Đặt vấn đề Trong nền kinh tế tăng trưởng mạnh và hội nhập như hiện nay, đời sống người dân được nâng cao thì nhu cầu vay vốn ngày càng nâng cao. Ngân hàng là tổ chức chuyên trách thực hiện nhiệm vụ cung cấp vốn cho nền kinh tế. Ngân hàng có hoạt động chính là lĩnh vực cung cấp tiền tệ và dịch vụ tài chính. Để hoạt động kinh doanh này được diễn ra tốt đẹp đòi hỏi phải có một nguồn vốn huy động dồi dào và một nguồn vốn cho vay hiệu quả.
Vậy thế nào là một nguồn vốn cho vay hiệu quả? Các ngân hàng thường gặp một số rủi ro rong hoạt động cho vay vốn của mình. Thứ nhất, rủi ro phát sinh sau khi giải ngân khách hàng nợ quá hạn hoặc không có khả năng trả nợ. Thứ hai, rủi ro về tính thanh khoản khi ngân hàng giải ngân chậm cho khách vì không thể chuyển đổi tài sản sang tiền. Tất cả những rủi ro trên khiến ngân hàng gặp nhiều thiệt hại như mất vốn; sụt giảm doanh thu; gia tăng nợ; mất đi khách hàng tiềm năng do giải ngân chậm.
Từ đó có thể khiến ngân hàng hoạt động trì trệ dẫn đến khó khăn tài chính và ảnh hưởng đến mức lợi nhuận trong tương lai của ngân hàng. Khi ngân hàng gặp sự cố rủi ro sẽ kéo theo hệ lụy là cả một nền kinh tế chao đảo vì phạm vi ảnh hưởng rộng khắp của ngân hàng. Đối với các ngân hàng, rủi ro phát sinh là điều không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, quản trị rủi ro trong hoạt động cho vay là vấn đề được đặt ra hàng đầu.
Để hoạt động cho vay có hiệu quả và đảm bảo khả năng thu hồi vốn, ngân hàng phải làm tốt công tác thẩm định giá tài sản đảm bảo của mình. Đặc biệt trong thời điểm dịch bệnh Covid – 19 đang kéo dài đến gần 2 quý năm 2021 như hiện nay, khi nền kinh tế Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung đều gặp khó khăn, một khoản vay chất lượng cần đi kèm một tài sản đảm bảo giá trị với tính thanh khoản cao để đảm bảo lợi ích cho ngân hàng. Xuất phát từ cơ sở trên và mong muốn được tìm hiểu, nghiên cứu sâu hơn về công tác thẩm định tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín, sau khi được va chạm thực tế tại Phòng Quan hệ khách hàng cá nhân chi nhánh Long Biên, tôi dã quyết định chọn đề 1 tài “Hoàn thiện công tác thẩm định giá tài sản đảm bảo phục vụ hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín chi nhánh Long Biên” làm đề tài khóa luận của mình nhằm đưa ra các luận chứng quan trọng góp phần hoàn thiện công tác thẩm định giá của ngân hàng.2 Tổng quan các công trình nghiên cứu Thực tế, đã có nhiều chuyên gia kinh tế, nhà nghiên cứu khoa học và chuyên gia phân tích tài chính nghiên cứu về nghiệp vụ thẩm định giá của ngân hàng với nhiều khía cạnh và góc nhìn khác nhau nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay. Trong đó có thể kể đến: (i) Công trình nghiên cứu của Ali Sulieman Alshatti (2015) phân tích tác động của thẩm định giá trị tài sản đảm bảo trong cho vay đối với hoạt động tài chính của 13 ngân hàng thương mại Jordan trong giai đoạn 2005 – 2013.
Nghiên cứu kết luận thêm rằng các chỉ số đảm bảo tiền vay được xem xét trong nghiên cứu này có ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động tài chính cho vay của các ngân hàng thương mại Jordan. Dựa trên kết quả tác giả nghiên cứu được, nhà nghiên cứu đưa ra lời khuyến nghị rằng các ngân hàng nên cải thiện quản lý công tác thẩm định để đạt được nhiều lợi nhuận hơn. (ii) Luận văn thạc sỹ của tác giả Trần Công Sinh (2014), “Hoàn thiện công tác bảo đảm tiền vay bằng tài sản tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Chi nhánh Hai Bà Trưng” đã nghiên cứu trên cơ sở sử dụng tổng hợp các phương pháp phân tích diễn giải, thống kê mô tả, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh, tư duy logic, phân tích hệ thống, kết hợp giữa lý luận với thực tiển để làm rõ các mặt được và chưa được của đảm bảo tiền vay bằng tài sản. Từ đó, tác giả rút ra nguyên nhân và đưa ra đánh giá hiệu quả công tác thẩm định giá tài sản dựa trên khả năng chịu đựng rủi ro và điều kiện đáp ứng nhu cầu sử dụng vốn của ngân hàng.
Các giải pháp được tác giả đưa ra có tính thực tiễn tương đối cao và phù hợp với hoạt động kinh doanh của chi nhánh nhưng chính vì vậy mà nghiên cứu chỉ mang tính vi mô với một chi nhánh cụ thể. (iii) Luận văn thạc sỹ của tác giả Huỳnh Lê Hoài Tâm (2016), “Thẩm định tín dụng trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn Công Thương – Chi 2 nhánh Hoàn Kiếm” đã đề cập đến các vấn đề chung như cơ sở lý luận liên quan đến thẩm định tín dụng trong hoạt động cho vay vốn, phân tích, đánh giá thực trạng hiệu quả cho vay vốn của chi nhánh Hoàn Kiếm và đưa ra giải pháp hoàn thiện công tác thẩm định tín dụng. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích diễn giải, phân tích hệ thống, bên cạnh nghiên cứu sâu về lý thuyết từ đó áp dụng vào thực tế nhưng các giải pháp nâng cao công tác thẩm định tác giả đưa ra còn phi thực tế chưa có tính ứng dụng cao và phi thực tế với xã hội Việt Nam. (iv) Luận văn thạc sỹ của tác giả Trần Thị Hải Yến (2018), “Giải pháp nâng cao hiệu quả thẩm định tín dụng trong cho vay khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng” ngoài việc dựa vào số liệu để phân tích thực trạng hiệu quả cho vay của ngân hàng thì tác giả đã tiến hành một khảo sát đối với KHDN để thu thập ý kiến thực tế về tình hình cho vay của ngân hàng.
Tuy nhiên, hạn chế trong nghiên cứu của tác giả là luận văn chỉ thực hiện được khảo sát trên một mẫu nhỏ trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh nên tính tổng quát không cao. (v) Năm 2018, chuyên đề nghiên cứu “Hoàn thiện công tác thẩm định tài sản đảm bảo trong cho vay khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam chi nhánh Quảng Bình” của thạc sỹ Nguyễn Thị Thúy Kiều đã tiếp cận vấn đề về công tác thẩm định giá thông qua phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thẩm định giá TSĐB tại ngân hàng dựa vào hệ số Crombach Alpha của các nhóm biến quan sát và kiểm định dựa trên kiểm định KMO và Bartlett’s. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, các biến quan sát: “Công tác thẩm định của ngân hàng đạt hiệu quả cao; Hợp đồng cho vay được Ngân hàng quyết định nhanh chóng và chính xác; Giá trị TSĐB được định giá đúng và dễ xử lý sau cho vay” dùng để đo lường khái niệm chất lượng thẩm định tín dụng được rút trích thành nhân tố “Chất lượng thẩm định tín dụng”. Từ đó, tác giá nhấn mạnh tầm quan trọng của thẩm định trong cho vay KHDN và đưa ra các giải pháp cho công tác thẩm định giá dựa trên các nhân tố phân tích được.3 Tính mới của khóa luận Nhìn chung, các bài nghiên cứu về công tác thẩm định trong hoạt động cho vay khá là đầy đủ và hoàn chỉnh về các chỉ số đánh giá cũng như các yếu tố tác động đến thẩm 3 định giá tài sản đảm bảo của các ngân hàng.
Đối với khía cạnh đảm bảo tiền vay, các bài nghiên cứu ở Việt Nam mới tập trung phân tích về ảnh hưởng của thẩm định đối với khách hàng nói chung. Nghiên cứu của Trần Thị Hải Yến (2018) tuy có đi sâu vào nghiên cứu cụ thể với đối tượng khách hàng doanh nghiệp nhưng vẫn chưa có nghiên cứu về đối tượng khách hàng là cá nhân. Về mức độ ảnh hưởng đối với hoạt động kinh doanh của ngân hàng thì không thể không kể đến khách hàng cá nhân chiếm một mảng lớn trong cơ cấu khách hàng của ngân hàng. Đặc biệt đối với Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín luôn đặt mũi nhọn về mặt bán lẻ sản phẩm: “Một sản phẩm tới tay nhiều khách hàng – Một khách hàng sử dụng nhiều sản phẩm”.
Để tối đa lợi nhuận ở mảng khách hàng này, bên cạnh công tác huy động vốn thì công tác cho vay vốn cũng chiếm vai trò vô cùng quan trọng. Chính vì vậy, khóa luận này đã đi sâu tìm hiểu về công tác thẩm định giá tài sản đảm bảo trong hoạt động cho vay khách hàng cá nhân của chi nhánh Long Biên thuộc Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín giai đoạn 2018 – 2020. Đây là một đề tài mới đối với Ngân hàng do chưa có nghiên cứu nào đánh giá về vấn đề này. Đó chính là những điểm mới nghiên cứu quan trọng để tác giả thực hiện nghiên cứu này.4 Mục tiêu nghiên cứu Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về thẩm định giá tài sản đảm bảo phục vụ cho vay khách hàng cá nhân tại NHTM.
Phân tích và đánh giá thực trạng công tác thẩm định giá tài sản đảm bảo phục vụ cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín chi nhánh Long Biên. Đề xuất một số giải pháp để hoàn thiện công tác thẩm định giá tài sản đảm bảo phục vụ cho vay tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín chi nhánh Long Biên.5 Câu hỏi nghiên cứu Khóa luận tập trung trả lời 2 câu hỏi chính: • Những hạn chế trong công tác thẩm định giá TSĐB phục vụ hoạt động cho vay KHCN tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín chi nhánh Long Biên? 4 • Một số đề xuất nhằm hoàn thiện công tác thẩm định giá TSĐB phục vụ hoạt động cho vay KHCN trong hệ thống Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín, đặc biết là tại chi nhánh Long Biên trong thời gian tới? 1.6 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Công tác thẩm định giá tài sản đảm bảo trong hoạt động cho vay khách hàng cá nhân của Ngân hàng Thương mại. Phạm vi nghiên cứu: Công tác thẩm định giá tài sản đảm bảo trong hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín chi nhánh Long Biên.7 Kết cấu của khóa luận tốt nghiệp Khóa luận tốt nghiệp gồm 5 phần chính như sau: Phần 1: Tổng quan nghiên cứu. Phần 2: Cơ sở lý luận về thẩm định giá tài sản đảm bảo phục vụ hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại NHTM.