CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ PHI TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về dịch vụ ngân hàng 1. Khái niệm dịch vụ ngân hàng Dịch vụ là thuật ngữ thường được sử dụng trong nền kinh tế thị trường. Dịch vụ là những hoạt động lao động mang tính xã hội, tạo ra các dịch vụ hàng hóa không tồn tại dưới hình thái vật thể, không dẫn đến chuyển quyền sở hữu nhằm thỏa mãn kịp thời, thuận lợi và hiệu quả các nhu cầu sản xuất và đời sống của con người.
Việc thực hiện dịch vụ có thể gắn liền hoặc không gắn liền với sản phẩm vật chất. Theo WTO thì “một dịch vụ tài chính là bất kỳ dịch vụ nào có tính chất tài chính được một nhà cung cấp dịch vụ tài chính cung cấp”. Dịch vụ tài chính bao gồm: Dịch vụ bảo hiểm và dịch vụ liên quan đến bảo hiểm, mọi dịch vụ ngân hàng và các dịch vụ tài chính khác (ngoại trừ dịch vụ bảo hiểm). Điều đó có nghĩa là dịch vụ ngân hàng là một bộ phận của dịch vụ tài chính.
Thực tiễn hoạt động cũng như nghiên cứu cho thấy có nhiều quan điểm khác nhau về dịch vụ ngân hàng. Một số thì cho rằng tất cả các hoạt động phục vụ hoạt động cho khách hàng đều là dịch vụ Ngân hàng. Một số khác cho rằng dịch vụ ngân hàng không thuộc phạm vi kinh doanh tiền tệ và các hoạt động nghiệp vụ ngân hàng theo chức năng của một trung gian tài chính (Huy động tiền gửi và cho vay) và chỉ những hoạt động không thuộc nội dung trên thì mới được gọi là hoạt động dịch vụ ngân hàng như là chuyển tiền, mua bán thu chi hộ, thanh toán quốc tế. Sở dĩ có hai cách tiếp cận khác nhau như vậy là do xuất phát từ hai cách tiếp cận khác nhau.
Đối với quan điểm dịch vụ ngân hàng là toàn bộ các hoạt động của ngân hàng: Đây là cách tiếp cận vĩ mô, quan điểm này chủ yếu dùng để xem xét lĩnh vực dịch vụ ngân hàng trong cơ cấu của một nền kinh tế chung. C òn đối với quan niệm thứ hai cho rằng dịch vụ ngân hàng là những hoạt động ngoài hoạt động huy động vốn và sử dụng vốn lại được tiếp cận theo hướng vi mô. Nhằm để xem xét cơ cấu hoạt động và tính chất thu nhập của bản thân các 7 NHTM đó. Thu nhập từ hoạt động tín dụng là chênh lệch giữa đầu vào (hoạt động huy động vốn) và đầu ra là (hoạt động cho vay).
Thu nhập dịch vụ là khoản phí mà khách hàng trả cho Ngân hàng khi sử dụng sản phẩm dịch vụ của Ngân hàng. Trong phạm vi nghiên cứu của Luận văn, dịch vụ ngân hàng đuợc xem xét theo nghĩa hẹp, không bao hàm hoạt động truyền thống của ngân hàng thuơng mại nhu huy động vốn và cho vay. Các dịch vụ ngân hàng đuợc đề cập ở đây là các hoạt động gắn liền với việc thu phí, huởng hoa hồng do các ngân hàng thuơng mại thực hiện thông qua việc phục vụ các doanh nghiệp, các tổ chức, các cá nhân nhằm tăng nguồn thu cho ngân hàng. Đặc điểm dịch vụ ngân hàng Dịch vụ là một sản phẩm đặc biệt, có nhiều đặc tính khác với các loại hàng hoá khác.
Chính những đặc điểm này làm cho dịch vụ trở nên khó định luợng và không thể nhận dạng bằng mắt thuờng đuợc. Dịch vụ gồm các tính chất sau đây: - Tính vô hình (Intangibility): Một dịch vụ thuần túy không thể đuợc đánh giá bằng cách sử dụng bất kỳ giác quan cơ thể nào truớc khi nó đuợc mua. Vì vậy, để giảm sự không chắc chắn, nguời mua s ẽ tìm kiếm các bằng chứng của chất luợng dịch vụ từ những đối tuợng họ tiếp xúc, trang thiết bị.mà họ thấy đuợc. - Tính không thể tách rời (Inseparability): Đặc thù của dịch vụ là đuợc sản xuất và tiêu thụ đồng thời cùng một lúc.
Nếu một nguời nào đó thuê dịch vụ thì bên cung cấp dịch vụ s là một phần của dịch vụ, cho dù bên cung cấp dịch vụ là con nguời thật hay máy móc. - Tính không đồng đều về chất lượng (Variability): Thể hiện ở đặc điểm chất luợng dịch vụ phụ thuộc vào nguời cung cấp dịch vụ, phụ thuộc vào thời gian, địa điểm và cách thức dịch vụ đuợc cung cấp. - Tính không dự trữ được (Perishability): Dịch vụ khác với các hàng hóa thông thuờng ở ch nó không thể đuợc cất giữ. Nói cách khác, dịch vụ nhạy cảm hơn các hàng hóa thông thuờng khác truớc những thay đổi và sự đa dạng của nhu cầu.
Khi nhu cầu thay đổi thì các ngân hàng thuờng gặp khó khăn chính vì vậy các ngân hàng cung cấp dịch vụ luôn phải tìm cách để làm cung và cầu phù hợp nhau. 8 Dịch vụ ngân hàng trước hết mang những đặc điểm chung của hoạt động dịch vụ như: dịch vụ là vô hình (phi vật chất). Tính vô hình là đặc điểm để phân biệt sản phẩm dịch vụ với các sản phẩm của ngành sản xuất vật chất khác trong các ngành kinh tế. Bởi vô hình nên sản xuất và cung ứng dịch vụ diễn ra đồng thời nhưng không thể sản xuất hàng loạt và lưu giữ trong kho để sau đó tiêu dùng.
Ngoài ra, dịch vụ ngân hàng có những đặc điểm nổi bật sau: Một là, hoạt động dịch vụ không đòi hỏi các ngân hàng thương mại phải sử dụng nguồn vốn của mình. Đây là một thuận lợi lớn cho các ngân hàng thương mại có vốn tự có hạn hẹp như các ngân hàng thương mại Việt Nam. Do vậy, việc mở rộng hoạt động dịch vụ các loại trở thành lĩnh vực rất cần được các ngân hàng thương mại quan tâm triển khai. Hai là, hoạt động dịch vụ của ngân hàng thương mại trực tiếp hoặc gián tiếp làm tăng thu nhập của ngân hàng thông qua việc thu phí, chênh lệch giá, hoa hồng.
Nếu hoạt động tín dụng đem lại nguồn thu nhập từ chênh lệch lãi suất cho vay thu được và lãi suất đầu vào phải trả thì đối với các hoạt động dịch vụ thu nhập được hình thành từ phí dịch vụ, chênh lệch giá, hoa hồng. Một số dịch vụ không đem lại nguồn thu trực tiếp cho ngân hàng nhưng lại nhằm thúc đẩy sự phát triển dịch vụ khác hoặc tăng sức cạnh tranh của ngân hàng nhằm lôi kéo khách hàng. Hoạt động dịch vụ đem lại lợi nhuận cao cho ngân hàng thương mại do chi phí ban đầu thường thấp. Đây được coi là một lĩnh vực kinh doanh hiệu quả thu hút các ngân hàng thương mại hiện đại trên thế giới.
Ba là, hoạt động dịch vụ được xếp vào những lĩnh vực kinh doanh tương đối an toàn, có rủi ro thấp. Vì thế, mở rộng hoạt động dịch vụ s giúp ngân hàng hạn chế những rủi ro như rủi ro lãi suất, đặc biệt là những rủi ro tín dụng do tính chất thông tin bất cân xứng của thị trường tài chính đem lại. Bốn là, hoạt động dịch vụ ngân hàng đò i hỏi cơ sở hạ tầng tương xứng. Các ngân hàng thương mại không thể triển khai hoạt động dịch vụ phục vụ khách hàng cá nhân cũng như doanh nghiệp nếu cơ sở vật chất nghèo nàn,lạc hậu.
Hoạt động 9 này gắn liền với sự phát triển của công nghệ hiện đại trong lĩnh vực ngân hàng. Hơn nữa, đội ngũ cán bộ năng động, nhiệt tình và thành thạo trong các hoạt động nghiệp vụ cũng là đò i hỏi của hoạt động dịch vụ ngân hàng. Năm là, Các dịch vụ ngân hàng mang tính hỗ trợ cao, có mối liên kết chặt chẽ với nhau. Sự ra đời và phát triển dịch vụ này là tiền đề cho sự ra đời và phát triển của dịch vụ khác.
Ví dụ: Dịch vụ thanh toán quốc tế phát triển đã đẩy mạnh sự phát triển của dịch vụ mua bán ngoại tệ. Nhờ đó, đã tạo nên sự hỗ trợ lẫn nhau giữa các dịch vụ trong sự phát triển dịch vụ ngân hàng. Ngân hàng có thể cung cấp những dịch vụ trọn gói cho khách hàng. Phân loại dịch vụ ngân hàng 1.
Căn cứ theo tính chất dịch vụ - Dịch vụ tín dụng ngân hàng: Là các dịch vụ gắn với việc ngân hàng thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác. - Dịch vụ phi tín dụng ngân hàng: Là các dịch vụ gắn liền với việc thu phí do các NHTM thực hiện, thông qua việc cung cấp dịch vụ ngân hàng cho các doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân nhằm thu được lợi nhuận, điển hình cho DV này là DV thanh toán, DV bảo lãnh, dịch vụ ngân hàng điện tử, DV kinh doanh ngoại tệ, vàng bạc đá quý. Căn cứ theo cách thức cung cấp dịch vụ - Dịch vụ ngân hàng bán buôn: Là hình thức mua bán hàng hóa thông qua trung gian - đại lý (có thể có nhiều cấp trung gian, đại lý.) để bán với khối lượng lớn mà không bán nhỏ lẻ, trực tiếp cho người sử dụng. - Dịch vụ ngân hàng bán lẻ: Là hình thức bán hàng mà người bán trực tiếp cho các cá nhân, gia đình, các doanh nghiệp nhỏ và v a và một số gói dịch vụ nhỏ lẻ đối với các công ty, tổ chức kinh tế lớn.
Căn cứ theo thời gian xuất hiện - Dịch vụ ngân hàng truyền thống: Khi nói đến dịch vụ ngân hàng truyền thống, chúng ta thuờng ngụ ý nói đến hoạt động của các dịch vụ đã thực hiện trong nhiều năm trên nền công nghệ cũ, quen thuộc với khách hàng. Có thể kể đến một số dịch vụ ngân hàng truyền thống nhu: dịch vụ tín dụng; dịch vụ thanh toán; dịch vụ kinh doanh ngoại tệ; dịch vụ ủy thác. - Dịch vụ ngân hàng hiện đại: Là hình thức dịch vụ ngân hàng mới đuợc đua vào hoạt động của ngân hàng, đuợc ra đời trên nền tảng công nghệ mới, đem lại các tiện ích mới cho khách hàng. Có thể kể đến một số dịch vụ ngân hàng hiện đại nhu: dịch vụ thẻ ngân hàng; dịch vụ quản lý tiền mặt; dịch vụ thanh toán tiền điện tử; dịch vụ cho thuê tài chính; dịch vụ ngân hàng tại nhà; dịch vụ bảo quản và ký gửi.
Ngày nay, hoạt động ngân hàng trên toàn cầu đã có những thay đổi rất lớn. Đặc biệt là công nghệ thông tin và viễn thông đã tác động mạnh đến phát triển dịch vụ ngân hàng nói chung.