Luận văn thạc sĩ về cải thiện cơ chế quản lý tài chính tại Đại học Công nghiệp Hà Nội

Luận văn thạc sĩ phân tích cơ chế quản lý tài chính trong tự chủ tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả.

• Tác giả: Bùi Thị Thanh Hương
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Văn Ngọc
• Trường học: Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản trị Kinh doanh
• Đề tài: Cải Thiện Quản Lý Tài Chính Tại Đại Học Công Nghiệp Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
• 1.1. Một số vấn đề cơ bản về cơ chế tự chủ tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập
• 1.2. Khái niệm, phân loại đơn vị sự nghiệp công lập
• 1.3. Cơ chế tự chủ tài chính trong các cơ sở giáo dục đại học công lập
• 1.4. Nhân tố ảnh hưởng đến cơ chế tự chủ tài chính trong cơ sở giáo dục đại học công lập
• 1.5. Tổng quan về tình hình thực hiện cơ chế tự chủ tài chính trong các cơ sở giáo dục đại học công lập ở Việt Nam thời gian qua
• 1.6. Những kết quả đạt được
• 1.7. Những hạn chế cần khắc phục
• 1.8. Kinh nghiệm một số nước về tự chủ chính trong đào tạo Đại học
• 1.9. Khái quát về tự chủ tài chính ở một số nước
• 1.10. Bài học kinh nghiệm rút ra
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
• 2.1. Khái quát về Trường Đại học Công Nghiệp Hà Nội
• 2.2. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.3. Vị trí, chức năng và nhiệm vụ
• 2.4. Cơ cấu tổ chức quản lý và một số chỉ tiêu cơ bản
• 2.5. Thực trạng cơ chế quản lý tài chính theo hướng tự chủ tại Trường Đại học Công Nghiệp Hà Nội
• 2.5.1. Sự hình thành cơ chế tự chủ tài chính
• 2.5.2. Thực trạng nguồn tự chủ về nguồn thu và mức thu
• 2.5.3. Tự chủ trong nội dung chi và quản lý chi
• 2.5.4. Kiểm tra giám sát thực thi cơ chế tự chủ tài chính
• 2.5.5. Đánh giá thực trạng thực hiện cơ chế tự chủ tài chính tại trường Đại học Công Nghiệp Hà Nội
• 2.5.6. Những kết quả đạt được
• 2.5.7. Một số hạn chế và nguyên nhân của hạn chế
• 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH THEO HƯỚNG TỰ CHỦ TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
• 3.1. Định hướng chung và định hướng phát triển của Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội
• 3.2. Quan điểm về đầu tư, phát triển giáo dục đào tạo của Đảng và Nhà nước
• 3.3. Nhiệm vụ và mục tiêu chiến lược phát triển giáo dục đào tạo của đất nước
• 3.4. Phương hướng phát triển của trường Đại học Công nghiệp Hà Nội
• 3.5. Mục tiêu phát triển và nhu cầu nguồn tài chính Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội
• 3.6. Nhu cầu nguồn tài chính đáp ứng nhu cầu phát triển từ 2015-2020
• 3.7. Phương hướng hoàn thiện quản lý tài chính
• 3.8. Giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính theo hướng tự chủ tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội
• 3.8.1. Hoàn thiện đổi mới cơ chế quản lý tài chính theo hướng tự chủ, tự chịu trách nhiệm
• 3.8.2. Đa dạng hóa các nguồn tài chính
• 3.8.3. Tăng cường quản lý chi tiêu
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quản lý tài chính tại Đại học Công nghiệp Hà Nội

Quản lý tài chính tại Đại học Công nghiệp Hà Nội đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn lực cho hoạt động giáo dục và đào tạo. Quản lý tài chính không chỉ liên quan đến việc phân bổ ngân sách mà còn bao gồm việc kiểm soát chi tiêu, đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn lực. Để thực hiện tốt cải thiện tài chính, nhà trường cần xây dựng một hệ thống quản lý ngân sách hiệu quả, từ đó nâng cao chi tiêu hiệu quả và đảm bảo tính minh bạch trong các hoạt động tài chính. Theo Nghị định số 43/2006/NĐ-CP, các đơn vị sự nghiệp công lập, bao gồm các trường đại học, được giao quyền tự chủ tài chính, điều này tạo điều kiện cho quản lý chi phí và tài chính sinh viên được thực hiện một cách linh hoạt hơn.

1.1. Tầm quan trọng của quản lý tài chính

Quản lý tài chính có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo và nghiên cứu tại Đại học Công nghiệp Hà Nội. Việc cải thiện tài chính không chỉ giúp nhà trường duy trì hoạt động mà còn tạo điều kiện cho việc phát triển các chương trình đào tạo mới, nâng cao cơ sở vật chất và thu hút nhân tài. Chiến lược tài chính cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế và xu hướng phát triển của xã hội. Đặc biệt, việc phân tích tài chính giúp nhà trường nhận diện các nguồn lực cần thiết và tối ưu hóa việc sử dụng chúng.

II. Thực trạng quản lý tài chính tại Đại học Công nghiệp Hà Nội

Thực trạng quản lý tài chính tại Đại học Công nghiệp Hà Nội cho thấy nhiều điểm mạnh và điểm yếu. Nhà trường đã có những bước tiến trong việc tự chủ tài chính, tuy nhiên vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Quản lý ngân sách hiện tại chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến việc phân bổ nguồn lực không đồng đều. Chi tiêu hiệu quả chưa được đảm bảo, nhiều khoản chi không được kiểm soát chặt chẽ. Hệ thống tài chính sinh viên cũng cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của sinh viên. Việc đào tạo tài chính cho cán bộ quản lý cũng cần được chú trọng để nâng cao năng lực quản lý tài chính trong nhà trường.

2.1. Những kết quả đạt được

Trong thời gian qua, Đại học Công nghiệp Hà Nội đã đạt được một số kết quả tích cực trong quản lý tài chính. Nhà trường đã thực hiện tốt việc huy động nguồn lực từ các hoạt động sự nghiệp, từ đó tăng cường khả năng tự chủ tài chính. Chiến lược tài chính đã được xây dựng và thực hiện, giúp nhà trường có thể đáp ứng được một phần nhu cầu chi tiêu. Tuy nhiên, cần có những biện pháp cụ thể hơn để tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực và nâng cao hiệu quả hoạt động.

2.2. Những hạn chế cần khắc phục

Mặc dù đã có những kết quả nhất định, nhưng quản lý chi phí tại Đại học Công nghiệp Hà Nội vẫn còn nhiều hạn chế. Việc phân bổ ngân sách chưa thực sự công bằng, dẫn đến một số bộ phận không đủ nguồn lực để hoạt động. Quản lý rủi ro tài chính cũng chưa được chú trọng, gây khó khăn trong việc ứng phó với các tình huống khẩn cấp. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

III. Giải pháp cải thiện quản lý tài chính

Để cải thiện quản lý tài chính tại Đại học Công nghiệp Hà Nội, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần xây dựng một hệ thống quản lý ngân sách chặt chẽ, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc phân bổ nguồn lực. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo tài chính cho cán bộ quản lý, giúp họ nâng cao năng lực trong việc quản lý và sử dụng nguồn lực. Cuối cùng, cần có các chính sách khuyến khích tài chính sinh viên, tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận nguồn tài chính một cách dễ dàng hơn.

3.1. Xây dựng hệ thống quản lý ngân sách

Hệ thống quản lý ngân sách cần được xây dựng dựa trên các tiêu chí rõ ràng, đảm bảo tính công bằng và minh bạch. Cần có các quy định cụ thể về việc phân bổ ngân sách cho từng bộ phận, từ đó đảm bảo rằng mọi hoạt động đều được tài trợ đầy đủ. Việc phân tích tài chính định kỳ cũng cần được thực hiện để đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách và điều chỉnh kịp thời nếu cần thiết.

3.2. Đào tạo tài chính cho cán bộ quản lý

Đào tạo tài chính cho cán bộ quản lý là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý tài chính. Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về quản lý tài chính, giúp cán bộ hiểu rõ hơn về các quy trình và quy định liên quan đến tài chính. Việc này không chỉ giúp nâng cao năng lực quản lý mà còn tạo ra một môi trường làm việc chuyên nghiệp hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ, giáo dục đại học đóng vai trò then chốt trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xã hội. Tại Việt Nam, việc đổi mới cơ chế quản lý tài chính trong các trường đại học công lập nhằm tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm là yêu cầu cấp thiết. Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, với lịch sử hơn 115 năm phát triển và quy mô đào tạo hơn 36.000 học sinh, sinh viên năm học 2012-2013, là một trong những đơn vị đi đầu trong việc thực hiện cơ chế tự chủ tài chính. Tuy nhiên, quá trình thực hiện còn nhiều hạn chế như cơ chế phân bổ ngân sách chưa hiệu quả, mức học phí thấp, và sự lệch pha giữa quyền tự chủ và thực tế vận hành.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính trong quá trình thực hiện tự chủ tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, đảm bảo nguồn thu ổn định, nâng cao hiệu quả sử dụng tài chính và góp phần nâng cao chất lượng đào tạo. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2011-2013 với đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2014-2015 và tầm nhìn đến năm 2020. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc đổi mới quản lý tài chính, góp phần phát triển bền vững các cơ sở giáo dục đại học công lập tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý tài chính công, đặc biệt là cơ chế tự chủ tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết quản lý tài chính công: Nhấn mạnh vai trò của cơ chế phân bổ nguồn lực tài chính hiệu quả, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong các đơn vị công lập.
2. Lý thuyết tự chủ tài chính: Đề cập đến quyền tự quyết định các khoản thu, chi, quản lý tài sản và huy động vốn, đồng thời chịu trách nhiệm về các quyết định tài chính trong phạm vi khung pháp luật.

Các khái niệm chính bao gồm: đơn vị sự nghiệp công lập, cơ chế tự chủ tài chính, nguồn thu tài chính, nội dung chi tiêu, quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm, hệ thống kiểm soát nội bộ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích định lượng và định tính dựa trên các nguồn dữ liệu chính:

• Báo cáo tài chính của Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội giai đoạn 2011-2013.
• Các văn bản pháp luật liên quan như Nghị định 43/2006/NĐ-CP, Thông tư 71/2006/TT-BTC.
• Số liệu thống kê về quy mô đào tạo, cơ cấu nguồn thu, chi tiêu và các chỉ tiêu quản lý tài chính.

Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ dữ liệu tài chính và hoạt động quản lý tài chính của trường trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp phân tích bao gồm phân tích so sánh cơ cấu nguồn thu, chi tiêu qua các năm, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp dựa trên các mô hình quản lý tài chính hiện đại. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2011-2013 với đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2014-2015 và tầm nhìn đến 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn thu tài chính đa dạng nhưng chưa tối ưu: Trong giai đoạn 2011-2013, nguồn thu từ ngân sách nhà nước chiếm tỷ trọng lớn, tuy nhiên nguồn thu sự nghiệp từ học phí, dịch vụ và các hoạt động khác cũng tăng dần, đóng góp khoảng 30-40% tổng nguồn thu. Cơ cấu nguồn thu có sự chuyển biến tích cực nhưng chưa đa dạng hóa đủ để đảm bảo tự chủ tài chính hoàn toàn.

2. Chi tiêu tài chính chưa hiệu quả và còn nhiều hạn chế: Chi thường xuyên chiếm phần lớn ngân sách, trong đó chi cho người lao động và quản lý hành chính chiếm tỷ trọng cao. Chi đầu tư phát triển cơ sở vật chất còn hạn chế do quy định về phân bổ vốn và thủ tục phức tạp. Tỷ lệ tiết kiệm chi tiêu chỉ đạt khoảng 2-5% theo báo cáo, chưa đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

3. Cơ chế tự chủ tài chính chưa được thực hiện triệt để: Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội thuộc nhóm đơn vị tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động, do đó quyền tự chủ về huy động vốn, quyết định mức thu học phí và chi tiêu còn bị hạn chế. Việc chịu sự quản lý chặt chẽ của Bộ Giáo dục và Đào tạo về chỉ tiêu tuyển sinh và chương trình đào tạo làm giảm tính chủ động trong quản lý tài chính.

4. Nhân tố ảnh hưởng đến cơ chế tự chủ tài chính: Bao gồm chính sách nhà nước, nhận thức của cán bộ quản lý, hệ thống kiểm soát nội bộ và đặc thù hoạt động của trường. Hệ thống kiểm soát nội bộ còn yếu, ảnh hưởng đến tính minh bạch và hiệu quả quản lý tài chính.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy cơ chế tự chủ tài chính tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội đã tạo ra bước tiến trong việc nâng cao trách nhiệm quản lý tài chính và khai thác nguồn lực. Tuy nhiên, sự lệ thuộc vào ngân sách nhà nước và các quy định hành chính còn hạn chế tính linh hoạt và sáng tạo trong quản lý tài chính. So sánh với các nghiên cứu trong nước và kinh nghiệm quốc tế, việc đa dạng hóa nguồn thu và tăng cường quyền tự chủ trong quyết định tài chính là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả hoạt động.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cơ cấu nguồn thu qua các năm, bảng phân tích chi tiêu theo nhóm mục đích và biểu đồ so sánh tỷ lệ tiết kiệm chi tiêu. Những hạn chế về cơ chế phân bổ ngân sách và quy định về học phí cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn phát triển của trường.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện cơ chế phân bổ ngân sách theo kết quả và nhu cầu thực tế: Xây dựng tiêu chí phân bổ ngân sách dựa trên chất lượng đào tạo, số lượng sinh viên và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Thời gian thực hiện: 2014-2015. Chủ thể: Bộ Công Thương phối hợp Bộ Tài chính và Bộ Giáo dục và Đào tạo.

2. Đa dạng hóa nguồn thu tài chính: Khuyến khích trường phát triển các hoạt động dịch vụ, liên kết đào tạo, nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế để tăng nguồn thu ngoài ngân sách. Thời gian: 2014-2020. Chủ thể: Ban giám hiệu trường và các phòng ban liên quan.

3. Tăng cường quản lý chi tiêu và thực hành tiết kiệm: Xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ minh bạch, áp dụng hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả, định mức chi tiêu hợp lý. Thời gian: 2014-2015. Chủ thể: Phòng Tài chính - Kế toán và Ban kiểm soát nội bộ.

4. Nâng cao năng lực quản lý tài chính và nhận thức cán bộ: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng về quản lý tài chính công và tự chủ tài chính cho cán bộ quản lý và nhân viên. Thời gian: 2014-2016. Chủ thể: Ban giám hiệu phối hợp các đơn vị đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban giám hiệu và cán bộ quản lý các trường đại học công lập: Áp dụng các giải pháp quản lý tài chính theo hướng tự chủ, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

2. Cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục và tài chính: Tham khảo để xây dựng chính sách, cơ chế phân bổ ngân sách phù hợp với thực tiễn và nhu cầu phát triển.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản trị kinh doanh, quản lý giáo dục: Nghiên cứu mô hình quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục đại học.

4. Các tổ chức tài chính, doanh nghiệp hợp tác với các trường đại học: Hiểu rõ cơ chế tài chính và quyền tự chủ của trường để xây dựng các mô hình hợp tác hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ chế tự chủ tài chính là gì?
   Cơ chế tự chủ tài chính là quyền được tự quyết định các khoản thu, chi, quản lý tài sản và huy động vốn trong phạm vi khung pháp luật, đồng thời chịu trách nhiệm về các quyết định tài chính của đơn vị.

2. Tại sao Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội chỉ tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động?
   Do đặc thù quản lý và nguồn lực hiện có, trường vẫn phụ thuộc một phần vào ngân sách nhà nước để đảm bảo hoạt động thường xuyên, chưa đủ khả năng tự chủ hoàn toàn về tài chính.

3. Những khó khăn chính khi thực hiện cơ chế tự chủ tài chính là gì?
   Bao gồm sự lệ thuộc vào ngân sách nhà nước, quy định hành chính chặt chẽ, mức học phí thấp, và hạn chế trong huy động vốn và quản lý chi tiêu.

4. Làm thế nào để đa dạng hóa nguồn thu tài chính cho trường đại học?
   Thông qua phát triển các hoạt động dịch vụ, liên kết đào tạo, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế và huy động tài trợ từ doanh nghiệp, tổ chức trong và ngoài nước.

5. Vai trò của hệ thống kiểm soát nội bộ trong quản lý tài chính là gì?
   Hệ thống kiểm soát nội bộ giúp đảm bảo tính minh bạch, tin cậy của số liệu tài chính, phát hiện kịp thời sai phạm và nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

Kết luận

• Cơ chế tự chủ tài chính tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội đã tạo điều kiện nâng cao trách nhiệm và hiệu quả quản lý tài chính, góp phần phát triển đào tạo.
• Nguồn thu tài chính đa dạng nhưng vẫn phụ thuộc lớn vào ngân sách nhà nước, cần đa dạng hóa hơn nữa để đảm bảo tự chủ hoàn toàn.
• Chi tiêu tài chính còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong đầu tư phát triển cơ sở vật chất và quản lý chi tiêu chưa tối ưu.
• Cơ chế tự chủ tài chính chưa được thực hiện triệt để do các quy định hành chính và sự quản lý chồng chéo từ các bộ ngành.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế phân bổ ngân sách, đa dạng hóa nguồn thu, tăng cường quản lý chi tiêu và nâng cao năng lực quản lý tài chính.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2014-2015, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi tự chủ tài chính đến năm 2020. Các đơn vị quản lý và trường đại học cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện hiệu quả.

Các nhà quản lý giáo dục và tài chính cần áp dụng kết quả nghiên cứu để đổi mới cơ chế quản lý tài chính, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đại học công lập tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, mục lục, tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc bố cục thành 3 Chƣơng với các tiêu đề cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1: Một số vấn đề cơ bản về cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục đào tạo Chƣơng 2: Thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại Trƣờng Đại học Công nghiệp Hà Nội Chƣơng 3: Một số giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Trƣờng Đại học Công nghiệp Hà Nội. 8 z Chƣơng 1 ĐỀ CƠ BẢN VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC, ĐÀO TẠO Một số vấn đề cơ bản về cơ chế tự chủ tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập Khái niệm, phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập “Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước” (Luật Viên chức số 58/2010, điều 9). Cũng theo Luật Viên chức 2010, Đơn vị sự nghiệp công lập gồm: - Đơn vị sự nghiệp (ĐVSN) công lập đƣợc giao quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự (đƣợc gọi là đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc giao quyền tự chủ); - Đơn vị sự nghiệp công lập chƣa đƣợc giao quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự (đƣợc gọi là đơn vị sự nghiệp công lập chƣa đƣợc giao quyền tự chủ). Theo đó, tác giả luận văn thống nhất cách hiểu đơn vị sự nghiệp công lập là các đơn vị đƣợc Nhà nƣớc thành lập để thực hiện các hoạt động sự nghiệp (nhƣ viện nghiên cứu, các loại Trƣờng học, bệnh viện, cơ sở nghiên cứu khoa học…) những hoạt động này nhằm phục vụ là chủ yếu, không vì mục tiêu lợi nhuận.

Hoạt động sự nghiệp công lập có một số đặc trƣng cơ bản sau: 9 z Thứ nhất, hoạt động sự nghiệp có xu hƣớng cung cấp các loại hàng hoá, dịch vụ có tính chất của hàng hoá công cộng hoặc hàng hoá khuyến dụng. Thứ hai, hoạt động sự nghiệp không nhằm mục đích thu lợi nhuận trực tiếp. Thứ ba, hoạt động sự nghiệp luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chƣơng trình phát triển kinh tế xã hội và ngân sách của Nhà nƣớc. Thứ tư, sản phẩm của các hoạt động sự nghiệp có tính ích lợi chung và lâu dài.

Phân loại các loại hình đơn vị sự nghiệp công lập Trong xã hội có nhiều loại hình ĐVSN công lập, có thể phân loại đơn vị sự nghiệp theo những tiêu chí khác nhau nhƣ căn cứ vào cấp độ quản lý hành chính lĩnh vực hoạt động, nguồn thu. Theo điều 9 của Nghị định 43/NĐ-CP, căn cứ vào nguồn thu, ĐVSN đƣợc chia thành hai loại: - ĐVSN không có thu: là đơn vị đƣợc Nhà nƣớc cấp toàn bộ kinh phí để đảm bảo hoạt động của đơn vị và kinh phí đƣợc cấp không hoàn lại trực tiếp. Tiêu biểu cho ĐVSN loại này là các học viện, trƣờng học của ngành công an, quân đội. - ĐVSN có thu, loại này gồm hai nhóm nhƣ sau: + ĐVSN có thu tự đảm bảo toàn bộ kinh phí hoạt động thƣờng xuyên: Là các đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp ổn định, bảo đảm đƣợc toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, ngân sách nhà nƣớc không phải cấp kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị.

+ ĐVSN có thu tự đảm bảo một phần kinh phí hoạt động thƣờng xuyên: Là các đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp nhƣng chƣa tự trang trải toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, ngân sách nhà nƣớc phải cấp một phần chi phí cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị. Cơ chế tự chủ tài chính trong các cơ sở giáo dục đại học công lập Cơ chế tự chủ tài chính đƣợc hiểu là cơ chế quản lý tài chính theo hƣớng tự chủ theo quy định hiện hành của pháp luật. Do vậy, để hiểu rõ và 10 z phân tích sâu sắc về cơ chế tự chủ tài chính, cần phải hiểu về nội dung của cơ chế quản lý tài chính của cơ sở giáo dục công lập. Cơ chế quản lý tài chính của cơ sở giáo dục đại học công lập đƣợc thể hiện qua cơ chế điều hành quản lý các khoản thu tài chính và quản lý kiểm soát các nội dung chi.

Vì vậy, mục này sẽ bắt đàu bằng các nội dung nguồn thu tài chính và nội dung chi để làm luận cứ cho nghiên cứu về cơ chế tự chủ tài chính. Nguồn thu tài chính Nguồn thu tài chính của các cơ sở giáo dục đại học công lập ở Việt Nam bao gồm các nguồn từ ngân sách nhà nƣớc cấp, nguồn thu sự nghiệp và các nguồn thu khác theo quy định của pháp luật. Cụ thể: - Thu từ Ngân sách Nhà nước cấp: bao gồm NSNN cấp cho chi hoạt động thƣờng xuyên và chi hoạt động không thƣờng xuyên. Nội dung cụ thể các khoản thu này đƣợc quy định cụ thể trong các văn bản pháp quy liên quan.

Tính chất, phạm vi chi của từng loại và cơ sở để tính thu từ NSNN cũng đƣợc quy định rõ. - Nguồn thu sự nghiệp: Bao gồm các khoản thu từ các loại phí, lệ phí thuộc NSNN (phần đƣợc để lại cho đơn vị). Mức thu phí, lệ phí, tỷ lệ nguồn thu đƣợc để lại đơn vị sử dụng và nội dung chi thực hiện theo quy định của Pháp lệnh phí và lệ phí, các văn bản hƣớng dẫn hiện hành của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền đối với từng loại phí, lệ phí; Thu từ hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ đào tạo và nghiên cứu khoa học. Mức thu từ các hoạt động này do Thủ trƣởng đơn vị quyết định theo nguyên tắc đảm bảo bù đắp chi phí và có lãi; Các khoản thu sự nghiệp khác theo quy định của pháp luật (nếu có).

- Nguồn thu khác theo quy định (nếu có): Ví dụ nhƣ thu từ các dự án viện trợ, quà biếu tặng, vốn vay tín dụng. Nội dung chi - Chi hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị theo chức năng, nhiệm vụ đƣợc cấp có thẩm quyền giao và chi cho các hoạt động có thu sự nghiệp: + Chi cho ngƣời lao động: chi tiền lƣơng, tiền công; các khoản phụ cấp lƣơng, tiền thƣởng, các khoản trích nộp theo lƣơng theo quy định… + Chi quản lý hành chính: là các khoản chi đảm bảo hoạt động quản lý thƣờng xuyên của đơn vị nhƣ vật tƣ văn phòng, dịch vụ công cộng, thông tin liên lạc, công tác phí, hội nghị phí,… + Chi hoạt động nghiệp vụ: các khoản chi liên quan trực tiếp tới nghiệp vụ thƣờng xuyên theo đặc thù của từng ngành, từng lĩnh vực hoạt động của đơn vị sự nghiệp có thu nhƣ chi biên soạn giáo trình, chi mua hóa chất, chi thực hành, chi vƣợt giờ của ngành giáo dục đào tạo,… + Chi hoạt động tổ chức thu phí, lệ phí: các khoản chi phát sinh liên quan trực tiếp đến việc tổ chức các hoạt động thu phí, lệ phí của đơn vị nhƣ chi mua biên lai, chi % cho đối tƣợng trực tiếp thu,… + Chi hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ các khoản chi phát sinh liên quan trực tiếp đến hoạt dộng sản xuất, kinh doanh dịch vụ nhƣ chi mua vật tƣ, chi thuê lao động, chi khấu hao TSCĐ, kể cả chi nộp thuế. + Chi mua sắm tài sản, sửa chữa thƣờng xuyên cơ sở vật chất, nhà cửa, máy móc thiết bị nhỏ, mang tính chất thƣờng xuyên. + Chi khác có tính chất thƣờng xuyên không thuộc các nhóm chi tiêu trên, phát sinh ngoài dự toán: Chi tiếp khách, chi khánh tiết,… - Mô ̣t số các khoản chi khác: + Chi thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nƣớc, cấp Bộ, ngành; Chƣơng trình mục tiêu quốc gia; chi thực hiện nhiệm vụ đặt hàng của Nhà nƣớc; chi vốn đối ứng thực hiện các dự án có vốn nƣớc ngoài theo quy định.

+ Chi thực hiện tinh giảm biên chế theo chế độ do Nhà nƣớc quy định. 12 z + Chi đầu tƣ phát triển: bao gồm chi đầu tƣ xây dựng cơ sở vật chất, chi mua sắm trang thiết bị, chi sửa chữa lớn tài sản cố định và chi thực hiện các dự án đầu tƣ theo quy định. + Chi thực hiện nhiệm vụ đột xuất đƣợc giao. Quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ Theo Nghị định 43/2006/NĐ -CP quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với sự nghiệp công lập thì cơ chế tự chủ trong các đơn vị sự nghiệp công lập nói chung và trong các trƣờng đại học công lập nói riêng gồm: * Nội dung về quyền tự chủ tài chính trong các trƣờng đại học công lập: - Quyền tự chủ trong việc huy động vốn và vay vốn tín dụng: các trƣờng đại học công lập có hoạt động dịch vụ đƣợc quyền vay vốn của các tổ chức tín dụng, đƣợc huy động vốn của các bộ, viên chức trong đơn vị để đầu tƣ mở rộng và nâng cao chất lƣợng hoạt động sự nghiệp, tổ chức các hoạt động dịch vụ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và tự chịu trách nhiệm trả nợ vay theo quy định của pháp luật.

- Quyền tự chủ về quản lý và sử dụng tài sản: Đơn vị đƣợc thực hiện đầu tƣ, mua sắm, quản lý sử dụng tài sản Nhà nƣớc theo quy định của pháp luật quản lý tài sản tại đơn vị sự nghiệp. Đối với TSCĐ sử dụng vào hoạt động dịch vụ theo thực hiện khấu hao thu hồi vốn theo quy định áp dụng cho doanh nghiệp Nhà nƣớc. Số tiền trích khấu hao, thanh lý tài sản thuộc nguồn vốn NSNN đƣợc để lại cho đơn vị sự nghiệp công lập để bổ sung quỹ phát triển sự nghiệp, số tiền trích khấu hao, tiền thanh lý tài sản thuộc nguồn vốn vay đƣợc dùng vào trả nợ vay, nếu trả đủ nợ mà còn thừa thì bổ sung quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp. - Quyền tự chủ trong việc trả tiền lƣơng, tiền công cho ngƣời lao động trong đơn vị theo các quy định của pháp luật lao động.

13 z - Quyền tự chủ trong việc phân phối và sử dụng kết quả hoạt động tài chính trong năm. Đó là những nội dung cơ bản quyền tự chủ tài chính trong các trƣờng đại học công lập.