Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XUẤT KHẨU VÀ THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU HÀNG DỆT MAY 1. Tổng quan về xuất khẩu 1. Khái niệm Xuất khẩu là một phạm trù kinh tế phản ánh hoạt động trao đổi, bán hàng hóa của một quốc gia với phần còn lại của thế giới, hoặc có thể hiểu một cách đơn giản: xuất khẩu là những hoạt động cụ thể trong trao đổi, bán hàng hóa của các chủ thể kinh tế trong nước với các đối tác nước ngoài. Khi sản xuất hàng hóa phát triển kéo theo hoạt động trao đổi hàng hóa sẽ mở rộng phạm vi ra ngoài biên giới một quốc gia và quá trình đó mang lại lợi ích cho các chủ thể tham gia.
Đỗ Đức Bình - TS. Nguyễn Thường Lạng giáo trình Kinh Tế Quốc Tế, Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân xuất khẩu được định nghĩa như sau: Xuất khẩu là hình thức xâm nhập nước ngoài ít rủi ro và chi phí thấp nhất. Với các nước có trình độ kinh tế thấp hơn các nước đang phát triển thì xuất khẩu đóng vai trò rất lớn đối với nền kinh tế và các doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu. Trong tính toán tổng cầu, xuất khẩu được coi là nhu cầu từ bên ngoài (ngoại nhu).
Mức độ phụ thuộc của một nền kinh tế vào xuất khẩu được đo bằng tỷ lệ giữa giá trị nhập khẩu và tổng thu nhập quốc dân. Đối với những nền kinh tế mà cầu nội địa yếu, thì xuất khẩu có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế. Chính vì thế, nhiều nước đang phát triển theo đuổi chiến lược công nghiệp hóa hướng vào xuất khẩu. Theo khoản 1, điều 28, bộ Luật Thương Mại năm 2005 khái niệm xuất khẩu được nêu cụ thể như sau: "Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật." Khóa luận lựa chọn sử dụng khái niệm xuất khẩu hàng hóa theo luật thương mại năm 2005.
Đặc điểm Đặc điểm về xuất khẩu bao gồm những nội dung sau: Thứ nhất, khách hàng trong hoạt động xuất khẩu là người nước ngoài. Khi muốn phục vụ khách hàng, nhà xuất khẩu không thể áp dụng các biện pháp giống hoàn toàn như khách hàng trong nước. Giữa hai loại khách hàng này có nhiều điểm khác biệt về 3 Luan van ngôn ngữ, lối sống, mức sống và phong tục tập quán… Điều này dẫn đến những khác biệt trong nhu cầu và cách thức thỏa mãn nhu cầu. Nhà sản xuất cần phải nghiên cứu sâu hơn để tìm hiểu nhu cầu của khách hàng nước ngoài từ đó đưa ra những hàng hóa phù hợp.
Thứ Hai, thị trường kinh doanh xuất khẩu thường phức tạp và khó tiếp cận hơn so với thị trường kinh doanh trong nước. Thị trường xuất khẩu vượt ra ngoài phạm vi biên giới của một quốc gia, nên về mặt địa lý thì nó ở cách xa hơn, phức tạp hơn và có nhiều nhân tố ràng buộc hơn. Thứ ba, hình thức mua bán trong hoạt động xuất khẩu thường là mua bán qua hợp đồng xuất khẩu với khối lượng mua lớn. Thứ tư, các nghiệp vụ liên quan đến hoạt động xuất khẩu như thanh toán, vận chuyển, ký kết hợp đồng.
đều phức tạp và chứa nhiều rủi ro. Nhìn chung, hoạt động xuất khẩu là sự mở rộng quan hệ buôn bán trong nước ra nước ngoài. Hoạt động xuất khẩu có thể đem lại kết quả cao hơn hoạt động kinh doanh trong nước nhưng cũng chứa đựng nhiều rủi ro hơn. Đối với nền kinh tế Quốc dân Xuất khẩu là một nội dung chính của hoạt động ngoại thương và là hoạt động đầu tiên trong thương mại quốc tế, xuất khẩu có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế của mỗi quốc gia cũng như trên toàn thế giới.
Nó là một trong những nhân tố cơ bản để thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển kinh tế: a, Xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu, phục vụ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước Với các Quốc gia đang phát triển, bước đi thích hợp nhất là công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước để khắc phục tình trạng nghèo nàn, lạc hậu và chậm phát triển. Tuy nhiên, quá trình công nghiệp hóa phải có một lượng vốn lớn để nhập khẩu công nghệ thiết bị tiên tiến. Để có vốn nhập khẩu có thể sử dụng nguồn vốn huy động chính như sau: - Đầu tư nước ngoài, vay nợ các nguồn vốn viện trợ. - Thu từ các hoạt động du lịch, dịch vụ thu ngoại tệ trong nước.
- Thu từ hoạt động xuất khẩu. 4 Luan van Tầm quan trọng của vốn đầu tư nước ngoài không thể phủ nhận được, nhưng việc huy động chúng không phải dễ dàng. Khi sử dụng nguồn vốn này, các nước đi vay phải chịu thiệt thòi, phải chịu một số điều kiện bất lợi và sẽ phải trả sau này. Do vậy, xuất khẩu là một hoạt động tạo nguồn vốn rất quan trọng.
Xuất khẩu tạo tiền đề cho nhập khẩu, nó quyết định đến quy mô tốc độ tăng trưởng của hoạt động nhập khẩu. Ở một số nước, một trong những nguyên nhân chủ yếu của tình trạng kém phát triển là do thiếu tiềm năng về vốn. Do đó nguồn vốn bên ngoài là chủ yếu, mọi cơ hội đầu tư vay nợ và viện trợ nước ngoài chỉ thuận lợi khi chủ đầu tư và người cho vay thấy được khả năng sản xuất và xuất khẩu, đây là nguồn vốn duy nhất để trả nợ trở thành hiện thực. b, Xuất khẩu thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển Dưới tác động của xuất khẩu, cơ cấu sản xuất và tiêu dùng của thế giới đã và đang thay đổi mạnh mẽ.
Xuất khẩu làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế của các quốc gia từ nông nghiệp chuyển sang công nghiệp và dịch vụ. Có hai cách nhìn nhận về tác động của xuất khẩu đối với sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế: - Chỉ xuất khẩu những sản phẩm thừa so với nhu cầu tiêu dùng nội địa. Trong trường hợp nền kinh tế còn lạc hậu và chậm phát triển, sản xuất về cơ bản chưa đủ tiêu dùng chỉ thụ động ở sự dư thừa của sản xuất thì xuất khẩu bó hẹp trong phạm vi nhỏ và tăng trưởng chậm. Do đó các ngành sản xuất không có cơ hội phát triển.
- Coi thị trường thế giới để tổ chức sản xuất và xuất khẩu. Quan điểm này tác động tích cực đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy xuất khẩu. Nó thể hiện ở: + Xuất khẩu tạo tiền đề để cho các ngành có cơ hội phát triển. Điều này có thể thông qua ví dụ như sau: khi phát triển ngành dệt may xuất khẩu, các ngành khác như bông, kéo sợi nhuộm tẩy sẽ có điều kiện phát triển.
+ Xuất khẩu tạo điều kiện mở rộng thị trường sản phẩm, góp phần ổn định sản xuất, tạo lợi thế phát triển quy mô. + Xuất khẩu tạo điều kiện mở rộng khả năng cung cấp đầu vào cho sản xuất, mở rộng thị trường tiêu dùng của một quốc gia. Cho phép một quốc gia có thể tiêu dùng tất cả các mặt hàng với số lượng lớn hơn nhiều lần giới hạn khả năng sản xuất của một quốc gia, thậm chí cả những mặt hàng mà quốc gia đó không có khả năng sản xuất được. + Xuất khẩu góp phần thúc đẩy chuyên môn hóa, tăng cường sản xuất hiệu quả cho từng Quốc gia.
Xuất khẩu cho phép chuyên môn hóa sản xuất và phát triển. Trong 5 Luan van nền kinh tế hiện đại mang tính toàn cầu hóa như ngày nay, mỗi loại sản phẩm nghiên cứu thử nghiệm ở đất đất nước thứ nhất, chế tạo ở nước thứ hai, lắp đặt ở nước thứ ba, tiêu thụ ở nước thứ tư và thanh toán ở nước thứ năm. Như vậy, hàng hóa sản xuất ra ở mỗi quốc gia và tiêu thụ ở một quốc gia ra khác cho thấy sự tác động ngược trở lại của chuyên môn hóa với xuất khẩu. Với đặc điểm quan trọng là tiền tệ sử dụng làm phương thức thanh toán xuất khẩu góp phần làm tăng dự trữ ngoại tệ của một quốc gia.
Đặc biệt với các nước đang phát triển, đồng tiền không có khả năng chuyển đổi, ngoại tệ có được nhờ xuất khẩu khẩu đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa về cung cấp ngoại tệ ổn định sản xuất. Qua đó góp phần vào tăng trưởng và phát triển kinh tế c, Xuất khẩu có tác động tích cực đến việc giải quyết công ăn việc làm giúp nâng cao đời sống nhân dân và góp phần cải thiện cán cân thanh toán quốc tế Sản xuất hàng xuất khẩu thu hút hàng triệu lao động tạo việc làm và có thu nhập đáng kể cho người lao động. Đối với Việt Nam hiện nay còn rất nhiều người thất nghiệp do dân số quá đông nên số lao động còn dư thừa nhiều, vậy nên xuất khẩu phát triển thuận lợi sẽ làm giảm đáng kể số lao động dư thừa này và tạo được công việc làm thiết thực cho người lao động. Xuất khẩu còn tạo ra nguồn vốn để nhập khẩu, vật phẩm tiêu dùng thiết yếu phục vụ đời sống và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của mỗi cá nhân ngày một phong phú hơn.
Những người lao động nhờ có thu nhập cao mà cải thiện nâng cao đời sống của mình. Đồng thời xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ sẽ thu được nhiều ngoại tệ về cho đất nước, thu hẹp dần khoảng cách thu và chi, giảm thâm hụt cán cân thanh toán quốc tế. Giảm thâm hụt cán cân thương mại có thể tăng xuất khẩu cả về mặt lượng lẫn mặt chất sẽ làm tăng lượng ngoại tệ nhập vào trong quỹ dự trữ ngoại tệ quốc gia. d, Xuất khẩu là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy sự phát triển các mối quan hệ kinh tế đối ngoại Xuất khẩu và các mối quan hệ kinh tế đối ngoại, ngoại giao có tác động qua lại phụ thuộc lẫn nhau.
Hoạt động xuất khẩu là cơ sở, tiền đề vững chắc để xây dựng các mối quan hệ kinh tế đối ngoại sau này. Từ đó kéo theo các mối quan hệ khác phát triển như: du lịch quốc tế, bảo hiểm quốc tế, tín dụng quốc tế… Sự phát triển của các ngành này lại tác động ngược trở lại hoạt động xuất khẩu làm cơ sở hạ tầng cho hoạt động xuất khẩu phát triển. 6 Luan van Xuất khẩu sẽ dẫn tới những sự thay đổi trong sinh hoạt tiêu dùng hàng hóa của nền kinh tế bằng hai cách: - Cho phép khối lượng hàng tiêu dùng nhiều hơn số hàng hóa được sản xuất ra.