CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.1) Lý luận chung về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm 1. Chi phí sản xuất và phân loại chi phí sản xuất 1. Khái niệm, bản chất chi phí sản xuất Để tiến hành sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp phải có 3 yếu tố cơ bản đó là: Tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động. Sự tham gia của các yếu tố này vào quá trình sản xuất có sự khác nhau dẫn đến sự hình thành của các hao phí tương ứng: Hao phí về khấu hao tư liệu lao động và đối tượng lao động hình thành nên hao phí lao động vật hóa, hao phí về tiền lương phải trả cho người lao động và những khoản hao phí khác hình thành nên hao phí lao động sống.
Như vậy: Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã chi ra để tiến hành hoạt động sản xuất, chế tạo sản phẩm hay thực hiện lao vụ dịch vụ trong một thời kỳ nhất định. Thực chất chi phí sản xuất ở các doanh nghiệp là quá trình chuyển dịch vốn của doanh nghiệp vào đối tượng tính giá nhất định, nó là vốn của doanh nghiệp liên quan đến việc sản xuất chế tạo sản phẩm. Cần có sự phân biệt giữa chi phí và chi tiêu: Chi phí là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, được xác định trong một thời kỳ nhất định. Còn chi tiêu là sự chi ra, sự giảm đi thuần túy tài sản của doanh nghiệp, bất kể nó được dùng vào việc gì và dùng như thế nào.
Do đó, chi tiêu là cơ sở phát sinh của chi phí không có chi tiêu thì không có chi phí. Về mặt giá trị, tổng chi tiêu trong kỳ đã bao gồm chi phí sản xuất trong đó tổng số chi tiêu trong kỳ của doanh nghiệp bao gồm chi tiêu cho quá trình cung cấp ( chi mua sắm vật tư, hàng hóa….), chi tiêu cho quá trình sản xuất kinh doanh (chi cho sản xuất, chế tạo sản phẩm, công tác quản lý…) và chi tiêu cho quá trình tiêu thụ SV. Phùng Thị Xinh 3 Lớp:CQ 48/21.19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp (chi vận chuyển, bốc dỡ, quảng cáo…) còn tổng số chi phí trong kỳ của doanh nghiệp bao gồm toàn bộ giá trị tài sản hao phí hoặc tiêu dùng trong kỳ cho quá trình sản xuất kinh doanh tính vào kỳ này. Về mặt thời gian, có những khoản chi tiêu kỳ này nhưng chưa được tính vào chi phí (chi mua nguyên vật liệu về nhập kho nhưng chưa sử dụng) và có những khoản tính vào chi phí này nhưng thực tế chưa chi tiêu (chi phí trích trước).
Sự khác nhau của đặc điểm, tính chất vận động và phương thức chuyển dịch giá trị của từng loại tài sản vào quá trình sản xuất và yêu cầu hạch toán đã dẫn đến sự khác biệt giữa chi phí và chi tiêu. Phân loại chi phí sản xuất Chi phí sản xuất được chia thành nhiều loại, theo nhiều tiêu thức khác nahu, phù hợp với từng mục đích sử dụng, xem xét các cách phân loại chi phí sản xuất để sử dụng chúng trong quyết định quản lý. Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung, tính chất kinh tế Theo cách phân loại này, căn cứ vào tính chất, nội dung kinh tế của các chi phí giống nhau được xếp vào một yếu tố, không phân biệt chi phí đó phát sinh ở lĩnh vực nào, ở đâu và mục đích, tác dụng của chi phí đó như thế nào. Toàn bộ chi phí sản sản xuất trong kỳ doanh nghiệp được chia làm 5 yếu tố sau: Chi phí nguyên vật liệu: Bao gồm toàn bộ chi phí về các đối tượng lao động như nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu, phụ tùng thay thế, vật liệu thiết bị xây dựng cơ bản khác.
Chi phí nhân công: Bao gồm toàn bộ tiền lương, các khoản trích theo lương của công nhân và nhân viên thực hiện hoạt động sản xuất trong doanh nghiệp. Chi phí khấu hao tài sản cố định: Là toàn bộ số trích khấu hao tài sản cố định trong kỳ sử dụng cho sản xuất của doanh nghiệp. Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là chi phí mua ngoài dịch vụ sử dụng cho hoạt động sản xuất trong kỳ. Chi phí bằng tiền khác: Là các chi phí sản xuất khác ngoài bốn yếu tố chi phí đã kể trên.
Phùng Thị Xinh 4 Lớp:CQ 48/21.19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp Phân loại chi phí theo phương pháp này có tác dụng rất lớn trong quản lý chi phí sản xuất, nó cho biết kết cấu, tỷ trọng trong từng yếu tố chi phí là cơ sở để lập và phân tích tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất theo yếu tố, các cân đối về lao động, vật tư, tiền vốn trong doanh nghiệp, từng ngành, địa phương, và cả nước. Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích, công dụng của chi phí Theo cách phân loại này, toàn bộ chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ được chia thành các khoản mục sau: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Là toàn bộ chi phí về nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu sử dụng trực tiếp vào việc sản xuất sản phẩm, cung cấp lao vụ dịch vụ (không tính vào mục này những chi phí, nguyên vật liệu sử dụng vào mục đích sản xuất chung và những hoạt động ngoài sản xuất). Chi phí nhân công trực tiếp: Là toàn bộ chi phí về tiền lương, các khoản có tính chất lương, các khoản trích theo lương của công nhân trực tiếp sản xuất Chi phí sản xuất chung: Là những chi phí dùng cho việc quản lý và phục vụ sản xuất chung ở bộ phận sản xuất và các chi phí khác ngoài hai khoản mục chi phí trực tiếp đã kể trên Cách phân loại này có tác dụng là cơ sở để tập hợp chi phí, tính giá thành sản phẩm theo khoản mục, là căn cứ để xây dựng và phân tích tình hình thực hiện kế hoạch giá thành và định mức chi phí cho kỳ sau. Phân loại chi phí sản xuất theo mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và khối lượng hoạt động chi phí sản xuất bao gồm: Biến phí: Là chi phí sản xuất có sự thay đổi về tổng số khi khối lượng hoạt động thay đổi.
Định phí: Là những chi phí sản xuất có tổng số ít thay đổi khi khối lượng hoạt động thay đổi. Việc phân loại chi phí này có ý nghĩa quan trọng trong việc thiết kế, xây dựng mô hình chi phí trong mối quan hệ chi phí – khối lượng – Lợi nhuận, xác định điểm hòa vốn và các quyết định quan trọng khác trong quá trình sản xuất kinh doanh. Căn cứ vào khả năng quy nạp chi phí vào các đối tượng kế toán chi phí SV. Phùng Thị Xinh 5 Lớp:CQ 48/21.19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp Theo cách phân loại này chi phí sản xuất kinh doanh được chia thành chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp Chi phí trực tiếp: là những chi phí liên quan trực tiếp đến từng đối tượng tập hợp chi phí, chúng có thể được quy nạp trực tiếp cho từng đối tượng chịu chi phí.
Chi phí gián tiếp: là các chi phí có liên quan đến nhiều đối tượng kế toán tập hợp chi phí khác nhau nên không thể quy nạp trực tiếp cho từng đối tượng tập hợp chi phí được, mà phải tập hợp theo từng nơi phát sinh chi phí khi chúng phát sinh, sau đó quy nạp cho từng đối tượng theo phương pháp phân bổ gián tiếp. Giá thành sản phẩm và phân loại giá thành sản phẩm 1. Khái niệm, bản chất giá thành sản phẩm Giá thành sản phẩm là biểu hiện bằng tiền toàn bộ những hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí khác được tính trên một khối lượng sản phẩm lao vụ, dịch vụ hoàn thành nhất định. Giá thành sản phẩm luôn chứa trong nó hai mặt khác nhau vốn có là chi phí sản xuất đã bỏ ra và lượng giá trị sử dụng thu được cấu thành trong khối lượng sản phẩm, lao vụ đã hoàn thành.
Như vậy, bản chất của giá thành sản phẩm là sự chuyển giá trị của các yếu tố chi phí vào những sản phẩm, lao vụ nhất định đã hoàn thành. Giá thành sản phẩm là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh kết quả của việc sử dụng tài sản, vật tư, lao động, và tiền vốn trong quá trình sản xuất cũng như tính đúng đắn của các giải pháp tổ chức kinh tế, kỹ thuật và công nghệ doanh nghiệp đã sử dụng nhằm nâng cao năng suất lao động, hạ thấp chi phí và tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp, nó còn là căn cứ quan trọng để tính giá bán và xác định hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Phân loại giá thành sản phẩm a. Phân loại giá thành theo thời gian và cơ sở số liệu tính giá thành sản phẩm: Giá thành kế hoạch: Là chi phí sản phẩm được tính toán trên cơ sở chi phí sản xuất kế hoạch, sản lượng kế hoạch và được tính trước khi bắt đầu quá trình sản xuất, chế tạo sản phẩm do bộ phận kế hoạch của doanh nghiệp thực hiện.
Phùng Thị Xinh 6 Lớp:CQ 48/21.19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp Giá thành kế hoạch sản phẩm được xem là mục tiêu phấn đấu của doanh nghiệp để tiết kiệm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm, tăng doanh thu, lợi nhuận cho doanh nghiệp. Giá thành định mức: Là giá thành sản phẩm được tính toán trên cơ sở các định mức chi phí hiện hành và chỉ tính cho đơn vị sản phẩm. Giá thành định mức được tính trước khi sản xuất, chế tạo sản phẩm. Giá thành định mức là thước đo việc sử dụng hợp lý tiết kiệm các nguồn lực của doanh nghiệp trong từng thời kỳ nhất định.
Giá thành thực tế: Là giá thành sản phẩm được tính trên cơ sở số liệu chi phí sản xuất thực tế phát sinh và tập hợp được trong kỳ và sản lượng sản phẩm thực tế đã sản xuất trong kỳ.