CHƯƠNG 1 MOT SO VAN DE LY LUAN CHUNG VE CHQ 1. Khái niệm, đặc trưng, phân loại, vị trí và vai trò của chợ 1. Khái niệm chung về chợ Theo định nghĩa trong các từ điển tiếng Việt đang được lưu hành: "Chợ là nơi công cộng để đông người đến mua bán vào những ngày hoặc những buổi nhất định" "Chợ là nơi tụ họp giữa người mua và người bán để trao đổi hàng hoá, thực phẩm hàng ngày theo từng buổi hoặc từng phiên nhất định (chợ phiên). Theo Nghị định số 02/2003/NĐ-CP, ngày 14/01/2003 Chính Phủ ban hành về “Phát triển và quản lý chợ " thì Chợ là loại hình kinh doanh thương mại được hình thành và phát triển mang tính truyền thống, được tổ chức tại một địa điểm theo quy hoạch, đáp ứng nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hoá và nhu cầu tiêu dùng của khu vực dân cư".
Trong đó định nghĩa: Phạm vi chợ: là khu vực được quy hoạch dành cho hoạt động chợ, bao gồm diện tích để bố trí các điểm kinh doanh, khu vực dịch vụ (như: bãi để xe, kho hàng, khu ăn uống, vui chơi giải trí và các dịch vụ khác) và đường bao quanh chợ. Chợ đầu mối: là chợ có vai trò chủ yếu thu hút, tập trung lượng hàng hoá lớn từ các nguồn sản xuất, kinh doanh của khu vực kinh tế hoặc của ngành hàng để tiếp tục phân phối tới các chợ và các kênh lưu thông khác. Chợ dân sinh: là chợ hạng 3 (do xã, phường quản lý) kinh doanh những mặt hàng thông dụng và thiết yếu phục vụ đời sống hằng ngày của người dân. Chợ tạm: là chợ nằm trong quy hoạch nhưng chưa được xây dựng kiên cố hoặc bán kiên cố.
Điểm kinh doanh tại chợ: bao gồm quầy hang, sap hàng, ki-Ốt, cửa hàng được bố trí cố định trong phạm vi chợ theo thiết kế xây dựng chợ, có diện tích quy chuẩn tối thiểu là 3m2/điểm Từ những điểm hội tụ chung của nhiều định nghĩa, ta có thể rút ra kết luận: Chợ là một loại hình thương nghiệp có tính chất truyền thống, một bộ phận của thị 6 trường xã hội, là nơi diễn ra tập trung các hoạt động mua, bán hàng hóa và dịch vụ phong phú của các thành phần kinh tế mà đa phần là kinh tế cá thể với những mặt hàng tiêu dùng hàng ngày là chủ yếu và đối tượng phục vụ là toàn thể các hộ dân cư địa phương trên địa điểm được chính quyền chọn lựa, quy định và cho phép hoạt động theo từng mức độ khác nhau tuỳ theo các hoạt động của nền kinh tế — xã hội đô thị trong từng thời gian. Đặc trưng của chợ - Cho được hình thành do yêu cầu khách quan của sản xuất và trao đổi hang hoá, dịch vụ của dân cư, chợ có thể được hình thành một cách tự phát hoặc do quá trình nhận thức tự giác của con người. Trên thực tế có nhiều chợ đã được hình thành từ việc quy hoạch, xây dựng, tổ chức, quản lý chặt chẽ của các cấp chính quyền nhưng cũng có nhiều chợ hình thành một cách tự phát do nhu cầu sản xuất và trao đổi hàng hóa của dân cư do vậy việc quản lý trong chợ là quản lý nhiều mặt. - Chợ là một nơi (địa điểm) công cộng, để mua bán, trao đổi hàng hoá, dịch vụ của dân cư, ở đó bất cứ ai có nhu cầu đều có thể đến mua, bán và trao đổi hàng hoá, dịch vụ với nhau.
- Các hoạt động mua, bán, trao đổi hàng hoá, dịch vụ tại chợ thường được diễn ra theo một quy luật và chu kỳ thời gian (ngày, giờ, phiên) nhất định. Chu kỳ họp chợ hình thành do nhu cầu trao đổi hàng hoá, dịch vụ và tập quán của từng vùng, từng địa phương quy định, chợ có thể diễn ra hàng ngày hoặc một số ngày trong tháng. Thời gian họp chợ có thể kéo dài một ngày, một buổi hoặc chỉ trong một vài giờ. Công tác quản lý hoạt động chợ cũng theo quy luật và chu kỳ thời gian nhất định.
- Phần lớn người tham gia tại chợ có trình độ thấp, nhận thức về công tác an ninh trật tự, vệ sinh an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường chưa cao vì vậy công tác quản lý các hoạt động này không chỉ mang tính cưỡng chế, bắt buộc mà còn mang tính tuyên tryền giáo dục, hướng mọi người tuân theo nội quy chợ thông qua các chương trình, hoạt động. Để hình thành chợ cần có những yếu tố sau: người bán, người mua có nhu 7 cầu trao đổi; có địa điểm trao đổi truyền thống hoặc làm mới được thừa nhận về pháp lý; có những tập quán thương mại và quy tắc (nội quy chợ); có khả năng thu hút các dịch vụ khác như hoạt động tín dụng, tiền tệ, thanh toán, du lịch, văn hoá. Một số loại hình kinh doanh thương mại khác a. Ctra hang tổng hop (Department store) Cửa hàng tông hợp có các ưu thế của các cửa hàng có quy mô lớn, đó là sự phân công tỉnh tế và tỉ mĩ về lao động bao gồm cả chuyên môn hóa có tính chức năng và về mặt hàng kinh doanh, sức mạnh tài chính, đặc biệt đối với kiểu cửa hàng của nhóm sở hữu, khả năng nghiên cứu tình thế thị trường và kinh doanh, ảnh hưởng mạnh của quảng cáo thường do khả năng đạt được vị trí lớn trong hệ thống thông tin đại chúng của khu vực.
Cửa hàng tổng hợp có ưu thế mặt hàng kinh doanh rộng, cho phép thông qua hoạt động xúc tiền khuếch trương và chào hàng, kích thích và thuyết phục khách hàng quyết định mua hàng và nâng cao hệ số hữu ích của bán hàng. Bên cạnh đó, cửa hàng còn đảm bảo lợi ích và thu nhập cao từ phạm vi rất rộng của các dịch vụ cho khách hàng bằng các dịch vụ mà các loại hình khác khó có điều kiện như: tiện nghỉ nghỉ ngơi tạm thời, chăm sóc y tế, phục vụ ăn uống nhanh. Tuy nhiên, cửa hàng tổng hợp chứa những hạn chế tiêu cực như: sự thiếu hụt của giao tiếp cá nhân giữa người quản lý, điều hành và người tiêu dùng, tính trì trệ tăng lên do kết cấu tô chức phức tạp của nó. Bên cạnh đó là tỷ suất tác nghiệp cao (thường chiếm tỷ trọng 30-37% tổng doanh số cửa hàng).
Các công tác nghiên cứu và thử nghiệm được tiến hành đã tạo cho nó ưu thế cạnh tranh, đồng thời cũng đòi hỏi những chi phí cao thích ứng. Cửa hàng chuyên doanh (Specialty store) Cửa hàng chuyên doanh là một loại cửa hàng chuyên kinh doanh một nhóm mặt hàng nhất định, theo hai hướng chuyên doanh hẹp (là loại cửa hàng chỉ bán một nhóm sản phẩm của một nhà cung cấp) hay chuyên doanh rộng (là loại cửa hàng bán cùng một loại sản phẩm của nhiều nhà cung cấp). Đến các cửa hàng chuyên doanh này người mua sẽ được lựa chọn nhiều sản phẩm cùng chủng loại được bày 8 bán tại đây với số lượng phong phú, nhiều mẫu mã. Ngoài ra khách hàng sẽ được cửa hàng tư vấn, được hướng dẫn tận tình.
Bên cạnh đó, những cửa hàng này chuyên ứng dụng công nghệ cao trong khâu bảo quản cũngnhư phục vụ khách hàng mang lại hiệu quả cao và tạo cho khách hàng sự thỏa mãn khi mua sắm. Những cửa hàng chuyên doanh này dễ đi vào lòng người tiêu dùng nhờ hình ảnh, nhãn hiệu của mình cộng với một đội ngũ nhân viên bán hàng chuyên nghiệp. Cửa hàng chuyên doanh cũng chứa những nhược điểm: - Thứ nhất, do là một dạng cửa hàng đặc biệt nên mức giá của nó thường, cao hơn những loại cửa hàng khác. Đó là kết quả của quá trình đầu tư vào công nghệ nhằm tạo nên sự khác biệt và cũng.
nhằm để thỏa mãn nhu cầu của khách hàng ở mức cao hơn. Các cửa hàng chuyên doanh có thể ứng dụng công nghệ cao trong khâu thanh toán, mua hàng, hoặc khâu giải trí, hoặc tất cả các khâu trên, đó là tuỳ vào tài và lực của mỗi doanh nghiệp. - Thứ hai, vì những cửa hàng này chỉ chuyên doanh một số loại hàng nhất định, nên nếu khách hàng có nhu cầu mua nhiều loại hàng thì họ phải tốn thời gian và công sức để ghé thăm nhiều cửa hàng khác nhau. Chuỗi cửa hàng (Chain store) Là một hệ thống các cửa hàng giống nhau về mặt hàng hóa kinh doanh (90% hàng hóa buôn bán là giống nhau, còn khoảng 10% là các mặt hàng khác do mỗi cửa hàng tự quyết định và về sở hữu, quản lý thì thống nhất từ một công ty mẹ.
Cũng có một khái niệm khác định nghĩa chuỗi cửa hàng như là một chuỗi bán lẻ gồm hệ thống các cửa hàng bán lẻ giống nhau (về hình thức, cơ cấu tổ chức,quản lý.) và thuộc quyền sở hữu của cùng một công ty mẹ, hoặc thuộc sở hữu của một cá nhân hay công ty khác hoạt động dưới hình thức nhượng quyền (franchising) hay hợp đồng (contract) với công ty mẹ. Ưu điểm của chuỗi cửa hàng là lợi thế về qui mô do đó có thể tăng sức mạnh đối với các đối tác và giảm được chi phi vận chuyền, chi phí xúc tiến nhờ được hưởng một chính sách marketing chung của công ty mẹ. Bên cạnh đó, hình thức này cũng phân tán được rủi ro ở các thị trường khác nhau. Siêu thị (Supermarket) Siêu thị là hình thức bán lẻ với những cửa hàng lớn thực hiện theo cơ chế khách hàng tự phục vụ.
Hệ thống tổ chức kinh doanh có nhiều gian hàng được bố trí một cách khoa học và thuận tiện, được thiết kế thâm mỹ đề có thể thu hút và phục vụ tat ca nhu cầu của người tiêu dùng. Mô hình kinh doanh siêu thị là hình thức phát triển cao của loại hình phân phối bán lẻ. Là hình thức phân phối bán lẻ theo mô hình siêu thị - Địa điểm đã được quy hoạch về không gian và vị trí. - Hình thức tổ chức kinh doanh hiện đại.
~ Thống nhất quá trình kinh doanh và quản lý - Điều kiện kinh doanh hiện đại, chất lượng cao. ~ Yếu tố văn minh và ý thức mua sắm cao cấp. ~ Kinh doanh quy mô lớn và mức độ chuyên môn hóa sâu. Chính những ưu thế không thể phủ nhận của phong cách tự phục vụ ở siêu thị, thời gian vừa qua hàng loạt các loại hình bán lẻ khác cũng biến thể, mô phỏng chiến lược tác nghiệp theo hình thức này ra hầu hết các mặt hàng kinh doanh khác, đặc biệt với một số mặt hàng công nghiệp có cơ cấu phức tạp có nhu cầu đòi hỏi lựa chọn cao.