CHƯƠNG 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ VẬT LIỆU VÀ QUẢN TRỊ VẬT LIỆU TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm và vai trò của vật liệu tại doanh nghiệp 1. Khái niệm vật liệu Vật liệu là một trong những yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất kinh doanh, tham gia thường xuyên và trực tiếp vào quá trình sản xuất sản phẩm, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lương của sản phẩm được sản xuất.
Vật liệu là đối tượng lao động nên có các đặc đIểm: tham gia vào một chu kỳ sản xuất, thay đổi hình dáng ban đầu sau quá trình sử dụng và chuyển toàn bộ giá trị vào giá trị của sản phẩm được sản xuất ra. Thông thường trong cấu tạo của giá thành sản phẩm thì chi phí về vật liệu chiếm tỷ trọng khá lớn, nên việc sử dụng tiết kiệm vật liệu và sử dụng đúng mục đích, đúng kế hoạch có ý nghĩa quan trọng trong việc hạ thấp giá thành sản phẩm và thực hiện tốt kế hoạch sản xuất kinh doanh. Vai trò của vật liệu Quá trình sản xuất là quá trình con người sử dụng các tư liệu lao động tác động và đối tượng lao động làm thay đổi hình dáng, kích thước, tính chất lý hoá của đối tượng lao động để tạo ra những sản phẩm với chất lượng ngày càng cao, thoả mãn đầy đủ nhu cầu đa dạng của con người. Nếu không có vật liệu thì không thể tồn tại quá trình sản xuất tạo ra của cải vật chất.
Mặt khác, đối với những công ty sản xuất, vật liệu chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí sản xuất thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc sử dụng hợp lý và tiết kiệm vật liệu 5 Nguyễn Thị Mỹ Linh Lớp CQ50/31.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính và do đó sẽ ảnh hưởng tới kết quả kinh doanh của doanh nghiệp… vật liệu được đảm bảo đầy đủ, đồng bộ, đúng chất lượng là điều kiện quyết định khả năng tái sản xuất mở rộng. Do chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí nên vật liệu cũng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu giá thành sản phẩm, đóng vai trò quan trọng trong việc giảm chi phí sản xuất kinh doanh và giá cả sản phẩm. Vật liệu là yếu tố đầu vào quan trọng trong quá trình sản xuất, là yếu tố ảnh hưởng không nhỏ tới hiệu quả hoạt động kinh doanh Do đó, cung ứng vật liệu kịp thời với giá cả hợp lý sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm trên thị trường. Xét cả về mặt hiện vật lẫn về mặt giá trị, vật liệu là một trong những yếu tố không thể thiếu trong bất kì quá trình sản xuất nào, là một bộ phận quan trọng của tài sản lưu động.
Chính vì vậy, quản trị vật liệu chính là quản trị vốn sản xuất kinh doanh và tài sản của doanh nghiệp. Khái niệm , yêu cầu và nội dung quản trị vật liệu trong doanh nghiệp 1. Khái niệm quản trị vật liệu Quản trị vật liệu là tổng hợp các hoạt động quản trị xác định cầu và các chỉ tiêu dự trữ vật liệu, tổ chức mua sắm, vận chuyển vật liệu theo tiêu chuẩn chất lượng và thời gian phù hợp với yêu cầu sản xuất kinh doanh với hiệu quả cao nhất 1. Nội dung công tác quản trị vật liệu trong doanh nghiệp 1.
Xác định định mức tiêu hao vật liệu trong doanh nghiệp 6 Nguyễn Thị Mỹ Linh Lớp CQ50/31.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Mức tiêu hao vật liệu: Là lượng tiêu dùng lớn nhất cho phép để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm hoặc để hoàn thành một công việc nào đó trong những điều kiện tổ chức, kỹ thuật nhất định. Đối với những loại thành phẩm, vật liệu đã có định mức tiêu hao của nhà nước, các doanh nghiệp dùng định mức này áp dụng cho doanh nghiệp mình Đối với những loại sản phẩm, vật liệu chưa có định mức của nhà nước, các doanh nghiệp xây dựng định mức tiêu hao cho mình, dựa trên những nguyên tắc điều kiện sau: – Sản phẩm mình sản xuất – Vật liệu tiêu hao cho sản xuất sản phẩm – Kỹ thuật, công nghệ áp dụng – Tay nghề người lao động – Chất lượng sản phẩm – Định mức của những doanh nghiệp cùng loại trên cùng địa bàn, cùng ngành Trên cơ sở những điều kiện trên, các doanh nghiệp xây dựng định mức tiêu hao vật liệu của 1 đơn vị thành phẩm, hoặc của một nhóm đơn vị thành phẩm. Doanh nghiệp có thể xây dựng định mức tiêu hao vật liệu cùng với định mức lao động, nếu đã đo được ngày công/ sản phẩm. Để xác định mức tiêu hao vật liệu chúng ta có thể sử dụng các phương pháp như : 7 Nguyễn Thị Mỹ Linh Lớp CQ50/31.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính - Phương pháp khảo sát phân tích: dựa vào công thức kỹ thuật về tiêu hao vật liệu trong sản xuất để tiến hành khảo sát từng yếu tố của công thức, đưa ra các tiêu chuẩn hợp lý để xây dựng định mức.
- Phương pháp hệ số điều chỉnh: dựa vào mức tiêu vật liệu của thời kỳ trước để xác định mức tiêu hao của kỳ này trên cơ sở tính toán đến các yếu tố thay đổi và điều kiện sản xuất để điều chỉnh. Xác định kế hoạch cung ứng – mua sắm vật liệu cần dùng a. Xác định lượng vật tư cần dùng. Để xây dựng kế hoạch mua sắm cung ứng vật liệu, trước tiên nhà quản trị phải xác định nhu cầu sử dụng vật liệu của công ty bằng cách căn cứ vào kế hoạch sản xuất của công ty.
Nhu cầu vật liệu của công ty là những nhu cầu cần thiết về các yếu tố đầu vào được thoả mãn để đáp ứng quá trình sản xuất để thực hiện nhiệm vụ sản xuất kinh doanh nhất định. Cũng như quá trình đảm bảo vật liệu cho sản xuất, nhu cầu vật liệu mang tính khái quát phản ánh yêu cầu của sản xuất về một loại vật liệu nhất định. Nhu cầu vật liệu có những đặc trưng sau: - Liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất. - Nhu cầu được hình thành trong lĩnh vực sản xuất vật chất.
- Tính xã hội của nhu cầu vật liệu. - Tính thay thế lẫn nhau của nhu cầu vật liệu. - Tính bổ sung cho nhau của nhu cầu vật liệu. - Tính khái quát của nhu cầu vật liệu.
- Tính đa dạng và nhiều vẻ của nhu cầu vật liệu. 8 Nguyễn Thị Mỹ Linh Lớp CQ50/31.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Do những đặc trưng cơ bản trên mà việc nghiên cứu và xác định nhu cầu vật liệu ở doanh nghiệp rất phức tạp, đòi hỏi cán bộ kinh doanh phải có sự am hiểu sâu sắc về lĩnh vực hàng hoá công nghiệp, công nghệ sản xuất, kiến thức thương mại. Kết cấu nhu cầu vật liệu của doanh nghiệp là toàn bộ nhu cầu về vật liệu nhằm đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ sản xuất kinh doanh, nghiên cứu kế hoạch, sửa chữa và dự trữ. Kết cấu nhu cầu vật liệu được thể hiện bằng mối quan hệ giữa mỗi loại nhu cầu với toàn bộ nhu cầu vật liệu của doanh nghiệp.
Hoạch định nhu cầu vật liệu Nhu cầu đối với sản phẩm hoàn chỉnh thường có khuynh hướng chuyên biệt và tương đối ổn định. Tuy nhiên, trong quá trình tạo ra sản phẩm, doanh nghiệp phải sử dụng đa dạng các bộ phận, chi tiết, vật liệu. Số lượng, chủng loại vật liệu cần thiết cho môi thời điểm, mỗi giai đoạn chế biến khác nhau sẽ không như nhau, và biến đổi liên tục theo yêu cầu của sản xuất. Điều đó cho thấy, danh mục các bộ phận, chi tiết, vật liệu mà doanh nghiệp cần quản lý là rất nhiều, rất phức tạp, đòi hỏi phải cập nhật thường xuyên.
Kế hoạch nhu cầu vật liệu được lập chính xác theo đúng thời điểm, đúng khối lượng sẽ là điều kiện quan trọng đảm bảo cho hoạt độn sản xuất diễn ra liên tục, nhịp nhàng trên cơ sở duy trì lượng dự trữ ở mức hợp lý với chi phí thấp nhất. Vấn đề này hoàn toàn không đơn giản, bởi lẽ mỗi lần dự báo sản phẩm thì đồng thời phải xác định số lượng cần thiết số lượng cân thiết các bộ phận cấu thành, đó 9 Nguyễn Thị Mỹ Linh Lớp CQ50/31.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính là những mặt hàng phụ thược. Việc xác định mặt hàng phụ thuộc trong quá trình sản xuất gọi là phương pháp hoạch định nhu cầu vật liệu. Hoạch định nhu cầu vật liệu ( ký hiệu là MRPI ) được xây dựng nhờ sự trợ giúp của kỹ thuật máy tính xuất hiện lần đầu tiên ở mỹ vào những năm 70 của thế kỷ trước.
Áp dụng MRP I cho phép xác định lượng dự trữ nhỏ nhất các chi tiết, bộ phận, vật liệu trong quá trình sản xuất kinh doanh. Nghĩa là không cần dự trữ quá nhiều nhưng vẫn phải đảm bảo cung ứng đủ số lượng, đúng thời điểm. Phương pháp hoạch định nhu cầu vật liệu ngày càng tỏ ra hiệu quả hơn. Nó không ngừng được hoàn thiện và mở rộng khả năng ứng dụng sang các lĩnh vực hoạt động khác như tài chính, marketing,.
lúc đó gọi là hệ thống hoạch định nhu cầu các nguồn lực. Hoạch định nhu cầu vật liệu là hệ thống hoạch đinh và xây dựng lịch trình về những nhu cầu vật liệu, linh kiện cần thiết cho sản xuất trong từng giai đoạn dựa trên việc phân chia nhu cầu vật liệu thành nhu cầu độc lập và nhu cầu phụ thuộc. Nó được thiết kế nhằm trả lời các câu hỏi: - Doanh nghiệp cần những loại nhiên liệu, chi tiết gì? - Cần bao nhiêu? - Khi nào cần và trong khoảng thời gian nào? - Khi nào cần phát đơn hàng bổ sung và lệnh sản xuất? - Khi nào nhận được hàng? Kết quả thu được khi trả lời các câu hỏi trên là kế hoạch chi tiết về nhu cầu sử dụng vật liệu và thời gian biểu cụ thể nhằm cung ứng đúng thời điểm 10 Nguyễn Thị Mỹ Linh Lớp CQ50/31.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính cần thiết. Hệ thống này có thể cập nhật khi có sự thay đổi từ môi trường bên ngoài.
Hoạch định nhu cầu vật liệu được đặt ra nhằm thoả mãn những mục tiêu: - Giảm thiểu lượng dự trữ vật liệu. - Giảm thời gian sản xuất và thời gian cung ứng. - Tạo sự thoả mãn và niềm tin tưởng cho khách hàng.