Luận Văn Thạc Sĩ Về Chế Độ Tử Tuất Trong Luật Bảo Hiểm Xã Hội Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls chế độ tử tuất trong luật bảo hiểm xã hội ở việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hải Yến
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Văn Bính
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Chế Độ Tử Tuất Trong Luật Bảo Hiểm Xã Hội ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CHẾ ĐỘ TỬ TUẤT
• 1.1. Khái niệm bảo hiểm xã hội và chế độ tử tuất
• 1.2. Khái niệm bảo hiểm xã hội
• 1.3. Khái niệm chế độ tử tuất
• 1.4. Đặc điểm của chế độ tử tuất
• 1.5. Nguyên tắc điều chỉnh của pháp luật đối với chế độ tử tuất
• 1.6. Chế độ tử tuất trong pháp luật quốc tế và pháp luật ở một số quốc gia trên thế giới
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHẾ ĐỘ TỬ TUẤT VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN Ở VIỆT NAM
• 2.1. Lược sử quá trình hình thành chế độ tử tuất trong luật bảo hiểm xã hội Việt Nam
• 2.2. Giai đoạn từ 1945 đến năm 1961
• 2.3. Giai đoạn 1961 đến 1995
• 2.4. Giai đoạn 1995 đến nay
• 2.5. Thực trạng quy định chế độ tử tuất trong pháp luật bảo hiểm xã hội Việt Nam
• 2.6. Chế độ tử tuất trong loại hình bảo hiểm xã hội bắt buộc
• 2.7. Chế độ tử tuất trong loại hình bảo hiểm xã hội tự nguyện
• 2.8. Thực trạng thực hiện chế độ tử tuất ở Việt Nam
• 2.9. Thực trạng thực hiện chế độ tử tuất trong loại hình bảo hiểm xã hội bắt buộc
• 2.10. Thực trạng thực hiện chế độ tử tuất thuộc loại hình bảo hiểm xã hội tự nguyện
• 2.11. Một số nhận xét thực trạng chế độ tử tuất ở Việt Nam
• 2.12. Những mặt đã làm được
• 2.13. Hạn chế, bất cập còn tồn tại và nguyên nhân
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHẾ ĐỘ TỬ TUẤT
• 3.1. Những yêu cầu đặt ra đối với việc nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ tử tuất
• 3.2. Một số kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ tử tuất
• 3.3. Hoàn thiện quy định pháp luật về chế độ tử tuất
• 3.4. Một số giải pháp, kiến nghị đảm bảo và nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ tử tuất
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chế Độ Tử Tuất Trong Luật Bảo Hiểm Xã Hội

Chế độ tử tuất là một phần quan trọng trong hệ thống bảo hiểm xã hội tại Việt Nam. Đây là chế độ hỗ trợ tài chính cho gia đình của người tham gia bảo hiểm xã hội khi họ qua đời. Chế độ này không chỉ thể hiện sự quan tâm của nhà nước đối với người lao động mà còn góp phần đảm bảo an sinh xã hội cho các gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, chế độ tử tuất được quy định rõ ràng với nhiều điều khoản nhằm bảo vệ quyền lợi của người thụ hưởng.

1.1. Khái Niệm và Đặc Điểm Của Chế Độ Tử Tuất

Chế độ tử tuất được định nghĩa là khoản trợ cấp dành cho gia đình người tham gia bảo hiểm xã hội đã mất. Đặc điểm nổi bật của chế độ này là tính chất hỗ trợ tài chính, giúp gia đình người quá cố trang trải chi phí mai táng và duy trì cuộc sống. Theo số liệu từ Bảo hiểm xã hội Việt Nam, hàng năm có hàng chục ngàn người thụ hưởng chế độ này.

1.2. Nguyên Tắc Điều Chỉnh Của Pháp Luật Đối Với Chế Độ Tử Tuất

Nguyên tắc điều chỉnh của pháp luật đối với chế độ tử tuất bao gồm việc đảm bảo quyền lợi cho người thụ hưởng, minh bạch trong quy trình thực hiện và sự công bằng trong việc cấp phát trợ cấp. Luật Bảo hiểm xã hội quy định rõ các điều kiện và thủ tục để người thụ hưởng có thể nhận được trợ cấp một cách nhanh chóng và hiệu quả.

II. Thực Trạng Chế Độ Tử Tuất Tại Việt Nam Hiện Nay

Thực trạng chế độ tử tuất tại Việt Nam cho thấy nhiều điểm tích cực nhưng cũng tồn tại không ít vấn đề. Mặc dù đã có những cải cách trong Luật Bảo hiểm xã hội, nhưng việc thực hiện chế độ này vẫn gặp nhiều khó khăn. Nhiều gia đình chưa được tiếp cận đầy đủ thông tin về quyền lợi của mình, dẫn đến việc không nhận được trợ cấp khi cần thiết.

2.1. Quy Định Pháp Luật Về Chế Độ Tử Tuất

Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 đã quy định rõ ràng về chế độ tử tuất, bao gồm các điều kiện hưởng, mức trợ cấp và thủ tục cần thiết. Tuy nhiên, một số quy định vẫn còn thiếu tính khả thi trong thực tế, gây khó khăn cho người dân trong việc tiếp cận quyền lợi của mình.

2.2. Thực Trạng Thực Hiện Chế Độ Tử Tuất Ở Việt Nam

Theo thống kê, số lượng người hưởng chế độ tử tuất hàng năm vẫn ở mức cao, nhưng nhiều gia đình vẫn chưa nhận được trợ cấp kịp thời. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu thông tin và sự phức tạp trong thủ tục hành chính. Cần có những biện pháp cải cách để nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ này.

III. Vấn Đề và Thách Thức Trong Việc Thực Hiện Chế Độ Tử Tuất

Việc thực hiện chế độ tử tuất tại Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hiểu biết của người dân về quyền lợi của mình. Nhiều người không biết rằng họ có thể nhận được trợ cấp khi người thân qua đời, dẫn đến việc không thực hiện các thủ tục cần thiết.

3.1. Thiếu Thông Tin Về Quyền Lợi Bảo Hiểm Xã Hội

Nhiều người dân chưa được trang bị đầy đủ thông tin về chế độ tử tuất và các quyền lợi liên quan. Điều này dẫn đến việc họ không biết cách thực hiện thủ tục để nhận trợ cấp, gây khó khăn trong việc đảm bảo quyền lợi của mình.

3.2. Thủ Tục Hành Chính Phức Tạp

Thủ tục để nhận trợ cấp tử tuất còn phức tạp và mất nhiều thời gian. Nhiều gia đình phải đối mặt với việc chờ đợi lâu để nhận được trợ cấp, điều này gây ra áp lực tài chính cho họ trong thời gian khó khăn.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Thực Hiện Chế Độ Tử Tuất

Để nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ tử tuất, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước và các cơ quan liên quan. Việc cải cách thủ tục hành chính, tăng cường truyền thông về quyền lợi bảo hiểm xã hội là rất cần thiết.

4.1. Cải Cách Thủ Tục Hành Chính

Cần đơn giản hóa thủ tục để người dân dễ dàng tiếp cận và nhận được trợ cấp tử tuất. Việc rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ sẽ giúp gia đình người quá cố nhanh chóng nhận được hỗ trợ tài chính.

4.2. Tăng Cường Truyền Thông Về Quyền Lợi

Các cơ quan bảo hiểm xã hội cần đẩy mạnh công tác truyền thông để người dân hiểu rõ hơn về chế độ tử tuất và các quyền lợi của mình. Việc tổ chức các buổi hội thảo, phát tờ rơi sẽ giúp nâng cao nhận thức của người dân.

V. Kết Luận Về Chế Độ Tử Tuất Trong Luật Bảo Hiểm Xã Hội

Chế độ tử tuất là một phần quan trọng trong hệ thống bảo hiểm xã hội tại Việt Nam, góp phần đảm bảo an sinh cho các gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, để chế độ này phát huy hiệu quả, cần có những cải cách và giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao nhận thức và quyền lợi cho người dân.

5.1. Tương Lai Của Chế Độ Tử Tuất

Trong tương lai, chế độ tử tuất cần được hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân. Việc cải cách pháp luật và thủ tục hành chính sẽ giúp nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ này.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Cải Cách

Cần có những chính sách cải cách mạnh mẽ để đảm bảo quyền lợi cho người dân, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bảo hiểm xã hội là trụ cột cốt lõi của hệ thống an sinh xã hội tại mọi quốc gia, được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khẳng định trong Tuyên ngôn Nhân quyền năm 1948. Tại Việt Nam, chế độ tử tuất giữ vai trò nhân văn sâu sắc, bảo đảm bù đắp một phần thu nhập và hỗ trợ chi phí mai táng cho thân nhân khi người lao động qua đời. Theo số liệu thống kê của Bảo hiểm xã hội Việt Nam giai đoạn 2007 - 2012, cơ quan chức năng đã giải quyết bình quân 21.048 người hưởng trợ cấp tuất hàng tháng và 26.788 người hưởng trợ cấp tuất một lần mỗi năm. Sự chuyển biến từ Luật Bảo hiểm xã hội năm 2006 sang Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 với 8 điều luật chuyên biệt từ Điều 66 đến Điều 71, Điều 80 và Điều 81 đã mở rộng đối tượng nhưng cũng làm nảy sinh nhiều thách thức thực thi.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự thiếu đồng bộ giữa các loại hình bảo hiểm, sự bất cập về định mức hưởng và khoảng trống pháp lý trong quản lý quỹ hưu trí - tử tuất. Mục tiêu của luận văn nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng điều chỉnh pháp luật và đánh giá kết quả thực tiễn giai đoạn 2007 - 2014 trên phạm vi toàn quốc. Ý nghĩa của nghiên cứu gắn liền với các chỉ số an sinh vĩ mô, trực tiếp tác động đến quyền lợi của hơn 11 triệu người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo đảm an toàn quỹ chi trả trợ cấp dài hạn trước áp lực già hóa dân số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết an sinh xã hội hiện đại và nguyên tắc phân phối lại thu nhập trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Khung phân tích vận dụng lý thuyết chia sẻ rủi ro cộng đồng, khẳng định an sinh xã hội là sự bảo vệ của cộng đồng đối với các thành viên trước biến cố suy giảm thu nhập. Bên cạnh đó, luận văn tiếp cận mô hình ba bên gồm người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước theo chuẩn mực của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) thông qua Công ước số 102 năm 1952 và Công ước số 128 năm 1967.

Khung khái niệm cốt lõi tập trung vào 5 thuật ngữ pháp lý nền tảng: Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập; Chế độ tử tuất là khoản trợ cấp vật chất bù đắp mất mát kinh tế; Trợ cấp mai táng là khoản chi phí tổ chức tang lễ cố định 10 tháng lương cơ sở; Trợ cấp tuất hàng tháng là khoản hỗ trợ định kỳ từ 50% đến 70% mức lương cơ sở cho tối đa 4 thân nhân; và Trợ cấp tuất một lần được tính theo thời gian đóng bảo hiểm từ 1,5 đến 2 tháng lương bình quân cho mỗi năm đóng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật từ Sắc lệnh số 29/SL năm 1947, Nghị định số 218/CP năm 1961 đến Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, cùng chuỗi dữ liệu thống kê thu chi quỹ hưu trí và tử tuất của Bảo hiểm xã hội Việt Nam từ năm 2007 đến năm 2014.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu tổng thể toàn diện đối với dữ liệu thứ cấp từ 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương kết hợp khảo sát hồi cứu các báo cáo chuyên ngành trong giai đoạn 2010 - 2014. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp thống kê mô tả và so sánh luật học quốc tế với Trung Quốc, Ấn Độ nhằm làm rõ tính tương thích giữa quy định văn bản và khả năng hấp thụ chính sách trong đời sống kinh tế. Toàn bộ quá trình tổng hợp dữ liệu và đối chiếu chuẩn mực pháp lý được thực hiện xuyên suốt timeline nghiên cứu từ năm 2013 đến năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tồn tại sự bất bình đẳng rõ rệt về điều kiện hưởng mai táng phí giữa bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm xã hội tự nguyện. Người tham gia bắt buộc chỉ cần đóng đủ 12 tháng là thân nhân đủ điều kiện nhận mai táng phí 10 tháng lương cơ sở, trong khi người tham gia tự nguyện phải tích lũy đủ 60 tháng, tức gấp 5 lần về thời gian đóng góp, tạo rào cản lớn đối với chính sách mở rộng độ bao phủ an sinh.

Thứ hai, cơ cấu giải quyết chế độ tử tuất có sự chênh lệch lớn giữa các hình thức nhận trợ cấp. Dữ liệu giai đoạn 2007 - 2012 cho thấy số lượng thân nhân nhận tuất một lần chiếm 26.788 trường hợp mỗi năm, cao hơn 27,2% so với số lượng nhận tuất hàng tháng là 21.048 trường hợp. Nguyên nhân xuất phát từ tâm lý muốn nhận một lần khi giá trị trợ cấp tuất hàng tháng ở mức 50% lương cơ sở chưa đủ bảo đảm mức sống tối thiểu.

Thứ ba, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 đã nâng mức trợ cấp tuất một lần từ 1,5 tháng lên 02 tháng mức bình quân tiền lương đóng bảo hiểm cho mỗi năm đóng từ năm 2014 trở đi, tương đương mức tăng 33,3% quyền lợi tích lũy.

Thứ tư, quy định khống chế thời hạn giám định y khoa trong vòng 04 tháng kể từ ngày người lao động chết tạo áp lực thủ tục hành chính nặng nề, khiến khoảng 15% thân nhân có nguy cơ mất quyền hưởng tuất hàng tháng nếu không kịp hoàn thiện hồ sơ giám định mức suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

Thảo luận kết quả

Các hạn chế kể trên bắt nguồn từ cơ chế quản lý quỹ tập trung chưa linh hoạt và sự thiếu đồng bộ giữa pháp luật an sinh với điều kiện kinh tế hộ gia đình. Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, pháp luật Ấn Độ quy định cắt chế độ tử tuất định kỳ khi vợ hoặc chồng của người quá cố tái hôn nhằm bảo đảm sự công bằng và chống trục lợi quỹ, trong khi pháp luật Việt Nam hoàn toàn để trống khoảng pháp lý này. Mô hình tài khoản cá nhân tại Trung Quốc cho phép chi trả toàn bộ số dư và lãi suất tích lũy từ 6 đến 12 tháng lương cho người thừa kế hợp pháp, mang lại tính minh bạch cao hơn.

Để tối ưu hóa việc phân tích, các phát hiện nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột chồng thể hiện tỷ trọng biến động giữa chi trả tuất hàng tháng và tuất một lần giai đoạn 2007 - 2013, kết hợp bảng ma trận so sánh chi tiết giữa 9 nhóm đối tượng bắt buộc và nhóm đối tượng tự nguyện về thời gian tích lũy quỹ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, rút ngắn điều kiện thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện để hưởng trợ cấp mai táng từ 60 tháng xuống còn 12 tháng đến 24 tháng. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Quốc hội cần đưa nội dung sửa đổi này vào chương trình xây dựng luật giai đoạn 2016 - 2020, nhằm nâng chỉ tiêu phát triển người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện thêm ít nhất 25% mỗi năm.

Thứ hai, bổ sung quy định chấm dứt hưởng trợ cấp tuất hàng tháng đối với trường hợp vợ hoặc chồng tái hôn. Cơ quan Bảo hiểm xã hội Việt Nam phối hợp với Bộ Tư pháp hoàn thiện dự thảo nghị định hướng dẫn trước năm 2018, giúp bảo toàn nguồn lực quỹ hưu trí - tử tuất và giảm thiểu ước tính 5% đến 8% chi phí chi trả không đúng mục đích an sinh.

Thứ ba, kéo dài thời hạn nộp hồ sơ yêu cầu giám định mức độ suy giảm khả năng lao động của thân nhân từ 04 tháng lên 06 tháng đến 12 tháng kể từ ngày người lao động qua đời. Bộ Y tế và ngành Bảo hiểm xã hội cần chuẩn hóa quy trình giám định tập trung từ năm 2016, loại bỏ triệt để rủi ro chậm trễ hồ sơ và bảo đảm 100% thân nhân yếu thế được tiếp cận quyền lợi hợp pháp.

Thứ tư, điều chỉnh nâng mức hưởng trợ cấp tuất hàng tháng từ 50% lên tối thiểu 60% mức lương cơ sở đối với mỗi thân nhân và từ 70% lên 80% đối với thân nhân không có người trực tiếp nuôi dưỡng. Chính phủ và Quốc hội cần cân đối lộ trình tài chính trong giai đoạn 2016 - 2020 để bảo đảm khoản trợ cấp đáp ứng được 70% nhu cầu dinh dưỡng và sinh hoạt thiết yếu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cán bộ quản lý và chuyên viên thụ lý hồ sơ tại hệ thống cơ quan Bảo hiểm xã hội các cấp và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội. Luận văn cung cấp cẩm nang phân tích quy chuẩn 8 điều luật mới, hỗ trợ thẩm định hồ sơ chính xác, giảm thiểu sai sót nghiệp vụ trong giải quyết mai táng phí và trợ cấp tuất.

Nhóm 2: Các chuyên gia hoạch định chính sách tại Ủy ban Xã hội của Quốc hội và Viện Khoa học Lao động và Xã hội. Công trình cung cấp cơ sở dữ liệu đối chiếu chuẩn mực quốc tế từ Công ước 102 và bài học thực tiễn từ 2 quốc gia Trung Quốc, Ấn Độ để xây dựng luật sửa đổi.

Nhóm 3: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật An sinh xã hội tại các trường đại học. Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu phục vụ giảng dạy, nghiên cứu so sánh cấu trúc quỹ bảo hiểm và phân tích quyền con người trong luật lao động.

Nhóm 4: Người sử dụng lao động, cán bộ công đoàn cơ sở và người lao động tại các doanh nghiệp. Tài liệu giúp nâng cao hiểu biết pháp lý cho hơn 12 triệu lao động, hỗ trợ tổ chức công đoàn bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho thân nhân người lao động khi gặp rủi ro tử vong.

Câu hỏi thường gặp

Điều kiện để người lo mai táng nhận trợ cấp mai táng phí theo quy định hiện hành là gì? Người lo mai táng được nhận trợ cấp mai táng bằng 10 tháng lương cơ sở khi người lao động đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 12 tháng trở lên, hoặc đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện từ đủ 60 tháng trở lên, hoặc người đang hưởng lương hưu, trợ cấp tai nạn lao động chết.

Thân nhân người lao động được hưởng mức trợ cấp tuất hàng tháng là bao nhiêu? Mỗi thân nhân đủ điều kiện được hưởng mức trợ cấp bằng 50% mức lương cơ sở. Trường hợp thân nhân không có người trực tiếp nuôi dưỡng, mức hưởng bằng 70% lương cơ sở. Số thân nhân hưởng trợ cấp tối đa trong một gia đình không vượt quá 04 người theo Điều 68 Luật Bảo hiểm xã hội.

Tại sao lại có sự chênh lệch thời gian đóng để hưởng mai táng phí giữa bảo hiểm bắt buộc và tự nguyện? Bảo hiểm bắt buộc có sự đóng góp 14% từ người sử dụng lao động và 8% từ người lao động, tạo nguồn tích lũy quỹ lớn hơn. Bảo hiểm tự nguyện chỉ do cá nhân đóng 22% vào quỹ hưu trí - tử tuất nên luật quy định thời gian 60 tháng nhằm bảo đảm an toàn tài chính quỹ.

Thân nhân có quyền lựa chọn nhận trợ cấp tuất một lần thay vì tuất hàng tháng không? Thân nhân đủ điều kiện hưởng tuất hàng tháng có quyền lựa chọn nhận trợ cấp tuất một lần, trừ trường hợp có con dưới 06 tuổi, con hoặc vợ hoặc chồng bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên nhằm bảo đảm bảo trợ xã hội lâu dài.

Thời hạn đề nghị giám định y khoa để hưởng trợ cấp tuất hàng tháng là bao lâu? Thời hạn theo luật định là 04 tháng kể từ ngày người tham gia bảo hiểm xã hội chết. Nếu quá thời hạn 04 tháng này mà không có lý do chính đáng, thân nhân sẽ mất quyền giám định khả năng lao động để làm căn cứ xét duyệt trợ cấp hàng tháng.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chế độ tử tuất, khẳng định đây là cấu phần an sinh xã hội cốt lõi bảo vệ thân nhân người lao động dựa trên cơ chế đóng - hưởng và chia sẻ rủi ro.
• Đánh giá sâu sắc tiến trình lập pháp qua 3 giai đoạn lịch sử và phân tích thực tiễn chi trả cho hơn 47.000 trường hợp hưởng tuất mỗi năm giai đoạn 2007 - 2012.
• Chỉ rõ 4 bất cập lớn trong Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, nổi bật là sự chênh lệch thời gian đóng hưởng mai táng phí giữa bảo hiểm bắt buộc (12 tháng) và tự nguyện (60 tháng).
• Đóng góp hệ thống giải pháp hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ với chuẩn mực quốc tế ILO và đề xuất 4 nhóm khuyến nghị có lộ trình thực hiện đến năm 2020.
• Các cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở đào tạo và tổ chức công đoàn cần chủ động khai thác kết quả nghiên cứu của luận văn nhằm nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật và bảo đảm an sinh xã hội bền vững cho nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CHẾ ĐỘ TỬ TUẤT 1. Khái niệm bảo hiểm xã hội và chế độ tử tuất 1. Khái niệm bảo hiểm xã hội Trƣớc khi nói về khái niệm chế độ tử tuất, thì trƣớc hết ta cần hiểu sơ lƣợc về khái niệm BHXH nói chung, bởi chế độ tử tuất chính là một phần trong các chế độ của BHXH Việt Nam. Lịch sử phát triển của các quốc gia trên thế giới cho thấy, muốn phát triển kinh tế - xã hội phải đi đôi với đảm bảo an sinh xã hội.

Không một quốc gia nào trên thế giới lại không coi chính sách an sinh xã hội là một chính sách xã hội quan trọng mà trong đó, BHXH là một trụ cột không thể thiếu. Vai trò của BHXH đƣợc thể hiện ở việc tạo ra nguồn thu nhập thay thế trong trƣờng hợp nguồn thu nhập bình thƣờng của ngƣời lao động bị gián đoạn hoặc bị mất đi do các nguyên nhân mang tính xã hội nhƣ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động… Không những góp phần giảm bớt sự mất mát về tiền đối với cá nhân ngƣời lao động bằng cách chuyển đổi nguy cơ tổn thất tài chính gây ra bởi các rủi ro mang tính xã hội thành các khoản đóng góp nhỏ mà BHXH còn góp phần bảo vệ gia đình họ trƣớc nguy cơ phải tiêu tốn các khoản tiền lớn hơn thu nhập của họ cho các chi phí phát sinh khác. BHXH là lĩnh vực đƣợc rất nhiều quốc gia, nhiều nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu, nên BHXH đƣợc nghiên cứu dƣới nhiều góc độ khác nhau: Dƣới góc độ kinh tế, BHXH là một phạm trù kinh tế tổng hợp, đƣợc coi là sự bù đắp và thay thế phần thu nhập đảm bảo ổn định cuộc sống cho ngƣời lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập trên cơ sở thành lập và sử dụng quỹ tiền tệ dự trữ của cộng đồng những ngƣời tham gia bảo hiểm theo quy định của pháp luật. Trong quá trình lao động, đặc biệt là trong nền kinh tế thị 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trƣờng, ngƣời lao động luôn gặp phải những khó khăn, rủi ro nhƣ: tai nạn lao động, ốm đau, bệnh tật, mất việc làm, thất nghiệp.

Để ổn định cuộc sống ngƣời lao động phải tìm đến các biện pháp đảm bảo thu nhập cho chính mình trong những trƣởng hợp rủi ro nói trên. Ngƣời lao động đóng góp một khoản tiền vào nguồn quỹ chung (gọi là quỹ BHXH), khi họ “gặp rủi ro” bị mất hoặc giảm thu nhập thì quỹ BHXH thực hiện chức năng hỗ trợ bù đắp phần thu nhập đó cho ngƣời lao động, nhằm giúp họ ổn định cuộc sống [19]. Dƣới góc độ xã hội, BHXH là một bộ phận trong nội dung của hệ thống bảo đảm xã hội. Hay nói cách khác, BHXH là một thành tố nằm trong các biện pháp để đảm bảo “sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên của mình thông qua một loạt các biện pháp công cộng để đối phó khó khăn về kinh tế xã hội do bị ngƣng hoặc bị giảm nhiều về thu nhập gây ra bởi ốm đau, mất khả năng lao động, tuổi già và chết, việc cung cấp chăm sóc y tế và việc trợ cấp cho các gia đình đông con” [14].

Dƣới góc độ pháp luật, BHXH là tổng hợp các quy định của pháp luật nhằm bảo vệ ngƣời lao động; sử dụng nguồn đóng góp của ngƣời lao động, ngƣời sử dụng lao động và sự tài trợ, bảo hộ của Nhà nƣớc nhằm trợ cấp vật chất cho ngƣời đƣợc bảo hiểm (hoặc gia đình của họ) trong trƣờng hợp ốm đau, tai nạn lao động, thai sản, hết tuổi lao động hoặc chết. Nhƣ vậy, về phƣơng diện pháp lý, BHXH là tổng thể các quy định của Nhà nƣớc quy định về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các bên khi tham gia vào quan hệ BHXH; mức đóng góp, phƣơng thức đóng góp và mức hƣởng đối với những đối tƣợng áp dụng BHXH. Tuy nhiên, dù tiếp cận dƣới góc độ nào thì mục tiêu chính của BHXH cũng đƣợc thể hiện rõ, nhằm bảo vệ ngƣời lao động trƣớc những biến cố cuộc sống và đƣợc bảo vệ bằng hệ thống các chính sách. Hiện nay, có một số định nghĩa về BHXH đƣợc đƣa ra nhƣ sau: Theo quan điểm của Tổ chức Lao động quốc tế, BHXH là sự bảo vệ của xã 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hội đối với các thành viên của mình thông qua các biện pháp công cộng, nhằm chống lại các khó khăn về kinh tế, xã hội do bị ngừng hoặc giảm thu nhập, gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thƣơng tật, tuổi già và chết; đồng thời đảm bảo các chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con 17].

Theo định nghĩa này có thể thấy rằng, cách tiếp cận về BHXH của Tổ chức Lao động quốc tế có điểm tƣơng đồng với cách nhìn nhận dƣới góc độ xã hội đã đề cập ở trên, coi BHXH là một trong các biện pháp trong hệ thống an sinh xã hội của nhà nƣớc. Tuy nhiên, khái niệm này mới chỉ đề cập khái niệm BHXH ở phƣơng diện biện pháp đảm bảo từ phía nhà nƣớc, mang nặng tính trợ cấp, mà chƣa đề cập đến sự đóng góp mang tính “tích lũy” từ phía ngƣời lao động. Theo Từ điển Bách khoa toàn thƣ: BHXH là sự thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho ngƣời lao động khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tuất, dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH có sự bảo hộ của nhà nƣớc theo pháp luật nhằm đảm bảo an toàn đời sống cho ngƣời lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội 14]. Trong Luật BHXH đƣa ra khái niệm BHXH, khái niệm này thể hiện rõ mục đích phi thƣơng mại và có sự bảo hộ của nhà nƣớc thông qua quá trình đóng góp và quản lý quỹ BHXH, thông qua đó Nhà nƣớc bảo hộ các hoạt động của quỹ BHXH và nhằm mục đích bảo đảm an toàn xã hội và tạo động lực hữu hiệu để phát triển kinh tế.

Có thể nói rằng, đây là khái niệm tƣơng đối đầy đủ về BHXH: BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của NLĐ khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH 22. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trên cơ sở khái niệm về BHXH, có thể thấy rằng, đối tƣợng đƣợc nhà nƣớc bảo hộ chính là thu nhập của ngƣời lao động. Khi thu nhập của ngƣời lao động và gia đình của họ bị mất hoặc giảm vì ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, tuổi già thì BHXH bù đắp các khoản thu nhập bị thiếu hụt thông qua việc thực hiện chi trả trợ cấp đối với ngƣời lao động hoặc gia đình của họ thay cho phần thu nhập bị giảm hoặc bị mất đó. Luật Bảo hiểm xã hội quy định về chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội; quyền và trách nhiệm của ngƣời lao động, của cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia bảo hiểm xã hội; tổ chức bảo hiểm xã hội; quỹ bảo hiểm xã hội; thủ tục thực hiện bảo hiểm xã hội và quản lý nhà nƣớc về bảo hiểm xã hội.

Luật BHXH quy định các loại hình, chế độ bảo hiểm sau: Loại hình bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội mà nhà nƣớc bắt buộc ngƣời lao động, ngƣời sử dụng lao động bắt buộc phải tham gia. Bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm 5 chế độ cơ bản: ốm đau; thai sản; tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hƣu trí và tử tuất. Loại hình Bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình bảo hiểm xã hội do nhà nƣớc tổ chức mà ngƣời tham gia đƣợc lựa chọn mức đóng, phƣơng thức đóng phù hợp với thu nhập của mình và nhà nƣớc có chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH để ngƣời tham gia đƣợc hƣởng chế độ hƣu trí và tử tuất. Về mức đóng BHXH, hai loại hình BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện có phƣơng thức đóng và mức đóng là khác nhau, cụ thể: Với loại hình BHXH bắt buộc thì Luật BHXH quy định: - Ngƣời lao động là ngƣời làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn, hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 03 tháng đến dƣới 12 tháng, kể cả hợp đồng lao động đƣợc ký kết giữa ngƣời sử dụng lao động với ngƣời đại diện theo pháp luật của ngƣời dƣới 15 tuổi theo quy định 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của pháp luật về lao động; Ngƣời làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng đến dƣới 03 tháng; Cán bộ, công chức, viên chức; Công nhân quốc phòng, công nhân công an, ngƣời làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu; Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; ngƣời làm công tác cơ yếu hƣởng lƣơng nhƣ đối với quân nhân; Ngƣời quản lý doanh nghiệp, ngƣời quản lý điều hành hợp tác xã có hƣởng tiền lƣơng: hằng tháng đóng bằng 8% mức tiền lƣơng tháng vào quỹ hƣu trí và tử tuất.

Ngƣời sử dụng lao động hằng tháng đóng 18% trên quỹ tiền lƣơng đóng BHXH của ngƣời lao động vào quỹ BHXH (trong đó 3% đóng vào quỹ ốm đau và thai sản, 1% đóng vào quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, 14% đóng vào quỹ hƣu trí và tử tuất). - Ngƣời lao động là ngƣời hoạt động không chuyên trách ở xã, phƣờng, thị trấn: hằng tháng đóng 8% mức lƣơng cơ sở vào quỹ hƣu trí và tử tuất. Ngƣời sử dụng lao động đóng 14% mức lƣơng cơ sở vào quỹ hƣu trí và tử tuất cho ngƣời lao động.