Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Duy Công (ngành Khoa học Chính trị, Trường Đại học Nội vụ Hà Nội, dưới sự hướng dẫn của giảng viên Đặng Đình Tiến) tập trung nghiên cứu tổ chức và hoạt động của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tại địa bàn cơ sở. Lý do chọn đề tài xuất phát từ vai trò của tổ chức Đoàn với tư cách là tổ chức chính trị - xã hội của thanh niên Việt Nam, do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, rèn luyện. Tác giả nhấn mạnh tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên thông qua các dấu mốc lịch sử như Đại hội Quốc tế Thanh niên lần thứ IV (tháng 7/1924) với việc Người là đồng tác giả của "Bản luận cương về thanh niên thuộc địa", và sự thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (tháng 6/1925). Thanh niên được xác định là lực lượng rường cột, có vai trò quyết định đến sự hưng thịnh của quốc gia.

Về bối cảnh thực tiễn, phường Xuân Tảo (quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội) là địa bàn đô thị đang trong tiến trình công nghiệp hóa, đô thị hóa nhanh chóng. Bên cạnh các thành tựu về giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, hoạt động Đoàn - Hội tại địa phương gặp nhiều áp lực: lối sống thực dụng gia tăng, tác động từ mặt trái của mạng xã hội, các tệ nạn xã hội (đặc biệt là ma túy tổng hợp), cùng sự phân hóa tâm lý của một bộ phận thanh niên sau khi nhận tiền đền bù thu hồi đất. Xuất phát từ kỳ kiến tập, thực tập thực tế tại Ủy ban nhân dân (UBND) phường Xuân Tảo, tác giả đã lựa chọn đề tài này.

Khóa luận xác lập mục tiêu và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và các quan điểm chỉ đạo của Đảng về thanh niên, công tác Đoàn và phong trào thanh niên.
  2. Khảo sát, thu thập tư liệu và phân tích thực trạng công tác Đoàn và phong trào thanh niên trên địa bàn phường Xuân Tảo giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2020; chỉ ra ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân.
  3. Đề xuất phương hướng, giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng hoạt động Đoàn và phong trào thanh niên tại địa phương trong giai đoạn tiếp theo.
  • Đối tượng nghiên cứu: Chất lượng công tác Đoàn và phong trào thanh niên tại UBND phường Xuân Tảo.
  • Phạm vi nghiên cứu: Hoạt động công tác Đoàn và phong trào thanh niên trên toàn bộ địa bàn hành chính phường Xuân Tảo, quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội; khung thời gian khảo sát từ năm 2014 đến năm 2020.
  • Tổng quan tình hình nghiên cứu: Tác giả điểm qua một số công trình liên quan như bài viết của Nguyễn Ngọc Lương, Phan Hằng (Báo Nhân Dân, 2018), Lê Thúy Hằng (Tạp chí Tuyên giáo, 2019), Đào Thị Trang (Tạp chí Giáo dục, 2017), bài viết trên Tạp chí Tổ chức Nhà nước, cùng các đề tài của Trần Thị Yến (2018), Dương Kiếm Anh (2017). Tác giả nhận định các nghiên cứu trước chủ yếu tập trung vào đối tượng học sinh, sinh viên hoặc cấp bộ ngành, còn việc đi sâu vào chính quyền cơ sở cấp phường/xã chưa có nhiều công trình trực tiếp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống khái niệm công cụ và tiếp cận các quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước đối với thanh niên:

  • Khái niệm công tác Đoàn: Tổng thể các mặt hoạt động của Đoàn do cấp bộ Đoàn tổ chức, tác động đến thanh thiếu nhi nhằm thực hiện mục tiêu chính trị (hình thành lý tưởng chính trị) và mục đích xã hội (giải quyết các vấn đề, đáp ứng nhu cầu xã hội của thanh niên), góp phần bồi dưỡng đoàn viên ưu tú và tạo nguồn phát triển Đảng.
  • Khái niệm thanh niên: Văn bản phân tích thanh niên dưới các góc độ sinh học, tâm lý học, kinh tế học và xã hội học. Tác giả viện dẫn định nghĩa của Liên Hợp Quốc (15 đến 24 tuổi), Điều lệ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (15 đến 30 tuổi, sinh hoạt Hội có thể mở rộng đến 35 tuổi), và tổng kết quy chuẩn nghiên cứu xem thanh niên là nhóm nhân khẩu xã hội đặc thù trong độ tuổi từ 15 đến 28 tuổi, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.
  • Khái niệm phong trào thanh niên và công tác thanh niên: Hoạt động có mục đích của các chủ thể xã hội (dưới sự lãnh đạo của Đảng) nhằm giáo dục, bồi dưỡng, phát huy tiềm năng thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Khung pháp lý và văn kiện chính trị được sử dụng gồm có:

  • Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng;
  • Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VII);
  • Nghị quyết số 25-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) về "Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa";
  • Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 27/02/2012 của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội về "Tăng cường công tác xây dựng Đảng và các đoàn thể nhân dân trong các doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước";
  • Chỉ thị số 20-CT/TW ngày 05/11/2012 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác chăm sóc, giáo dục trẻ em;
  • Nghị quyết số 10 của Ban Chấp hành Trung ương Đoàn khóa VII;
  • Chỉ thị số 11 của Thành ủy Hà Nội về thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới;
  • 02 bộ Quy tắc ứng xử do UBND thành phố Hà Nội ban hành;
  • Luật Thanh niên, Luật Giao thông đường bộ, Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Lao động, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả áp dụng gồm hai nhóm:

  • Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa tài liệu, khái quát hóa quan điểm để xây dựng khung lý thuyết định hướng nghiên cứu thực tiễn.
  • Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Quan sát thực địa; thống kê, phân tích, xử lý số liệu báo cáo định kỳ của tổ chức Đoàn - Hội cơ sở phường Xuân Tảo từ năm 2014 đến năm 2020; khảo sát tư liệu hệ thống tổ chức Đoàn các tổ dân phố, các văn bản phối hợp liên ngành và dữ liệu tổng hợp tại địa bàn.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác Đoàn và phong trào Thanh niên

Chương này làm rõ vị trí, tính chất của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là thành viên trong hệ thống chính trị, hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ, là đội dự bị tin cậy và cánh tay đắc lực của Đảng. Tác giả phân tích 5 quan điểm chỉ đạo của Đảng về xây dựng tổ chức Đoàn: coi trọng giáo dục chính trị tư tưởng; gắn hoạt động của Đoàn với nhiệm vụ kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng; đưa Nghị quyết Đảng vào cuộc sống; xây dựng Đoàn vững mạnh toàn diện làm nòng cốt chính trị trong mặt trận tập hợp thanh niên; mở rộng công tác đối ngoại nhân dân.

Bên cạnh đó, chương 1 trình bày 5 mục tiêu lớn của công tác thanh niên trong giai đoạn hiện nay:

  1. Xây dựng lớp thanh niên giàu lòng yêu nước, có đạo đức, trình độ chuyên môn, văn hóa và sức khỏe.
  2. Xung kích phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc (tham gia xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, sáng tạo trẻ, giữ gìn an ninh trật tự).
  3. Đồng hành với thanh niên trên con đường lập thân, lập nghiệp (học tập, nâng cao trình độ, văn hóa thể thao).
  4. Công tác chăm sóc, giáo dục thiếu niên, nhi đồng (cuộc vận động "Vì đàn em thân yêu").
  5. Công tác xây dựng Đoàn, Đoàn tham gia xây dựng Đảng và cơ quan, đơn vị vững mạnh.

Chương 2: Thực trạng công tác Đoàn và phong trào Thanh niên tại UBND phường Xuân Tảo

Chương này đi sâu vào bức tranh thực tế tại địa phương từ năm 2014 đến 2020. Về mặt thuận lợi, thanh niên phường nhận được sự quan tâm của Quận ủy, HĐND, UBND quận Bắc Từ Liêm và Đảng ủy, UBND phường Xuân Tảo; đại đa số thanh niên có ý thức học tập, lao động. Về khó khăn, một bộ phận thanh niên chịu ảnh hưởng tiêu cực của lối sống hưởng thụ, mạng xã hội, phát sinh tệ nạn ma túy và thiếu gắn kết với phong trào đoàn thể.

Kết quả triển khai chương trình công tác được phản ánh qua các nội dung:

  • Công tác tham mưu, phối hợp: Hội LHTN và Đoàn phường chủ động tham mưu ban hành văn bản chính sách; ký kết phối hợp liên ngành với UBND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, Hội Cựu chiến binh, Hội Liên hiệp Phụ nữ (thực hiện Đề án 343), Công an, Ban Chỉ huy quân sự, Phòng Tư pháp, Trung tâm Y tế và Ngân hàng Chính sách Xã hội.
  • Công tác tuyên truyền, giáo dục: Đa dạng hóa hình thức tuyên truyền trên mạng xã hội, bản tin; triển khai mô hình "Mỗi ngày một tin tốt, mỗi tuần một câu chuyện đẹp"; tổ chức các chương trình giáo dục truyền thống như "Hành trình theo chân Bác", "Hành trình về nguồn", "Lễ thắp nến tri ân", "Tuổi trẻ Từ Liêm với các nhân chứng lịch sử".
  • Phong trào "Tôi yêu Hà Nội":
    • Hà Nội xanh: Duy trì "Ngày thứ 7 tình nguyện", "Ngày Chủ nhật xanh", mô hình "Văn phòng xanh, cơ quan xanh, trường học xanh", "Hàng cây thanh niên", quét vôi gốc cây, bóc xóa quảng cáo rao vặt.
    • Hà Nội an toàn: Duy trì câu lạc bộ "Thắp sáng niềm tin", 100% cơ sở Hội đăng ký giúp đỡ tối thiểu 01 thanh niên chậm tiến; bảo đảm an toàn giao thông; vận động thanh niên nhập ngũ đạt chỉ tiêu 100% (trong đó trình độ cao đẳng, đại học chiếm từ 60% đến 75%).
    • Hà Nội văn minh: Đội hình tình nguyện hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính tại bộ phận một cửa UBND phường vào sáng thứ Bảy; thực hiện Chỉ thị 11 về nếp sống văn minh việc cưới; tổ chức Hội thi "Văn hóa ứng xử - Hành động của thanh niên".
    • Hà Nội nghĩa tình: Khám bệnh, phát thuốc miễn phí cho cựu thanh niên xung phong; xây dựng nhà nhân ái; chiến dịch Mùa hè xanh; hiến máu tình nguyện.
    • Hà Nội trẻ: Phối hợp tổ chức tư vấn, định hướng nghề nghiệp cho hơn 6.000 học sinh các trường THPT trên địa bàn quận; tập huấn kỹ năng khởi nghiệp.
  • Xây dựng tổ chức Đoàn - Hội và tham gia xây dựng Đảng: Tỷ lệ tập hợp thanh niên trên địa bàn đạt 86%; kết nạp 146 đoàn viên mới, giới thiệu trên 50 đoàn viên ưu tú, có 44 đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Bố trí bí thư chi đoàn kiêm nhiệm tổ trưởng tổ dân phố hoặc tổ phó tổ an ninh trật tự.
  • Công tác thiếu niên nhi đồng: Tổ chức tập huấn công tác hè 2018 cho 45 cán bộ Đoàn - Đội; kiểm tra góc học tập; tổ chức Đại hội Cháu ngoan Bác Hồ; tham gia Hội thi Phụ trách sao giỏi, Chỉ huy đội giỏi.
  • Đánh giá và nguyên nhân: Tác giả phân tích thành tựu bắt nguồn từ sự lãnh đạo của Đảng ủy, sự tạo điều kiện của UBND phường. Tuy nhiên, còn tồn tại hạn chế: nội dung sinh hoạt chi đoàn chậm đổi mới, lực lượng đoàn viên mỏng do nhiều thanh niên bận đi làm hoặc công tác chuyên môn, kinh phí hoạt động hạn hẹp.

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao chất lượng công tác Đoàn và phong trào Thanh niên tại UBND phường Xuân Tảo

Chương này đưa ra dự báo về sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của phường Xuân Tảo sang du lịch, dịch vụ, thương mại; từ đó xác định phương hướng phát triển:

  • Đổi mới, tăng cường công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức cho đoàn viên, thanh niên;
  • Nêu cao tinh thần khởi nghiệp, phát động các phong trào thi đua gắn với nhiệm vụ chính trị của địa phương;
  • Đẩy mạnh các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, xây dựng nếp sống văn minh đô thị;
  • Nâng cao năng lực, kỹ năng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ Đoàn và chất lượng đoàn viên;
  • Đổi mới phương thức hoạt động của cơ sở Đoàn, chú trọng tạo nguồn phát triển Đảng từ đoàn viên ưu tú.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các số liệu thực tế về hoạt động của tổ chức Đoàn - Hội phường Xuân Tảo trong giai đoạn khảo sát:

Lĩnh vực hoạt động Chỉ tiêu / Kết quả cụ thể ghi nhận trong văn bản
Công tác phát triển đoàn viên Kết nạp được 146 đoàn viên mới
Tham gia xây dựng Đảng Giới thiệu trên 50 đoàn viên ưu tú; 44 đồng chí được kết nạp Đảng
Đoàn kết, tập hợp thanh niên Tỷ lệ đoàn kết tập hợp thanh niên trên địa bàn đạt 86%
Tuyển quân, nghĩa vụ quân sự Đạt 100% chỉ tiêu quận và thành phố giao; tỷ lệ có trình độ CĐ, ĐH chiếm 60% - 75%
Giáo dục thanh niên chậm tiến 100% cơ sở Hội đăng ký giúp đỡ tối thiểu 01 thanh niên chậm tiến
Tư vấn hướng nghiệp Phối hợp tư vấn nghề nghiệp cho hơn 6.000 học sinh THPT trên địa bàn
Bồi dưỡng cán bộ phụ trách thiếu nhi Tập huấn kỹ năng công tác Đoàn - Đội dịp hè 2018 cho 45 cán bộ cốt cán

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc hệ thống hóa một mô hình hoạt động Đoàn - Hội ở cấp cơ sở đô thị đang trong giai đoạn chuyển đổi nông thôn sang đô thị sau khi thành lập quận Bắc Từ Liêm. Đề tài đóng góp tài liệu nghiên cứu thực tiễn cho Khoa Khoa học Chính trị, đồng thời đưa ra các giải pháp cụ thể giúp UBND và Đoàn phường Xuân Tảo khắc phục những điểm nghẽn trong công tác quản lý thanh niên tại các tổ dân phố.


Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận bộc lộ một số hạn chế gắn liền với phạm vi và kỹ thuật biên soạn văn bản:

  • Nguồn số liệu chủ yếu dựa trên các báo cáo hành chính tổng kết của Đoàn phường và Hội LHTN giai đoạn 2014-2020, thiếu bảng hỏi điều tra xã hội học định lượng sâu trên cỡ mẫu diện rộng ($n=?$) để lượng hóa mức độ hài lòng hoặc nhu cầu chi tiết của từng nhóm thanh niên.
  • Trong văn bản còn xuất hiện các lỗi kỹ thuật do quá trình sao chép, trích dẫn tài liệu tham khảo (như việc nhầm lẫn địa danh phường Xuân Tảo thuộc "quận Tây Hồ", đoạn trích dẫn nhắc đến "Đoàn Bộ Tư pháp", "Đoàn xã", hoặc đề cập địa danh "Quảng Bình").
  • Phần giải pháp tại chương 3 của bản thảo chủ yếu dừng ở mức định hướng chung, chưa xây dựng được các quy trình triển khai chi tiết gắn với nguồn kinh phí cụ thể cho từng năm.

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng khảo sát thực nghiệm bằng phương pháp điều tra bảng hỏi xã hội học đối với các nhóm đối tượng thanh niên khác nhau (học sinh, lao động tự do, công chức, thanh niên tại doanh nghiệp ngoài nhà nước); đồng thời theo dõi, đánh giá hiệu quả của các mô hình thanh niên khởi nghiệp đô thị trong giai đoạn chuyển đổi số hiện nay.


Giá trị tham khảo

Báo cáo nghiên cứu của khóa luận mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho:

  • Sinh viên các ngành: Khoa học Chính trị, Quản lý Nhà nước, Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước, Công tác Xã hội, Công tác Thanh thiếu nhi cần tài liệu mẫu về khảo sát thực tế cấp cơ sở.
  • Cán bộ Đoàn - Hội cấp xã, phường: Tham khảo cách thức vận dụng 5 nhánh của phong trào "Tôi yêu Hà Nội" (Hà Nội xanh, Hà Nội an toàn, Hà Nội văn minh, Hà Nội nghĩa tình, Hà Nội trẻ) vào địa bàn đô thị hóa nhanh.
  • Nội dung tham khảo trọng tâm: Mô hình phối hợp liên ngành giữa Đoàn thanh niên với Ngân hàng Chính sách Xã hội và các hội đoàn thể (Hội Phụ nữ, Cựu chiến binh, Công an) để giải quyết việc làm, phòng chống tệ nạn và tuyển chọn nghĩa vụ quân sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu tại đơn vị hành chính nào và trong mốc thời gian nào?

Khóa luận nghiên cứu tại UBND phường Xuân Tảo, quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội (được chia tách và thành lập từ huyện Từ Liêm cũ), khảo sát số liệu trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2020.

2. Kết quả phát triển đoàn viên và giới thiệu đảng viên mới của Đoàn phường Xuân Tảo đạt được con số nào?

Trong giai đoạn được khảo sát, Đoàn phường Xuân Tảo đã tổ chức kết nạp được 146 đoàn viên mới, giới thiệu trên 50 đoàn viên ưu tú cho Đảng xem xét kết nạp, và có 44 đồng chí được đứng vào hàng ngũ của Đảng Cộng sản Việt Nam.

3. Tỷ lệ tập hợp thanh niên và cơ cấu trình độ thanh niên nhập ngũ tại phường Xuân Tảo là bao nhiêu?

Theo số liệu thống kê trong khóa luận, tỷ lệ đoàn kết tập hợp thanh niên trên địa bàn phường đạt 86%. Đối với công tác tuyển quân, địa phương đạt 100% chỉ tiêu giao; trong đó đoàn viên, thanh niên tham gia nhập ngũ có trình độ cao đẳng, đại học chiếm từ 60% đến 75%.

4. Phong trào "Tôi yêu Hà Nội" tại phường Xuân Tảo gồm những nội dung trọng tâm nào?

Phong trào được triển khai đồng bộ qua 5 nội dung lớn:

  1. Hà Nội xanh: Ra quân Ngày thứ 7 tình nguyện, Ngày Chủ nhật xanh, vệ sinh môi trường, hàng cây thanh niên.
  2. Hà Nội an toàn: Câu lạc bộ Thắp sáng niềm tin giúp đỡ thanh niên chậm tiến, bảo đảm an toàn giao thông, hoàn thành 100% chỉ tiêu tuyển quân.
  3. Hà Nội văn minh: Đội hình tình nguyện hỗ trợ thủ tục hành chính sáng thứ Bảy tại bộ phận một cửa, thực hiện nếp sống văn minh việc cưới theo Chỉ thị 11.
  4. Hà Nội nghĩa tình: Khám bệnh, phát thuốc miễn phí cho cựu thanh niên xung phong, xây dựng nhà nhân ái, hiến máu tình nguyện.
  5. Hà Nội trẻ: Phối hợp tổ chức tư vấn hướng nghiệp cho hơn 6.000 học sinh THPT, hỗ trợ kỹ năng khởi nghiệp.

5. Văn bản khóa luận có những điểm thiếu nhất quán kỹ thuật nào cần lưu ý khi trích dẫn?

Trong toàn văn xuất hiện một số đoạn nhầm lẫn biên tập của tác giả: tại phần mở đầu có chỗ ghi nhầm địa bàn là "quận Tây Hồ", phần hạn chế có nhắc đến "Đoàn Bộ Tư pháp", đoạn giáo dục truyền thống nhắc đến "Tuổi trẻ Quảng Bình", và chương 2 có lúc dùng từ "Đoàn xã". Người đọc cần đối chiếu bối cảnh chính xác là tổ chức Đoàn tại phường Xuân Tảo, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội.


Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Duy Công tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận về công tác Đoàn và phản ánh toàn diện thực trạng phong trào thanh niên phường Xuân Tảo giai đoạn 2014-2020. Dữ liệu thực tế cho thấy tổ chức Đoàn - Hội cơ sở đã đạt nhiều kết quả rõ nét trong công tác tập hợp thanh niên (đạt 86%), phát triển Đảng (44 đảng viên mới), cũng như duy trì tốt phong trào "Tôi yêu Hà Nội". Mặc dù còn hạn chế về chiều sâu phân tích định lượng và một số sai sót kỹ thuật biên tập, công trình vẫn là nguồn tư liệu thực tiễn hữu ích cho việc nghiên cứu và tổ chức hoạt động Đoàn tại các địa bàn đô thị hóa.