CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP VÀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP 1. Khái niệm và vai trò của các HTX nông nghiệp trong nền kinh tế hiện nay 1. Khái niệm HTX nông nghiệp là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân (sau đây gọi chung là xã viên) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của pháp luật để phát huy sức mạnh tập thể của từng xã viên tham gia HTX, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động dịch vụ hỗ trợ cho kinh tế hộ gia đình của các xã viên và kinh doanh trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm nông, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản và kinh doanh các ngành nghề khác ở nông thôn, phục vụ cho sản xuất nông nghiệp. Từ định nghĩa trên, ta có thể khái quát về HTX nông nghiệp như sau: - HTX nông nghiệp là một tổ chức kinh tế tự chủ của những người nông dân, người lao động tự nguyện cùng góp vốn, góp sức để lập ra theo quy định của Luật hợp tác xã; - HTX nông nghiệp không tổ chức sản xuất nông nghiệp tập trung mà chỉ tổ chức hoạt động dịch vụ, hỗ trợ cho kinh tế hộ xã viên như tưới tiêu nước, phòng trừ dịch bệnh cho cây trồng, vật nuôi, cung ứng vật tư, phân bón, thuốc trừ sâu… - HTX nông nghiệp có thể kinh doanh các ngành nghề, dịch vụ khác như: chế biến, tiêu thụ nông sản… phục vụ nhu cầu phát triển sản xuất nông nghiệp, phát triển nông thôn và nâng cao đời sống của xã viên.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 12 - - HTX nông nghiệp là một tổ chức kinh tế đặc thù chứ không phải là một công ty cổ phần. Những thành viên góp vốn vào HTX (gọi là xã viên) có lợi ích chung và nhu cầu chung mà họ muốn được thỏa mãn. Vai trò của HTX nông nghiệp đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam Nông nghiệp giữ vai trò to lớn trong phát triển kinh tế ở tất cả các quốc gia. Đối với các nước đang phát triển, nông nghiệp càng giữ vị trí quan trọng vì đại bộ phận lao động sống bằng nghề nông.
Ngay cả các nước có nền công nghiệp phát triển cao như Mỹ, Nhật Bản, Indonesia, Trung Quốc, Hà Lan…, mặc dù tỷ trọng giá trị tổng sản phẩm nông nghiệp trong GDP không cao nhưng khối lượng nông sản được sản xuất ra hàng năm của các nước này cũng vẫn khá lớn và không ngừng tăng lên. Việt Nam vốn là một nước nông nghiệp, đang phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, vì thế nông nghiệp lại càng chiếm vị trí quan trọng. Nông nghiệp tạo việc làm và thu nhập cho một bộ phận lớn lao động và dân cư cả nước, trong đó chủ yếu và trực tiếp là lao động nông thôn. Để sản xuất hàng hóa và tiêu thụ được hàng hóa, hộ nông dân phải quan hệ với thị trường, tự tìm kiếm đầu vào và tự tìm kiếm đầu ra một cách đơn lẻ, trong điều kiện hạn chế về vốn và trình độ, chắc chắn nông hộ sẽ không thể cạnh tranh được với những tổ chức kinh tế khác.
Nhất là trong tình hình thực tế hiện nay, khi mà sự giao thương hàng hóa giữa các vùng, các miền, các quốc gia ngày càng dễ dàng thì mức độ cạnh tranh giữa các ngành và mức độ cạnh tranh trong nội bộ ngành ngày càng diễn ra quyết liệt, nếu các hộ nông dân không liên kết lại với nhau thì hàng hóa của họ khó lòng tồn tại lâu dài trên thị trường. Cuộc sống của họ sẽ ngày càng trở nên bấp bênh hơn. Vì vậy, kinh tế hợp tác là một xu hướng tất yếu, một yêu cầu khách quan của quá trình phát triển nông nghiệp Việt Nam. Một trong những hình thức thích hợp nhất, phổ biến nhất của các hình thức kinh tế hợp tác hiện nay trong nông nghiệp đó là HTX nông nghiệp.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 13 - HTX nông nghiệp ra đời đã trở thành “Hộ nông dân lớn”, một “Hộ nông dân chung” đứng ra làm dịch vụ cho mọi nhà. HTX nông nghiệp là một tổ chức kinh tế có lý tưởng xã hội chủ nghĩa cao đẹp, bên cạnh sự gắn kết kinh tế nông hộ và hoạt động vì kinh tế nông hộ, HTX còn liên kết với những tổ chức khác để được chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật mới cho các hộ, HTX cùng với chính quyền xây dựng cơ sở hạ tầng địa phương, giữ gìn an ninh trật tự địa phương và thực hiện một số phúc lợi đối với xã viên. Phát triển kinh tế hợp tác không chỉ nhằm mục tiêu kinh tế mà còn có ý nghĩa xã hội to lớn, chính sự ra đời của các HTX nông nghiệp, làm cho những chính sách hỗ trợ của Nhà nước dành cho nông dân được phát huy hiệu quả cao nhất. Chẳng hạn như thông qua chương trình xóa đói giảm nghèo, nếu để từng hộ nông dân làm đơn xin vay vốn thì ngân hàng sẽ mất rất nhiều chi phí quản lý, thẩm định hồ sơ, nông dân cũng mất rất nhiều thời gian mới nhận được vốn, nhưng nếu thông qua HTX, mọi việc sẽ trở nên nhanh chóng và hiệu quả hơn, HTX có thể dùng tư cách pháp nhân của mình để bảo đảm và thực hiện công việc vay vốn với ngân hàng, nhờ đó mà thời gian giải ngân được rút ngắn, bên cạnh đó, sự trợ giúp thiết thực của HTX về các mặt kỹ thuật sản xuất, cung cấp các dịch vụ hỗ trợ cho sản xuất… sẽ làm cho các xã viên sử dụng đồng vốn vay có hiệu quả cao nhất.
Như vậy, HTX nông nghiệp không chỉ có vai trò to lớn trong việc ổn định và phát triển kinh tế nông hộ, mà còn góp phần làm gia tăng tổng sản phẩm xã hội, cùng với chính quyền xây dựng cơ sở hạ tầng địa phương, gắn liền với việc bảo vệ và tôn tạo cảnh quan, môi trường tự nhiên – điều không thể thiếu trong việc xây dựng một đất nước văn minh, một đội ngũ nông dân có tri thức. Đặc điểm hoạt động và quản lý trong các HTX nông nghiệp hiện nay 1. Lĩnh vực hoạt động của HTX nông nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 14 - Do đặc thù của sản xuất nông nghiệp mà HTX trong nông nghiệp về cơ bản không phải là các HTX sản xuất, mà các HTX nông nghiệp làm chức năng dịch vụ phục vụ cho sản xuất nông nghiệp là chủ yếu, còn việc trực tiếp sản xuất là của các hộ xã viên. HTX thường cung cấp các dịch vụ hỗ trợ cho kinh tế nông hộ như cung cấp vật tư, giống cây trồng, vật nuôi, tưới tiêu nước, phòng trừ sâu bệnh, dịch bệnh đối với cây trồng vật nuôi, thu mua và tiêu thụ sản phẩm…;các dịch vụ phục vụ công tác khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư; các dịch vụ phát triển ngành nghề và sản xuất chế biến nông lâm sản; các dịch vụ phục vụ đời sống xã viên… Cách làm một số dịch vụ của HTX nông nghiệp như sau: Dịch vụ thủy nông: Là hoạt động đảm bảo việc tưới tiêu cho cây trồng.
Cách thức tổ chức dịch vụ tưới tiêu thường là HTX giao khoán cho tổ quản lý kênh mương và tưới tiêu đến từng thửa ruộng của từng hộ. Dịch vụ bảo vệ thực vật: Cách làm chủ yếu của dịch vụ này là HTX thành lập tổ bảo vệ thực vật, tổ này phối hợp với trạm bảo vệ thực vật huyện, làm nhiệm vụ dự báo sâu bệnh, hướng dẫn và khuyến cáo các xã viên lập biện pháp phòng trừ dịch bệnh, hạn chế việc dùng thuốc trừ sâu hóa học, hướng dẫn xã viên sử dụng thuốc đúng chủng loại, liều lượng và thời gian, thường xuyên kiểm tra tình hình sâu bệnh và bán thuốc cho xã viên trừ sâu kịp thời. Dịch vụ chăn nuôi, thú y: HTX hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, bảo vệ vật nuôi và cách sử dụng thuốc, tổ chức khám chữa bệnh cho gia súc và làm dịch vụ tiêm phòng định kỳ. Sản xuất giống và dịch vụ giống: HTX mua giống của các công ty giống, của Viện nghiên cứu hay của các trường Đại học về bán lại cho xã viên.
Một số HTX khá hơn thì mua giống nguyên chủng về giao khoán cho một số xã viên giỏi tự sản xuất giống, sau đó HTX mua lại và bán cho xã viên và các nông hộ vùng lân cận. Dịch vụ khuyến nông: HTX định hướng, hướng dẫn xã viên lập kế hoạch sản xuất, lựa chọn loại cây trồng, con vật để nuôi, chuyển giao công nghệ mới (hướng dẫn những kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt mới, biện pháp canh tác LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 15 - mới…) góp phần tăng năng suất, tăng sản lượng nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho xã viên. Dịch vụ cung ứng vật tư: Hình thức dịch vụ cung ứng vật tư ở các HTX rất đa dạng như: đầu tư ứng trước cho xã viên, liên kết làm đại lý với công ty vật tư, mở cửa hàng. cung cấp cho xã viên và bên ngoài.
Dịch vụ làm đất: Cách thức tổ chức quản lý dịch vụ này khá đa dạng như mua máy cày về làm dịch vụ đất cho tất cả xã viên hay HTX đầu tư vốn cho một số hộ gia đình mua máy móc rồi HTX đứng ra làm hợp đồng với họ để làm dịch vụ đất cho các xã viên Dịch vụ tiêu thụ sản phẩm: HTX thu mua hàng hóa, nông phẩm của xã viên, quan hệ và ký kết với các đối tác bên ngoài, làm trung gian giúp xã viên tiêu thụ sản phẩm. Như vậy, hoạt động chủ yếu mà HTX nông nghiệp thực hiện là những dịch vụ có tính xã hội hóa cao, những dịch vụ trực tiếp phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh của các hộ xã viên. Cơ cấu tổ chức và nguyên tắc hoạt động của HTX 1. Cơ cấu tổ chức HTX nông nghiệp tối thiểu phải có 7 xã viên, việc thành lập và tổ chức hoạt động của HTX nông nghiệp cũng được Luật HTX năm 2003 quy định như sau: - Tiến hành hội nghị thành lập HTX để đi đến thống nhất về phương hướng kinh doanh, kế hoạch hoạt động của HTX, điều lệ HTX và quyết định thành lập riêng hay không riêng bộ máy quản lý và bộ máy điều hành HTX - Đối với HTX thành lập một bộ máy vừa quản lý vừa điều hành thì bầu Ban quản trị và Chủ nhiệm, Chủ nhiệm HTX đồng thời là Trưởng Ban quản trị.
Chủ nhiệm quyết định số lượng Phó chủ nhiệm trong HTX.