Lêi më ®Çu TiÒn l¬ng lu«n lµ mét trong nh÷ng vÊn ®Ò ®îc mäi ngêi quan t©m bëi ý nghÜa kinh tÕ vµ x· héi t« lín cña nã. §èi víi ngêi lao ®éng tiÒn l¬ng cã mét ý nghÜa v« cïng quan träng v× nã lµ nguån thu nhËp chñ yÕu gióp hä ®¶m b¶o cuéc s«ng cña b¶n th©n vµ gia ®×nh. §èi víi mçi doanh nghiÖp tiÒn l¬ng lµ mét bé phËn cÇu thµnh chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh. Mét chÕ ®é tiÒn l¬ng hîp lý lµ c¬ së, lµ ®éng lùc cho sù ph¸t triÓn cña doanh nghiÖp.
V× vËy tiÒn l¬ng lµ yÕu cÇu cÇn thiÕt kh¸ch quan lu«n ®îc c¸c chñ doanh nghiÖp quan t©m hµng ®Çu. §Æc biÖt trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng, tiÒn l¬ng lµ vÊn ®Ò hÕt søc quan träng. Nã cã thÓ lµ ®éng lùc thóc ®Èy t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng cña ngêi lao ®éng nÕu tiÒn l¬ng ®îc tr¶ ®óng theo søc lao ®éng mµ hä bá ra, nhng tiÒn l¬ng còng cã thÓ lµm gi¶m n¨ng suÊt lao ®éng vµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt bÞ tr× trÖ nÕu tiÒn l¬ng ®îc tr¶ kh«ng ®óng víi søc lao ®éng mµ hä ®ãng gãp (nh tr¶ qu¸ cao hoÆc qu¸ thÊp). TiÒn l¬ng lµ ®éng lùc m¹nh mÏ ®Ó khuyÕn khÝch ngêi lao ®éng t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng.
ChÕ ®é tiÒn l¬ng ®îc vËn dông linh ho¹t ë mçi doanh nghiÖp phô thuéc vµo ®Æc ®iÓm tæ chøc qu¶n lý, tæ chøc s¶n xuÊt kinh doanh vµ tÝnh chÊt cña c«ng viÖc cña doanh nghiÖp. C«ng t¸c tr¶ l¬ng ë mçi c«ng ty ®Òu cã ¶nh hëng rÊt lín ®Õn s¶n xuÊt, h×nh thøc tr¶ l¬ng hîp lý sÏ t¹o ®éng lùc cho ngêi lao ®éng lµm viÖc t¨ng n¨ng suÊt, tiÕt 1 kiÖm ®îc nguyªn vËt liÖu, t¨ng hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh. Lµ mét ®¬n vÞ h¹ch to¸n kinh doanh trong c¬ chÕ thÞ trêng, C«ng ty dÖt Minh Khai ®ang ¸p dông h×nh thøc tr¶ l- ¬ng theo s¶n phÈm cho khèi s¶n xuÊt t¹i c¸c ph©n xëng vµ tr¶ l¬ng theo thêi gian cho khèi c¸n bé qu¶n lý ë c¸c phßng ban. Nh×n chung c«ng t¸c tr¶ l¬ng cña c«ng ty hîp lý, cã nhiÒu u ®iÓm.
Tuy nhiªm vÉn cßn mét sè h¹n chÕ nhÊt ®Þnh, cÇn ph¶i cã biÖn ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, ®¶m b¶o ®êi sèng cho ngêi lao ®éng ®Ó hä cã thÓ t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng. Qua qu¸ tr×nh thùc tËp t¹i c«ng ty ®îc sù gióp ®ì tËn t×nh cña tËp thÓ c¸n bé c«ng ty vµ ®Æc biÖt lµ thÇy gi¸o Ph¹m VÜnh Giang em ®· hoµn thµnh chuyªn ®Ò thùc tËp víi ®Ò tµi: "Hoµn thiÖn c¸c h×nh thøc tr¶ l¬ng t¹i C«ng ty dÖt Minh Khai Hµ Néi" §Ò tµi ®îc nghiªn cøu nh»m t×m ra nh÷ng biÖn ph¸p nh»m n©ng cao c«ng t¸c tr¶ l¬ng, hoµn thiÖn c¸c h×nh thøc tr¶ l¬ng t¹i c«ng ty phï hîp víi ®iÒu kiÖn s¶n xuÊt vµ ®Æc ®iÓm s¶n xuÊt kinh doanh cña c«ng ty. §Ò tµi ®îc hoµn thµnh dùa trªn ph¬ng ph¸p kh¶o s¸t, ph©n tÝch, pháng vÊn, nghiªn cøu nh÷ng tµi liÖu hiÖn cã cña c«ng ty kÕt hîp víi nh÷ng lý luËn vÒ tiÒn l¬ng mµ ®· ®îc häc ë tr- êng. Víi kh¶ n¨ng cã h¹n, nhng em hy väng bµi viÕt nµy mang l¹i mét h÷u Ých trong viÖc hoµn thiÖn c¸c h×nh thøc tr¶ l¬ng t¹i C«ng ty dÖt Minh Khai.
§Ò tµi nµy nghiªn cøu víi 3 néi dung chñ yÕu: 2 PhÇn I: Lý luËn chung vÒ tiÒn l¬ng vµ sù cÇn thiÕt ph¶i hoµn thiÖn c¸c h×nh thøc tr¶ l¬ng. Ph©n tÝch trùc tr¹ng c«ng t¸c tr¶ l¬ng t¹i C«ng ty DÖt minh khai. PhÇn III: Mét sè ý kiÕn nh»m hoµn thiÖn c¸c h×nh thøc tr¶ l¬ng t¹i c«ng ty dÖt minh khai 3 PhÇn I: Lý luËn chung vÒ tiÒn l¬ng vµ sù cÇn thiÕt ph¶i hoµn thiÖn c¸c h×nh thøc tr¶ l¬ng. Lý luËn chung vÒ tiÒn l¬ng.
Kh¸i niÖm vÒ tiÒn l¬ng: TiÒn l¬ng lµ mét trong nh÷ng ®éng lùc kÝch thÝch con ngêi lµm viÖc h¨ng say, nhng còng ®ång thêi lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n g©y tr× trÖ, bÊt m·n hoÆc tõ bá doanh nghiÖp mµ ra ®i, tÊt c¶ ®Òu tuú thuéc vµo tr×nh ®é vµ n¨ng lùc cña c¸c cÊp qu¶n lý. Trong s¶n xuÊt kinh doanh, tiÒn l¬ng lµ mét yÕu tè quan träng cña chi phÝ s¶n xuÊt, nã liªn quan trùc tiÕp vµ cã quan hÖ nh©n qu¶ ®Õn lîi nhuËn cña doanh nghiÖp. V× vËy, muèn hiÓu ®îc b¶n chÊt cña tiÒn l¬ng vµ c¸ch thøc tr¶ l¬ng cã ¶nh hëng nh thÕ nµo ®Õn hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp vµ ®Õn ngêi lao ®éng, tríc hÕt cÇn hiÓu râ mét sè kh¸i niÖm vÒ tiÒn l¬ng. Kh¸i niÖm vÒ tiÒn l¬ng: HiÓu mét c¸ch chung nhÊt, tiÒn l¬ng lµ mét kho¶n tiÒn mµ ngêi hay tæ chøc sö dông lao ®éng tr¶ cho ngêi lao ®éng khi ngêi lao ®éng thùc hiÖn mét c«ng viÖc nhÊt ®Þnh ®îc ngêi hay tæ chøc sö dông lao ®éng giao cho.
Tuy vËy qua c¸c thêi kú kh¸c nhau th× tiÒn l¬ng còng ®îc hiÓu theo nh÷ng c¸ch kh¸c nhau: Trrong c¬ chÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung, tiÒn l¬ng ®îc hiÓu mét c¸ch th«ng nhÊt nh sau: 4 "VÒ thùc chÊt, tiÒn l¬ng díi chÕ ®é chñ nghÜa lµ mét phÇn cña thu nhËp quèc d©n, biÓu hiÖn díi h×nh thøc tiÒn tÖ ®îc Nhµ níc ph©n phèi cã kÕ ho¹ch cho c«ng nh©n viªn chøc phï hîp víi sè lîng vµ chÊt lîng lao ®éng cña mçi ngêi ®· cèng hiÕn. TiÒn l¬ng ph¶n ¸nh viÖc tr¶ c«ng cho cho c«ng nh©n viªn cøc dùa trªn nguyªn t¾c ph©n phèi theo lao ®éng". TiÒn l¬ng lµ nguån sèng chñ yÕu cña ngêi lao ®éng, kh¸i niÖm trªn vÒ tiÒn l¬ng hoµn toµn nhÊt trÝ víi quan niÖm s¶n xuÊt vµ c¬ chÕ ph©n phèi cña nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung x· héi chñ nghÜa. Bëi vËy, tiÒn l¬ng ®· ®îc hoµn toµn quy ®Þnh trong c¸c thang b¶ng l¬ng, kh«ng phô thuéc vµo s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp.
Qua kh¸i niÖm trªn, ta thÊy tiÒn l¬ng trong nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung cã c¸c ®Æc ®iÓm sau: - TiÒn l¬ng kh«ng ph¶i lµ gi¸ trÞ hay gi¸ c¶ søc lao ®éng bëi v× trong thêi kú nµy, søc lao ®éng kh«ng ph¶i lµ hµng hãa c¶ trong khu vùc s¶n xuÊt kinh doanh còng nh trong khu vùc qu¶n lý Nhµ níc X· héi. - TiÒn l¬ng lµ mét kh¸i niÖm thuéc ph¹m trï ph©n phèi, tu©n thñ nguyªn t¾c ph©n phèi díi x· héi. TiÒn l¬ng ®îc ph©n phèi c«ng b»ng theo sè lîng vµ chÊt lîng cña viªn chøc ®· hao phÝ vµ ®îc kÕ ho¹ch hãa tõ cÊp trung ¬ng ®Õn c¬ së Nhµ níc ®· qu¶n lý. ChÕ ®é tiÒn l¬ng cò mang nÆng tÝnh bao cÊp vµ b×nh qu©n, nªn nã kh«ng khuyÕn khÝch, n©ng cao tr×nh ®é chuyªn m«n vµ tÝnh chñ ®éng cña ngêi lao ®éng, nã xem nhÑ lîi Ých cña ngêi lao ®éng.
Bëi vËy, tiÒn l¬ng trong 5 chÕ ®é cò ®· kh«ng g¾n ®îc lîi Ých víi thµnh qu¶ mµ ngêi lao ®éng s¸ng t¹o ra trong qua tr×nh lao ®éng cña m×nh. Së dÜ cã ®iÒu nµy lµ v×: - Kh«ng coi søc lao ®éng lµ hµng hãa nªn tiÒn l¬ng kh«ng ®îc tr¶ theo ®óng gi¸ trÞ søc lao ®éng, kh«ng ph¶i lµ ngang gi¸ víi søc lao ®éng theo quan hÖ cung cÇu. - Biªn chÕ lao ®éng ngµy cµng lín, ng©n s¸ch th©m hôt nÆng nÒ do ph¶i bao cÊp tiÒn l¬ng, trong khi tiÒn l¬ng l¹i kh«ng ®ñ ®Ó t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng, s¶n xuÊt kinh doanh mÊt ®éng lùc nªn hiÖu qu¶ sót kÐm. - TiÒn l¬ng kh«ng cßn lµ mèi quan t©m cña c¸n bé c«ng nh©n viªn chøc trong c¸c doanh nghiÖp Nhµ níc.
Nh÷ng tiªu cùc ngµy mét gia t¨ng, ngêi lao ®éng kh«ng thiÕt tha víi c«ng viÖc chÝnh. T×nh tr¹ng “ch©n trong ch©n ngoµi” kh¸ phæ biÕn. ChuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng, sù thay ®æi cña c¬ chÕ qu¶n lý buéc chóng ta ph¶i cã nh÷ng thay ®æi lín trong nhËn thøc, quan niÖm cò vÒ kh«ng cã phï hîp víi ®iÒu kiÖn cña nÒn s¶n xuÊt hµng hãa. §ßi hái ph¶i nhËn thøc l¹i ®óng ®¾n h¬n b¶n chÊt cña tiÒn l¬ng theo quan niÖm ®æi míi cña Nhµ níc ta: “ TiÒn l¬ng lµ mét bé phËn cña thu nhËp quèc d©n, lµ gi¸ trÞ míi s¸ng t¹o ra mµ ngêi sö dông lao ®éng tr¶ cho ngêi lao ®éng phï hîp víi gi¸ trÞ søc lao ®éng ®· hao phÝ trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt”.
Trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng vµ sù ho¹t ®éng cña thÞ tr- êng søc lao ®éng (hay cßn gäi lµ thÞ trêng lao ®éng), søc lao ®éng lµ hµng hãa do vËy tiÒn l¬ng lµ gi¸ c¶ søc lao ®éng. Khi ph©n tÝch vÒ nÒn kinh tÕ TBCN, n¬i mµ c¸c 6 quan hÖ thÞ trêng thèng trÞ mét h×nh th¸i c¶i trang cña gi¸ trÞ hay gi¸ c¶ søc lao ®éng” TiÒn l¬ng ph¶n ¸nh nhiÒu quan hÖ kinh tÕ x· héi kh¸c nhau. TiÒn l¬ng, tríc hÕt lµ sè tiÒn mµ ngêi sö dông søc lao ®éng ( mua søc lao ®éng) tr¶ cho ngêi lao ®éng (ngêi b¸n søc lao ®éng). §ã lµ quan hÖ kinh tÕ cña tiÒn l¬ng.
MÆt kh¸c do tÝnh chÊt ®Æc biÖt cña lo¹i hµng hãa søc lao ®éng mµ tiÒn l¬ng kh«ng chØ thuÇn tuý lµ vÊn ®Ò kinh tÕ mµ cßn lµ vÊn ®Ò x· héi rÊt quan träng liªn quan ®Õn ddêi sèng vµ trËt x· héi. Trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng nhÊt lµ trong ho¹t ®éng kinh doanh, ®èi víi c¸c chñ doanh nghiÖp, tiÒn l¬ng lµ mét phÇn chi phÝ c©u thµnh chi phÝ s¶n xuÊt - kinh doanh. V× vËy tiÒn l¬ng lu«n ®îc tÝnh to¸n vµ qu¶n lý chÆt chÏ. §èi víi ngêi lao ®éng, tiÒn l¬ng lµ thu nhËp tõ qu¸ tr×nh lao ®éng cña hä, phÇn thu nhËp chñ yÕu ®èi víi ®¹i ®a sè lao ®éng trong x· héi cã ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn møc sèng cña hä.
PhÊn ®Êu n©ng cao tiÒn l¬ng lµ môc ®Ých cña hÕt th¶y mäi ngêi lao ®éng. Môc ®Ých nµy t¹o ®éng lùc ®Ó ngêi lao ®éng ph¸t triÓn tr×nh ®é kh¶ n¨ng lao ®éng cña m×nh. Trong ®iÒu kiÖn cña mét nÒn kinh tÕ hµng hãa nhiÒu thµnh phÇn nh ë níc ta hiÖn nay, ph¹m trï tiÒn l¬ng ®îc thÓ hiÖn cô thÓ trong tõng thµnh phÇn vµ khu vùc kinh tÕ. Trong thµnh phÇn kinh tÕ Nhµ níc vµ khu vùc hµnh chÝnh sù nghiÖp (khu vùc lao ®éng ®îc Nhµ níc tr¶ l¬ng), tiÒn l¬ng lµ sè tiÒn mµ c¸c doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh, tæ chøc cña Nhµ níc tr¶ cho ngêi lao ®éng theo c¬ 7 chÕ chÝnh s¸ch cña Nhµ níc ®îc thÓ hiÖn trong hÖ thèng thang b¶ng l¬ng do Nhµ níc quy ®Þnh.
Trong thµnh phÇn khu vùc kinh tÕ ngoµi quèc doanh, tiÒn l¬ng chÞu sù chi phèi, t¸c ®éng rÊt lín c¶ thÞ trêng vµ thÞ trêng lao ®éng.