Chương 1: Cơ sở lý thuyết về kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp 1. Hoạt động sản xuất và chi phí sản xuất 1. Hoạt động sản xuất sản phẩm Bất kỳ một doanh nghiệp nào, để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh dều phải có đủ ba yếu tố cơ bản đó là: tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động. Quá trình sản xuất là quá trình kết hợp ba yếu tố đó để tạo ra các loại sản phẩm lao vụ và dịch vụ.
Sự tiêu hao các yếu tố này trong quá trình sản xuất kinh doanh đã tạo ra các chi phí tương ứng, đó là các chi phí về tư liệu lao động, chi phí về đối tượng lao động và chi phí về lao động sống. Theo quan niệm phổ biến trên thế giới thì sản xuất được hiểu là một quá trình tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ. Sản phẩm của quá trình sản xuất bao gồm hai loại chính. Thứ nhất, sản phẩm hữu hình là kết quả của quá trình sản xuất thỏa mãn nhu cầu của con người và tồn tại duưới dạng vật thể.
Thứ hai, sản phẩm vô hình là kết quả của quá trình sản xuất thỏa mãn nhu cầu của con người nhưng không tồn tại dưới dạng vật thể (thường gọi là dịch vụ). “Như vậy, về thực chất, sản xuất chính là quá trình chuyển hóa các yếu tố đầu vào, biến chúng thành các đầu ra dưới dạng sản phẩm hoặc dịch vụ. Quá trình này được thể hiện qua sơ đồ sau” (123doc.1: Quá trình hoạt động sản xuất sản phẩm Các yếu tố đầu vào Quá trình sản xuất Kết quả đầu ra Thông qua quá - Đất đai - Sản phẩm hữu trình sản xuất các - Lao động hình: ti vi, tủ lạnh, doanh nghiệp - Vốn máy móc thiết chuyển hóa các - Trang thiết bị bị… yếu tố đầu vào - Nguyên nhiên vật - dịch vụ: bữa thành kết quả đầu tiệc. chăm sóc sức liệu ra khẻ… - Tiến bộ khoa học - Nghệ thuật quản trị 1.
Khái niệm và phân loại chi phí sản xuất “Chi phí sản xuất là toàn bộ các khoản chi phí mà doanh nghiệp phải bỏ ra để thực hiện quá trình sản xuất và đạt được mục đích là tạo ra sản phẩm” (GS. NGND Ngô Thế Chi & TS. Trương Thị Thủy, 2010) Chi phí sản xuất được phân thành các loại tùy theo bản chất và mục đích. Phân loại chi phí theo nội dung kinh tế Theo cách phân loại này, các chi phí có cùng nội dung và tính chất kinh tế được xếp vào một loại gọi là yếu tố chi phí, và không phân biệt chi phí đó phát sinh ở đâu và có tác dụng như thế nào.
Cách phân loại này còn được gọi là phân loại chi phí theo yếu tố. SVTH: Phan Thị Quỳnh Trang 9 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP GVHD: PGS TS Nguyễn Công Phương Số lượng các yếu tố chi phí sản xuất được phân chia trong từng doanh nghiệp phụ thuộc vào đặc điểm quá trình sản xuất kinh doanh, đặc điểm sản phẩm sản xuất ra, đặc điểm yêu cầu quản lý và trình độ quản lý của doanh nghiệp, nó còn phụ thuộc vào đặc điểm của từng thời kỳ và quy định cụ thể của từng quốc gia… theo chế độ kế toán hiện hành tại Việt Nam khi quản lý và hạch toán chi phí sản xuất các doanh nghiệp phải theo dõi được chi phí theo năm yếu tố sau: - Chi phí nguyên liệu, vật liệu: bao gồm toàn bộ giá trị các loại nguyên liệu, nhiên liệu, phụ tùng thay thế, vật liệu thiết bị xây dựng cơ bản, dụng cụ … mà doanh nghiệp đã thực sự sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ. - Chi phí nhân công: là toàn bộ số tiền lương, tiền công phải trả cho toàn bộ công nhân viên chức; các khoản trích bảo hiểm xã hội, bảo hểm y tế, kinh phí công đoàn theo tỷ lệ quy định trên tổng số tiền lương và phụ cấp lương phải trả cho toàn bộ công nhân viên chức. - Chi phí khấu hao tài sản cố định: tổng số khấu hao phải trích trong kỳ của tất cả tài sản cố định được sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ kế toán.
- Chi phí dịch vụ mua ngoài: bao gồm các chi phí gắn liền với các dịch vụ mua từ bên ngoài cung cấp cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp như chi phí điện nước, phương tiện, quảng cáo… - Chi phí khác bằng tiền: bao gồm tất cả các chi phí sản xuất kinh doanh khác bằng tiên chưa phản ánh ở các yếu tố trên mà doanh nghiệp thường phải thanh toán trực tiếp trong kỳ kế toán. Phân loại chi phí theo chức năng Phương pháp này căn cứ vào công dụng kinh tế của chi phí để phân loại, những chi phí có cùng công dụng kinh tế được sắp xếp vào cùng một khoản mục chi phí, bất kể chi phí đó có nội dung kinh tế như thế nào. Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất kinh doanh chia thành các khoản mục chi phí: - Chi phí sản xuất: bao gồm ba khoản mục là chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp; chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung. + Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: bao gồm các loại nguyên liệu và vật liệu xuất dùng trực tiếp cho việc sản xuất.
Trong đó, nguyên vật liệu chính dùng để cấu tạo nên thực thể chính của sản phẩm và các loại nguyên vật liệu phụ khác có công dụng kết hợp với nguyên vật liệu chính để tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh. + Chi phí nhân công trực tiếp: bao gồm tiền lương phải trả cho bộ phận công nhân trực tiếp sản xuất sản phẩm và các khoản trích theo lương của họ được tính vào chi phí. + Chi phí sản xuất chung: là các khoản chi phí phát sinh trong các phân xưởng để phục vụ hoặc quản lý quá trình sản xuất sản phẩm như chi phí tiền lương và các khoản trích theo lương của nhân viên quản lý phân xưởng, chi phí khấu hao, sửa chữa và bảo trì máy móc, thiết bị ;… 1. Tập hợp chi phí sản xuất 1.
Đối tượng và phương pháp tập hợp chi phí sản xuất SVTH: Phan Thị Quỳnh Trang 10 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP GVHD: PGS TS Nguyễn Công Phương Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất chính là phạm vi giới hạn để tập hợp các chi phí sản xuất, có thể là nơi phát sinh chi phí (phân xưởng, bộ phận sản xuất, giai đoạn công nghệ,.) hoặc có thể là đối tượng chịu chi phí (sản phẩm, đơn đặt hàng). Tùy theo cơ cấu tổ chức sản xuất, đặc điểm quy trình công nghệ sản xuất mà đối tượng kế toán chi phí sản xuất có thể là: - Theo đơn đặt hàng (đối với quy trình sản xuất hàng loạt nhưng số lượng sản phẩm tạo nên tương đối nhỏ). - Theo nhóm sản phẩm hoặc toàn bộ sản phẩm (đối với quy trình sản xuất hàng loạt, đơn giản, số lượng sản phẩm tạo nên tương đối lớn). - Từng sản phẩm, từng đơn đặt hàng (đối với quy trình sản xuất đơn chiếc).
Phương pháp tập hợp chi phí sản xuất. - Tập hợp chi phí sản xuất theo đối tượng Là phương pháp mà theo đó chỉ có các chi phí sản xuất biến đổi liên quan đến sản xuất sản phẩm tại phân xưởng, nơi sản xuất đươc tính vào giá thành sản phẩm hoàn thành. Phần chi phí sản xuất chung cố định không được tính vào giá thành sản phẩm hoàn thành. Như vậy, giá thành sản phẩm hoàn thành gồm ba loại: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và biến phí sản xuất chung.
Do vậy, chi phí sản xuất khi phát sinh cần phân loại theo cách ứng xử chi phí. Các chi phí sản xuất biến đổi sẽ được tập hợp theo từng đối tượng tập hợp chi phí. Phần định phí sản xuất chung sẽ được tập hợp riêng để phục vụ các yêu cầu khác trong kế toán quản trị. Trong trường hợp không thể phân loại ngay biến phí và định phí (như trường hợp chi phí hỗn hợp) thì chi phí sẽ theo dõi riêng đến cuối kỳ kế toán phân tách thành biến phí và định phí.
- Tập hợp chi phí sản xuất theo quy trình Là phương pháp mà toàn bộ chi phí liên quan đến quá trình sản xuất sản phẩm tại phân xưởng, tại nơi sản xuất được tính vào giá thành của sản phẩm hoàn thành. Vì vậy, giá thành của sản phẩm tạo ra từ quá trình sản xuất phải dựa trên toàn bộ các chi phí sản xuất ra sản phẩm đó. Theo phương pháp này giá thành sản phẩm hoàn thành bao gồm ba lợi chi phí: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chí phí sản xuất chung. Phản ánh tập hợp chi phí sản xuất a.
Tập hợp chi phí nguyên vật liệu trực tiếp Nội dung chi phí: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp là những chi phí phát sinh có liên quan tới nguyên vật liệu, nhiên liệu… được sử dụng để trực tiếp sản xuất, chế tạo sản phẩm hoặc thực hiện lao vụ, dịch vụ. Để hạch toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, kế toán sử dụng tài khoản “chi phí nguyên vật liệu trực tiếp” (TK 621) để phản ánh. Tài khoản này được mở chi tiết cho từng đối tượng có liên quan và không có số dư cuối kỳ vì được kết chuyển vào các đối tượng thích hợp. Sơ đồ tập hợp chi phí nguyên vật liệu trực tiếp SVTH: Phan Thị Quỳnh Trang 11 LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP GVHD: PGS TS Nguyễn Công Phương Sơ đồ 1.2: Sơ đồ tập hợp chi phí nguyên vật liệu trực tiếp TK 111, 112, 331 TK 621 TK 152 Mua vật liệu không nhập kho Vật liệu sử dụng không hết xuất trực tiếp cho sản xuất nhập kho lại TK 133 Thuế GTGT TK 154 (nếu có) Kết chuyển chi phí TK 152 Nguyên vật liệu trực tiếp Xuất kho VL Trực tiếp cho SX b.
Tập hợp chi phí nhân công trực tiếp Nội dung chi phí nhân công trực tiếp “Chi phí nhân công trực tiếp là những khoản chi phí mà doanh nghiệp phải trả cho công nhân trực tiếp sản xuất sản phẩm hoặc trực tiếp thực hiện các dịch vụ, lao vụ của doanh nghiệp, bao gồm: tiền lương và các khoản trích theo lương phải trả công nhân trực tiếp sản xuất” (GS. NGND Ngô Thế Chi & TS. Trương Thị Thủy, 2010) Tài khoản sử dụng để tập hợp chi phí này là tài khoản “chi phí nhân công trực tiếp” (TK 622) .
