Chương I: Một số vẫn đề lý luận về pháp luật bồi thường thiệt hại khi nhà nước thu hỏi đất Chương 2: Thực trạng áp dụng pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất và thực tiễn bồi thường thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp Chương 3: Hoàn thiện pháp luật về bôi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất và giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp. CHUONG 1 MOT SO VAN DE LY LUAN VE PHAP LUAT BOI THUONG THIET HAI KHI NHA NUOC THU HOI DAT 1. Những vấn đề cơ bản về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi dat 1. Các khái niệm cơ bản về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi dat 1.
Khái niệm thu hôi dat Theo quy định tại Điều 53, Điều 54 Hiến pháp năm 2013 thì đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Như vậy, có thê nhận định rằng khái niệm THĐ gắn liền với sự tồn tại của quyền sở hữu toàn dân về đất đai. Khái niệm thu hồi được từ điểm tiếng Việt của Hoàng Phê (2013) định nghĩa: “Thu hôi là thu về lại, lấy lại cái trước đó đã đưa ra, đã cấp phát hoặc bị mắt vào tay người khác” [35]. THĐ cũng được Hiến pháp năm 2013 đề cập tại Khoản 3 Điều 54: “Nhà nước THĐ do tổ chức, cá nhân đang sử dụng trong trường hop that cân thiết do luật định vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Việc THĐ phải công khai, minh bạch và được bồi thường theo quy định của pháp luật”. Bên cạnh đó, Luật đất đai năm 2013 cũng đã giải thích khái niệm này tại Khoản 11 Điều 3: “Nhà nước THĐ là việc Nhà nước quyết định thu lại QSDĐ của người được Nhà nước trao QSDĐ hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về dat dai”. Thông qua nội dung trên có thể thấy rằng THĐÐ bao gồm những nội hàm sau: Thứ nhất, là quyết định hành chính thê hiện quyền lực nhà nước nhằm thực thi nội dung của QLNN về đất đai. Thứ hai, quyết định hành chính đó do người có thâm quyền ban hành nhằm làm chấm dứt quan hệ sử dụng đất của người sử dụng đất.
Quyết định hành chính phải thê hiện rõ các nội dung vị trí, diện tích, loại đất bị thu hồi; tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân có đât bị thu hồi. Thứ ba, Việc ban hành, thực hiện quyết định hành chính (THĐ) xuất phát từ nhu cầu của Nhà nước và xã hội hoặc là một chế tài xử phạt được áp dụng nhằm xử lý các hành vi vi phạm pháp luật đất đai của người sử dụng đất. Dựa vào những phân tích trên có thê đưa ra khái niệm về THĐ như sau: THĐ là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyên ban hành một quyết định hành chính thể hiện dưới dạng văn bản nhằm làm chấm dứt một quan hệ pháp luật đất đai nhằm phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng hoặc xử lý hành vi vi phạm pháp luật về đất đai của người sử dụng đất. Khái niệm bôi thường thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất Bộ luật Dân sự 2015 quy định BTTH như sau: “Cá nhân, pháp nhân có quyền dân sự bị xâm phạm được bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác ”.
Như vậy, đối với trách nhiệm BTTH thông thường có thê hiểu là hình thức trách nhiệm dân sự bắt buộc bên có hành vi gây thiệt hại phải đền bù về những thiệt hại vật chất và tinh thần mà bên có hành vi gây thiệt hại gây ra cho bên bị hại. Như vậy, BTTH khi Nhà nước THĐ ở đây có thể được hiểu là việc bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước THD và chỉ đặt ra đối với các trường hợp Nhà nước THD nham phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội. Điều 3 Luật Đất đai 2013 có đưa ra khái niệm: “Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyên sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đát”. Những thiệt hại về nhà ở, công trình xây dựng, cây trồng, vật nuôi trên đất do việc THD gay ra sẽ xem xét bồi thường.
Ngoài ra, những thiệt hại khách quan mà chưa có quy định cụ thê của pháp luật như: Thiệt hại về môi trường sống, điều kiện về giáo dục, y tế; Thiệt hại do mất địa thế kinh doanh; Thiệt hại về khoản đầu tư cải tạo đất. cũng sẽ được xem xét bồi thường. Nhà nước cũng có quy định hỗ trợ mang tính chính sách, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với sự mất mát của người bị THĐ cho những mục đích chung của cộng đồng, xã hội khi quy định tại Điều 3 Luật đất đai 2013: “Hổ rrợ khi Nhà nước TH là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển”. Tuy nhiên, trên thực tế do việc hỗ trợ nhiều khi chưa được xứng đáng mà chỉ mang tính chất hình thức, dẫn đến trái với bản chất, ý nghĩa mà nó đã được quy định, mà được hiểu như một phần kinh phí để bù đắp cho những khoản thiếu hụt do việc bồi thường chưa thỏa đáng.
Khái niệm thực hiện chính sách pháp luật thu hồi đất Chính sách pháp luật - trước hết là hoạt động của các chủ thể tương ứng trong lĩnh vực pháp luật. Các tư tưởng, quan điểm, mục tiêu, chiến lược, sách lược, định hướng, chương trình, kế hoạch, dự báo. chỉ là cơ sở, nền tảng của chính sách pháp luật, là yếu tố của hệ tư tưởng pháp luật. Với tư cách là một quá trình, thực hiện chính sách pháp luật có thể được hiểu là quá trình nhất định, được quy định chặt chẽ của việc hình thành chính sách, thực thi các quy định của chính sách pháp luật, của việc thể hiện các quy định đó trong hành vi của mọi người.
Quá trình đó được bắt đầu, được khởi động từ khi xuất hiện nhu cầu điều chỉnh pháp luật, nhu cầu cần phải có chính sách pháp luật, tiếp đến nhu cầu đó được các chủ thê nhận thức. Theo quá trình đó, thực hiện chính sách pháp luật được thể hiện với tư cách là hoạt động, hành vi mà ở đó các quy định của chính sách pháp luật (hành vi hợp pháp), hoạt động thực tiễn của mọi người trong việc thực thi các quyền và nghĩa vụ pháp lý được thể hiện. Nói cách khác, thực hiện chính sách pháp luật được xem xét cả với tư cách là sự thê hiện trong hành động của mọi người các đòi hỏi được thể hiện dưới dạng chung nhất trong các quy phạm của chính sách pháp luật, lẫn với tư cách là sự thể hiện cụ thể của quá trình điều chỉnh chính sách pháp luật [55]. Thực hiện chính sách pháp luật thông qua các hình thức cơ bản sau đây: Hình thức học thuyết pháp luật; Hình thức xây dựng pháp luật; Hình thức áp dụng pháp luật; Hình thức giải thích pháp luật; Hình thức giáo dục và đào tạo pháp luật.
Như vậy thực hiện chính sách pháp luật THĐ là hoạt động của các chủ thé thực hiện các tư tưởng, quan điểm, mục tiêu, chiến lược, sách lược, định hướng, chương trình, kế hoạch về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước THĐ trong lĩnh vực chính sách pháp luật. Đặc điểm bồi thwong thiét hai khi Nha nwéc thu héi dat Hiện nay, pháp luật của nhiều nước cũng như của Việt Nam có quy định cụ thể về trách nhiệm bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước THĐ. Đối chiếu với các trách nhiệm dân sự khác, nhất là trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng, có thẻ thấy trách nhiệm bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước THĐ ở Việt Nam có những đặc trưng riêng liên quan đến hành vi làm phát sinh trách nhiệm bồi thường, chủ thể chịu trách nhiệm bồi thường, cơ chế giải quyết cũng như thực thi trách nhiệm bồi thường. Cụ thể: Một là, đối với người bị TH.
Các chủ thể bị áp dụng trách nhiệm BTTH là Nhà nước, Nhà nước THĐÐ đang thực hiện các hoạt động vé THD quy dinh. Tu do, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích của các chủ thể có thể là cá nhân, tổ chức. khi bị nhà nước THĐ. Trách nhiệm BTTH là loại trách nhiệm mang đến hậu quả bắt lợi cho người bị áp dụng.
Về mặt pháp lý, trách nhiệm BTTH khi THD luôn mang đến một hậu quả nhất định cho chủ thể bị áp dụng. Đó là sự bất loi do giảm sút uy tín, sự giảm sút về tài sản do phải thực hiện nghĩa vụ bồi thường của người gây thiệt hại. Để xác định trách nhiệm bồi thường của người có hành vi gây thiệt hại thì phải tính toán được tổn thất của người bị gây thiệt hại là những gì dé từ đó các định trách nhiệm của chủ thể của hành vi gây thiệt hại. Hai là, đối với Nhà nước, trách nhiệm BTTH khi THĐ là một loại trách nhiệm dân sự và chịu sự điều chỉnh của pháp luật trách nhiệm bồi thường nhà nước (BTNN).
Khi một trong các bên chủ thê tham gia quan hệ pháp luật vé THD do Nha nước, người có thâm quyền nhân danh nhà nước thực hiện có hành vi vi phạm pháp luật gây ra thiệt hại cho phía bên kia thi chủ thê của hành vi gây thiệt hại phải BTTH và BTTH chính là trách nhiệm dân sự về nghĩa vụ và tài sản do các quy định của LĐĐ điều chỉnh. Trách nhiệm BTTH khi THD này nhằm mục đích bảo vệ quyền lợi của người bị gây thiệt hại trong hoạt động TH. Ba là, đối với xã hội. trách nhiệm BTTH khi THĐ chỉ đặt ra khi thỏa mãn các điều kiện nhất định, các quy định về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước THD dat được ban hành phù hợp với thực tiễn đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người dân thì được họ đồng tình ủng hộ.
Các quy định về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước THĐÐ 10 đất không phù hợp với thực tế thì sẽ không nhận được sự đồng tình của người dân và phát sinh các tranh chấp và khiếu kiện kéo dài tiềm ân nguy cơ mắt ôn định chính trị - xã hội. Bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước THĐ đất không chỉ dựa trên những thiệt hại vật chất thực tế mà không tính đến hậu quả lâu dài mà người nông dân phải gánh chịu.