CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC TUYỂN DỤNG NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Các khái niệm về nguồn nhân lực 1. Khái niệm nhân lực Đối với các doanh nghiệp trên thị trường thì nhân lực là một trong những nhân tố chủ chốt quyết định sự thành bại.
Chính vì vậy, nếu một doanh nghiệp dù nắm giữ những máy móc hiện đại đến đâu nếu thiếu đi bàn tay vận hành, sáng tạo của con người doanh nghiệp đó sẽ khó có thể đạt đến lợi ích phát triển bền vững. Hiện nay, có rất nhiều quan điểm khác nhau về nhân lực dưới một số khía cạnh. “Nhân lực là sức lực con người, nằm trong mỗi con người và làm cho con người hoạt động. Sức lực đó ngày càng phát triển cùng với sự phát triển của cơ thể con người và đến một mức độ nào đó, con người đủ điều kiện tham gia vào quá trình lao động – con người có sức lao động” (Trần Xuân Cầu và Mai Quốc Chánh, 2008).
“Nhân lực là những cá nhân có nhân cách, có khả năng lao động sản xuất” (Đỗ Minh Quyên và Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan, 2008) Nhân lực là yếu tố chủ chốt ảnh hưởng đến sự phát triển của một doanh nghiệp, họ là người chịu trách nhiệm trực tiếp đối với những hoạt động kinh doanh, sáng tạo, tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Xã hội ngày một đổi mới, tiến lên không ngừng, doanh nghiệp ngày càng phát triển và nguồn lực con người là vô tận. Nếu biết khai thác nguồn lực này đúng cách sẽ tạo ra nhiều của cải vật chất cho xã hội. Tóm lại, nói đến nhân lực chính là nói đến con người.
Nguồn lực xuất phát từ bên trong mỗi con người. Từ xa xưa cho đến nay, có rất nhiều cách hiểu khác nhau về nhân lực, tuy nhiên chúng ta có thể kết luận rằng: Nhân lực chính là sức lực nằm trong, kết hợp giữa trí lực và thể lực của mỗi người. Sức lực đó ngày càng phát triển cùng với sự phát triển của cơ thể con người. Cho đến một mức độ nào đó, con người đủ điều kiện tham gia vào quá trình lao động hay còn gọi là con người có sức lao động.
Và nhân lực chính là nguồn lực quan trọng, thiết yếu đóng góp sức lao động, trí tuệ và khả năng sáng tạo cho doanh nghiệp. Khái niệm nguồn nhân lực Trong doanh nghiệp hiện nay, nguồn nhân lực được coi là một trong những vai trò rất quan trọng, quyết định chủ chốt sự thành công hay thất bại. Nguồn nhân lực được xem như một yếu tố không thể thiếu và là nguồn lực lớn nhất trong một doanh nghiệp. Do xuất phát từ nhiều cách tiếp cận dưới những hình thức và môi trường độc lập, nên vẫn có nhiều khái niệm về nguồn nhân lực.
Theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc: “Nguồn nhân lực là trình độ lành nghề, là kiến thức và năng lực của toàn bộ cuộc sống con người hiện có thực tế hoặc tiềm năng 1 để phát triển Kinh tế - Xã hội trong một cộng đồng” Với định nghĩa này thì nguồn nhân lực được coi là một trong những nguồn vốn của con người được rèn luyện thông qua quá trình đào tạo, phát triển nhằm mục đích tạo ra lợi ích cho doanh nghiệp nói riêng và xã hội nói chung. Theo như Trần Xuân Cầu và Mai Quốc Chánh (2018) thì: “Nguồn nhân lực là một phạm trù dùng để chỉ sức mạnh tiềm ẩn của dân cư, khả năng huy động tham gia vào quá trình tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội trong hiện tại cũng như trong tương lai. Sức mạnh và khả năng đó được thể hiện thông qua số lượng, chất lượng và cơ cấu dân số, nhất là số lượng và chất lượng con người có đủ điều kiện tham gia vào nền sản xuất xã hội” Cũng theo Trần Kim Dung (2012) thì: “Nguồn lực con người chỉ khả năng và phẩm chất của lực lượng lao động, đó không chỉ là số lượng và khả năng chuyên môn mà còn cả trình độ văn hóa, thái độ đối với công việc và mong muốn tự hoàn thiện của lực lượng lao động” Như vậy có thể nói rằng, nguồn nhân lực không chỉ là số lượng và khả năng chuyên môn của người lao động, mà còn là trình độ văn hóa, thái độ ứng xử với đồng nghiệp cũng như đối với công việc. Dưới góc độ kinh tế phát triển: nguồn nhân lực là một bộ phận dân số trong độ tuổi quy định có khả năng tham gia lao động.
Nguồn nhân lực được biểu hiện trên hai mặt: về số lượng đó là tổng số những người trong độ tuổi lao động làm việc theo quy định của nhà nước và thời gian lao động có thể huy động được từ họ; về chất lượng, đó là sức khoẻ và trình độ chuyên môn, kiến thức và trình độ lành nghề của người lao động. Nguồn lao động là tổng số những người trong độ tuổi lao động quy định đang tham gia lao động hoặc đang tích cực tìm kiếm việc làm. Nguồn lao động cũng được hiểu trên hai mặt: số lượng và chất lượng. Như vậy, theo khái niệm này, có một số được tính là nguồn nhân lực nhưng lại không phải là nguồn lao động, đó là: những người không có việc làm nhưng không tích cực tìm kiếm việc làm, tức là những người không có nhu cầu tìm việc làm, những người trong độ tuổi lao động quy định nhưng đang đi học… Qua những khái niệm trên, tác giả đúc kết được rằng: Nhân lực là nguồn cung cấp lao động bao gồm những nguồn lực đủ tuổi lao động và có khả năng tham gia vào quá trình sản xuất kinh tế cho xã hội, mà ở đó nhân lực vận dụng toàn bộ kiến thức và khả năng cùng với hành vi ứng xử, giá trị đạo đức của bản thân với mục đích giúp duy trì, phát triển, mang lại lợi nhuận trong quá trình sản xuất kinh tế đồng thời cho doanh nghiệp và xã hội.
Khái niệm về tuyền dụng nhân lực Trong doanh nghiệp hiện nay, tuyển dụng nhân lực được coi là một trong những bước đầu tại quá trình thu hút đội ngũ nhân lực có chất lượng cao, chuyên môn tốt. Giúp 2 Thư viện ĐH Thăng Long doanh nghiệp đó có đầy đủ khả năng để cạnh tranh với các doanh nghiệp khác thông qua sự đóng góp của người lao động và năng suất làm việc vào quá trình sản xuất. Theo Phạm Đức Thành (2006) thì “Tuyển dụng nhân sự là quá trình thu hút các cá nhân trong và ngoài tổ chức có đủ tiêu chuẩn thích hợp tham gia dự tuyển để lựa chọn ra những ứng viên đầy đủ điều kiện đáp ứng được yêu cầu của tổ chức. Sau đó định hướng, hướng dẫn nhân viên mới hòa nhập với môi trường của tổ chức” Theo Trần Kim Dung (2009) có định nghĩa rằng “Tuyển dụng là quá trình tìm kiếm và lựa chọn nhân lực để thỏa mãn các nhu cầu sử dụng của tổ chức và bổ sung lực lượng lao động cần thiết nhằm mục tiêu của tổ chức” Quan điểm này cho thấy tuyển dụng là một quá trình tìm kiếm, tuyển chọn và thu hút nguồn nhân sự có nguyện vọng, chuyên môn làm việc tốt, đáp ứng nhu cầu của công việc, phục vụ cho doanh nghiệp.
Thỏa mãn những mục tiêu cấp thiết của doanh nghiệp đối với việc bổ sung nguồn lực hiệu quả và kịp thời. Quá trình tuyển dụng nguồn nhân lực có hai nội dụng chính đó chính là quá trình tuyển mộ nhân lực và quá trình tuyển chọn nhân lực. - Tuyển mộ: Là hoạt động chiêu mộ, thu hút người lao động nộp hồ sơ ứng tuyển vị trí công việc mà doanh nghiệp đang tìm kiếm. Hay nói cách khác, tuyển mộ còn là quá trình thu hút nhân lực có trình độ từ bên ngoài xã hội và cả bên trong nội bộ doanh nghiệp.
Công tác tuyển mộ sẽ có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng nguồn nhân lực của tổ chức. Chính vì vậy, mục tiêu của tuyển mộ là đảm bảo đủ số lượng và chất lượng cần thiết của người lao động trong việc tuyển mộ. - Tuyển chọn: Là bước kế tiếp của quá trình tuyển mộ, nhằm đánh giá, sàng lọc nguồn lao động tham gia ứng tuyển để lựa chọn ứng viên phù hợp nhất và đáp ứng đủ mọi khía cạnh, yêu cầu của công việc trong số những người đã thu hút được trong quá trình tuyển mộ trước đó. Hay theo “Giáo trình tuyển dụng nguồn nhân lực” của tác giả Hoàng Văn Tiến và cộng sự thì tuyển mộ là quá trình thu hút những người lao động có kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm và đặc điểm phù hợp với yêu cầu công việc và tổ chức, tham gia làm ứng cử viên vào các chức danh công việc của tổ chức.
Đồng thời tuyển chọn là quá trình sàng lọc các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào các yêu cầu của công việc, để lấy đủ và đúng người phù hợp nhất cho các vị trí công việc nhằm đáp ứng yêu cầu thực hiện công việc cũng như mục tiêu sử dụng nhân lực của tổ chức. Theo tác giả tuyển chọn là quá trình tìm kiếm và thu hút ứng viên để thỏa mãn nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp. Các ứng viên được lựa chọn phải đáp ứng được yêu cầu, tiêu chí công việc của tổ chức. Quyết định tuyển chọn có ý nghĩa rất lớn đối với chiến lược kinh doanh và đối với các tổ chức, bởi vì quá trình tuyển chọn tốt sẽ giúp 3 cho các tổ chức có được những con người đáp ứng được kỹ năng công việc và phù hợp với sự phát triển của doanh nghiệp trong dài hạn.
Qua đó ta thấy được quá trình tuyển chọn trong doanh nghiệp là khâu quan trọng, giúp những nhà tuyển dụng đưa ra được quyết định một cách đúng đắn nhất. Bởi nó sẽ là bước đệm giúp doanh nghiệp có thể phát triển kinh doanh tốt hơn với nguồn lao động tri thức, đảm bảo cho việc vận hành và hoạt động sản xuất. Tuyển chọn là một quá trình tập hợp nguồn nhân lực tiềm năng, kích thích người lao động ứng tuyển nhằm phục vụ khả năng lao động tối đa cho doanh nghiệp. Quy trình tuyển dụng nguồn nhân lực 1.
Quy trình tuyển mộ nhân lực Tuyển mộ là quá trình thu hút ứng viên có trình độ và lực lượng lao động bên trong tổ chức. Mọi tổ chức phải có đầy đủ khả năng để thu hút đủ số lượng và chất lượng lao động đế nhằm đạt được các mục tiêu của mình.