CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHẾ ĐỘ THAI SẢN TRONG LUẬT BẢO HIỂM XÃ HỘI 1. Bảo hiểm xã hội Việt Nam 1. Khái niệm Bảo hiểm xã hội Theo Tổ chức lao động quốc tế ILO: "Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập từ nghề nghiệp do bị mất hoặc giảm khả năng lao động hoặc mất việc làm do những rủi ro xã hội thông qua việc hình thành, sử dụng một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia bảo hiểm xã hội, nhằm góp phần đảm bảo an toàn đời sống của người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội". mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội".
- Theo Khoản 1 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội 2014: “Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội”. Có hai loại hình bảo hiểm xã hội là: - Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia. - Bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người tham gia được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình và Nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm xã hội để người tham gia hưởng chế độ hưu trí và tử tuất. Vai trò của Bảo hiểm xã hội trong hệ thống An sinh xã hội của Việt Nam Thứ nhất, thực hiện chính sách BHXH nhằm ổn định cuộc sống người lao động, trợ giúp người lao động khi gặp rủi ro: ốm đau, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp.
sớm trở lại trạng thái sức khỏe ban đầu cũng như sớm có việc làm. 5 Chuyên ngành: Luật Kinh doanh Bùi Khắc Huy Hoạt động BHXH, một mặt, đòi hỏi tính trách nhiệm cao của từng người lao động đối với bản thân mình, với gia đình và đối với cộng đồng, xã hội thông qua quyền và nghĩa vụ, mặt khác, thể hiện sự gắn kết trách nhiệm giữa các thành viên trong xã hội, sự gắn bó, đùm bọc hỗ trợ nhau giữa mọi người trong xã hội. Về người sử dụng lao động cũng phải có trách nhiệm đóng góp BHXH cho người lao động để có thể được BHXH san sẻ gánh nặng về chi phí phải trả khi NLĐ của họ không may gặp rủi ro, và việc này cũng đóng góp một phần không nhỏ trong việc bảo vệ và duy trì nguồn lao động của mình. Về phía nhà nước giữ một vai trò quan trọng trong quản lý về BHXH, bảo hộ cho quỹ BHXH mà không phải chi từ ngân sách nhà nước cho lĩnh vực này.
Mặt khác, chính sách BHXH, là một bộ phận quan trọng của chính sách xã hội, giúp Nhà nước điều tiết mối quan hệ giữa chính sách kinh tế và xã hội trên phương diện vĩ mô, bảo đảm cho nền kinh tế liên tục phát triển và giữ gìn ổn định xã hội trong từng thời kỳ cũng như trong suốt quá trình. Thứ hai, thực hiện tốt chính sách BHXH, nhất là chế độ hưu trí, góp phần ổn định cuộc sống của người lao động khi hết tuổi lao động hoặc không còn khả năng lao động Không thể phủ nhận là chế độ hưu trí trong BHXH được coi là một chế độ được quan tâm nhất và cũng được ví như là mục đích quan trọng nhất của việc tham gia BHXH. Trong nhiều năm qua, kể từ khi chính sách BHXH được thực hiện, cùng với sự thay đổi của xã hội cũng như nền kinh tế ngày càng phát triển, mức lương hưu và độ tuổi hưởng lương hưu không ngừng được điều chỉnh cho phù hợp với mức sống chung của toàn xã hội. Mỗi lần điều chỉnh về chế độ hưu trí, nhà nước đều có sự điều chỉnh một cách hợp lý.
Mức lương hưu không ngừng được điều chỉnh cho phù hợp với mức sống chung toàn xã hội tại thời điểm hưởng lương hưu đã bảo đảm cuộc sống của người nghỉ hưu, tạo sự an tâm, tin tưởng của người về hưu sau cả cuộc đời lao động. Thứ ba, thực hiện chính sách BHXH góp phần ổn định và nâng cao chất lượng lao động, bảo đảm sự bình đẳng về vị thế xã hội của người lao động trong các thành phần kinh tế khác nhau, thúc đẩy sản xuất phát triển 6 Chuyên ngành: Luật Kinh doanh Bùi Khắc Huy Hiện nay, phạm vi đối tượng tham gia BHXH không ngừng được mở rộng đã thu hút hàng triệu người lao động làm việc trong các thành phần kinh tế khác nhau, khuyến khích họ tự giác tham gia và thực hiện nghĩa vụ và quyền lợi BHXH, tạo sự an tâm, tin tưởng và yên tâm lao động, sản xuất, kinh doanh. Người lao động tham gia BHXH khi gặp rủi ro ảnh hưởng đến tài chính của bản thân họ thì họ được nhận tiền trợ cấp khi ốm đau không đi làm được, được nghỉ chăm con ốm; khi thai sản được nghỉ khám thai, được nghỉ khi sinh đẻ và nuôi con, được nhận trợ cấp khi sinh con và trợ cấp thai sản; khi bị tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp sẽ được nhận phần trợ cấp do giảm khả năng lao động do tai nạn, bệnh nghề nghiệp gây ra. Ngoài ra, người lao động còn được nghỉ dưỡng sức và phục hồi sức khỏe sau khi ốm đau, sinh đẻ hay điều trị thương tật nhằm nâng cao thể lực.
Khi người lao động mất việc làm sẽ được hưởng trợ cấp thất nghiệp và được giới thiệu việc làm hoặc gửi đi học nghề để có cơ hội tìm kiếm việc làm mới. Với những quyền lợi của người lao động khi tham gia BHXH đã góp phần thu hút nguồn lao động vào nền sản xuất xã hội, giữ gìn và nâng cao thể lực cho người lao động trong suốt quá trình lao động, sản xuất. Việc được tham gia BHXH, BHYT khi đang làm việc và được hưởng lương hưu sau này đã tạo ra cho người lao động sự phấn khởi, tâm lý ổn định, an tâm vào việc làm mà họ đang thực hiện. Thực tế là nhiều doanh nghiệp, khi tuyên truyền quảng cáo tuyển dụng lao động, thì tiêu thức được tham gia BHXH, BHYT cũng là một quyền lợi quan trọng thu hút được nhiều lao động.
Thứ tư, BHXH là một công cụ đắc lực của Nhà nước, góp phần vào việc phân phối lại thu nhập quốc dân một cách công bằng, hợp lý giữa các tầng lớp dân cư, đồng thời giảm chi cho ngân sách nhà nước, bảo đảm an sinh xã hội bền vững Khi tham gia vào quan hệ lao động thì những NLĐ có mức thu nhập cao hơn mức hỗ trợ của nhà nước và NSDLĐ phải thực hiện nộp thuế thu nhập, Nhà nước sẽ tiến hành phân phối lại thông qua chính sách BHXH. Khi đó, người có năng lực hơn, nhận được tiền lương cao hơn sẽ đóng góp nhiều hơn cho xã hội để trợ giúp một bộ phận lao động khác do gặp phải rủi ro trong cuộc sống như về sức khỏe, về năng lực, về hoàn cảnh gia đình. có việc làm và thu nhập thấp hơn sẽ nhận được các quyền lợi 7 Chuyên ngành: Luật Kinh doanh Bùi Khắc Huy BHXH, để duy trì cuộc sống. Bên cạnh đó, chế độ hưu trí, tử tuất với nguyên tắc tương đồng giữa mức đóng và mức hưởng đã khuyến khích người lao động khi làm việc có thu nhập cao và đóng góp ở mức cao, với thời gian dài thì sau này sẽ được hưởng tiền lương hưu với mức cao, an tâm nghỉ ngơi khi tuổi già.
Bảo hiểm xã hội, BHYT đều được thực hiện theo nguyên tắc đóng - hưởng, có nghĩa là người tham gia đóng góp vào quỹ BHXH, BHYT thì người đó mới được hưởng quyền lợi về BHXH. Như vậy, nguồn để thực hiện chính sách là do người lao động đóng góp, Nhà nước không phải bỏ ngân sách ra nhưng vẫn thực hiện được mục tiêu an sinh xã hội lâu dài. Các chế độ bảo hiểm xã hội a. Chế độ Bảo hiểm ốm đau Chế độ Bảo hiểm ốm đau là chế độ Bảo hiểm xã hội nhằm đảm bảo thu nhập cho người lao động tham gia Bảo hiểm xã hội mà bị tạm thời bị gián đoạn do phải nghỉ việc vì ốm đau, tai nạn, chăm con ốm theo quy định của pháp luật, theo đó khi trong quá trình lao động mà người lao động bất chợt hoặc trước đó đã bị bệnh trong người thì chế độ ốm đau sẽ giúp người lao động đó có một khoảng thời gian để nghỉ ngơi cùng với chi phí để khám và chữa bệnh, đảm bảo họ vẫn phần nào có cuộc sống ổn định khi đang nghỉ hưởng chế độ ốm đau.
Chế độ Bảo hiểm thai sản Chế độ bảo hiểm thai sản là một trong các chế độ bao gồm các quy định của nhà nước nhằm đảm bảo thu nhập và đảm bảo sức khỏe ổn định cho người lao động nữ nói riêng khi mang thai, sinh con hoặc cho người lao động nói chung khi nuôi con sơ sinh, khi thực hiện các biện pháp tránh thai , phá thai bệnh lý. Chế độ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp Tai nạn lao động là tai nạn gây thương tổn bất kỳ bộ phận, chức năng nào của cơ thể người lao động, gắn liền với việc thực hiện công việc, nhiệm vụ lao động. Chế độ bảo hiểm tai nạn lao động là chế độ khi mà người lao động bị tai nạn lao động trong khi đang làm việc hoặc đang những trường hợp ngoài giờ làm việc được pháp luật quy định mà rủi ro xảy ra khiến họ bị tai nạn và bị ảnh hưởng đến sức lao động và tệ hơn là bị chết thì người lao động đó sẽ được hưởng chế độ tai nạn lao động từ cả phía 8 Chuyên ngành: Luật Kinh doanh Bùi Khắc Huy người lao động và cơ quan BHXH để hỗ trợ họ tùy theo mức độ suy giảm sức lao động sau khi được giám định mà sẽ có những mức hưởng trợ cấp riêng được quy định trong Luật Bảo hiểm xã hội và Luật An toàn vệ sinh lao động. Bệnh nghề nghiệp là bệnh phát sinh do điều kiện lao động có hại của nghề nghiệp tác động đối với người lao động.