia đình và dòng họ: biểu hiện của vốn xã hội co cụm, cung cấp hỗ trợ vật chất, tinh thần và tạo dựng nhân cách.
• Tổ chức xã hội tự nguyện: biểu hiện của vốn xã hội vươn ra ngoài, tạo điều kiện mở rộng liên kết và hợp tác.
• Sự tin cậy và chuẩn mực xã hội: nền tảng duy trì và phát triển VXH trong cộng đồng.

Lý thuyết cũng cảnh báo về mặt tiêu cực của VXH như sự loại trừ người ngoài, hạn chế sáng tạo cá nhân và sự đồng nhất thái quá trong nhóm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính chủ đạo kết hợp phân tích tài liệu thứ cấp và phỏng vấn sâu. Cỡ mẫu gồm 30 trường hợp đại diện hộ gia đình, cán bộ quản lý thôn - xã, đại diện các tổ chức xã hội tự nguyện tại xã Thượng Mỗ. Đặc điểm nhân khẩu: 14 nam, 16 nữ, đa số trong độ tuổi lao động, có thời gian cư trú lâu dài tại địa phương.

Nguồn dữ liệu thứ cấp gồm báo cáo tổng kết xã, báo cáo chương trình NTM cấp xã, báo cáo các hội đoàn thể. Dữ liệu phỏng vấn được nhập và xử lý bằng phần mềm NVIVO 8.0, mã hóa và phân tích theo khung lý thuyết VXH.

Thời gian nghiên cứu tập trung giai đoạn 2010-2013, phù hợp với quá trình triển khai chương trình xây dựng NTM tại địa bàn. Phương pháp chọn mẫu chủ yếu là chọn mẫu phi xác suất theo tiêu chí đại diện và khả năng cung cấp thông tin sâu sắc về VXH.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng các loại vốn xã hội tại địa bàn:

   • Gia đình, dòng họ là biểu hiện vốn xã hội co cụm, chiếm tỷ lệ lớn trong mạng lưới xã hội của người dân.
   • Các tổ chức xã hội tự nguyện như hội Phụ nữ, hội Nông dân, các câu lạc bộ thể thao, văn hóa tạo ra vốn xã hội vươn ra ngoài, mở rộng liên kết xã hội.
   • 100% người được phỏng vấn tham gia ít nhất một tổ chức xã hội, góp phần tăng cường mạng lưới xã hội và hỗ trợ lẫn nhau.

2. Vai trò của vốn xã hội trong xây dựng cơ sở hạ tầng:

   • VXH giúp huy động nguồn lực cộng đồng để xây dựng đường giao thông, thủy lợi, điện, nhà văn hóa.
   • Ví dụ, các tổ chức hội đoàn thể làm trung gian quản lý và cho vay vốn tín dụng nông thôn với tổng số vốn vay tính đến 2013 khoảng vài tỷ đồng, hỗ trợ người dân đầu tư phát triển hạ tầng và sản xuất.
   • Sự tin cậy và chuẩn mực xã hội giúp giảm thiểu rủi ro trong huy động vốn và thực hiện các công trình cộng đồng.

3. VXH thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn:

   • VXH trong gia đình, dòng họ hỗ trợ vay vốn, tạo việc làm, chia sẻ kinh nghiệm sản xuất.
   • Các tổ chức xã hội như hội Nông dân hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật, phát triển mô hình sản xuất rau an toàn, cây ăn quả đặc sản.
   • Thu nhập bình quân đầu người xã Thượng Mỗ tăng từ khoảng 9,35 triệu đồng năm 2010 lên 17,5 triệu đồng năm 2012, phản ánh tác động tích cực của VXH trong phát triển kinh tế.

4. Sự thay đổi cơ cấu kinh tế và lao động:

   • Tỷ trọng ngành nông nghiệp giảm từ 37% xuống còn khoảng 30%, trong khi công nghiệp, xây dựng và dịch vụ tăng lên gần 70%.
   • VXH giúp người dân tiếp cận thông tin, cơ hội việc làm mới, hỗ trợ chuyển dịch lao động và phát triển kinh tế đa ngành.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy VXH là nguồn lực quan trọng, góp phần huy động nội lực cộng đồng trong xây dựng NTM, đặc biệt trong bối cảnh nguồn vốn ngân sách hạn chế. VXH co cụm trong gia đình, dòng họ tạo ra sự hỗ trợ bền vững về tài chính và tinh thần, trong khi VXH vươn ra ngoài qua các tổ chức xã hội tự nguyện giúp mở rộng mạng lưới, tăng cường hợp tác và tiếp cận nguồn lực bên ngoài.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế và trong nước, vai trò tích cực của VXH trong phát triển nông thôn được khẳng định, đồng thời cũng cần lưu ý các mặt hạn chế như sự loại trừ người ngoài và hạn chế sáng tạo cá nhân trong các nhóm xã hội chặt chẽ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện sự thay đổi cơ cấu kinh tế xã Thượng Mỗ giai đoạn 2010-2012, bảng tổng hợp các nguồn vốn vay tín dụng do các tổ chức hội quản lý, và sơ đồ mạng lưới các tổ chức xã hội tự nguyện tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phát huy vai trò của các tổ chức xã hội tự nguyện

   • Động từ hành động: Tổ chức, hỗ trợ, kết nối
   • Mục tiêu: Mở rộng mạng lưới VXH vươn ra ngoài, nâng cao hiệu quả huy động nguồn lực
   • Thời gian: 1-3 năm
   • Chủ thể: UBND xã, các hội đoàn thể, tổ chức xã hội

2. Xây dựng cơ chế tín dụng linh hoạt dựa trên VXH

   • Động từ hành động: Thiết lập, quản lý, giám sát
   • Mục tiêu: Tăng cường nguồn vốn vay cho sản xuất, xây dựng hạ tầng với lãi suất ưu đãi
   • Thời gian: 1-2 năm
   • Chủ thể: Ngân hàng chính sách xã hội, Hội Nông dân, Hội Phụ nữ

3. Đào tạo nâng cao năng lực quản lý và vận động cộng đồng

   • Động từ hành động: Đào tạo, tập huấn, truyền thông
   • Mục tiêu: Nâng cao kỹ năng vận động, quản lý vốn xã hội và thực hiện các dự án cộng đồng
   • Thời gian: Liên tục, ưu tiên 2 năm đầu
   • Chủ thể: Trung tâm bồi dưỡng chính trị, các tổ chức xã hội

4. Khuyến khích phát triển các mô hình kinh tế tập thể dựa trên VXH

   • Động từ hành động: Hỗ trợ, khuyến khích, liên kết
   • Mục tiêu: Tăng cường liên kết sản xuất, nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp
   • Thời gian: 3-5 năm
   • Chủ thể: UBND xã, HTX nông nghiệp, doanh nghiệp địa phương

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý địa phương và xã hội

   • Lợi ích: Hiểu rõ vai trò VXH trong phát triển nông thôn, áp dụng hiệu quả trong quản lý và vận động cộng đồng.
   • Use case: Lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, huy động nguồn lực xây dựng NTM.

2. Nhà nghiên cứu và học viên ngành xã hội học, phát triển nông thôn

   • Lợi ích: Nắm bắt lý thuyết và thực tiễn về VXH, phương pháp nghiên cứu định tính.
   • Use case: Tham khảo để xây dựng đề tài nghiên cứu, luận văn, luận án.

3. Các tổ chức xã hội, hội đoàn thể tại địa phương

   • Lợi ích: Hiểu rõ vai trò và cách thức phát huy VXH trong hoạt động hội, nâng cao hiệu quả hỗ trợ thành viên.
   • Use case: Xây dựng chương trình hoạt động, huy động nguồn lực, phát triển cộng đồng.

4. Chính sách gia và nhà hoạch định chính sách phát triển nông thôn

   • Lợi ích: Cơ sở khoa học để thiết kế chính sách phát huy nội lực cộng đồng, nâng cao hiệu quả chương trình NTM.
   • Use case: Xây dựng chính sách tín dụng, hỗ trợ kỹ thuật, phát triển tổ chức xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Vốn xã hội là gì và tại sao nó quan trọng trong xây dựng nông thôn mới?
   Vốn xã hội là mạng lưới quan hệ xã hội, sự tin cậy và hợp tác giữa các cá nhân, tổ chức trong cộng đồng. Nó quan trọng vì giúp huy động nguồn lực nội tại, giảm chi phí giao dịch và tăng hiệu quả hợp tác trong phát triển kinh tế và xây dựng hạ tầng.

2. Các loại vốn xã hội phổ biến ở nông thôn là gì?
   Có hai loại chính: vốn xã hội co cụm trong gia đình, dòng họ; và vốn xã hội vươn ra ngoài qua các tổ chức xã hội tự nguyện. Cả hai đều đóng vai trò bổ trợ trong phát triển cộng đồng.

3. Làm thế nào để đo lường vốn xã hội trong nghiên cứu?
   Thường sử dụng phương pháp định tính như phỏng vấn sâu, phân tích mạng lưới xã hội, kết hợp với các chỉ số định lượng về mức độ tham gia tổ chức, sự tin cậy và hỗ trợ lẫn nhau.

4. VXH có thể có mặt tiêu cực không?
   Có, VXH có thể gây ra sự loại trừ người ngoài, hạn chế sáng tạo cá nhân và duy trì các chuẩn mực đồng nhất quá mức, ảnh hưởng đến sự phát triển đa dạng và đổi mới.

5. Làm thế nào để phát huy vốn xã hội hiệu quả trong xây dựng nông thôn mới?
   Cần tăng cường vai trò các tổ chức xã hội tự nguyện, xây dựng cơ chế tín dụng linh hoạt, đào tạo nâng cao năng lực cộng đồng và khuyến khích mô hình kinh tế tập thể dựa trên VXH.

Kết luận

• Vốn xã hội là nguồn lực quan trọng, góp phần huy động nội lực cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới tại xã Thượng Mỗ.
• VXH co cụm trong gia đình, dòng họ và VXH vươn ra ngoài qua các tổ chức xã hội tự nguyện đều có vai trò thiết yếu trong phát triển cơ sở hạ tầng và kinh tế nông thôn.
• Sự tin cậy và chuẩn mực xã hội là nền tảng duy trì và phát triển VXH, giúp giảm thiểu rủi ro và tăng hiệu quả hợp tác.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm phát huy vai trò VXH, góp phần nâng cao hiệu quả chương trình xây dựng nông thôn mới.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai đào tạo, xây dựng cơ chế tín dụng và tăng cường liên kết tổ chức xã hội trong vòng 1-3 năm tới.

Hành động ngay hôm nay để phát huy sức mạnh vốn xã hội, góp phần xây dựng nông thôn mới bền vững và thịnh vượng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề t i Nông thôn là nơi sinh sống của một bộ phận dân cư chủ yếu làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp. Nước ta hiện nay vẫn là một nước nông nghiệp với hơn 70% dân cư đang sống ở nông thôn. Phát triển nông nghiệp nông thôn đã, đang và sẽ còn có vai trò quan trọng đối với việc ổn định kinh tế xã hội đất nước.

Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng xác định mục tiêu xây dựng nông thôn mới1 là: “Xây dựng nông thôn mới ngày càng giàu đẹp, dân chủ, công bằng, văn minh, có cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất phù hợp, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phát triển ngày càng hiện đại”. Chính vì vậy chiến lược phát triển nông thôn luôn luôn là một trong những ưu tiên trong các chính sách phát triển kinh tế xã hội của Đảng và Nhà nước. Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, bắt đầu được triển khai từ năm 2009 với 11 xã 2 thí điểm là sự tiếp nối những nỗ lực của Đảng và Nhà nước về phát triển nông thôn. Xây dựng nông thôn mới là chương trình phát triển nông thôn toàn diện với nhiều nội dung và bao trùm nhiều lĩnh vực đời sống kinh tế xã hội nông thôn.

Xây dựng nông thôn mới cần nguồn lực đầu tư lớn và chủ yếu được huy động nguồn lực từ cộng đồng dân cư. Được hỗ trợ một phần từ nguồn vốn ngân sách khi thực hiện, nhưng so với các xã điểm, những thay đổi về cơ chế hỗ trợ từ nguồn vốn ngân sách khiến các xã triển khai sau này sẽ nhận được ít hơn hỗ trợ từ ngân sách, do đó việc thực hiện sẽ chủ yếu dựa trên nguồn lực 1 Chương trình xây dựng NTM bao gồm 19 tiêu chí (quy hoạch và thực hiện quy hoạch; giao thông; thủy lợi; điện; trường học; cơ sở vật chất văn hóa; chợ nông thôn; bưu điện; nhà ở dân cư; thu nhập; hộ nghèo; cơ cấu lao động; hình thức tổ chức sản xuất; giáo dục; y tế; văn hóa; môi trường; hệ thống tổ chức chính trị xã hội vững mạnh; an ninh, trật tự xã hội - Trích Quyết định số 800/QD-TTg ngày 04 tháng 6 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ), bao quát trên nhiều mặt của đời sống xã hội. Vùng nông thôn có thêm nguồn lực về cơ sở hạ tầng, vốn, cơ hội đào tạo nghề, tiếp cận khoa học kỹ thuật … phục vụ cho việc nâng cao đời sống của người dân. 2 Chương trình NTM triển khai thí điểm tại 11 xã , với những điều kiện về kinh tế - văn hóa – xã hội khác nhau, qua 2 năm thực hiện Đến nay có 01 xã (Tân Thông Hội – TP.

HCM) hoàn thành 19 tiêu chí; 3 xã (Tam Phước - Quảng Nam; Tân Hội - Lâm Đồng; Mỹ Long Nam - Trà Vinh) đạt 18 tiêu chí; 3 xã (Tân Thịnh - Bắc Giang; Thụy Hương - TP. Hà Nội; Định Hòa - Kiên Giang) đạt 17 tiêu chí: 1 xã (Tân Lập - Bình Phước) đạt 16 tiêu chí; 2 xã ( Hải Đường - Nam Định và Gia Phố - Hà Tĩnh) đạt 14 tiêu chí và xã Thanh Chăn - Điện Biên đạt 10 tiêu chí 5 z huy động từ cộng đồng. Những khó khăn hiện tại của khu vực nông thôn khiến việc triển khai cần phải có những lựa chọn mục tiêu, bước đi phù hợp khi việc thực hiện chương trình, hướng tới hoàn thành là xã nông thôn mới theo các tiêu chí về nông thôn mới. Trong bối cảnh chính sách và thực tiễn nói trên, việc lựa chọn đề tài “Vai trò của vốn xã hội trong xây dựng Nông thôn mới” có ý nghĩa cấp thiết về mặt thực tiễn và lý luận.

Về mặt thực tiễn, nghiên cứu vai trò vốn xã hội trong xây dựng Nông thôn mới sẽ giúp chúng ta sẽ hiểu sâu hơn về các mối quan hệ và các thể chế của địa phương, vai trò của chúng đối với phát triển nông thôn, đặc biệt là xây dựng nông thôn mới. Về mặt lý luận, quá trình xây dựng Nông thôn mới cũng là một “phòng thí nghiệm” cho phép nhận diện lại những nguyên tắc lý luận và nội dung của vấn đề vốn xã hội. Câu hỏi nghiên cứu - Những kiểu VXH nào thực sự nổi bật tại địa bàn nghiên cứu? - Vai trò của VXH đối với xây dựng Nông thôn mới ở địa bàn nghiên cứu như thế nào? 3. Mục đích v nhiệm vụ nghiên cứu 3.

Mục đích nghiên cứu Luận văn nhằm tìm hiểu vai trò của vốn xã hội trong Chương trình xây dựng nông thôn mới tại xã Thượng Mỗ, huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội ở các nội dung về xây dựng cơ sở hạ tầng và phát triển kinh tế nông thôn. Từ đó, đề xuất các giải pháp phù hợp để phát huy vai trò của vốn xã hội trong việc triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới tại địa bàn nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu - Phân tích và làm rõ vai trò của VXH trong xây dựng Nông thôn mới; - Đề xuất một số giải pháp để phát huy hơn nữa vai trò của VXH trong xây dựng Nông thôn mới. Đối tƣợng, khách thể, phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Vai trò của VXH trong việc xây dựng Nông thôn mới - Khách thể nghiên cứu: đại diện hộ gia đình, cán bộ quản lý thôn - xã, đại diện các ban – ngành – đoàn thể, trưởng dòng họ, các tổ chức xã hội tự nguyện … - Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu trường hợp xã Thượng Mỗ, huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội từ khi triển khai thực hiện NTM đến thời điểm nghiên cứu và giới hạn nội dung nghiên cứu vai trò của VXH trong việc hoàn thiện các tiêu chí về cơ sở hạ tầng, trong phát triển kinh tế (tín dụng nông thôn, phát triển sản xuất) của địa bàn nghiên cứu.

+ Thời gian nghiên cứu: 2010 - 2013 5. Giả thuyết nghiên cứu - Vốn xã hội không chỉ tồn tại dưới hình thức các liên kết truyền thống (họ hàng, gia đình …) mà còn cả những hình thức liên kết mới: các tổ chức và đoàn thể tự nguyện … - VXH có thể giữ vai trò năng động và tích cực trong xây dựng Nông thôn mới 6. Phƣơng pháp nghiên cứu Nghiên cứu chủ yếu sử dụng các phương pháp định tính: - Phân tích tài liệu thứ cấp (báo cáo tổng kết của xã, BCTK của Chương trình NTM cấp xã, BCTK của các hội, đoàn thể …). - Phỏng vấn sâu: Tiến hành phỏng vấn sâu 30 trường hợp tại địa bàn nghiên cứu, bao gồm đại diện hộ gia đình, đại diện một số tổ chức/ hội tự nguyện, đại diện dòng họ và chính quyền.

Đặc điểm nhân khẩu của người được phỏng vấn Trong tổng số 30 người được phỏng vấn, có 14 người là nam và 16 người là nữ. Đa số các trường hợp phỏng vấn đều nằm trong độ tuổi lao động, chỉ có 4 người là nằm ngoài độ tuổi lao động. 7 z Những người được lựa chọn phỏng vấn phần lớn có thời gian sinh sống ổn định và lâu dài tại xã Thượng Mỗ. Có 02 trường hợp phỏng vấn là nữ ở địa phương khác lấy chồng về xã thì cũng đã cư trú tại địa bàn từ 18 đến 26 năm.

Do vậy, những người được phỏng vấn đều có sự am hiểu về văn hóa, lối sống của địa phương. Về nghề nghiệp của người trả lời, do mục tiêu của đề tài là tìm hiểu vốn xã hội của người dân trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới nên nghiên cứu đã lựa chọn các trường hợp phỏng vấn mang tính chất đại diện cho các hoạt động nghề nghiệp đang diễn ra trên địa bàn nghiên cứu. Trong đó, số người hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp chiếm tỷ lệ cao, bên cạnh đó là những trường hợp làm công chức, viên chức Nhà nước và hoạt động sản xuất, buôn bán nhỏ (Bảng 1). Bảng 1: Nghề nghiệp của ngƣời trả lời Nghề nghiệp Trƣờng hợp Công chức, viên chức 6 Buôn bán, sản xuất nhỏ 6 Nông dân 18 Tổng số 30 - Các dữ liệu thu thập được sẽ được tổng hợp, nhập, xử lý bằng phần mềm chuyên dụng trong khoa học xã hội là NVIVO 8.0 theo quy trình sau: nhập dữ liệu (là nội dung phỏng vấn sâu các trường hợp nghiên cứu) vào chương trình NVIVO; tạo các trường hợp để tập hợp các dữ liệu vào một nhóm và tạo các giá trị liên quan; xây dựng khung phân tích các thông tin thu được từ thực địa, gắn với khung phân tích vấn đề của đề tài; tạo các và mã hóa thông tin; xem lại các thông tin đã được mã hóa và biểu diễn các mối quan hệ từ thông tin được mã hóa.

Khung phân tích Điều kiện Kinh tế - xã hội Chương trình xây dựng nông thôn mới Vai trò của Vốn xã hội trong xây dựng nông thôn mới Xây dựng Phát Cung cấp hạ tầng triển sản tín dụng nông thôn xuất nông thôn 9 z PHẦN 2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Bối cảnh thực hiện Chƣơng trình MTQG về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011 – 2020 ở Việt Nam Chương trình nông thôn mới được Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn và Ban Kinh tế Trung ương Đảng khởi xướng vào năm 2001 3 với ban đầu là 12 xã được lựa chọn làm điểm. Sau gần 10 năm thử nghiệm, từ một Chương trình cấp bộ nay đã phát triển thành một chương trình của Chính phủ 4. Để cụ thể hóa quá trình thực hiện chương trình, chính phủ đã ban hành bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới theo quyết định 491 ngày 16/4/2009 và quyết định 800 ngày 4/6/2010 của Thủ tướng chính phủ phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020.

Hội nghị lần thứ 7 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa X cũng đã ra Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05-8-2008 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Ở nghị quyết này, vấn đề phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân lần đầu tiên được đề cập một cách cơ bản và toàn diện, hướng tới phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hướng hiện đại, hiệu quả, bền vững. Để có cơ sở thực tiễn trước khi triển khai trên diện rộng, Ban Bí thư TW Đảng (Khóa X) đã quyết định thành lập Ban Chỉ đạo thí điểm chương trình xây dựng nông thôn mới.