Khóa luận tốt nghiệp về cam kết dịch vụ pháp lý trong khuôn khổ WTO và thách thức cho Việt Nam

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp thực thi cam kết dịch vụ pháp lý trong khuôn khổ wto và những vấn đề đặt ra với việt nam, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Lý Que Lương
• Người hướng dẫn: Trần Thu Yến
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật quốc tế
• Đề tài: Cam Kết Dịch Vụ Pháp Lý Trong Khuôn Khổ WTO Và Thách Thức Đối Với Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ PHÁP LÝ TRONG KHUÔN KHỔ WTO
• 1.1. Khai quát chung về dịch vụ pháp lý
• 1.2. Đặc điểm dịch vụ pháp lý
• 1.3. Quy định của WTO về dịch vụ pháp lý
• 1.4. Tự do hóa thương mại dịch vụ trong khuôn khổ WTO
• 1.5. Tự do hóa thương mại dịch vụ pháp lý trong khuôn khổ WTO
• 2. CHƯƠNG 2: CAM KẾT CỦA VIỆT NAM VỀ DỊCH VỤ PHÁP LÝ TRONG KHUÔN KHỔ WTO
• 2.1. Các rào cản tự do hóa thương mại đối với thương mại dịch vụ pháp lý
• 2.2. Cam kết của Việt Nam đối với thương mại dịch vụ pháp lý
• 2.3. Các loại dịch vụ Việt Nam chưa cam kết mở cửa thị trường dịch vụ pháp lý
• 2.4. Cam kết cụ thể với các phương thức cung ứng dịch vụ
• 2.5. Đánh giá mức độ mở cửa thị trường đối với thương mại dịch vụ pháp lý tại Việt Nam
• 2.6. Đánh giá trên cơ sở so sánh với mức độ mở cửa thị trường dịch vụ pháp lý của các quốc gia khác
• 2.7. Đánh giá trên cơ sở so sánh với mức độ mở cửa thị trường ở các lĩnh vực thương mại khác của Việt Nam
• 3. THỰC TIỄN THỰC THI CAM KẾT CỦA VIỆT NAM VỀ DỊCH VỤ PHÁP LÝ VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Thực tiễn chính sách pháp luật của Việt Nam điều chỉnh thương mại dịch vụ pháp lý
• 3.2. Cơ hội và thách thức đặt ra đối với Việt Nam trong việc thực thi cam kết về dịch vụ pháp lý trong khuôn khổ WTO
• 3.3. Thách thức
• 3.4. Thực tiễn thi hành pháp luật Việt Nam trong việc thực thi cam kết của WTO về dịch vụ pháp lý
• 3.5. Giải pháp nâng cao hiệu quả việc thực thi dịch vụ pháp lý trong khuôn khổ WTO tại Việt Nam
• 3.6. Giải pháp đối với doanh nghiệp
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về dịch vụ pháp lý trong khuôn khổ WTO

Dịch vụ pháp lý là một lĩnh vực quan trọng trong thương mại dịch vụ, có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế và xã hội. Theo quy định của WTO, dịch vụ pháp lý được định nghĩa là các hoạt động cung cấp tư vấn, đại diện và hỗ trợ pháp lý cho cá nhân và tổ chức. Cam kết WTO yêu cầu các quốc gia thành viên phải mở cửa thị trường dịch vụ pháp lý, tạo điều kiện cho sự tham gia của các nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài. Tuy nhiên, việc thực hiện các cam kết này cũng gặp nhiều thách thức, đặc biệt là đối với Việt Nam, nơi mà ngành dịch vụ pháp lý còn non trẻ và chưa phát triển đồng bộ. Các quy định của WTO về dịch vụ pháp lý, như nguyên tắc đối xử quốc gia và nguyên tắc tiếp cận thị trường, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự hội nhập kinh tế quốc tế. Theo tài liệu của WTO, việc thực hiện cam kết dịch vụ pháp lý không chỉ nâng cao uy tín của Việt Nam mà còn tạo ra cơ hội phát triển cho các ngành khác trong nền kinh tế.

1.1. Khái quát chung về dịch vụ pháp lý

Dịch vụ pháp lý bao gồm nhiều hoạt động khác nhau như tư vấn pháp lý, đại diện cho khách hàng trong các vụ kiện, và cung cấp thông tin về pháp luật. Các dịch vụ này không chỉ giới hạn trong lãnh thổ quốc gia mà còn mở rộng ra thị trường quốc tế. Thương mại quốc tế trong dịch vụ pháp lý đang ngày càng trở nên quan trọng, khi mà các công ty và cá nhân cần sự hỗ trợ pháp lý trong các giao dịch xuyên biên giới. Theo GATS, dịch vụ pháp lý cần được tự do hóa để tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà cung cấp dịch vụ từ các quốc gia khác tham gia vào thị trường. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh, góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành dịch vụ pháp lý tại Việt Nam.

1.2. Đặc điểm dịch vụ pháp lý

Dịch vụ pháp lý có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm tính chất chuyên môn cao và yêu cầu về trình độ pháp lý. Các dịch vụ này không chỉ đơn thuần là việc cung cấp thông tin mà còn bao gồm việc tư vấn, đại diện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho khách hàng. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế, việc mở cửa thị trường dịch vụ pháp lý sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho các luật sư và công ty luật trong nước. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra thách thức lớn, khi mà các luật sư nước ngoài có kinh nghiệm và năng lực cao sẽ cạnh tranh trực tiếp với các luật sư trong nước. Do đó, việc nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý và phát triển năng lực cho các luật sư Việt Nam là rất cần thiết để đảm bảo sự cạnh tranh công bằng trong thị trường.

II. Cam kết của Việt Nam về dịch vụ pháp lý trong khuôn khổ WTO

Việt Nam đã chính thức gia nhập WTO vào năm 2007, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Trong khuôn khổ WTO, Việt Nam đã cam kết mở cửa thị trường dịch vụ pháp lý, nhưng việc thực hiện các cam kết này vẫn còn nhiều thách thức. Các rào cản trong việc tự do hóa thương mại dịch vụ pháp lý tại Việt Nam bao gồm quy định pháp lý chưa đầy đủ và thiếu sự đồng bộ trong việc áp dụng. Các cam kết cụ thể của Việt Nam về dịch vụ pháp lý bao gồm việc cho phép các luật sư nước ngoài hoạt động tại Việt Nam và cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý cho khách hàng trong nước. Tuy nhiên, một số loại hình dịch vụ pháp lý vẫn chưa được mở cửa hoàn toàn, điều này gây cản trở cho sự phát triển của thị trường dịch vụ pháp lý tại Việt Nam.

2.1. Các rào cản tự do hóa thương mại đối với thương mại dịch vụ pháp lý

Việc tự do hóa dịch vụ pháp lý tại Việt Nam vẫn gặp nhiều rào cản, bao gồm các quy định hạn chế về quyền hành nghề của luật sư nước ngoài và các thủ tục hành chính phức tạp. Những rào cản này không chỉ ảnh hưởng đến sự cạnh tranh trong lĩnh vực dịch vụ pháp lý mà còn làm giảm khả năng thu hút đầu tư nước ngoài. Theo các nghiên cứu, việc gỡ bỏ các rào cản này là cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của ngành dịch vụ pháp lý. Bên cạnh đó, việc cải cách hệ thống pháp luật cũng cần được thực hiện để đảm bảo sự đồng bộ và phù hợp với các cam kết quốc tế.

2.2. Cam kết cụ thể của Việt Nam đối với thương mại dịch vụ pháp lý

Cam kết của Việt Nam đối với dịch vụ pháp lý trong khuôn khổ WTO bao gồm việc cho phép các nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài tham gia vào thị trường. Tuy nhiên, các cam kết này vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc mở cửa thị trường cho các loại hình dịch vụ pháp lý như tư vấn pháp lý và đại diện pháp lý. Việc thực hiện các cam kết này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý mà còn tạo ra cơ hội cho các luật sư Việt Nam học hỏi và nâng cao trình độ chuyên môn. Để thực hiện hiệu quả các cam kết, Việt Nam cần có các chính sách hỗ trợ và khung pháp lý rõ ràng cho các nhà cung cấp dịch vụ pháp lý trong nước và nước ngoài.

III. Thực tiễn thực thi cam kết của Việt Nam về dịch vụ pháp lý

Việc thực thi các cam kết về dịch vụ pháp lý trong khuôn khổ WTO tại Việt Nam đang gặp nhiều khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hiểu biết và nhận thức của các doanh nghiệp về các quy định của WTO. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nắm rõ các cam kết mà Việt Nam đã thực hiện, dẫn đến việc không tận dụng được những cơ hội mà hội nhập kinh tế mang lại. Ngoài ra, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu của WTO. Việc cải cách hệ thống pháp luật và nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp về dịch vụ pháp lý là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả thực thi các cam kết này.

3.1. Thực tiễn thi hành pháp luật Việt Nam trong việc thực thi cam kết của WTO về dịch vụ pháp lý

Thực tiễn thi hành pháp luật về dịch vụ pháp lý tại Việt Nam cho thấy còn nhiều bất cập trong việc thực hiện các cam kết của WTO. Nhiều doanh nghiệp và cá nhân vẫn chưa hiểu rõ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong khuôn khổ các cam kết này. Điều này dẫn đến việc không phát huy được tiềm năng của ngành dịch vụ pháp lý. Để khắc phục tình trạng này, cần có các chương trình đào tạo và tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp và cá nhân về dịch vụ pháp lý và các cam kết quốc tế liên quan.

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả việc thực thi dịch vụ pháp lý trong khuôn khổ WTO tại Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả thực thi dịch vụ pháp lý trong khuôn khổ WTO, Việt Nam cần thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần cải cách hệ thống pháp luật để đảm bảo sự đồng bộ và phù hợp với các cam kết quốc tế. Thứ hai, cần nâng cao năng lực cho các luật sư và các nhà cung cấp dịch vụ pháp lý trong nước thông qua các chương trình đào tạo và hợp tác quốc tế. Cuối cùng, việc tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức về dịch vụ pháp lý và các cam kết quốc tế cũng là một yếu tố quan trọng để tạo điều kiện cho sự phát triển của ngành dịch vụ pháp lý tại Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngày 11/01/2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Sự kiện này mở ra giai đoạn hội nhập sâu rộng, đồng thời đặt ra yêu cầu thực thi nghiêm túc các cam kết quốc tế. Trong hệ thống các ngành dịch vụ cam kết mở cửa, dịch vụ pháp lý giữ vai trò quan trọng và nhạy cảm, tác động trực tiếp đến môi trường đầu tư, sự phát triển của hệ thống tư pháp và năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc mở cửa thị trường dịch vụ pháp lý tạo điều kiện cho các tổ chức luật sư và luật sư nước ngoài hoạt động tại Việt Nam, nâng cao chất lượng dịch vụ và hỗ trợ các ngành kinh tế khác phát triển. Tuy nhiên, thị trường dịch vụ pháp lý trong nước thời điểm này còn non trẻ, thiếu kinh nghiệm và năng lực cạnh tranh còn hạn chế so với các quốc gia phát triển.

Nhằm giải quyết yêu cầu hoàn thiện lý luận và thực tiễn thi hành, tác giả Lý Quế Lương thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Luật Thương mại quốc tế tại Trường Đại học Luật Hà Nội (năm 2023) với đề tài: "Thực thi cam kết dịch vụ pháp lý trong khuôn khổ WTO và những vấn đề đặt ra với Việt Nam".

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát là đánh giá có hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn của hoạt động thực thi cam kết dịch vụ pháp lý của Việt Nam trong khuôn khổ WTO. Khóa luận xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ các cam kết cụ thể về dịch vụ pháp lý của Việt Nam trong khuôn khổ WTO.
2. Tìm hiểu thực trạng tuân thủ các cam kết dịch vụ pháp lý, chỉ ra những thiếu sót, bất cập khi các cơ quan quản lý và doanh nghiệp thực hiện các quy tắc của biểu cam kết.
3. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi các cam kết về dịch vụ pháp lý trong khuôn khổ WTO tại Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề pháp lý, quy trình áp dụng thực tiễn và thực trạng thực thi các cam kết dịch vụ pháp lý mà Việt Nam đã đưa ra trong WTO. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nội dung Biểu cam kết dịch vụ cụ thể của Việt Nam trong WTO, các rào cản pháp lý và những khó khăn, thách thức đặt ra cho ngành dịch vụ pháp lý Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của khóa luận được xây dựng dựa trên lý luận về thương mại dịch vụ và pháp luật thương mại quốc tế. Tác giả khảo cứu quan niệm về "dịch vụ" từ các nhà kinh tế học kinh điển và hiện đại:

• Adam Smith: Nhấn mạnh khía cạnh không thể lưu trữ của dịch vụ, nơi hoạt động sản xuất và tiêu dùng diễn ra đồng thời.
• Karl Marx: Xác định dịch vụ là sản phẩm của nền sản xuất hàng hóa phát triển, mang lại lợi ích hữu hình hoặc vô hình.
• Victor R. Fuchs (1968): Đưa ra khái niệm "nền kinh tế dịch vụ" khi nghiên cứu cơ cấu kinh tế phương Tây.
• T.P. Hill: Định nghĩa dịch vụ dựa trên sự thay đổi về điều kiện hay trạng thái của người hoặc hàng hóa thuộc sở hữu của một chủ thể kinh tế do sự tác động của chủ thể khác.

Về khái niệm "dịch vụ pháp lý", khóa luận tổng hợp định nghĩa theo nghĩa rộng của WTO, Báo cáo của The Business Research Company, và Từ điển Luật học (Bộ Tư pháp, 2006). Trên cơ sở đó, tác giả xác định dịch vụ pháp lý là các hoạt động chuyên môn cung cấp ý kiến tư vấn, hỗ trợ pháp lý, thực hiện công việc theo yêu cầu của khách hàng nhằm nhận thù lao, góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng và bảo vệ pháp chế.

Hệ thống phân loại dịch vụ pháp lý được căn cứ theo Danh mục phân loại sản phẩm trung tâm tạm thời của Liên Hợp Quốc (CPC 861), gồm các phân nhóm:

• CPC 8611: Dịch vụ tư vấn và đại diện trong nhiều lĩnh vực khác nhau.
• CPC 86111: Dịch vụ tư vấn và đại diện liên quan đến luật hình sự.
• CPC 86119: Dịch vụ tư vấn và đại diện về thủ tục tại tòa án trong các lĩnh vực pháp luật khác.
• CPC 8612 / 86120: Dịch vụ tư vấn và đại diện về các thủ tục tố tụng tại các tổ chức mang tính tòa án (trọng tài, cơ quan hành chính).
• CPC 8613 / 86130: Dịch vụ giấy tờ pháp lý và công chứng.
• CPC 8619 / 86190: Dịch vụ thông tin và tư vấn pháp lý khác.

Cơ sở pháp lý quốc tế xuyên suốt là Hiệp định chung về Thương mại Dịch vụ (GATS) của WTO với 04 phương thức cung ứng dịch vụ (Mode 1 đến Mode 4), nghĩa vụ tối huệ quốc (MFN - Điều II), nghĩa vụ minh bạch hóa (Điều III & IIIbis), tiếp cận thị trường (MA - Điều XVI) và đối xử quốc gia (NT - Điều XVII).

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước và pháp luật kết hợp các phương pháp cụ thể:

• Phương pháp tổng hợp, đánh giá: Sử dụng xuyên suốt công trình để khái quát hóa lý luận và số liệu.
• Phương pháp phân tích: Áp dụng tại Chương 2 và Chương 3 để mổ xẻ các điều khoản trong GATS, Biểu cam kết dịch vụ của Việt Nam và các văn bản quy phạm pháp luật trong nước.
• Phương pháp thống kê: Xử lý dữ liệu về cam kết thành viên WTO, số lượng tổ chức hành nghề và nhân lực luật sư qua các thời kỳ.
• Phương pháp nghiên cứu xã hội: Thực hiện khảo sát mức độ nắm bắt khung pháp lý và cam kết WTO của khối doanh nghiệp (Chương 3).
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu mức độ mở cửa ngành dịch vụ pháp lý của Việt Nam với các nước thành viên WTO và so sánh giữa dịch vụ pháp lý với các ngành dịch vụ khác trong nước.

Nguồn dữ liệu tham khảo gồm các văn kiện chính thức của WTO (Guidelines for the scheduling of specific commitments under GATS, Legal Services - Background Note by the Secretariat 2010), Đề tài cấp Nhà nước của Viện Nghiên cứu Thương mại (2003), các công trình nghiên cứu của Nguyễn Văn Cảnh (2004), Đào Thị Thu Hằng (2017), Nguyễn Như Chính (2011), Lò Minh Dũng (2021), Lại Kim Khanh và Trần Thị Soa (2021).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về dịch vụ pháp lý trong khuôn khổ WTO

Chương này làm sáng tỏ các vấn đề lý luận nền tảng về dịch vụ pháp lý và các quy tắc quản trị thương mại dịch vụ quốc tế. Dịch vụ pháp lý mang đầy đủ đặc trưng của thương mại dịch vụ (tính vô hình, sự đồng thời giữa sản xuất và tiêu dùng, sự tham gia tương tác trực tiếp của khách hàng, sự gắn liền với yếu tố con người khi lưu thông qua biên giới), đồng thời sở hữu tính chất đặc thù: đối tượng trao đổi là "kiến thức và kỹ năng pháp luật", gắn chặt với một hệ thống pháp luật chủ quyền nhất định và mang chức năng hỗ trợ hoạch định chính sách, hoàn thiện môi trường đầu tư.

Theo GATS, thương mại dịch vụ pháp lý được thực hiện qua 04 phương thức:

1. Phương thức 1 (Cung cấp qua biên giới): Dịch vụ di chuyển từ lãnh thổ thành viên này sang lãnh thổ thành viên khác.
2. Phương thức 2 (Tiêu dùng ở nước ngoài): Người tiêu dùng di chuyển sang lãnh thổ thành viên khác để nhận dịch vụ.
3. Phương thức 3 (Hiện diện thương mại): Tổ chức nước ngoài thành lập pháp nhân/chi nhánh tại nước sở tại.
4. Phương thức 4 (Hiện diện thể nhân): Cá nhân cung ứng dịch vụ di chuyển tạm thời sang nước sở tại.

Nghĩa vụ của thành viên WTO gồm nghĩa vụ chung (MFN theo Điều II GATS, nghĩa vụ minh bạch hóa theo Điều III) và nghĩa vụ cụ thể theo Biểu cam kết (MA theo Điều XVI, NT theo Điều XVII). Về ngoại lệ MFN, chỉ có 04 thành viên đăng ký bảo lưu miễn trừ MFN đối với dịch vụ pháp lý gồm Brunei, Bulgaria, Cộng hòa Dominica và Singapore.

Chương 2: Cam kết của Việt Nam về dịch vụ pháp lý trong khuôn khổ WTO

Chương 2 phân tích chuyên sâu các rào cản thương mại và nội dung cam kết mở cửa thị trường dịch vụ pháp lý của Việt Nam khi gia nhập WTO. Các rào cản tự do hóa được phân thành:

• Rào cản NT: Yêu cầu về quốc tịch, cư trú (như yêu cầu cư trú tối thiểu 180 ngày/năm), bằng cấp đào tạo từ cơ sở giáo dục địa phương.
• Rào cản MA: 06 loại biện pháp hạn chế theo Điều XVI.2 GATS (hạn chế số lượng nhà cung ứng, giá trị giao dịch, số lượng hoạt động, số lượng thể nhân, loại hình pháp nhân và tỷ lệ góp vốn nước ngoài).
• Quy định trong nước (Domestic Regulation): Tiêu chuẩn năng lực chuyên môn, điều kiện cấp phép hành nghề.

Nội dung Biểu cam kết của Việt Nam đối với phân ngành CPC 861 được xác định rõ: Việt Nam mở cửa toàn bộ phân ngành dịch vụ pháp lý, ngoại trừ 02 phân nhóm giữ lại quyền bảo hộ tuyệt đối:

1. Tham gia tố tụng với tư cách là người bào chữa hoặc đại diện cho khách hàng trước Tòa án Việt Nam (áp dụng cho cả án hình sự và các vụ việc phi hình sự).
2. Dịch vụ giấy tờ pháp lý và công chứng liên quan tới pháp luật Việt Nam.

Phương thức cung ứng	Cam kết tiếp cận thị trường (MA)	Cam kết đối xử quốc gia (NT)	Điều kiện & Hạn chế cụ thể
Phương thức 1 (Qua biên giới)	Không hạn chế (Cam kết toàn bộ)	Không hạn chế (Cam kết toàn bộ)	Áp dụng cho tư vấn pháp luật quốc tế và pháp luật nước ngoài.
Phương thức 2 (Tiêu dùng ở nước ngoài)	Không hạn chế (Cam kết toàn bộ)	Không hạn chế (Cam kết toàn bộ)	Khách hàng Việt Nam di chuyển ra nước ngoài sử dụng dịch vụ.
Phương thức 3 (Hiện diện thương mại)	Cho phép thành lập 04 hình thức: Chi nhánh, Công ty con, Công ty luật nước ngoài, Công ty hợp danh giữa tổ chức luật sư nước ngoài và công ty luật hợp danh Việt Nam.	Không cam kết (áp dụng các điều kiện luật định)	- Tư vấn pháp luật Việt Nam: Luật sư tư vấn phải tốt nghiệp đại học luật Việt Nam và đáp ứng tiêu chuẩn hành nghề tương đương luật sư Việt Nam. - Tỷ lệ mua cổ phần: Không quá 30% vốn điều lệ (hạn chế này bãi bỏ sau 01 năm kể từ khi gia nhập).
Phương thức 4 (Hiện diện thể nhân)	Chưa cam kết, trừ các cam kết chung	Chưa cam kết, trừ các cam kết chung	Chỉ cho phép nhập cảnh các nhóm: người di chuyển nội bộ doanh nghiệp (lưu trú ban đầu 03 năm, tối thiểu 20% nhân sự quản lý là công dân VN nhưng cho phép tối thiểu 03 chuyên gia nước ngoài), nhân sự khác (tối đa 03 năm), người chào bán dịch vụ (tối đa 90 ngày), người chịu trách nhiệm thành lập hiện diện (tối đa 90 ngày), nhà cung cấp dịch vụ theo hợp đồng (tối đa 90 ngày hoặc thời hạn HĐ, tối thiểu 05 năm kinh nghiệm).

Về mức độ mở cửa:

• So sánh quốc tế (dựa trên Báo cáo WTO 2010): Trong 76 thành viên cam kết dịch vụ pháp lý, 96% thành viên gia nhập sau năm 1995 cam kết tư vấn luật nước ngoài, 92% cam kết tư vấn luật quốc tế, 52% cam kết tư vấn luật nước sở tại. Cam kết của Việt Nam thuộc nhóm mở cửa tương đối rộng ngay khi gia nhập.
• So sánh trong nước: Mức độ mở cửa dịch vụ pháp lý rộng hơn nhiều so với các ngành nhạy cảm như viễn thông cơ bản (bị áp trần sở hữu 49% hoặc bắt buộc liên doanh), tương đương với dịch vụ xây dựng dân dụng (CPC 512, 513) và xử lý môi trường (CPC 9401, 9402) ở Phương thức 2 và 3, đồng thời không áp dụng lộ trình kéo dài thời gian mở cửa như nhượng quyền thương mại (CPC 8929) hay chuyển phát (CPC 7512).

Chương 3: Thực tiễn thực thi cam kết của Việt Nam về dịch vụ pháp lý và một số kiến nghị

Chương 3 tái hiện bức tranh tiến trình hoàn thiện thể chế dịch vụ pháp lý tại Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử:

• Thời kỳ phong kiến: Bộ luật Hồng Đức hình thành khái niệm bào chữa sơ khai với các chức danh "thầy cung", "thầy kiện", song bị định kiến xã hội dưới thời vua Lê Thánh Tông (1442-1497) coi là "xui nguyên giục bị".
• Thời kỳ Pháp thuộc (1858-1945): Nghị định ngày 26/11/1867 của Thống đốc Nam Kỳ, các Sắc lệnh năm 1888, 1930, 1931 thành lập Đoàn Luật sư Sài Gòn và Hà Nội, ghi nhận hoạt động của các luật sư tiền bối như Phan Văn Trường, Nguyễn An Ninh.
• Thời kỳ kháng chiến (1945-1975): Miền Bắc ban hành Sắc lệnh số 46/SL ngày 10/10/1945 của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tổ chức Đoàn luật sư; Điều 67 Hiến pháp 1946 ghi nhận quyền nhờ luật sư bào chữa.
• Thời kỳ sau 1975 đến trước đổi mới: Điều 133 Hiến pháp 1980 mở rộng vai trò tổ chức luật sư giúp đỡ đương sự về mặt pháp lý; Thông tư 691/QLTPK ngày 31/10/1983 thành lập Đoàn bào chữa viên (đến cuối năm 1987 cả nước có 30 Đoàn với gần 400 bào chữa viên).
• Thời kỳ Đổi mới và ban hành văn bản pháp luật hiện đại:
  • Pháp lệnh Tổ chức luật sư ngày 18/12/1987 khôi phục và chính quy hóa nghề luật sư.
  • Giai đoạn 1995-1998: Sự xuất hiện của 24 công ty luật nước ngoài với 34 văn phòng đại diện (White & Case, Coudert Brothers, Paul Weiss, Clifford Chance, Freshfields...). Khung khổ pháp lý dựa trên Nghị định số 42/CP ngày 08/07/1995 với các điều kiện khắt khe (kinh nghiệm 5 năm, giới hạn 2 chi nhánh, thời hạn 5 năm, không được thuê luật sư Việt Nam).
  • Pháp lệnh Luật sư năm 2001 (được hướng dẫn bởi Nghị định 04/2001/NĐ-CP, Thông tư 02/2002/TT-BTP, Quyết định 3560/2002/QĐ-BTP về Quy tắc đạo đức nghề nghiệp, Thông tư 53/TT-BTC về thuế): Tạo bước chuyển dịch lớn, đưa số lượng luật sư chính thức tăng từ 1.632 lên 1.883 người, luật sư tập sự tăng từ 468 lên 1.535 người (giai đoạn 9/2001 - 5/2005), thành lập trên 1.000 tổ chức hành nghề luật.
  • Hiệp định BTA và Nghị định số 87/2003/NĐ-CP ngày 22/07/2003: Tạo khuôn khổ thông thoáng thực sự cho tổ chức luật sư nước ngoài hoạt động trước thềm gia nhập WTO.

Trên cơ sở phân tích thực trạng, tác giả chỉ ra các cơ hội (nâng cao chất lượng dịch vụ, thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài) cùng những thách thức (áp lực cạnh tranh gay gắt từ các hãng luật quốc tế, rủi ro chảy máu chất xám pháp lý, khoảng trống năng lực quản lý nhà nước). Khóa luận đưa ra 02 nhóm giải pháp hoàn thiện:

1. Nhóm giải pháp đối với cơ quan nhà nước: Hoàn thiện khung khổ pháp lý đồng bộ, rà soát các quy định cấp phép và thanh tra giám sát hoạt động của tổ chức luật sư nước ngoài, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực luật sư chất lượng cao đạt chuẩn quốc tế.
2. Nhóm giải pháp đối với tổ chức hành nghề và doanh nghiệp: Nâng cao năng lực chuyên môn, ngoại ngữ và kỹ năng tranh tụng quốc tế cho luật sư trong nước; đẩy mạnh liên doanh, hợp tác chiến lược giữa công ty luật Việt Nam và hãng luật nước ngoài; nâng cao nhận thức pháp lý của doanh nghiệp nội địa khi sử dụng dịch vụ pháp lý.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu cụ thể dựa trên việc tổng hợp và rà soát hệ thống dữ liệu thực chứng:

• Khái quát hóa và hệ thống hóa toàn bộ các nghĩa vụ pháp lý của Việt Nam trong GATS và Biểu cam kết dịch vụ WTO đối với mã phân loại CPC 861.
• Chứng minh tính mở rộng hợp lý trong cam kết của Việt Nam thông qua số liệu: Việt Nam cho phép hiện diện thương mại dưới 04 hình thức linh hoạt và cam kết không hạn chế ở Phương thức 1 và 2, nhưng vẫn giữ vững chủ quyền tài phán quốc gia bằng việc bảo lưu quyền bào chữa tại Tòa án và dịch vụ công chứng/chứng thực giấy tờ pháp lý Việt Nam.
• Thống kê chi tiết quá trình phát triển nhân lực và tổ chức luật sư qua các mốc: từ gần 400 bào chữa viên năm 1987 phát triển lên 1.883 luật sư chính thức và hơn 1.000 tổ chức hành nghề vào năm 2005 sau khi thực hiện Pháp lệnh Luật sư 2001; ghi nhận sự hiện diện của 24 công ty luật nước ngoài với 34 văn phòng đại diện giai đoạn 1995-1998 theo Nghị định 42/CP.
• Đóng góp khoa học của đề tài: Là công trình chuyên khảo cấp khóa luận tốt nghiệp tiếp cận một cách toàn diện, hệ thống mối quan hệ giữa cam kết đa phương WTO với thực tiễn chuyển biến chính sách pháp luật điều chỉnh thương mại dịch vụ pháp lý tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tập trung chủ yếu vào khuôn khổ các cam kết đa phương trong WTO mà chưa đi sâu đối chiếu với các Hiệp định Thương mại tự do thế hệ mới có mức độ cam kết dịch vụ - đầu tư sâu hơn mà Việt Nam tham gia sau này (như CPTPP hay EVFTA). Phần khảo sát xã hội học về nhận thức doanh nghiệp chủ yếu tập trung vào mức độ hiểu biết khung pháp lý chung. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng đánh giá tác động tương hỗ giữa cam kết WTO và các hiệp định thương mại tự do song phương/khu vực đối với sự chuyển dịch thị phần của các tổ chức hành nghề luật sư Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Công trình là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Thương mại quốc tế, Luật Kinh tế, Luật Quốc tế và cán bộ nghiên cứu chính sách thương mại dịch vụ. Các nội dung có giá trị tham khảo nổi bật gồm:

• Bảng phân tích và hệ thống hóa 04 phương thức cung ứng dịch vụ pháp lý theo biểu cam kết CPC 861.
• Bức tranh lịch sử thể chế và hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh nghề luật sư và tổ chức luật sư nước ngoài tại Việt Nam từ năm 1945 đến nay.
• Cơ sở lập luận về việc bảo lưu quyền tài phán công quyền (tranh tụng tại tòa án và công chứng) trong các điều ước quốc tế về thương mại dịch vụ.

Câu hỏi thường gặp

1. Theo cam kết WTO, tổ chức luật sư nước ngoài tại Việt Nam được phép thành lập dưới những hình thức hiện diện thương mại nào? Theo Biểu cam kết cụ thể của Việt Nam tại Phương thức 3 (Hiện diện thương mại), tổ chức luật sư nước ngoài của các thành viên WTO được phép thành lập hiện diện tại Việt Nam dưới 04 hình thức: (1) Chi nhánh của tổ chức luật sư nước ngoài; (2) Công ty con của tổ chức luật sư nước ngoài; (3) Công ty luật nước ngoài; (4) Công ty hợp danh giữa tổ chức luật sư nước ngoài và công ty luật hợp danh Việt Nam.

2. Việt Nam không cam kết mở cửa những phân ngành dịch vụ pháp lý nào trong bảng phân loại CPC 861? Việt Nam giữ quyền bảo hộ và không cam kết mở cửa thị trường đối với 02 tiểu lĩnh vực: (1) Tham gia tố tụng với tư cách là người bào chữa hay đại diện cho khách hàng trước Tòa án Việt Nam (cho cả vụ việc hình sự và phi hình sự); (2) Dịch vụ giấy tờ pháp lý và công chứng liên quan tới pháp luật Việt Nam.

3. Điều kiện bắt buộc để luật sư nước ngoài được tư vấn pháp luật Việt Nam theo cam kết WTO là gì? Luật sư tư vấn của các tổ chức luật sư nước ngoài có hiện diện thương mại tại Việt Nam chỉ được phép tư vấn pháp luật Việt Nam nếu đã tốt nghiệp đại học luật của Việt Nam và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu áp dụng cho luật sư hành nghề tương tự của Việt Nam.

4. Những quốc gia thành viên nào của WTO đã đăng ký bảo lưu ngoại lệ miễn trừ MFN đối với dịch vụ pháp lý? Tính đến thời điểm báo cáo được trích dẫn, có 04 thành viên của WTO đăng ký danh mục miễn trừ nghĩa vụ Tối huệ quốc (MFN) đối với dịch vụ pháp lý gồm: Brunei, Bulgaria, Cộng hòa Dominica và Singapore.

5. Hạn chế về tỷ lệ sở hữu vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài khi mua cổ phần trong doanh nghiệp dịch vụ pháp lý Việt Nam được quy định như thế nào? Tại phần cam kết chung, nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài được phép mua cổ phần nhưng tổng mức vốn cổ phần do các nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ không được vượt quá 30% vốn điều lệ của doanh nghiệp. Hạn chế trần 30% này được cam kết bãi bỏ sau 01 năm kể từ thời điểm Việt Nam chính thức gia nhập WTO.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lý Quế Lương đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và cấu trúc cam kết mở cửa thị trường dịch vụ pháp lý của Việt Nam trong khuôn khổ WTO theo mã phân loại CPC 861. Nghiên cứu khẳng định chính sách mở cửa của Việt Nam vừa bảo đảm tính hội nhập sâu rộng ở các phân khúc tư vấn quốc tế, vừa giữ vững chủ quyền tư pháp thông qua việc bảo lưu hoạt động tranh tụng tại tòa án và dịch vụ công chứng. Công trình cung cấp nguồn tư liệu lịch sử pháp lý chuẩn xác và đề xuất các nhóm giải pháp thiết thực nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho đội ngũ luật sư và thị trường dịch vụ pháp lý Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TONG QUAN VE DICH VU PHAP LÝ TRONG KHUÔN KHO WTO 11. Khái quát chung vềdịchvụpháp lý LLL. Khái nigm dich vu pháp lý Để định ngiĩa “dich vụ pháp ly”, trước hết cẩn tìm hiểu một số thuật ngữ. cơ bản liên quan như.

dich vụ, thương mại dịch vụ, pháp lý, thương mai dich vụ pháp lý. Nghiên cứu pháp luật của các nước trên thể giới cho thay có rat nhiều cách hiểu khác nhau về các thuật ngữ trên. Địchvụ “Thuật ngữ dich vụ đã xuất hiện từ rất lâu trên thé giới nhưng cho đến nay, vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất nao bao quát được toàn bộ và sử dung tông rãi cho tất cả cách tiếp cân vé dich vụ. Adam Smith — nhà kinh tế học Scotland từng định ngiĩa rằng, “dich vụ là những nghề hoang phí nhất trong tắt sả các nghễ niue cha đạo, luật sue nhạc công, ca sĩ opera vil công.

Công việc của tắt cả bon họ tàn hut Aig lúc nó được sản xuất ra”! Từ định nghĩa nảy, ta cot é nhận thay rằng Adam Smith có lẽ muốn nhân manh đến khía cạnh “không ân tritdteoc" của sản phẩm dich vụ, tức là được sản xuất và tiêu thụ đồng thời (C Mắc cho rằng, "Dich vụ là con để cũa nén kinh tế sản xuất hàng hóa khi mà kinh 18 hàng lóa phát triển mạnh đồi hỗi nột sự hau thông thông suất, tồi chây, liên tục dé thỏa maa nhm cần ngày căng cao đó của con người thi dich va ngày cảng piát triển " và “dich vụ là một hoạt động mang lat lợi ich và lợi ich 6 có thé là hữm hình hay vô hình” 3 Điều này phù hợp với hau hết các loại hình. dich vụ, tuy nhiên, một số nghi vấn cho rằng việc giải thích như vậy chưa được căn kế, thấu đáo nêu chỉ căn cử vao đặc tính vô hình hay hữu hình của hang hoá và dịch vụ “Từ những năm 1950, nên kinh tế toàn cầu đã tri qua một sự chuyển đổi cơ cấu. Với sự thay đỗi nay, nhà kinh tế học người Mỹ Vietor R. Fuchs gọi nó là Xi Anh Võ Le Tịnh Leen 2019), “Phin ded Bi đi lch- Nov kel đen sổ hep agra Đường đu bạc Vínhộ Th tao Dui Th Bia rey cập fn conte ng về leh Naas dah vụ 530112033, Citic và th Ảnggun Toà giấc Lm, 8 ‘nén kinh tế dich vụ” vào năm 1968.

Ông tin rằng Hoa Ky đã dẫn dau trong việc thâm nhập nên kinh tế dịch vụ và xã hội ở các nước phương Tây. Tuyên bổ này bao trước sự xuất hiện của một nên kinh tế dich vụ bất đâu ở Hoa Kỷ trên quy mồ toàn chu? Một trong những khái niệm vẻ dich vụ có tắm ảnh hưởng tới các nhà nghiên cửu trong lĩnh vực nảy là của nhà kanh tế học người Anh TP Hill, theo Hill “dich vụ là sựthay đối vé điều hiện hay trang thái của người hay hàng hoá. thuộc sở hit của một chủ thé kinh tế nào đỏ do sự tác đông của chủ thé kinh tế khác với sự đồng ý trước của người hay chủ thé kinh tế ban đâu ”* Điều dang chú ý trong giải thích của Hill rằng nó xuất phát từ nối dung kinh tế của hoạt đồng dich vụ là chủ yếu chi không căn cứ vào hình thai vật lý hay đặc tính thời gian va không gian von có của hoạt đông dịch vụ để giải thích. Từ những quan điểm trên, tác giả cho rằng dưới góc độ nghiên cứu pháp Mật dich vu" có thể được định nghta là những hoạt động mang lại giá vị mà chi thé cung cắp địch vụ thực lện cho cluủ thé sứ dung dich vụ mà sản phim của nó có thé đưới dạng vô hành hoặc luiu hinh.

Dich vụ pháp lý Dich vụ pháp lý là một trong những lĩnh vực quan trong của thương mại dich vụ. Theo Danh muc phân loại dịch vụ tam thời của Liên hợp quốc (CPC) kèm theo mã số cho từng lính vực và phân ngành dịch vụ cụ thé thi dich vụ pháp lý có mã số 861. Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện tại, việc đưa ra một khái tiệm hoàn chỉnh về dich vụ pháp lý chưa có sự thông nhất từ các nha nghiền cứu lập pháp trên thể giới. Trong quá tình nghiên cứu dé ti, tac giã tổng hợp được một sô quan điểm về dich vụ pháp lý như sau: Hiểu theo ngiĩa rộng, tức lả tổng thé dich vụ tư van pháp luật, dich vu đại diện và tất cả những hoạt động liên quan đến bảnh chính tư pháp, ví dụ trang thông tin của Tổ chức Thương mại thé giới đưa ra một cách hi:du khải quát về dịch vụ pháp lý như sau: Lith vực dịch vu pháp Is bao các dich vụ hưyẫn và ‘Mii Anh Vira Lễ Thị Hanh Lown (2019), 3, * Nguyễn Tương Thanh (2001), Shalmeng phat viễn vi Gad lưng quận Wd mde cc dich và tương: smal Vit Num dinnim 2010°, Di tilda học côngng cấp Bộ Mi sd: 2001 87 007,B6 Timm ma, BNE 9 dat diện về luật nước số tại, luật nước số tại vadhodie nước thứ ba luật quắc tổ Tài liệu và ciuing nhân pháp If, các dịch vu te vẫn và thông tin khác", Hay như theo tờ báo The Business Research Company định nghĩa dich vụ pháp lý 1a các dich vụ liên quan đến van dé pháp lý hoặc liên quan đến luật, cung cấp tư vẫn.

pháp lý, nép đơn, bao chữa và bảo về trong các vu kiện, cũng như các van để pháp lý khác. Dịch vu pháp lý ám chỉ tư vấn chuyên nghiệp hoặc đại điện được cung cấp bởi một luật sử được cấp phép hoặc một công ty luật sư liên quan đến các vẫn dé pháp lý. Dịch vụ pháp lý có thể bao gồm cả việc cung cấp tư vẫn và "hướng dẫn pháp lý đến việc đại điện tại tòa án 5 "Một số khác thi quan niệm dich vụ pháp lý bao gồm dich vu tư van pháp uất, dich vụ dat điền nhưng không bao gồm dich vụ thực thí công quyển Trong, thực tiễn, nhiều quốc gia loại các hoạt động liên quan đến hành chính tư pháp ra khôi pham vi của khái niệm dich vụ pháp lý trong thương mai quốc tế vi ho coi các hoạt đông đó 1a các hoạt động được cung cấp bởi cơ quan nha nước. như theo Từ điển luật học tại Việt Nam "Dich vu pháp If là loại hình dich vn do những tổ chute, cá nhân có liễu biết có kiến tức và chuyên môn pháp ludt được "Nhà nước tổ chức hoặc cho phép hành nghề thực liên, nửa m đập ving nÌm cẩu được biết được te vẫn hoặc giúp đỡ về mặt ph lý của các 16 chức, cả nhân rong xã lội.

Người cung cắp dịch vụ pháp If nhằm mmc đích tìm lợi và được coi nhe một nghề. Người được hưởng dich vu pháp lý được thoả ấn những yên cầu luễu biết hay công việc cụ thé và phải trả phi (gid) dich vụ cho người cung cá»? Tổng hợp các nghiên cửu trên vé dịch vu pháp lý trên, tác giả nhận thấy cách hiểu về địch vụ pháp lý theo nghia rộng bao quát và day đủ hơn do đó, tac giả xin đưa ra định nghĩa khái quát về dich vụ pháp lý theo zu hướng may như ˆ Ngyện win: “The sector nce aekitoryandrepresentatons sence for host cowry law, hong cvwery nly dard cour la international ay, lege dciourcaion cu cerpicetion othe asaya ‘formation services” Ta cap lầnchôn! ngay 30112013 WTO | Sarvaces: legal services “Nguyên vin: "Lege cerice gi to sents: that vos lgal or e-reated mater <ichas proving legal ecice, ong pleating cou fending lsat, and oher lege mater. Legal te refer fo ation prone by alicensed prfessinal adice or wpresent atory ora lege mater ira regen “Leg services com nie tom proving lege abce cul radance to representa coat” By cập ti Lepl Savaces Mobet Dende, Growth ats dnd Suse Anubis 2032 Guasave ur te 30010015 ‘Vin Hot hac phip ý, Bộ Tựpháp “Tử SN hithoe, NX Từ diễn Bich Moe vì NHB Tephip, Hi Nội os 2006, trang 218, sau. Dich vụ pháp lý i dich vụ liên quan đến tink sục pháp luật mà trong đó cung ting các dich vụ liên quan đến pháp lật, thực.

kiện công việc cho khách hàng với mục đích nhậu thù lao, góp phầm bảo vé quyén và lợi ich hợp pháp của khách hing, bảo vệ pháp chế. Đặc điểm dịch vụ pháp lý Dich vụ pháp lý là một lĩnh vực thuộc ngành thương mai dich vu, do đó sẽ có những đặc điểm chung của ngành thương mại địch vụ: Thử nhất, dich vụ pháp ly mang tinh vô hình của sản phẩm dịch vụ. Đó là sản phẩm vô hình, không thể nhìn thấy, cảm nhận, nghe thấy trước khi khách. ‘hang tiêu dùng trực tiếp sản phẩm đó.

Thứ hat, dich vụ pháp lý có quả trình sản xuất và tiêu dùng sin phẩm dich vụ ra đồng thời, gắn bó với nhau vẻ không gian và thời gian. Bởi vi, Khác ‘voi sản xuất vật chat, sản xuất dịch vụ không thé làm sẵn để lưu kho sau đó mới. dem ra tiêu thụ. Sựtương tác giữa nha cùng cắp và khách hàng là tinh năng đặc biét trong tiếp thi dịch vụ, Thứ ba, khách bảng là người tham gia vào tiễn tình dich vụ pháp lý với tư cách sau: Khách hang là người sử dụng, tiêu ding dich vu; khách hàng là yếu tổ đầu vào của quả trình sản xuất, cũng ứng dich vụ, khách hang là người ding sản xuất với nhà cung ứng, khách hang là nhà quản lý.

Ngoài ra, tùy thuộc vào loại hình dịch vụ khác nhau, khách hảng có vai trò quyết định trong xác định địa điểm cung cấp dịch vụ. Thứ hư, dich vu pháp lý khi lưu thống qua biên giới gắn với từng con người cu thể, chiu tác động bởi tâm lý, tập quản, truyền thống văn húa, ngôn ngữ và cá tính của người cùng cấp và người tiêu dùng dich vụ, điểu này khác với thương mại hàng hóa, sản phẩm hang hóa là vật vô tri vô giác, di qua biên giới có bị kiểm soát nhưng không phức tap như kiểm soát con người trong thương mai dich vụ, vi thé ma thương mai dich vụ phải đối mặt nhiễu hơn với những hang rào thương mai so với thương mai hang húa ® ˆ Hồ Vin Văn, "Tamong mad dich vụ- Một s vin để ý invite tổn", ong: Thôi cơ và thiết chúc Hu VitNang nhập Tổ chức thương nại thể gới WTO, NX Tạo động xã hi, Hà Nội, 2006) " Bên canh những đặc điểm chung của thương mại dich vụ trên, dịch vụ pháp ý còn có những đặc điểm riêng biệt sau. Thứ nhất, địch vụ pháp ly có đôi tượng “hang hóa đặc biệt”: Trong dich vụ pháp lý, người cung cấp dich vu sẽ “ban” cho người sử dụng dich vụ "kiến thức và lá năng pháp luật” theo sự yêu câu của họ.