CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY VÀ QUY TRÌNH CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Lịch sử hình thành và phát triển của NHTM gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của nền sản xuất hàng hoá. Quá trình phát triển kinh tế là điều kiện và đòi hỏi cho sự phát triển của NHTM. Đến lượt mình sự phát triển của hệ thống Ngân hàng trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế. trong đó chức năng quan trọng nhất của NHTM là tích tụ và tập trung vốn cho nền kinh tế thông qua hình thức huy động vốn nhàn rỗi tạm thời và tiến hành hoạt động cho vay.
HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NHTM là tổ chức tài chính kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ, cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất mà không một tổ chức cho vay nào có được như nhận tiền gửi; cho vay; cung cấp các dịch vụ môi giới đầu tư chứng khoán; dịch vụ thanh toán. Đồng thời NHTM là tổ chức thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế như chức năng cho vay; chức năng thanh toán, chức năng bảo hiểm; chức năng môi giới; chức năng ủy thác; chức năng tiết kiệm… 1. Khái niệm hoạt động cho vay của NHTM Phan Thế Quyền 7 Lớp Tài chính Doanh nghiệp 44A Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Nghề Ngân hàng bắt đầu với nghiệp vụ đổi tiền hoặc đúc tiền của các thợ vàng. Qua hoạt động thực tiễn và quá trình phát triển, họ trở thành những người làm nghề kinh doanh tiền tệ, hay còn gọi là nhà buôn tiền.
Đầu tiên những nhà buôn tiền đã dùng vốn tự có để cho vay, nhưng điều đó không kéo dài. Từ thực tế, họ nhận thấy thường xuyên có người gửi tiền vào và thường xuyên có người lấy tiền ra, song tất cả người gửi tiền không rút tiền cùng một lúc. Điều này đã tạo số dư thường xuyên trong két của các nhà buôn tiền. Do tính chất vô danh của tiền, nhà buôn tiền có thể sử dụng tạm thời một phần tiền gửi của khách hàng để cho vay.
Hoạt động này làm thay đổi căn bản hoạt động của nhà buôn tiền - Kẻ cho vay nặng lãi trở thành nhà buôn tiền - Ngân hàng. Hoạt động cho vay dựa trên tiền gửi của khách hàng này tạo nên lợi nhuận lớn cho các Ngân hàng. Cùng với sự phát triển của kinh tế, hoạt động Ngân hàng không ngừng phát triển, cung cấp cho khách hàng nhiều dịch vụ đa dạng hơn trên lĩnh vực tiền tệ. Song hoạt động cho vay vẫn là hoạt động chính và là nghiệp vụ quan trọng nhất, quyết định sự tồn tại và phát triển của Ngân hàng.
Nếu hoạt động cho vay phát triển, có hiệu quả sẽ thúc đẩy các hoạt động khác của Ngân hàng như: Thanh toán, ngân quỹ…phát triển. Nếu hoạt động cho vay không hiệu quả sẽ kéo theo sự suy giảm của các hoạt động này dẫn đến tình trạng xấu cho Ngân hàng. Cho vay Ngân hàng là mối quan hệ tín dụng giữa Ngân hàng và những đơn vị kinh tế còn lại trong nền kinh tế. Trong đó Ngân hàng là người cho vay còn các đơn vị kinh tế còn lại là những người có nhu cầu vay vốn phục vụ các mục đích khác nhau của mình.
Đặc điểm và nguyên tắc cho vay của NHTM Đặc điểm hoạt động cho vay của NHTM - Cho vay là hoạt động kinh doanh chính của các NHTM Do quy mô và nhu cầu vay vốn của khách hàng, các Ngân hàng chủ yếu sử dụng nguồn tiền mà mình huy động được để thực hiện hoạt động cho Phan Thế Quyền 8 Lớp Tài chính Doanh nghiệp 44A Chuyên đề thực tập tốt nghiệp vay. Các khoản cho vay này thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản có của Ngân hàng. Đồng thời đây cũng là hoạt động mang lại nhiều thu nhập nhất cho Ngân hàng. Hiệu quả của hoạt động cho vay sẽ quyết định sự tồn tại và phát triển của chính bản thân Ngân hàng.
- Rủi ro trong hoạt động cho vay rất cao Tín dụng là lĩnh vực kinh doanh có chứa nhiều rủi ro nhất đối với bất kỳ một NHTM nào. Trong đó, rủi ro cho vay là khả năng xảy ra tổn thất ngoài dự kiến mà Ngân hàng phải gánh chịu khi khách hàng vay không trả nợ đúng hạn, không trả hoặc không trả đầy đủ cả khoản vốn và lãi vay. Vì hoạt động cho vay chứa đựng rất nhiều loại rủi ro khác nhau, đặc biệt loại rủi chủ quan, rủi ro do thông tin không cân xứng xảy ra trước và sau khi khoản vay được thực hiện: (I). Rủi ro do lựa chọn đối nghịch xảy ra trước khi hợp đồng tính dụng được ký kết.
Do thông tin không cân xứng, các món vay có thể được thực hiện đối với những trường hợp không trả được nợ. Trong khi có thể quyết định không cho vay đối với những trường hợp có thể trả được nợ. (II) Rủi ro đạo đức là rủi ro xảy ra sau cuộc giao dịch khi người vay có ý định dùng khoản tiền vay để thực hiện những hoạt động không tốt (Thiếu đạo đức) xét theo quan điểm của Ngân hàng. Làm cho khả năng thu hồi vốn của Ngân hàng khó khăn.
Chính vì những lý do trên, hoạt động cho vay chỉ xảy ra trên cơ sở Ngân hàng đã có hiểu biết và lòng tin nhất định về khách hàng. Mỗi khoản tiền mà Ngân hàng cho khách hàng vay luôn chứa đựng những rủi ro tiềm ẩn. Những rủi ro này có thể là khách quan hoặc chủ quan và CBTD không thể lường trước hết được. Khi rủi ro xảy thì tổn thất trước hết là khoản vay đó có thể không thu hồi được đầy đủ và đúng hạn.
Thêm vào đó, cho vay là hoạt động chiếm tỷ trọng lớn nhất của Ngân hàng nên khi một rủi ro nhỏ xảy ra cũng có thể dẫn đến những tổn thất liên quan rất lớn Phan Thế Quyền 9 Lớp Tài chính Doanh nghiệp 44A Chuyên đề thực tập tốt nghiệp đối với Ngân hàng, ảnh hưởng đến thu nhập, uy tín và rất có thể là nguyên nhân phá sản của Ngân hàng. Nguyên tắc cho vay của Ngân hàng Nhằm đảm bảo tính an toàn và khả năng sinh lời cho Ngân hàng. Hoạt động cho vay của NHTM được thực hiện dựa trên một số nguyên tắc nhất định. Các nguyên tắc này được cụ thể hoá trong các quy định của các NHTM như sau: - Khách hàng phải cam kết hoàn trả gốc và lãi với thời gian xác định như trong hợp đồng.
Đây là điều kiện để Ngân hàng tồn tại và phát triển, cơ sở để Ngân hàng lập và thực hiện kế hoạch kinh doanh của mình trong tương lai đồng thời có hướng điều chỉnh kịp thời các hoạt động không còn phù hợp và hiệu quả. - Khách hàng cam kết sử dụng vốn vay phải theo mục đích như đã được thoả thuận với Ngân hàng trong hợp đồng. Mục đích sử dụng vốn không trái với quy định của pháp luật và các quy định khác của Ngân hàng. Ngân hàng chỉ cho khách hàng vay vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trong phạm vi ngành nghề được phép theo Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy phép hành nghề (Nếu có) của khách hàng và phục vụ hợp pháp nhu cầu đời sống của khách hàng.
- Ngân hàng cho vay phải dựa trên phương án (hoặc dự án) vay có hiệu quả để đảm bảo khả năng thu hồi vốn đầu tư và lãi. Trong trường hợp xét thấy khoản vay kém an toàn, Ngân hàng đòi hỏi người vay phải có tài sản đảm bảo khi vay. Nguyên tắc của hoạt động Ngân hàng là đảm bảo an toàn và khả năng sinh lợi trong mọi trường hợp. Vì vậy một dự án có hiệu quả mới có thể đảm bảo được khả năng thu hồi vốn và lãi cho Ngân hàng.
Ngược lại một dự án kém hiệu quả, khả năng thua lỗ cao thì việc thu lãi và thậm chí thu hồi vốn gốc của Ngân hàng là rất khó khăn. Để đảm bảo an toàn, người vay phải có tài sản đảm bảo cho Ngân hàng. Phan Thế Quyền 10 Lớp Tài chính Doanh nghiệp 44A Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 1. Phân loại hoạt động cho vay của NHTM Dựa vào các tiêu thức khác nhau Cho vay Ngân hàng được phân loại theo nhiều hình thức rất đa dạng.
Sau đây là một số cách phân loại hoạt động cho vay của Ngân hàng theo các hình thức đặc trưng: Phân loại theo thời hạn vay Việc phân loại thời hạn cho vay có ý nghĩa quan trọng mật thiết đến tính an toàn và tính sinh lợi của món vay cũng như khả năng hoàn trả của khách hàng. Thời hạn của khoản vay còn ảnh hưởng tới kế hoạch vốn của Ngân hàng, qua đó ảnh hưởng tới việc lập kế hoạch kinh doanh và khả năng thực hiện các khoản cho vay khác đến khách hàng. Theo thời hạn, các khoản cho vay được chia làm 3 loại: Cho vay ngắn hạn là những khoản cho vay trong khoảng thời gian dưới một năm. Mục đích vay chủ yếu là đầu tư vào tài sản lưu động có vòng quay trên một vòng trong một năm và các nhu cầu chi tiêu của cá nhân.
Cho vay ngắn hạng thường chiếm tỷ trọng lớn và Ngân hàng có thể áp dụng cho vay trực tiếp hoặc gián tiếp, cho vay theo món hoặc hạn mức, có hoặc không cần đảm bảo, dưới hình thức chiết khấu, thấu chi hoặc luân chuyển. Cho vay trung hạn là những khoản cho vay từ một đến năm năm. Doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn trung và dài hạn để mua sắm trang thiết bị, xây dựng, cải tiến kỹ thuật, mua công nghệ. Cho vay dài hạn là những khoản cho vay với thời hạn vay trên năm năm.
Loại cho vay này đáp ứng nhu cầu dài hạn như xây dựng công trình giao thông, nhà máy xí nghiệp, công trình xây dựng có quy mô lớn với thời hạn sử dụng lâu dài. Những khoản cho vay trung và dài hạn có vai trò rất lớn trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Cùng với sự phát triển và đòi hỏi của nền kinh tế, nhu cầu vốn trung hạn phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh ngày càng tăng. Nhà nước Phan Thế Quyền 11 Lớp Tài chính Doanh nghiệp 44A Chuyên đề thực tập tốt nghiệp vay vốn trung và dài hạn để đầu tư phát triển vào những lĩnh vực mà khả năng tích luỹ vốn đầu tư của doanh nghiệp chưa cao.
Mục đích tạo nền tảng cho sự phát triển sau này của lĩnh vực đó.