phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, và danh mục các công trình của tác giả đã công bố liên quan đến đề tài luận án, nội dung luận án được kết cấu gồm 4 chương, 10 tiết. 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Những công trình nghiên cứu ở trong nƣớc 1.
Những công trình nghiên cứu liên quan đến quyền lập quy và kiểm soát quyền lập quy của Chính phủ * Những công trình nghiên cứu liên quan đến quyền lập quy của Chính phủ Chính phủ được quy định trong Hiến pháp năm 2013 là cơ quan thực hiện quyền hành pháp - một trong ba nhánh quyền lực, do đó, đây là đối tượng nghiên cứu của nhiều công trình luật học. Quyền lập quy của Chính phủ là một trong những phương thức cơ bản và quan trọng để thực thi quyền hành pháp, vì vậy, cũng có khá nhiều công trình nghiên cứu về quyền lập quy của Chính phủ. Cụ thể như sau: TS. Đỗ Ngọc Hải (2004), Tăng cường pháp chế XHCN trong hoạt động lập pháp, lập quy ở Việt Nam hiện nay, NXB CTQG-Sự thật, HN.
Nghiên cứu đã nêu một số quan niệm về quyền lập pháp, lập quy, đồng thởi chỉ rõ tăng cường pháp chế XHCN trong hoạt động lập pháp, lập quy chính là đảm bảo tính tối cao của Hiến pháp, pháp luật, tính thống nhất của HTPL. Như vậy, những nội dung này cũng liên quan đến vấn đề kiểm soát quyền lập quy từ phía Quốc hội và vấn đề tự kiểm tra trong hoạt động thực thi quyền lập quy. Tuy nhiên, do công trình đã xuất bản lâu nên số liệu không còn cập nhật và phạm vi nghiên cứu cũng khá rộng đối với nhiều chủ thể ban hành quyền lập quy, trong khi đó CP chỉ là một chủ thể trong số đó. PGS, TS Tô Văn Hòa, TS Nguyễn Hải Ninh (2017), Ủy quyền lập pháp - những vấn đề lý luận và thực tiễn, NXB CTQG-Sự thật, HN.
Nghiên cứu đã đưa ra khái niệm về ủy quyền lập pháp và hoạt động lập pháp uỷ quyền. Với quan niệm Lập pháp ủy quyền là hoạt động ban hành pháp luật được thực hiện bởi các cơ quan không phải là cơ quan lập pháp quốc gia [78, tr.31], thì rõ ràng hoạt động 8 này có sự gần gũi với quyền lập quy. Mặc dù chưa thật sự đầy đủ nhưng nghiên cứu đã bước đầu làm rõ về sự cần thiết phải kiểm soát lập pháp ủy quyền, yêu cầu phải kiểm soát ủy quyền lập pháp (lập quy). Tác giả cũng đã phân tích kinh nghiệm của một số nước trong việc thực hiện kiểm soát ủy quyền lập pháp.
Cao Vũ Minh (2017), Quyết định quản lý nhà nước của CP - lý luận và thực tiễn, NXB CTQG Sự thật, HN. Cuốn sách nghiên cứu về các quyết định quản lý nhà nước của CP bao gồm ba loại: quyết định cá biệt, quyết định chủ đạo và quyết định quy phạm. Tác giả luận án có thể tham khảo được các thông tin về phát huy dân chủ trong quá trình ra quyết định cũng như quá trình tự kiểm tra việc ban hành quyết định quản lý nhà nước, trong đó có quyết định quy phạm của CP. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng đã đề ra yêu cầu đối với các quyết định quản lý nhà nước và hậu quả pháp lý khi không tuân thủ tính hợp pháp, tính hợp lý và các chế tài xử lý trong hoạt động kiểm soát việc ban hành quyết định quản lý nhà nước của CP.
Trên cơ sở đó, công trình nghiên cứu đã đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện Luật Ban hành VBQPPL năm 2015 mà tác giả có thể tham khảo khi nghiên cứu về thể chế kiểm soát quyền lập quy của CP. Nguyễn Đình Hào (2011), Quyền lập quy của Chính phủ, , LATS Luật học, Đại học quốc gia HN, HN. Công trình đã đưa ra khái niệm quyền lập quy và quyền lập quy của CP. Theo công trình nghiên cứu này, CP có thể hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp, trên cơ sở đó tác giả của công trình nghiên cứu đã nêu ra các cách tiếp cận quyền lập quy theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp.
Trong đó, công trình cũng nghiên cứu đã thống nhất tiếp cận nghiên cứu quyền lập quy của CP theo nghĩa rộng. Nghiên cứu cũng đã làm rõ quá hoàn thiện thể chế về quyền lập quy của CP qua các bản Hiến pháp của Việt Nam, trong đó có nói đến việc kiểm soát quyền lập quy nhưng chỉ nói đến chủ thể kiểm soát là QH. Công trình đã phân tích thực trạng những thành tựu và bất cập trong thực hiện quyền lập quy của CP. Do công trình này cách đây khá lâu nên chủ yếu đánh giá trong giai đoạn từ năm 2009 trở về trước nên không còn tính cập nhật so với hiện nay.
Tuy nhiên, công trình cũng là tài liệu tham khảo hữu ích về vấn đề lý luận về quyền lập quy của CP. 9 Tống Đăng Hưng (2021), Quyết định hành chính của CP Việt Nam, LATS Luật học, Học viện Khoa học xã hội, HN. Công trình nghiên cứu đã phân loại quyết định hành chính của CP gồm hai loại là Nghị quyết và Nghị định và nghiên cứu cả hai loại này. Công trình đã đưa ra tiêu chí về tính hợp pháp và tính hợp lý khi đánh giá các quyết định hành chính của CP và đã đánh giá thực trạng các quyết định hành chính trong giai đoạn từ 2010 đến 2020.
Đây là thông tin tham khảo hữu ích cho tác giả trong phần đánh giá thực trạng về CCPL kiểm soát quyền lập quy của CP. Mặc dù công trình chủ yếu bàn về quy trình ban hành các quyết định hành chính của Chính phủ để nâng cao chất lượng của các quyết định này, song một số đề xuất giải pháp có thể tham khảo trong việc tăng cường tự kiểm soát của CP, cũng như đảm bảo thực chất hơn việc tham gia và kiểm soát của Nhân dân trong quy trình ban hành quyết định hành chính của CP. Bài viết đã nêu khái niệm quyền lập quy, sự cần thiết của việc các CQNN phải có quyền lập quy, là hình thức để các cơ quan này thực hiện quyền hành pháp của mình. Bài viết cũng nêu một số định hướng để nâng cao chất lượng ban hành các VBQPPL của CQHCNN trong đó có việc tăng cường kiểm soát quyền lập quy của các cơ quan này.
Võ Văn Tuyền, Trần Việt Đức (2019), Ban hành văn bản quy định chi tiết luật, NQ của QH - Tiếp cận dưới góc độ ủy quyền lập pháp, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, (22). Bài viết khẳng định Văn bản quy định chi tiết luật, NQ của QH là một trường hợp của ủy quyền lập pháp. Bài viết phân tích phân tích các quy định của pháp luật và thực trạng việc ban hành Văn bản quy định chi tiết Luật, NQ của QH trong thời gian qua, từ đó có những đề xuất giải pháp để bảo đảm thực hiện tốt hình thức ủy quyền lập pháp này. Bài viết có giá trị tham khảo về thực trạng ban hành Văn bản quy định chi tiết của CP - một nội dung của quyền lập quy.
Một số công trình phân tích tiêu chuẩn về các Văn bản được ban hành theo thẩm quyền lập quy như nghiên cứu của tác giả Đoàn Thị Tố Uyên (2019), Tính khả thi của VBQPPL, Tạp chí Luật học, (9). Bài viết chỉ ra những tiêu chí về tính 10 khả thi của VBQPPL, đánh giá về thực trạng đảm bảo tính khả thi của các VBQPPL và đề xuất các giải pháp đảm bảo tính khả thi, trong đó tác giả có đề xuất việc tăng cường thẩm định, thẩm tra trước khi ban hành, và khôi phục hình thức đánh giá sau ban hành. Hoàng Quốc Hồng (2020), Vai trò của Nghị định trong hoạt động quản lý hành chính Nhà nước, Tạp chí Công thương, (11). Bài viết nêu lên tầm quan trọng của nghị định trong quản lý nhà nước, từ đó đặt ra những yêu cầu về nội dung, ngôn ngữ trong Nghị định.
Từ đó, bài viết khẳng định việc ban hành nghị định là một trong những phương thức chủ yếu để thực hiện quyền hành pháp của CQNN. * Những công trình nghiên cứu liên quan đến kiểm soát quyền lập quy của Chính phủ Lê Thị Anh Đào (2017), KSQL hành pháp trong NNPQ XHCN Việt Nam, , LATS Luật học, Học viện Khoa học xã hội, HN. Công trình đã xác định việc ban hành VBQPPL là một nội dung của quyền hành pháp, do đó kiểm soát quyền hành pháp bao gồm việc kiểm soát thẩm quyền ban hành VBQPPL của CP. Đồng thời, công trình khẳng định phương thức kiểm soát rất rộng bao gồm nhiều hình thức khác nhau.
Đồng thời, nghiên cứu cũng đã chỉ ra một số bất cập trong các thiết chế kiểm soát quyền hành pháp của một số thiết chế, trong đó có quyền ban hành chính sách của CP như MTTQVN. Đây là những nội dung có thể tham khảo cho quá trình triển khai luận án. Tuy nhiên, đối tượng nghiên cứu về nội dung kiểm soát quyền hành pháp khá rộng, bao gồm cả quyền lập quy và quyền hành chính, vì vậy vấn đề kiểm soát ban hành VBQPPL của Chính phủ chưa được bàn sâu. Bùi Huy Tùng (2018), Kiểm soát đối với quyền lực hành pháp ở Việt Nam hiện nay, LATS Luật học, Đại học quốc gia HN.
Việc ban hành các VBQPPL của CP được coi là hoạt động chủ yếu thuộc thẩm quyền hành pháp. Do đó, kiểm soát việc ban hành các VBQPPL cũng là một nội dung trong phạm vi nghiên cứu của công trình. Công trình nghiên cứu đã chỉ ra việc kiểm soát VBQPPL gồm tiền kiểm và hậu kiểm. Tác giả cũng nêu một số bất cập của thể chế về kiểm tra của Bộ Tư 11 pháp và Tòa án, cũng như quyền giám sát và PBXH của MTTQVN và Nhân dân đối với các Nghị định của CP.
Vì vậy, công trình cũng là tài liệu tham khảo hữu ích, đặc biệt trong khi đánh giá về thể chế kiểm soát quyền lập quy của CP. Tuy nhiên, đây chỉ là một nội dung trong thẩm quyền hành pháp nên tác giả chưa đề cập nhiều đến vấn đề kiểm soát quyền lập quy của CP. Nguyễn Thị Hoài Phương (2021), Kiểm soát thực hiện quyền hành pháp của CP ở Việt Nam hiện nay, LATS Luật học, Đại học Luật HN. Khi đề cập đến kiểm soát quyền hành pháp tác giả có đề cập đến nội dung kiểm soát việc ban hành VPQPPL của CP, song đây chỉ là một nội dung nhỏ của công trình nên cũng chưa được phân tích sâu.