Chương 1: Cơ sở lý luận về công tác kế toán doanh thu, CP và xác định KQKD trong các DN sản xuất Chương 2: Thực trạng công tác kế toán doanh thu, CP và xác định KQKD trong các DN CBTACN ở miền Bắc Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác kế toán doanh thu, CP và xác định KQKD trong các DN CBTACN ở miền Bắc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.Tổng quan các vấn đề nghiên cứu Thông qua phần này, tác giả muốn cung cấp đến người đọc một bức tranh tổng quan về quá trình nghiên cứu trước đây trên thế giới cũng như trong nước về các vấn đề có liên quan đến nội dung của luận án. Từ đó tiến hành xác định khoảng trống nghiên cứu cho đề tài nghiên cứu của mình. Bên cạnh đó, công tác tổng hợp các nghiên cứu trước đó cũng một phần nhằm minh chứng cho tính cấp thiết của luận án này. Thứ nhất, Các công trình nghiên cứu về doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh - Các nghiên cứu về doanh thu Trong nghiên cứu “A fresh look at revenue recognition” của tác giả Bruce Pounder năm 2009, doanh thu là một chỉ tiêu để đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của đơn vị.
Vì vậy, phương pháp kế toán ghi nhận doanh thu trong đơn vị cần đảm bảo nguyên tắc khách quan, đơn giản và thống nhất cho các giao dịch phát sinh doanh thu, trong các ngành và trong các quốc gia. Tuy nhiên, thực tế là hiện nay chuẩn mực kế toán về ghi nhận doanh thu tại các quốc gia khó có thể đạt được các yêu cầu trên. Ngày 19/12/2008, cả FASB và IASB đã thống nhất ban hành một mô hình thống nhất trong việc ghi nhận doanh thu, đặt nền móng cho sự phát triển sau này. Theo đó, mô hình sẽ có bốn yếu tố gồm (1) Hợp đồng giữa đơn vị và khách hàng; (2) Quyền lợi và nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng với khách hàng; (3) Ghi nhận các tài sản và nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng; (4) Ghi nhận doanh thu phát sinh từ sự thay đổi của tài sản và nghĩa vụ của hợp đồng.
Trong nghiên cứu “Accounting for revenues: a framework for standard setting” của nhóm tác giả Yuri Biondi, Robert J. Glover năm 2011 đã đề xuất một số phương pháp kế toán doanh thu như một sự thay thế cho các đề xuất bởi FASB và IASB. Khuôn mẫu của các tác giả hướng tới mục đích cụ thể hoá, mang lại các giải pháp kế toán thực tế. Có 3 vấn đề đã được xem xét và giải quyết trong nghiên cứu này đó là: Doanh thu được ghi nhận khi khách hàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 thanh toán hoặc cam kết sẽ thanh toán; Sự ghi nhận doanh thu và sự ghi nhận lợi nhuận được kết hợp với nhau, với sự ghi nhận lợi nhuận được xác định trên cơ sở các tiêu chí khách quan về giải pháp cho sự rủi ro theo hợp đồng và phải đảm bảo tính thận trọng.
Trong nghiên cứu “A new system for recognizing revenue” của tác giả Matthew G. Lamoreaux đăng trên tạp chí Journal of Accountancy năm 2012 lại chỉ ra cách thức để nhận biết doanh thu trong trường hợp các giao dịch được quy định chặt chẽ bởi các hợp đồng. Theo nghiên cứu này, vào tháng 11 năm 2012, FASB và IASB đã cùng nhau ban hành bản đề xuất những sửa đổi đối với chuẩn mực ghi nhận doanh thu nhằm yêu cầu đơn vị phải báo cáo nhiều thông tin hơn nữa về các giao dịch phát sinh doanh thu của mình. Mô hình ghi nhận doanh thu được áp dụng cho tất cả các loại hợp đồng cung cấp hàng hoá hoặc dịch vụ cho khách hàng, trừ các hợp đồng cho thuê tài sản, hợp đồng bảo hiểm và các công cụ tài chính.
Theo đó, nguyên tắc cơ bản của mô hình là các DN phải ghi nhận doanh thu nhằm phản ánh quá trình chuyển giao hàng hoá hoặc dịch vụ cam kết cho khách hàng tại giá trị phản ánh được lợi ích kỳ vọng đơn vị có thể thu hồi được. Trong nghiên cứu “Changes over time in the revenue – expense relation: accounting or economics?” của các tác giả Dain C. Donelson, Ross Jennings, John M. Mclnnis đăng trên tạp chí Accounting Review tháng 5 năm 2011 đã đưa ra cái nhìn mới hơn khi nghiên cứu về nguyên tắc phù hợp trong kế toán.000 công ty lớn nhất Mỹ được quan sát từ 1967 – 2003, họ đã tìm ra bằng chứng cho thấy sự giảm đi trong mối quan hệ tương quan giữa doanh thu và CP so với các giai đoạn trước.
Với phát hiện này, họ cho rằng nguyên tắc phù hợp đang giảm dần vị thế: với sự gia tăng trong giá trị của CP được ghi nhận trước và sau giai đoạn nó tạo ra doanh thu cho đơn vị. Điều này được giải thích có thể là do sự thay đổi trong các yếu tố thuộc về nền kinh tế hoặc sự thay đổi trong chuẩn mực kế toán và họ cũng đã cung cấp các bằng chứng gián tiếp cho thấy rằng sự thay đổi trong chuẩn mực kế toán là yếu tố giải thích cho tình hình này. Dựa trên cơ sở này, bài nghiên cứu đã tiếp tục xác định các yếu tố giải thích cho sự thay đổi trong mối quan hệ giữa doanh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 thu – CP; tiếp tục phân tích các yếu tố này có chịu tác động bởi các nhân tố của nền kinh tế hay bởi sự thay đổi của chuẩn mực kế toán. Việc tìm hiểu các nhân tố tác động đến sự thay đổi trong mối quan hệ doanh thu – CP rất quan trọng với các nhà nghiên cứu, người đọc báo cáo tài chính và các nhà ban hành chuẩn mực kế toán.
- Các công trình nghiên cứu về CP Cho đến thời điểm hiện nay, trên thế giới có nhiều công trình nghiên cứu đến KTQT CP. Một số công trình tiêu biểu về KTQT CP như luận án “Ảnh hưởng của CP theo hoạt động đối với hoạt động của tổ chức” của tác giả Robin A. Sanford (Đại học Đông Nam Nova, 2009); luận án “Ảnh hưởng của hệ thống kế toán quản trị trong việc giảm xung đột và hoàn thiện quá trình ra quyết định trong các tập đoàn không đồng nhất” của tác giả Nelson U.Alino (Đại học Nigeria, 1990)… Trong nghiên cứu “Costing in new interprise: A challenge for managerial accounting researchers and practitioners” trên tạp chí Managerial Auditing Journal, vol.20 Issue: 4 của tác giả Krishan M. Gunasekaran năm 2005 đưa ra thảo luận khi có sự thay đổi trong môi trường kinh doanh sẽ dẫn đến sự cải tiến hoặc thay đổi trong các cách đo lường CP và sự phản ứng cũng như thể hiện của DN với sự thay đổi đó.
Từ đó, nghiên cứu cũng chỉ ra các cách thức cho các nhà nghiên cứu và thực hiện kế toán quản trị trong việc phát triển các hệ thống xác định CP dựa vào chất lượng. Trong nghiên cứu “Target costing for supply chain: criteria and selection” của tác giả Archie Lockamy III, Wilbur I.Smith (2000), nhóm tác giả đi sâu vào việc cung cấp cái nhìn cơ bản về việc lựa chọn cách tính CP mục tiêu để cải thiện sự hiệu quả của chuỗi cung ứng trong các DN. CP mục tiêu cho phép DN tập trung vào phân bổ tổng CP tới khách hàng để tối thiểu hoá CP của một chức năng hoặc một sản phẩm cụ thể. Trong khi cách tiếp cận truyền thống của CP dựa vào giá trị và yêu cầu mối quan hệ hợp tác đầy đủ giữa các bộ phận trong chuỗi cung ứng, còn cách xác định CP mục tiêu dựa vào hoạt động ABM lại yêu cầu một cách hợp tác trung thực (CP tiếp cận đầy đủ và đáng tin cậy).
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Các nghiên cứu về kết quả kinh doanh Kết quả các nghiên cứu về KQKD không tập trung vào việc công tác kế toán KQKD như thế nào mà chỉ tập trung vào nghiên cứu các quan điểm về đo lường KQKD. Trong đó có quan điểm rõ nét nhất là quan điểm kết quả toàn diện. Quan điểm kết quả toàn diện, theo “Tuyên bố chuẩn mực KTTC số 130” năm 1997 của FASB, việc áp dụng khái niệm kết quả toàn diện được hiện thực hoá thành các quy định cụ thể. Theo đó, về mặt nội dung, kết quả toàn diện bao gồm kết quả hoạt động kinh doanh (lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh) và thu nhập toàn diện khác.
Về hình thức trình bày, kết quả toàn diện có thể được trình bày theo 3 hình thức: (1) trình bày trong báo cáo lãi/lỗ truyền thống hoặc (2) trình bày trong báo cáo kết quả toàn diện riêng biệt hoặc (3) trình bày trong báo cáo về sự thay đổi của vốn chủ sở hữu. Đo lường kết quả hoạt động là một trong những vấn đề cơ bản của kế toán. Các quan điểm khác nhau được trình bày trong các thông lệ kế toán đều dựa trên những giả định về điều kiện, môi trường mà trong đó kế toán được thực hiện. Việc lựa chọn quan điểm nào phụ thuộc vào đặc điểm kinh tế, chính trị xã hội của mỗi quốc gia trong từng thời kỳ, làm nền tảng xây dựng khuôn khổ kế toán của quốc gia đó.
Thứ hai, các nghiên về kế toán doanh thu, CP và KQKD trong DN sản xuất Hoạt động trong nền kinh tế thị trường, hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra yêu cầu đối với các DN là cần quản lý tốt doanh thu, CP và KQKD nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh. Vì vậy đã có nhiều tác giả nghiên cứu về doanh thu, CP và KQKD trong các DN. Tác giả Đỗ Thị Hồng Hạnh (2015) với luận án“Hoàn thiện kế toán CP, doanh thu và kết quả kinh doanh trong các Công ty sản xuất thép thuộc Tổng công ty thép Việt nam” và tác giả Trần Tuấn Anh (2016) với luận án “Hoàn thiện kế toán doanh thu, CP và kết quả kinh doanh trong các DN, sản xuất kinh doanh chè trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên; tác giả Lương Khánh Chi (2017) với luận án “Hoàn thiện kế toán chi phí, doanh thu và kết quả kinh doanh trong các DN sản xuất xi măng thuộc Tổng công ty công nghiệp xi măng Việt Nam”. Các nghiên cứu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 đều đã đề cập đến các vấn đề về kế toán chi phí, doanh thu, KQKD trên cả hai phương diện KTTC và KTQT.
Hệ thống lý luận, đánh giá thực trạng và giải pháp hoàn thiện kế toán CP, DT, KQKD.