Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, ngành sản xuất công nghiệp và xây lắp giữ vai trò quan trọng đối với sự tăng trưởng kinh tế. Sự tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế thị trường chịu sự chi phối của nhiều yếu tố như môi trường kinh doanh, năng lực quản trị, trong đó trình độ quản trị tài chính đóng vai trò nòng cốt. Để đảm bảo chu kỳ sản xuất - tiêu thụ diễn ra liên tục, hiệu quả và hạn chế rủi ro gián đoạn, doanh nghiệp cần tiến hành phân tích, đánh giá thực trạng tài chính định kỳ, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện cụ thể. Việc thiếu vắng công tác phân tích tài chính sẽ dẫn đến các hệ quả tiêu cực trong công tác điều hành và kìm hãm sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Khóa luận tốt nghiệp được thực hiện bởi sinh viên Đỗ Minh Hà (lớp QT902N, Khoa Quản trị kinh doanh, Trường Đại học Dân lập Hải Phòng) dưới sự hướng dẫn khoa học của Thạc sĩ Cao Thị Thu, tập trung giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu sau:
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về tài chính doanh nghiệp, quản trị tài chính và phương pháp phân tích tài chính trong doanh nghiệp.
- Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng tình hình tài chính của Công ty Cổ phần Cơ khí Xây lắp Hóa chất thông qua hệ thống báo cáo tài chính và các nhóm chỉ tiêu tài chính đặc trưng.
- Đề xuất các biện pháp khả thi nhằm cải thiện tình hình tài chính, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn tại đơn vị nghiên cứu.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được xác định:
- Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng tài chính và hệ thống chỉ tiêu phản ánh năng lực tài chính của doanh nghiệp.
- Phạm vi không gian: Công ty Cổ phần Cơ khí Xây lắp Hóa chất (Địa chỉ: Km5 khu Lâm Sản, phường Sở Dầu, quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng).
- Phạm vi thời gian: Số liệu tài chính phục vụ phân tích được thu thập trong giai đoạn 2 năm 2007 - 2008 (thời điểm chốt số liệu tại ngày 31/12/2007 và 31/12/2008).
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các nguyên lý tài chính doanh nghiệp và chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành:
- Khung lý thuyết và khái niệm: Tài chính doanh nghiệp được tiếp cận là hệ thống các quan hệ phân phối dưới hình thức giá trị gắn liền với việc tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ trong hoạt động sản xuất kinh doanh (bao gồm quan hệ với Nhà nước, với các chủ thể kinh tế khác và quan hệ nội bộ doanh nghiệp). Quản trị tài chính doanh nghiệp bao gồm việc đưa ra các quyết định tài chính chiến lược (đầu tư dài hạn, công nghệ, quy mô) và chiến thuật (thanh toán, công nợ, vốn ngắn hạn) nhằm tối đa hóa lợi nhuận và giá trị doanh nghiệp.
- Văn bản pháp lý và biểu mẫu hạch toán: Sử dụng hệ thống biểu mẫu báo cáo tài chính theo quy định của Bộ Tài chính, bao gồm Bảng cân đối kế toán (Mẫu B01-DN), Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu B02-DN), Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Mẫu B03-DN) và Thuyết minh báo cáo tài chính (Mẫu B09-DN). Các căn cứ pháp lý về chuyển đổi loại hình doanh nghiệp gồm Quyết định số 176 HC-TCHC ngày 12/05/1980 của Tổng cục Hóa chất và Quyết định số 239/2003/QĐ-BCN ngày 29/12/2003 của Bộ trưởng Bộ Công nghiệp.
- Hệ thống chỉ tiêu phân tích: Văn bản thiết lập 4 nhóm chỉ số tài chính trọng yếu:
- Nhóm khả năng thanh toán: Hệ số thanh toán tổng quát ($H_1$), hệ số thanh toán hiện thời ($H_2$), hệ số thanh toán nhanh ($H_3$), hệ số thanh toán lãi vay, vốn lưu động ròng ($NWC$), hệ số khoản phải thu trên khoản phải trả.
- Nhóm cơ cấu tài sản - nguồn vốn và đầu tư: Hệ số nợ, tỷ suất tự tài trợ, tỷ suất đầu tư, tỷ suất tự tài trợ tài sản cố định.
- Nhóm hiệu suất hoạt động: Vòng quay hàng tồn kho, số ngày một vòng quay hàng tồn kho, vòng quay các khoản phải thu, kỳ thu tiền trung bình, vòng quay vốn lưu động, số ngày một vòng quay vốn lưu động, hiệu suất sử dụng vốn cố định, vòng quay toàn bộ vốn.
- Nhóm khả năng sinh lời và mô hình phân tích Dupont: Tỷ suất doanh lợi doanh thu ($ROS$), tỷ suất doanh lợi tổng vốn ($ROA$), tỷ suất doanh lợi vốn chủ sở hữu ($ROE$) và phương trình Dupont phân rã mối quan hệ tương hỗ giữa khả năng sinh lời với hiệu suất sử dụng vốn và đòn bẩy tài chính.
- Phương pháp nghiên cứu: Khóa luận kết hợp phương pháp so sánh (so sánh bằng số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân theo chiều ngang và chiều dọc), phương pháp phân tích tỷ lệ tài chính, phương pháp cân đối tài sản - nguồn vốn và phương pháp phân tích nhân tố Dupont.
- Nguồn dữ liệu: Bảng cân đối kế toán và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh đã được phê duyệt tại các thời điểm 31/12/2007 và 31/12/2008 của Công ty Cổ phần Cơ khí Xây lắp Hóa chất.
Nội dung chính theo từng chương
Phần I: Những vấn đề lý luận chung về tài chính doanh nghiệp và phân tích tài chính doanh nghiệp
Phần này làm rõ bản chất kinh tế của tài chính doanh nghiệp, vai trò của quản trị tài chính (huy động vốn đầy đủ, kịp thời; sử dụng vốn tiết kiệm, hiệu quả; giám sát kiểm tra hoạt động sản xuất kinh doanh) và các nhân tố môi trường ảnh hưởng (hình thức pháp lý, đặc điểm kinh tế - kỹ thuật ngành, môi trường kinh tế, pháp lý, kỹ thuật công nghệ, thông tin, hội nhập quốc tế WTO và môi trường đặc thù).
Tác giả phân tích mục đích sử dụng thông tin tài chính của từng nhóm đối tượng: nhà quản trị, nhà đầu tư, chủ nợ, cơ quan quản lý nhà nước, người lao động và tổ chức kiểm toán. Đồng thời, văn bản chuẩn hóa phương pháp phân tích báo cáo tài chính theo chiều dọc, chiều ngang và thiết lập công thức xác định các nhóm chỉ số tài chính định lượng cùng phương trình liên kết Dupont.
Phần II: Phân tích tài chính tại Công ty Cổ phần Cơ khí Xây lắp Hóa chất
Tác giả giới thiệu tổng quan về Công ty Cổ phần Cơ khí Xây lắp Hóa chất (tên giao dịch: Chemical Construction and Installation Mechanical Joint Stock Company, tiền thân là Xí nghiệp Cơ khí Xây lắp Hóa chất thuộc Tổng Công ty Xây dựng Công nghiệp Việt Nam thành lập năm 1980, chuyển thành công ty cổ phần năm 2003). Doanh nghiệp sở hữu hệ thống máy móc gia công chuyên dụng (máy cắt phẳng thủy lực, máy cắt đột liên hợp 60 tấn, máy hàn tự động dưới lớp thuốc, máy nắn dầm, máy đột lỗ thủy lực, máy lốc tôn...) và được tổ chức TUV CERT cấp chứng chỉ quản lý chất lượng ISO 9001 - 2000. Cơ cấu quản lý gồm 5 phòng ban chức năng và 2 đơn vị sản xuất trực thuộc: Nhà máy cơ khí & kết cấu thép Sở Dầu, Nhà máy cơ khí & kết cấu thép Cầu Kiền.
Nội dung phân tích thực trạng tài chính giai đoạn 2007 - 2008 của công ty ghi nhận các chỉ số cơ bản sau:
| Chỉ tiêu tài chính |
Năm 2007 |
Năm 2008 |
Chênh lệch (2008/2007) |
Tỷ lệ tăng/giảm (%) |
| Tổng tài sản / Nguồn vốn (VNĐ) |
78.730.913.404 |
94.404.300.000 |
+15.673.386.596 |
+19,89% |
| 1. Tài sản ngắn hạn |
70.498.591.608 |
84.017.000.000 |
+13.518.408.392 |
+19,24% |
| - Tiền và tương đương tiền |
939.000.000 |
7.160.000.000 |
+6.221.000.000 |
+662,50% |
| - Các khoản phải thu ngắn hạn |
52.838.000.000 |
60.838.000.000 |
+8.000.000.000 |
+15,14% |
| - Hàng tồn kho |
15.000.000.000 |
15.480.000.000 |
+480.000.000 |
+3,20% |
| 2. Tài sản dài hạn |
8.232.321.796 |
10.387.300.000 |
+2.154.978.204 |
+25,54% |
| - Tài sản cố định |
7.887.000.000 |
9.680.000.000 |
+1.793.000.000 |
+22,73% |
| - Chi phí XDCB dở dang |
3.100.000.000 |
5.387.000.000 |
+2.287.000.000 |
+73,77% |
| 3. Nợ phải trả |
72.774.130.838 |
84.841.000.000 |
+12.066.869.162 |
+16,50% |
| - Nợ ngắn hạn |
72.646.130.838 |
84.582.000.000 |
+11.935.869.162 |
+16,42% |
| - Nợ dài hạn |
128.000.000 |
259.000.000 |
+131.000.000 |
+102,34% |
| 4. Vốn chủ sở hữu |
5.956.782.566 |
9.563.300.000 |
+3.606.517.434 |
+62,65% |
| - Vốn đầu tư của CSH |
3.000.000.000 |
6.000.000.000 |
+3.000.000.000 |
+100,00% |
| - Lợi nhuận chưa phân phối |
1.585.000.000 |
2.041.996.000 |
+456.996.000 |
+28,83% |
Đặc điểm cơ cấu và mất cân đối tài chính:
- Cơ cấu tài sản: Tài sản ngắn hạn chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng tài sản (89,71% năm 2007 và 89,23% năm 2008), phản ánh đặc thù hoạt động ngành xây lắp cơ khí. Khoản phải thu ngắn hạn chiếm tỷ trọng lớn nhất và tăng thêm 8 tỷ đồng trong năm 2008, cho thấy hiện tượng bị khách hàng chiếm dụng vốn ở mức cao.
- Cơ cấu nguồn vốn: Nợ phải trả chiếm tỷ trọng chi phối (90,05% năm 2008), nợ ngắn hạn chiếm 89,78% nguồn vốn. Tỷ trọng vốn chủ sở hữu rất nhỏ (7,21% - 9,95%), cho thấy mức độ phụ thuộc lớn vào vốn vay và tín dụng thương mại.
- Mối quan hệ cân đối tài sản - nguồn vốn:
- Năm 2007: Tài sản ngắn hạn (70.498.591.608 VNĐ) < Nợ ngắn hạn (72.646.130.838 VNĐ).
- Năm 2008: Tài sản ngắn hạn (84.017.000.000 VNĐ) < Nợ ngắn hạn (84.582.000.000 VNĐ).
- Năm 2007: Tài sản dài hạn (8.082.321.796 VNĐ) > Vốn dài hạn (Nợ dài hạn + Vốn CSH: 5.934.782.566 VNĐ).
- Năm 2008: Tài sản dài hạn (10.710.000.000 VNĐ) > Vốn dài hạn (9.822.300.000 VNĐ).
- Hệ quả là Vốn lưu động ròng ($NWC$) bị âm ở cả hai năm, cho thấy doanh nghiệp đang sử dụng một phần nợ ngắn hạn để tài trợ cho tài sản cố định và đầu tư dài hạn, tiềm ẩn rủi ro thanh khoản.
Phần III: Một số biện pháp cải thiện tình hình tài chính tại Công Ty Cổ Phần Cơ Khí Xây Lắp Hóa Chất
Theo đề cương và cơ cấu khóa luận được tác giả xác lập, Phần III tập trung vào các nhóm định hướng giải pháp xuất phát từ kết quả phân tích: tối ưu hóa công tác quản trị công nợ phải thu nhằm giảm thiểu vốn bị chiếm dụng, điều chỉnh cơ cấu nguồn vốn để giảm áp lực nợ ngắn hạn, cân đối nguồn vốn dài hạn tương thích với tài sản cố định và nâng cao hiệu quả luân chuyển vốn trong sản xuất kinh doanh.
Kết quả và đóng góp
Khóa luận đã tổng hợp và chỉ ra các kết quả hoạt động cùng thực trạng tài chính cụ thể của Công ty Cổ phần Cơ khí Xây lắp Hóa chất:
- Kết quả sản xuất kinh doanh năm 2008:
- Tổng doanh thu đạt 92.413 triệu đồng (92,413 tỷ đồng), tăng hơn 30% so với năm 2007 và vượt gần 7% so với kế hoạch năm 2008.
- Lợi nhuận đạt 2.141 triệu đồng, vượt kế hoạch gần 20%.
- Sản lượng sản xuất đạt 4.540 sản phẩm các loại, tăng gần 25% so với năm 2007.
- Phát hiện về thực trạng tài chính:
- Quy mô tài sản và nguồn vốn mở rộng 19,89% trong năm 2008. Lượng tiền và tương đương tiền tăng mạnh 662,50% (đạt 7,16 tỷ đồng), giúp cải thiện năng lực thanh toán nhanh. Vốn chủ sở hữu tăng 62,65% nhờ tăng vốn góp chủ sở hữu và lợi nhuận giữ lại.
- Tồn tại rủi ro cơ cấu tài chính: Nợ ngắn hạn luôn cao hơn tài sản ngắn hạn trong cả 2 năm (chênh lệch âm vốn lưu động ròng), tỷ lệ nợ phải trả lên đến 90,05% tổng nguồn vốn, và khoản phải thu khách hàng gia tăng chiếm tỷ trọng lớn trong tài sản lưu động.
- Đóng góp của khóa luận:
- Cung cấp bức tranh phân tích định lượng chi tiết về cơ cấu biến động tài sản, nguồn vốn và cân đối vốn của doanh nghiệp cơ khí xây lắp cụ thể tại Hải Phòng trong giai đoạn biến động kinh tế 2007 - 2008.
- Minh chứng rõ nét về tình trạng mất cân đối tài chính khi sử dụng nguồn vốn ngắn hạn tài trợ cho tài sản dài hạn trong doanh nghiệp sản xuất - xây lắp thực tế.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Phạm vi dữ liệu phân tích trong khóa luận giới hạn trong chuỗi thời gian 2 năm tài chính (2007 và 2008). Văn bản phân tích thực nghiệm tập trung chủ yếu vào số liệu Bảng cân đối kế toán và Báo cáo kết quả kinh doanh tổng quát; các số liệu chi tiết về vòng quay hàng tồn kho, kỳ thu tiền trung bình và đẳng thức Dupont chưa được trình bày đầy đủ bảng tính chi tiết từng quý trong văn bản khảo sát.
- Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng chuỗi số liệu tài chính qua nhiều năm liên tục sau năm 2008 để theo dõi biến động dài hạn; đào sâu phân tích dòng tiền từ Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Mẫu B03-DN) và chi tiết hóa phân tích chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm tại từng nhà máy trực thuộc (Nhà máy Sở Dầu và Nhà máy Cầu Kiền).
Giá trị tham khảo
Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:
- Sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kế toán và Quản trị kinh doanh: Tham khảo phương pháp xây dựng đề cương khóa luận phân tích tài chính doanh nghiệp, kỹ thuật lập bảng phân tích Bảng cân đối kế toán theo chiều ngang, chiều dọc và phương pháp đánh giá cân đối tài sản - nguồn vốn.
- Các nhà nghiên cứu và học viên thực hiện đề tài về ngành Cơ khí - Xây lắp: Nắm bắt mô hình cơ cấu vốn đặc trưng của doanh nghiệp xây lắp (tỷ trọng tài sản ngắn hạn cao, chiếm dụng vốn qua nợ ngắn hạn và khoản phải thu lớn) để làm dữ liệu so sánh ngành.
- Cán bộ quản trị tài chính tại các doanh nghiệp cùng quy mô: Tham khảo quy trình nhận diện mất cân đối nguồn vốn ($NWC < 0$) và các khuyến nghị quản trị khoản phải thu khách hàng.
Câu hỏi thường gặp
1. Tiền thân và cơ cấu pháp lý của Công ty Cổ phần Cơ khí Xây lắp Hóa chất được thành lập như thế nào?
Công ty tiền thân là Xí nghiệp Cơ khí Xây lắp Hóa chất trực thuộc Công ty Xây lắp Hóa chất - Tổng Công ty Xây dựng Công nghiệp Việt Nam, được thành lập theo Quyết định số 176 HC-TCHC ngày 12/05/1980 của Tổng cục Hóa chất. Đến ngày 29/12/2003, đơn vị chuyển thành Công ty Cổ phần theo Quyết định số 239/2003/QĐ-BCN của Bộ trưởng Bộ Công nghiệp.
2. Kết quả sản xuất kinh doanh chính của công ty trong năm 2008 đạt được các chỉ tiêu gì?
Năm 2008, công ty đạt doanh thu 92.413 triệu đồng (tăng hơn 30% so với năm 2007, vượt 7% kế hoạch); lợi nhuận đạt 2.141 triệu đồng (vượt gần 20% kế hoạch); và sản xuất được 4.540 sản phẩm các loại (tăng gần 25% so với năm 2007).
3. Cơ cấu tài sản của công ty mang đặc điểm gì nổi bật trong giai đoạn 2007 - 2008?
Tài sản ngắn hạn chiếm tỷ trọng chủ đạo trong tổng tài sản (năm 2007 chiếm 89,71%, năm 2008 chiếm 89,23%). Trong đó, các khoản phải thu ngắn hạn chiếm tỷ trọng rất cao và tăng 8 tỷ đồng trong năm 2008 do khách hàng gặp khó khăn trong thanh toán, phản ánh tình trạng doanh nghiệp bị chiếm dụng vốn lớn.
4. Dấu hiệu mất cân đối tài chính giữa tài sản và nguồn vốn của công ty thể hiện qua dữ liệu nào?
Ở cả hai năm 2007 và 2008, Nợ ngắn hạn luôn lớn hơn Tài sản ngắn hạn (năm 2007: 72,65 tỷ đồng > 70,50 tỷ đồng; năm 2008: 84,58 tỷ đồng > 84,02 tỷ đồng), đồng thời Tài sản dài hạn lớn hơn Vốn dài hạn (Nợ dài hạn + Vốn CSH). Điều này chứng minh vốn lưu động ròng bị âm và doanh nghiệp đang dùng nợ ngắn hạn để tài trợ cho tài sản cố định và đầu tư dài hạn.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đỗ Minh Hà đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về quản trị và phân tích tài chính doanh nghiệp, đồng thời vận dụng vào phân tích thực trạng tại Công ty Cổ phần Cơ khí Xây lắp Hóa chất giai đoạn 2007 - 2008. Qua các phân tích định lượng về Bảng cân đối kế toán, công trình chỉ rõ sự tăng trưởng về quy mô tài sản, doanh thu và lợi nhuận, đồng thời phát hiện điểm nghẽn nghiêm trọng về mất cân đối vốn lưu động ròng và áp lực nợ ngắn hạn. Đây là tài liệu nghiên cứu tình huống có giá trị học thuật và thực tiễn đối với công tác quản trị tài chính trong khối doanh nghiệp cơ khí xây dựng tại Việt Nam.
