Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 1. Tổ ng quan về văn hóa doanh nghiệp 1. Văn hóa Yếu tố văn hóa luôn gắn liền cùng với sự ra đời của nền văn minh nhân loại.
Ở phương Tây thì các từ mang ý nghĩa là văn hóa như culture trong tiếng Anh và tiếng Pháp, trong tiếng Đức là kultur… tất cả chúng đều bắt nguồn từ chữ cultus của La Tinh. Cultus mang ý nghĩa là sự vun trồng hay là sự trồng trọt, khai hoang, chăm sóc cây lương thực. Cultus sau đó được mở rộng ý nghĩa ra thành các ngữ nghĩa được dùng trong các lĩnh vực giáo dục và phát triển khả năng của con người. Tại phương Đông thì từ “văn hóa” trong tiếng Hán cổ được tạo thành từ hai chữ khác nhau là “văn” và “hóa”.
Từ “văn” mang ý nghĩa là những nét đẹp trong tính cách, trí tuệ của mỗi con người và mỗi người có thể đạt được từ “văn” bằng cách tu dưỡng, rèn luyện chính bản thân mình. Chữ “hóa” là hành động giáo dục, cảm hóa con người hướng đến những cái “văn” là những điều tốt đẹp, đúng đắn. Cách thức lấy văn trị hay là lấy đức trị của đức Khổng Tử cũng bắt nguồn từ quan điểm của văn hóa. Vì văn hóa giúp cảm hóa, giáo dục con người bằng lễ nghĩa mà không sử dụng đến các phương pháp tàn bạo cũng như cưỡng bức thực hiện(Đỗ Thị Phi Hoài, 2011).
Có rất nhiều định nghĩa về văn hóa nhưng có một định nghĩa của tổng giám đốc của tổ chức khoa học, giáo dục và văn hóa của tổ chức Liên Hiệp Quốc (UNESCO) được nhiều người và quốc gia cùng thừa nhận đó là : “Văn hoá là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo trong quá khứ và hiện tại. Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên hệ thống các giá trị, các truyền thống và thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc”. Vị lãnh tụ của chúng ta là chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đúc kết được định nghĩa của văn hóa là toàn bộ các sáng tạo và phát minh của con người vì sự sinh tồn và mục đích cuộc sống bao gồm: Những công cụ, dụng cụ phục vụ cho đời sống sinh hoạt hàng ngày về ăn mặc, ở và các phương tiện con người sử dụng, ngôn ngữ, đạo đức, pháp luật, các chữ việt, các tôn giáo, văn học nghệ thuật,…Văn hóa là sự LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 bao hàm tất cả các phương thức sinh hoạt cũng như những biểu hiện của chúng mà con người chúng ta đã sản sinh ra (Đỗ Thị Phi Hoài, 2011). Văn hóa doanh nghiê ̣p Trong nhiều năm qua, khái niệm văn hóa doanh nghiệp đã được chấp nhận một cách rộng rãi như là một cách để hiểu được các hệ thống có liên quan đến con người.
Mỗi khía cạnh của văn hóa doanh nghiệp có thể được xem như là một điều kiện môi trường quan trọng ảnh hưởng đến doanh nghiệp và các đơn vị trực thuộc. Một định nghĩa khác cũng khá phổ biến là văn hóa doanh nghiệp bao gồm các giá trị, niềm tin hay các qui tắc được chia sẻ. Một trong những người nghiên cứu sâu về văn hóa doanh nghiệp đã cho rằng văn hóa doanh nghiệp là tổng hợp những ngầm định nền tảng mà các thành viên trong doanh nghiệp học được trong quá trình giải quyết các vấn đề nội bộ và xử lý các vấn đề với môi trường xung quanh (Schein 2012, p. Từ một số quan điểm khác, văn hóa doanh nghiệp có thể được nhìn nhận như là một phương tiện của việc hình thành các hành vi ứng xử của doanh nghiệp.
Quan điểm này được ủng hộ bởi Kramer và Foy là những người đã xem xét văn hóa doanh nghiệp như là một chất kết dính để có thể giúp kết nối trong doanh nghiệp. Một điểm quan trọng mà các nhà nghiên cứu khi đi tìm khái niệm và định nghĩa của văn hóa doanh nghiệp đã khám phá và nhấn mạnh là văn hóa doanh nghiệp được xem như một qui trình phát triển và năng động chứ không đứng yên. Ví dụ như (Schein 2012, p. 24) tuyên bố rằng văn hóa doanh nghiệp thay đổi qua thời gian và trở nên gắn bó thành các chức năng ngoài sự nhận thức của doanh nghiệp.
Quan điểm của cả Morgan và Schein điều ngụ ý rằng những cá nhân chủ chốt sẽ có một vai trò cốt yếu trong việc định hình và chọn lọc văn hóa cho doanh nghiệp. Schein đã tuyên bố rằng văn hóa doanh nghiệp được tạo ra bởi những người đứng đầu và là một trong những chức năng quyết định của lãnh đạo có thể là sáng tạo, quản lý và khi cần thiết thì cũng có thể phá hủy văn hóa. Thông qua những định nghĩa của các nhà nghiên cứu về văn hóa doanh nghiệp từ trước đến nay, định nghĩa văn hóa doanh nghiệp được đúc kết như sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Văn hóa doanh nghiệp là hệ thống các giá trị và niềm tin được chia sẻ bên trong doanh nghiệp, có ảnh hưởng to lớn đến nhận thức của người lao động, hành động của toàn bộ các thành viên trong doanh nghiệp và thể hiện ý thức chung của doanh nghiệp (Đỗ Thị Phi Hoài, 2011). Các dạng của văn hóa doanh nghiệp Trong doanh nghiệp có rất nhiều cách phân loại văn hóa doanh nghiệp : Theo Harrion & Handy văn hóa doanh nghiệp chia thành bốn loại: Văn hóa quyền lực, văn hóa vai trò, văn hóa công việc, văn hóa cá nhân.
Theo Deal & Kenedy chia văn hóa doanh nghiệp thành bốn loại : Văn hóa nam nhi, văn hóa làm ra làm/chơi ra chơi, văn hóa phó thác, văn hóa quy trình (Đỗ Thị Phi Hoài, 2011). Trong mỗi doanh nghiệp có một đặt tính văn hóa riêng biệt. Vì vậy có dạng văn hóa phù hợp với doanh nghiệp này nhưng lại không phù hợp với doanh nghiệp khác. Đề tài sẽ phân tích chi tiết cách phân loại của Quinn & McGrath.
Quinn & McGrath chia văn hóa doanh nghiệp thành 4 loại hình như sau: Văn hóa thị trường là loại hình văn hóa được hình thành nhằm hướng đến các yếu tố về năng suất lao động cũng như về hiệu quả sản xuất. Trong doanh nghiệp mang văn hóa thị trường thì người lãnh đạo luôn có vai trò quan trọng quyết định trong việc tiếp tục thực hiện và duy trì văn hóa, sự phân chia quyền lực phụ thuộc vào khả năng của họ. Với văn hóa dạng này thì người lãnh đạo mang phong cách là thường tập trung chính vào công việc nhằm hoàn thành đúng mục tiêu, những hoạch định chiến lược phải được động viên và cam kết đảm bảo trong nội dung hợp đồng lao động. Các sản phẩm hữu hình là cách đánh giá kết quả lao động của người lao động và được động viên dự vào các kết quả dự báo.
Văn hóa đặc thù được phản ánh qua các chuẩn mực, quy định được ưu tiên trong quá trình thực hiện công việc cụ thể. Các mục tiêu được hỗ trợ thể hiện đồng thời đó là tác dụng của văn hóa đặc thù. Văn hóa đặc thù trong doanh nghiệp thường là các quyết định do tập thể đồng tình và người đứng đầu thường đi đầu tiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các thành viên có được sự tự giác được cũng cố từ những giá trị được doanh nghiệp tôn trọng và cam kết.
Sự phân chia quyền lực được thực hiện thông qua các yếu tố cơ sở uy tín, năng lực và quyền lực phù hợp để công việc được hoàn thành. Trong văn hóa này thì kết quả dựa trên những sự cố gắng cũng như sự nỗ lực thực hiện công việc. Doanh nghiệp quan tâm đến sự tăng trưởng là chủ yếu hơn là các kết quả trước mắt. Văn hóa xã hội được thể hiện ở các tổ chức có các yếu tố như sự hòa nhập, đoàn kết tập thể.
Trong văn hóa này thì các thành viên trong tổ chức đều có thể được trao quyền lực, vì vậy quyền lực chính thức thường dựa chủ yếu vào sự tin tưởng và vị thế phi chính thức. Tập thể là những người được thảo luận để đưa ra các quyết định, lãnh đạo thường chỉ mang biểu hiệu của sự tôn trọng và ủng hộ. Các thành viên có sự tự giác trong công việc và những điều đã được họ đóng góp, đồng ý thống nhất. Các cá nhân trong tổ chức được đánh giá dựa trên lòng trung thành với tổ chức và mối quan hệ giữa họ với những thành viên trong tổ chức.
Văn hóa thứ bậc được thể hiện trong các tổ chức cần được giám sát chặt chẽ, thi hành các quy định để cũng cố tình trạng ổn định. Trong tổ chức có văn hóa này thì quyền lực được thể hiện rõ ràng trong các quy định và ở những người được đánh giá có kiến thức kỹ thuật giỏi. Để đưa ra được các quyết định thì cần phải phân tích, đánh giá thực tế, những người đứng đầu thường khắt khe, bảo thủ cũng như thận trọng trong các quyết định. Các tiêu chí đã thống nhất và các giá trị được tôn trọng và gìn giữ là các yếu tố đánh giá kết quả lao động (Đặng Thanh Vân, 2014).
Các cấ p đô ̣ văn hóa doanh nghiệp 1. Những quá trình và cấ u trúc hữu hình của doanh nghiê ̣p Cấp độ này là những biểu hiện rõ ràng và thể hiện trên bề mặt dễ nhận thấy nhất của tổ chức. Cấp độ này gồm tất cả các biểu hiện, vật chất, hiện tượng mang tính hữu hình mà con người có thể quan sát được, nghe và cảm nhận được khi đến một tổ chức mới. Những quá trình và cấu trúc hữu hình của doanh nghiệp bao gồm các yêu tố sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Kiến trúc của doanh nghiệp Kiến trúc của doanh nghiệp là những kiến trúc và thiết kế về ngoại thất cũng như nội thất của một doanh nghiệp. Những yếu tố chủ yếu như màu sắc, kiến trúc đặc trưng, các cách bố trí phòng ốc, bàn ghế, nhà xưởng sản xuất, máy móc thiết bị, trang phục làm việc cũng như các chi tiết đồ ăn uống, lắp đặt bố trí đèn điện, máy lạnh,…. Những đều mà doanh nghiệp muốn tạo nên sự ấn tượng cho khách hàng, tạo sự thân quen như gia đình cho các thành viên trong tổ chức. Nhân tố này ảnh hưởng đến những hành vi của các thành viên về sự giao tiếp cũng như cách thức thực hiện công việc.