CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về dự án đầu tư 1. Đầu tư Đầu tư là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại (có thể là tài sản, là tài nguyên thiên nhiên, là sức lao động và trí tuệ) để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về cho người đầu tư các kết quả nhất định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được các kết quả đó. Các kết quả đạt được có thể là sự tăng thêm các tài sản tài chính, tài sản vật chất, tài sản trí tuệ nguồn lực, uy tín.
Căn cứ dưới góc độ sở hữu và quản lý đầu tư được chia làm loại: Đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp. - Đầu tư trực tiếp là hình thức nhà đầu tư trực tiếp tham gia quản lý, điều hành hoạt động đầu tư. - Đầu tư gián tiếp là hình thức nhà đầu tư không trực tiếp tham gia quản lý, điều hành hoạt động đầu tư. Dự án đầu tư Dự án đầu tư là một tập hồ sơ tài liệu trình bày một cách chi tiết và hệ thống các hoạt động và chi phí của một kế hoạch đầu tư, nhằm đạt được những kết quả và thực hiện được những mục tiêu nhất định trong tương lai.
Yêu cầu của một dự án đầu tư: - Tính pháp lý: Phải đảm bảo tính pháp lý và không vi phạm an ninh, quốc phòng, luật pháp, môi trường, văn hóa của Việt nam. Đồng thời phải phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế xã hội cho các vùng dự án. - Tính khoa học: Phương pháp nghiên cứu phải đảm bảo tính khách quan, thông tin phải trung thực, các nội dung phân tích phải logic, chặt chẽ. Sinh viên : Nguyễn Thị Diệu Ly- Lớp ĐT8B Page 4 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Học viện Chính sách và Phát triển Để có thể được vay cho dự án khách hàng phải đáp ứng: - Thứ nhất, quan hệ tính dụng giữa ngân hàng với khách hàng là quan hệ được pháp luật bảo vệ.
Sự chuyển giao, giao dịch tài sản cần có sự xác nhận của các chủ thể đủ tư cách pháp lý tham gia theo đúng quy định của pháp luật. - Thứ hai, vốn vay phải được sử dụng hợp pháp, mục đích sử dụng vốn vay phù hợp với đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp, tổ chức kinh tế. Khi vốn vay được sử dụng bất hợp pháp các tài sản sẽ bị phong tỏa hoặc tịch thu, có thể làm mất tư cách pháp lý của khách hàng, ảnh hưởng trực tiếp đến quan hệ tín dụng giữa ngân hàng và khách hàng được xác lập trước đó. - Thứ ba, khách hàng phải có năng lực tài chính lành mạnh đủ để đảm bảo khả năng hoàn trả tiền vay đúng hạn đã cam kết.
Doanh nghiệp có tài chính lành mạnh là doanh nghiệp có khả năng quản lý tốt, thể hiện sự phát triển ổn định, đảm bảo cơ sở vững chắc về tài chính. - Thứ tư, doanh nghiệp phải có chương trình kế hoạch sản xuất kinh doanh khả thi và hiệu quả. Theo nguyên tắc đảm bảo sinh lời cơ bản, mọi khoản vay đều phải được xác định trước mục đích kinh tế. Các doanh nghiệp và cá nhân khi có nhu cầu vay vốn phải có cam kết rõ ràng và trình bày cụ thể các hợp đồng cung cấp, các tài liệu kế toán liên quan.
- Thứ năm, doanh nghiệp phải đảm bảo tiền vay theo quy định, đảm bảo thực hiện nghĩa vụ và trách nhiệm trong quan hệ vay vốn. Một số hình thức đảm bảo tiền vay như cầm cố bằng chứng khoán, hợp đồng thầu khoán, thương phiếu,….Trường hợp doanh nghiệp không trả được khoản vay, tài sản đảm bảo là nguồn cung cấp thứ hai cho ngân hàng. Những vấn đề chung về thẩm định dự án đầu tư 1. Khái niệm thẩm định dự án đầu tư Thẩm định dự án đầu tư là tiến hành nghiên cứu, phân tích một cách khách quan, khoa học và toàn diện tất cả các nội dung cơ bản có ảnh hưởng trực tiếp Sinh viên : Nguyễn Thị Diệu Ly- Lớp ĐT8B Page 5 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Học viện Chính sách và Phát triển đến khả năng thực hiện và hiệu quả của dự án, từ đó ra quyết định đầu tư, cho phép đầu tư hoặc tài trợ vốn.
Thẩm định có thể xem như công tác kiểm tra, phản biện của việc thiết lập dự án đầu tư. Kết quả của việc thẩm định phải đưa ra những kết luận về tính hợp lý, tính hiệu quả và tính khả thi của dự án theo quan điểm thẩm định 1. Mục đích, ý nghĩa thẩm định dự án đầu tư Mục đích của việc thẩm định dự án đầu tư Đối với ngân hàng, công tác thẩm định dự án đầu tư là rất quan trọng, nó giúp cho ngân hàng: - Đánh giá được tính khả thi và hiệu quả của dự án xin vay vốn: Với trình độ của chủ đầu tư thì dự án có thể được thực hiện hay không? Khi đi vào hoạt động dự án sẽ có hiệu quả như thế nào? - Có thể đánh giá được mức độ rủi ro của dự án. Từ đó, ngân hàng có thể đưa ra những điều kiện để cấp tín dụng để đảm bảo an toàn cho món vay.
- Có thể biết được thời gian hoàn vốn của dự án, từ đó tính toán được thời gian trả nợ cho ngân hàng. Điều này sẽ giúp ngân hàng đạt được những chỉ tiêu về an toàn và hiệu quả trong sử dụng vốn, giảm thiểu nợ quá hạn và nợ khó đòi, hạn chế những rủi ro có thể xảy đến với ngân hàng. Ý nghĩa của việc thẩm định dự án đầu tư Là cơ sở để kiểm tra việc sử dụng vốn đảm bảo đúng mục đích và an toàn vốn. Với những kinh nghiệm và kiến thức của nhân viên thẩm định sẽ bổ sung thêm những giải pháp góp phần nâng cao tính khả thi của dự án.
Có cơ sở tương đối vững chắc để xác định kết quả đầu tư, thời gian hoàn vốn và trả nợ từ dự án của chủ đầu tư. Thông qua thẩm định dự án đầu tư sẽ rút ra được những kinh nghiệm để tiến hành thẩm định các dự án đầu tư sau Sinh viên : Nguyễn Thị Diệu Ly- Lớp ĐT8B Page 6 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Học viện Chính sách và Phát triển tốt hơn. Một số phương pháp tiến hành thẩm định dự án - Phương pháp thẩm định theo trình tự: là một trong những phương pháp thẩm định được sử dụng phổ biến để thẩm định dự án bao gồm thẩm định tổng quát và thẩm định chi tiết. Thẩm định tổng quát: Là việc xem xét một cách khái quát các nội dung cần thẩm định của dự án, qua đó đánh giá một cách chung nhất tính đầy đủ, phù hợp, hợp lí của dự án.
Thẩm định tổng quát cho phép hình dung khái quát về dự án cũng như các vấn đề chủ yếu của dự án như mục tiêu, các giải pháp chủ yếu, những lợi ích cơ bản của dự án, qui mô tầm cỡ của dự án và mối liên quan của dự án với các bộ ban ngành. Thẩm định chi tiết: Là bước thẩm định được thực hiện cho từng nội dung cụ thể của dự án bao gồm: thẩm định các điều kiện pháp lí, thẩm định khía cạnh thị trường, thẩm định khía cạnh kĩ thuật, thẩm định khía cạnh tổ chức quản lí dự án, thẩm định khía cạnh tài chính và kinh tế - xã hội của dự án.Việc thẩm định chi tiết được thực hiện cho từng nội dung và sau mỗi nội dung thẩm định phải có ý kiến nhận xét, kết luận, đồng ý hay không đồng ý; nêu rõ những yêu cầu bổ sung hoặc sửa đổi đối với dự án. - Phương pháp phân tích và so sánh các chỉ tiêu: Đây là phương pháp so sánh các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật chủ yếu của dự án với các chỉ tiêu của các dự án đã và đang thực hiện, các quy định của nhà nước .Các chỉ tiêu được so sánh đó là: quy chuẩn, tiêu chuẩn thiết kế, xây dựng, công nghệ, thiết bị, tiêu chuẩn với sản phẩm của dự án, định mức tiêu hao năng lượng, nguyên liệu, nhân công… Trong phương pháp so sánh lưu ý tránh sự so sánh máy móc, dập khuôn, cứng nhắc cần phù hợp với điều kiện, đặc điểm cụ thể của từng dự án, doanh nghiệp. - Phương pháp dự báo: là phương pháp sử dụng các số liệu điều tra thống kê và vận dụng phương pháp dự báo phù hợp để thẩm định, kiểm tra về mức Sinh viên : Nguyễn Thị Diệu Ly- Lớp ĐT8B Page 7 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Học viện Chính sách và Phát triển cung - cầu sản phẩm của dự án, thiết bị, nguyên vật liệu và các đầu vào khác… - Phương pháp thẩm định dựa trên độ nhạy cảm: phương pháp này dự kiến một số tình huống bất trắc có thể xảy ra trong tương lai, khảo sát tác động của yếu tố đó đến hiệu quả đầu tư và khả năng hoàn trả vốn của dự án với mục đích kiểm tra tính vững chắc về hiệu quả tài chính của dự án.
- Phương pháp triệt tiêu rủi ro: phương pháp này dự đoán một số rủi ro có thể xảy ra trong suốt quá trình thực hiện dự án để có biện pháp kinh tế hoặc hành chính thích hợp hạn chế thấp nhất hoặc phân tán rủi ro cho các đối tác có liên quan đến dự án. Các rủi ro dự án thường gặp: chậm tiến độ, không đạt tiêu chuẩn kĩ thuật, vượt dự toán, rủi ro quản lý, rủi ro bán sản phẩm/dịch vụ, rủi ro mua nguyên vật liệu, rủi ro tài chính, thay đổi chính sách nhà nước, rủi ro bất khả kháng. - Phương pháp chuyên gia: Phương pháp chuyên gia thường được thực hiện sau cùng hoặc khi các phương pháp khác không đem lại kết quả. Phương pháp này thu thập các ý kiến khác nhau của các chuyên gia, kiểm tra lẫn nhau để có một cái nhìn khách quan hơn về một vấn đề, có hiểu biết chi tiết hơn về khía cạnh cụ thể nào đó của dự án, từ đó dựa trên các ý kiến chuyên gia để thực hiện các bước của quá trình quyết định.
Những nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thẩm định dự án đầu tư 1. Nhân tố chủ quan: là nhân tố trong nội bộ dự án, thành phần chính tạo nên quá trình thẩm định.