MỞ ĐẦU 1.1 SỰ CẦN THIẾT CỦA LUẬN VĂN Ngày nay,vấn đề môi trường đã trở thành mối quan tâm của nhiều quốc gia trên thế giới.Dù là nước phát triển hay đang phát triển đều nhận thức rằng vấn đề môi trường nếu không được quan tâm giải quyết sẽ là cản trở to lớn đến khả năng phát triển của đất nước.Kinh tế đất nước phát triển mức sống của ngưới dân ngày được nâng cao,nhu cầu xã hội ngày càng tăng.Một trong các nhu cầu đó là sự phát triển của hệ thống y tế chăm sóc sức khỏe cộng đồng.Các bệnh viện,cơ sở y tế và các phòng mạch tư nhân được phát triển và mở rộng ,…Trên đia bàn Thành phố HCM tổng số các cơ sở y tế bao gồm khoảng 51 bệnh viện, 33 phòng khám khu vực,282 trạm y tế và gần 4000 phòng mạch tư nhân với khoảng 420 giường bệnh phục vụ nhu cầu khám chữa bệnh và chăm sóc sức khoẻ cho người dân thành phố và các tỉnh lân cận.Họat động của các dịch vụ y tế này cũng đặt ra nhiều vấn đề môi trường cần giải quyết. Bên cạnh lượng rác thải bệnh viện sẽ tiếp tục gia tăng và có thể chiếm 30% đến 40% tổng số rác Thành phố (trung bình 1giường bệnh mỗi ngày thải ra 2 kg rác,trong đó 25% là rác nguy hiểm).Đặc biệt là tình trạng các phòng mạch tư nhân,rác thải y tế không được thu gom riêng,hầu như đều được thu gom chung với với rác sinh hoạt của thành phố.Điều này nếu không kịp thời chấn chỉnh sẽ là nguyên nhân gây mầm bệnh và lây lan bệnh dịch trong cộng đồng.Đồng thời làm gia tăng ô nhiễm môi trường đất,nước,không khí,một lượng tương đối lớn chất thải nguy hại,nhất là chất thải rắn. Từ thực tế trên,luận văn ” Nghiên cứu đánh giá công tác quản lý chất thải y tế tại Thành phố Hồ Chí Minh. Đề xuất các biện pháp cải tiến thích hợp và an tòan” được hình thành nhằm đánh giá thực trạng quản lý chất thải y tế trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh,trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp cải tiến thích hợp và an tòan cho lọai chất thải này đó việc làm cần thiết và cấp bách.2 NHIỆM VỤ CỦA LUẬN VĂN Luận văn”Nghiên cứu đánh giá công tác quản lý chất thải y tế tại Thành phố Hồ Chí Minh.Đề xuất các biện pháp cải tiến thích hợp và an toàn” + Tổng quan về hiện trạng chất thải y tế tại TP.HCM,tình hình phát sinh.
+ Những ảnh hưởng của chất thải y tế đến môi trường và sức khoẻ cộng đồng. +Hiện trạng quản lý chất thải y tế tại các bệnh viện,phòng khám tư nhân trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.Đánh giá nhận xét về công tác quản lý chất thải y tế. +Đề xuất được các biện pháp cải tiến thích hợp và an toàn quản lý chất thải y tế trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.3 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Đề hoàn thành các nhiệm vụ mà luận văn đặt ra,cần nghiên cứu các nội dung sau: *Tổng quan về hiện trạng hệ thống quản lý chất thải y tế tại TP.HCM +Cơ cấu tổ chức quản lý rác y tế tại các bệnh viện. +Nhân sự:số lượng y công,người thu gom,trình độ,kinh nghiệm… +Khối lượng rác sinh ra mỗi ngày và được thu gom bao nhiêu phần trăm.
+Hệ thống văn bản pháp quy có liên quan đến quản lý chất thải y tế. +Hạ tầng cơ sở (bao gồm:thiết bị thu gom,xe vận chuyển,các loại lò đốt hiện nay,thiết bị thông tin…) +Các vấn đề về tài chính. +Qui hoạch phát triển tương lai đã lập. +Các vấn đề còn tồn tại trong hệ thống quản lý *Những ảnh hưởng của chất thải y tế đến môi trường và sức khoẻ cộng đồng.
+Những nguy cơ và ảnh hưởng từ các vật sắc nhọn. +Những nguy cơ và ảnh hưởng từ các loại chất thải hoá chất và dược phẩm. +Những nguy cơ và ảnh hưởng từ chất thải gây độc tế bào (genotoxic). +Những nguy cơ và ảnh hưởng từ các chất thải phóng xạ.
+Khả năng gây ô nhiễm của các loại chất thải y tế. +Tác động chất thải y tế tới môi trường và cảnh quan đô thị *Hiện trạng quản lý chất thải y tế tại các bệnh viện,phòng mạch tư nhân trên địa bàn TP.Đánh giá nhận xét về công tác quản lý chất thải y tế. +Hiện trạng thu gom,vận chuyển RYT và RSH tại các bệnh viện ở TP. +Đánh giá hiệu quả thu gom,vận chuyển và xử lý bên ngoài bệnh viện.
+Hiện trạng rác y tế tại các phòng mạch tư nhân đều đổ chung với rác sinh hoạt sau đó đưa ra bãi chôn lấp. +Đánh giá tổng thể công tác quản lý RYT tại TP.Những ưu điểm và nhược điểm. *Đề suất các giải pháp cải tiến thích hợp và an toàn quản lý chất thải y tế trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Luận văn đã đánh giá được hiện trạng,nghiên cứu các biện pháp quản lý và xử lý chất thải y tế.Trên cơ sở đó đề xuất biện pháp cải thiện cả hệ thống kỹ thuật lẫn hệ thống quản lý hành chính cho phù hợp với điều kiện hiện nay của Thành Phố HCM.
+Phương án cải thiện hệ thống quản lý rác y tế. 11 +Phương án phân loại chất thải. +Phương án xây dựng hệ thống thu gom,vận chuyển và xử lý chất thải y tế trên địa bàn Thành phố. + Dựa vào sự tham gia của cộng đồng.
+Các biện pháp hỗ trợ.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Phương pháp nghiên cứu là những nguyên tắc và cách thức làm việc khoa học để giải quyết các vấn đề chính xác,khách quan nhằm thu được kết quả tốt nhất.Để thực hiện luận văn tác giả đã sử dụng các phương pháp: 1.1 Phương pháp điều tra * Tham khảo tài liệu +Niên giám thống kê các số liệu về kinh tế,xã hội,tình hình quản lý chất thải y tế ở các ngành chức năng. +Các kết quả phân tích mẫu nước,khí,rác có trước từ các cơ sở quan chuyên trách,các dữ liệu trong tài liệu nghiên cứu,báo cáo. +Các tài liệu trong và ngoài nước có liên quan vấn đề nghiên cứu. *Điều tra thực địa Điều tra các bệnh viện qua phiếu trả lời và phỏng vấn trực tiếp các cán bộ phụ trách cùng bệnh nhân.Các thông tin phỏng vấn bao gồm: +Lượng chất thải.
+Số giường bệnh nhân tại mỗi bệnh viện. +Các vấn đề về sức khoẻ có liên quan đến chất thải y tế.2 Phương pháp xử lý số liệu +Các số liệu thu thập được xử lý trên máy vi tính bằng phần mềm EXCEL +Từ những thông tin và dữ liệu sơ cấp được xem xét,tìm hiểu và lựa chọn nhằm đưa ra những thông tin và dữ liệu chính xác và có ý nghĩa nhất làm cơ sở giải quyết các vấn đề.3 Phương pháp đánh giá nhanh dự báo tải lượng chất thải y tế +Dự báo tốc độ thải rác theo tốc độ tăng trưởng kinh tế:theo tài liệu hướng dẫn của Tổ Chức Y Tế Thế Giới(WHO). +Ngoài ra còn căn cứ vào qui hoạch tổng thể của mạng lưới y tế TP.HCM,tình hình phát triển kinh tế của TP,kinh nghiệm của một số thành phố,quốc gia mà dự báo diễn biến về thành phần khối lượng rác y tế phát sinh từ các nguồn. 12 +Đánh giá nhanh để ước tính tải lượng chất thải y tế dựa trên hệ số phát thải đơn vị kết hợp với các dự liệu khác như:số lượng giường bệnh nội trú,số dân,… 1.4 Phương pháp thu thập và tổng hợp thông tin Phương pháp này gồm thu nhập tất cả các nguồn tài liệu,số liệu được cung cấp từ các cơ quan,thầy cô,từ sách báo các tổng hợp,các dự án nghiên cứu,…sau đó tổng hợp lại,đánh giá và lựa chọn những thông tin dữ liệu cần thiết cho luận văn.5 Phương pháp chuyên gia Tham khảo lấy ý kiến các chuyên gia tại một số bệnh viện,Sở Y Tế,Trung Tâm Y Tế dự phòng,Công Ty Môi Trường Đô Thị và sự đóng góp của các thầy,cô trong khoa Môi Trường-BHLĐ,Trường ĐHBC Tôn Đức Thắng.
13 CHƯƠNG HAI: TỔNG QUAN VỀ CHẤT THẢI Y TẾ VÀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ 2. 1 Giới thiệu về chất thải y tế 2.1 Khái niệm cơ bản Chất thải y tế là chất thải phát sinh từ các hoạt động khám chữa bệnh,phòng bệnh,chăm sóc,xét nghiệm,đào tạo và sản xuất-pha chế thuốc,.tại các cơ sở y tế Nhà nước,tư nhân và các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ tại nhà.Chất thải có thể ở dạng rắn,lỏng và khí. Bệnh phẩm (pathological waste):là một trong những loại chất thải lây nhiễm bao gồm các loại động vật thí nghiệm,các cơ quan cơ thể,chất thải rắn hữu cơ phát sinh từ các phòng thí nghiệm và khoa phẩu thuật của bệnh viện.Để thiêu đốt loại chất thải này cần cung cấp nhiệt để làm bốc hơi một lượng ẩm cao chứa trong bệnh phẩm.Do bệnh phẩm không duy trì sự cháy nên phải cung cấp nhiên liệu đến mức cần thiết mới có thể thiêu đốt chúng. Chất thải thông thường(genaral waste),hay còn gọi là rác sinh hoạt y tế,bao gồm tất cả các loại chất thải không được xếp vào loại chất thải nguy hại hay không có khả năng gây độc và không yêu cầu phải lưu giữ,xử lý đặc biệt.Chất thải loại này phát sinh từ tất cả các khu vực trong bệnh viện bao gồm các loại như:giấy carton,plastic,thực phẩm thừa,chai lọ thuỷ tinh,kim loại cùng với một số tổ hợp chất vô cơ,hữu cơ khác.
Trong phạm vi luận văn này,khái niệm “rác y tế”được hiểu là phần chất thải y tế ở dạng rắn được thu gom và xử lý riệng(thường bằng phương pháp thiêu đốt hay chôn lấp)không tính đến phần chất thải dạng lỏng và khí.2 Phân loại chất thải y tế Theo “Quy chế quản lý chất thải y tế”của Bộ Y Tế,chất thải trong các cơ sở y tế được phân thành 5 loại như sau: +Chất thải lâm sàng +Chất thải phóng xạ +Chất thải hoá học +Các bình chứa khí có áp suất +Chất thải sinh hoạt Chất thải lâm sàng :gồm 5 nhóm a) Nhóm A:là chất thải nhiễm khuẩn bao gồm:như vật liệu thấm máu,thấm dịch,dịch bài tiết của người bị bệnh như băng gạc,bông băng,găng tay,bột bó,đồ vải,các túi hậu môn nhân tạo… 14 b) Nhóm B:là các vật sắc nhọn bao gồm kim tiêm,lưỡi cán dao mổ,cưa,các ống tiêm,mảnh thuỷ tinh vỡ hay tất cả các vật liệu có thể gây ra các vết cắt hoặc chọc thủng… c) Nhóm C:là chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao phát sinh từ các phòng xét nghiệm bao gồm :găng tay,lam kính,ống nghiệm,bệnh phẩm sau khi xét nghiệm/nuôi cấy,túi đựng máu,… d) Nhóm D:là chất thải dược phẩm bao gồm:dược phẩm bị quá hạn,dược phẩm bị nhiễm khuẩn,dược phẩm bị đổ,dược phẩm không còn nhu cầu sử dụng,các loại thuốc gây độc tế bào .