Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về cơ chế quản lý tài chính đối với các trường Đại học công lập Chương 2. Phương pháp và thiết kế nghiên cứu Chương 3. Thực trạng cơ chế quản lý tài chính tại trường Đại học Công nghệ - ĐHQGHN Chương 4.
Giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại trường Đại học Công nghệ - ĐHQGHN 3 z CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Tổng quan tình hình nghiên cứu có vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình thiết kế nghiên cứu, bao gồm việc tổng quan các lý thuyết liên quan cũng như các nghiên cứu trước đó, nhằm chọn lọc những thông tin lý thuyết và kinh nghiệm thực tiễn liên quan và hữu ích để áp dụng cho vấn đề nghiên cứu của tác giả. Chủ trương đổi mới nền giáo dục Việt Nam trong đó có đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục đại học là một yêu cầu cấp thiết để đảm bảo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Chính vì vậy trong thời gian vừa qua, đã có rất nhiều các tác giả nghiên cứu và đưa ra các giải pháp nhằm thúc đẩy quá trình đổi mới giáo dục đại học nói chung và giáo dục đại học trong trường ĐHCL nói riêng, trong đó có các giải pháp về hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính. Trong số các công trình nghiên cứu về quản lý tài chính trong các trường ĐHCL có thể kể đến luận văn thạc sĩ kinh tế năm 2011 của tác giả Nguyễn Tấn Lượng với đề tài “Hoàn thiện quản lý tài chính tại các trường đại học công lập tự chủ tài chính trên địa bàn TP. Trên địa bàn TP. HCM bao gồm nhiều trường ĐHCL đào tạo nhiều ngành, nhiều lĩnh vực khác nhau, vì vậy để thuận lợi cho việc nghiên cứu, tác giả tập trung đi sâu nghiên cứu một số trường ĐHCL điển hình trên địa bàn TP.
HCM thực hiện tự chủ tài chính một phần hay toàn bộ kinh phí hoạt động thường xuyên, cụ thể bao gồm các trường sau: Trường Đại học Bách Khoa, trường Đại học Khoa học Tự nhiên, trường Đại học Kiến trúc TP. HCM, trường Đại học Khoa học xã hội và nhân 4 z văn, trường Đại học Mở TP. Thông qua phân tích, đánh giá thực trạng quản lý tài chính tại các đơn vị trên, luận văn đã khẳng định vai trò của các nguồn tài chính trong giáo dục đại học, đặc biệt là các trường ĐHCL; chỉ ra những ưu, nhược điểm trong cơ chế quản lý tài chính của các trường nhằm đề ra các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính. Luận văn đồng thời đề cập đến mối liên hệ giữa mức độ tự chủ tài chính, quy định về mức thu học phí của Nhà nước với chi phí đào tạo bình quân cho một sinh viên chính quy của mỗi trường.
Trong đó, chi phí đào tạo bình quân cho một sinh viên chính quy được tính theo công thức như sau: Chi phí đào tạo bình quân cho một Chi sự nghiệp GDĐT = sinh viên chính quy Qui mô sinh viên b́nh quân Phân tích chỉ tiêu này giúp cho tác giả đề xuất các giải pháp về phía Nhà nước, bản thân Nhà trường và về phía xã hội nhằm tháo gỡ khó khăn trong việc nâng cao chất lượng đào tạo đáp ứng yêu cầu của xã hội. Trong khi luận văn của tác giả Nguyễn Tấn Lượng đề cập đến cơ chế quản lý tài chính của các trường ĐHCL thì tác giả Phạm Thị Hoa Hạnh đã đi nghiên cứu giải pháp cụ thể cho một đơn vị trong luận văn thạc sĩ Tài chính - Ngân hàng năm 2012 với đề tài „„Tự chủ tài chính trong các trường đại học công lập: Trường hợp trường đại học Đà Lạt‟‟. Luận văn đưa ra cái nhìn tổng quan về tình hình tự chủ trong các trường ĐHCL, cụ thể hóa bằng trường hợp trường đại học Đà Lạt. Thông qua việc nghiên cứu cơ cấu thu, chi, tác giả đi phân tích thực trạng cơ chế quản lý tài chính tại đơn vị.
Từ đó chỉ ra được những kết quả đã đạt được cũng như những vướng mắc và giải pháp để tăng cường thực hiện tự chủ tài chính đối với các trường ĐHCL nói chung và tại trường đại học Đà Lạt nói riêng trong điều kiện mới nhằm góp phần thực hiện một cách tốt nhất, nhanh nhất những mục tiêu chiến lược về giáo dục theo tinh thần các Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng và Nhà nước. 5 z Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội là một trong những trường đại học trực thuộc Bộ Công thương. Năm 2006, trường được nâng cấp thành trường đại học, kể từ đó Nhà trường đã không ngừng mở rộng quy mô và trở thành một trong những trường có số lượng hồ sơ đăng ký tuyển sinh lớn nhất cả nước. Đứng trước những thay đổi trong các chính sách của Nhà nước về cơ chế quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập nói chung, trường Đại học Công nghiệp Hà Nội cũng đã có những bước thay đổi phù hợp với xu thế mới.
Chính vì vậy, đề tài “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính trong quá trình thực hiện tự chủ ở Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội” đã được tác giả Bùi Thị Thanh Hương lựa chọn làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ của mình. Tác giả đã chỉ ra được những vướng mắc liên quan đến tự chủ tài chính tại đơn vị, đó là sự lệch pha giữa cơ chế và quyền thực tế. Các hạn chế bao gồm: Cơ chế phân bổ ngân sách cho Nghiên cứu Khoa học chưa có tiêu chí, chưa dựa vào thành tích khoa học, còn chồng chéo, chưa hiệu quả. Phân bổ ngân sách cho chi thường xuyên còn nặng tính bình quân, dựa trên yếu tố “đầu vào”, chưa chú trọng đầu ra là chất lượng, nhu cầu đào tạo, cơ cấu ngành nghề; Chế độ học phí thấp, cào bằng; Chưa có tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của đơn vị được giao quyền tự chủ; Suất đầu tư trên sinh viên còn thấp; Cơ chế kiểm soát theo yếu tố đầu vào chưa làm rõ tách nhiệm giải trình của các trường; Việc ra quyết định đầu tư, sửa chữa, mua sắm tài sản chịu sự quản lý, chi phối của nhiều văn bản làm cho các trường gặp khó khăn trong đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất để nâng cao chất lượng đào tạo.
Việc nghiên cứu thực trạng cơ chế quản lý tài chính tại trường Đại học Công nghiệp Hà Nội đã giúp tác giả đánh giá được những ưu, nhược điểm trong công tác quản lý tài chính của Nhà trường; tìm ra nguyên nhân của những tồn tại nhằm đưa ra các giải pháp và kiến nghị về phía Nhà nước cũng như về 6 z phía bản thân Nhà trường nhằm nâng cao chất lượng hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học trong tình hình hiện nay. Bên cạnh các công trình nghiên cứu trên, có rất nhiều công trình bàn đến vấn đề quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp có thu, cũng như đi sâu vào nghiên cứu quản lý tài chính riêng biệt đối với các trường ĐHCL, đặc biệt là cơ chế tự chủ tài chính. Trong bài báo "Đổi mới cơ chế tài chính đối với đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao các ngành khoa học cơ bản", được đăng trên Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Kinh tế và Kinh doanh năm 2013, tác giả Nguyễn Thu Hương đã đi phân tích, đánh giá thực trạng cơ chế tài chính đối với giáo dục đại học công lập, đồng thời phân tích các đặc điểm và yêu cầu đổi mới cơ chế tài chính nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao các ngành Khoa học cơ bản phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Bài viết đưa ra các phương thức triển khai áp dụng thí điểm nội dung đổi mới cơ chế tài chính đối với giáo dục đại học theo phương thức Nhà nước đặt hàng.
Giáo dục đại học nói chung và giáo dục đại học trong các trường công lập nói riêng, muốn nâng cao được chất lượng đào tạo phải có nguồn kinh phí tương xứng. Tuy nhiên, nguồn kinh phí nếu được sử dụng không hiệu quả lại là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc không nâng cao được chất lượng đào tạo. Bên cạnh đó, việc chủ động hơn trong các nguồn thu cũng là giải pháp tích cực cho việc nâng cao chất lượng giáo dục. Luận văn của tác giả lựa chọn nghiên cứu tại một trường ĐHCL, vì thứ nhất đây là đơn vị sử dụng nguồn kinh phí từ ngân sách Nhà nước, thứ hai trường ĐHCL là một trong những tổ chức đào tạo, giảng dạy có bề dày lịch sử về nghiệp vụ quản lý kinh tế, tài chính, một trong những đơn vị cần phải đi tiên phong trong việc quản lý tài chính và có những ứng dụng nhất định từ mô hình quản lý của Nhà nước.
Vì vậy, đề tài “Cơ chế quản lý tài chính tại trƣờng Đại 7 z học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội” được nghiên cứu nhằm đưa ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả của cơ chế quản lý tài chính tại đơn vị. Cơ sở lý luận về cơ chế quản lý tài chính đối với các trƣờng Đại học công lập 1. Tổng quan về các trƣờng đại học công lập 1. Khái niệm, đặc điểm và phân loại các trƣờng đại học công lập - Khái niệm Theo Luật Giáo dục đại học do Quốc hội ban hành ngày 18/06/2012, đại học là cơ sở giáo dục đại học bao gồm tổ hợp các trường cao đẳng, trường đại học, viện nghiên cứu khoa học thành viên thuộc các lĩnh vực chuyên môn khác nhau, tổ chức theo hai cấp, để đào tạo các trình độ của giáo dục đại học.
Trƣờng ĐHCL là một cơ sở giáo dục Đại học công lập thuộc sở hữu Nhà nƣớc, do Nhà nƣớc đầu tƣ, xây dựng cơ sở vật chất. - Trƣờng đại học công lập có những đặc điểm sau + Các trường ĐHCL được Nhà nước thành lập và quản lý. Về cơ bản, trường ĐHCL chịu sự quản lý về giáo dục của Bộ Giáo dục và Đào tạo, bên cạnh đó trường ĐHCL còn chịu sự quản lý hành chính theo lãnh thổ của ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố nơi trường đặt trụ sở và chịu sự quản lý Nhà nước của cơ quan chủ quản. Cơ quan chủ quản ở đây được hiểu là các Bộ, Ủy ban Nhân dân Tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.