Luận án ts chính sách thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách nhà nước cho các trường đại học việt nam

Luận án tiến sĩ Chính sách thu hút tài chính ngoài ngân sách cho đại học việt nam phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực

• Tác giả: Lê Hồng Việt
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Thị Thu Hà
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Chính sách thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách cho các trường đại học Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC VỀ THU HÚT NGUỒN TÀI CHÍNH NGOÀI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan tới luận án
• 1.2. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN CỦA CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC VỀ THU HÚT NGUỒN TÀI CHÍNH NGOÀI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 2.1. Nguồn tài chính và nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 2.1.1. Khái niệm nguồn tài chính cho các trường ĐHCL
• 2.1.2. Khái niệm nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL
• 2.1.3. Vai trò của các nguồn TC ngoài NSNN đối với hoạt động của trường ĐHCL
• 2.2. Chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 2.2.1. Khái niệm chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 2.2.2. Mục tiêu chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 2.2.3. Nguyên tắc của chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 2.2.4. Phân loại chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường đại học công lập
• 2.2.5. Đánh giá chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 2.2.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 2.3. Kinh nghiệm nước ngoài về chính sách Nhà nước trong việc thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL
• 2.3.1. Kinh nghiệm của các nước phát triển
• 2.3.2. Kinh nghiệm của các nước đang phát triển
• 2.3.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC VỀ THU HÚT NGUỒN TÀI CHÍNH NGOÀI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 3.1. Khung nghiên cứu
• 3.2. Quy trình nghiên cứu
• 3.3. Nguồn dữ liệu
• 3.3.1. Nguồn dữ liệu thứ cấp
• 3.3.2. Nguồn dữ liệu sơ cấp
• 3.4. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC VỀ THU HÚT NGUỒN TÀI CHÍNH NGOÀI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP Ở VIỆT NAM
• 4.1. Khái quát hệ thống giáo dục ĐHCL ở Việt Nam
• 4.2. Thực trạng nguồn tài chính của các trường ĐHCL ở Việt Nam
• 4.2.1. Thực trạng nguồn tài chính của các trường ĐHCL giai đoạn 2003-2011
• 4.2.2. Thực trạng nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước của các trường ĐHCL giai đoạn 2003 - 2011
• 4.2.3. Thực trạng nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước của 4 trường ĐH được khảo sát
• 4.3. Thực trạng chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL ở Việt Nam
• 4.3.1. Nội dung chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính từ người học cho các trường ĐHCL
• 4.3.2. Nội dung chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính từ các tổ chức mua và sử dụng dịch vụ của trường ĐHCL
• 4.3.3. Nội dung chính sách thu hút nguồn tài chính từ các đối tượng khác
• 4.3.4. Tổng hợp các chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL ở Việt Nam theo các nhóm đối tượng
• 4.4. Đánh giá chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 4.4.1. Đánh giá theo các tiêu chí đánh giá chính sách
• 4.4.2. Thành công của chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 4.4.3. Hạn chế và nguyên nhân hạn chế của chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 4.5. Tiểu kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC VỀ THU HÚT NGUỒN TÀI CHÍNH NGOÀI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP Ở VIỆT NAM
• 5.1. Quan điểm hoàn thiện chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL
• 5.2. Mục tiêu hoàn thiện chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL
• 5.3. Giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường ĐHCL
• 5.3.1. Giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính từ người học
• 5.3.2. Giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước thu hút nguồn tài chính từ các tổ chức mua và sử dụng dịch vụ của trường ĐHCL
• 5.3.3. Giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính từ các đối tượng khác
• 5.3.4. Giải pháp 1: thực hiện các chính sách về thuế đối với các doanh nghiệp hoặc tổ chức đóng góp tài chính cho trường ĐH
• 5.3.5. Giải pháp hỗ trợ khác
• 5.4. Kiến nghị đối với các trường ĐH
• 5.5. Tiểu kết chương 5
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập

Chương này tập trung vào việc tổng quan các nghiên cứu liên quan đến chính sách thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách cho các trường đại học công lập. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, trong bối cảnh ngân sách Nhà nước hạn chế, việc phát triển các nguồn tài chính ngoài ngân sách là cần thiết để đảm bảo chất lượng giáo dục. Các công trình nghiên cứu nước ngoài đã nhấn mạnh vai trò của các chính sách khuyến khích đầu tư từ khu vực tư nhân và các tổ chức phi lợi nhuận. Đặc biệt, các nghiên cứu trong nước cũng cho thấy sự cần thiết phải cải cách chính sách tài chính giáo dục, nhằm tạo điều kiện cho các trường đại học tự chủ hơn trong việc huy động và sử dụng nguồn tài chính. Tiểu kết chương 1 khẳng định rằng, việc nghiên cứu và áp dụng các chính sách thu hút tài chính ngoài ngân sách không chỉ giúp các trường đại học cải thiện điều kiện vật chất mà còn nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu.

II. Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn của chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập

Chương này phân tích các khái niệm và vai trò của nguồn tài chính ngoài ngân sách trong hoạt động của các trường đại học công lập. Nguồn tài chính ngoài ngân sách không chỉ giúp các trường giảm bớt sự phụ thuộc vào ngân sách Nhà nước mà còn tạo ra cơ hội để nâng cao chất lượng giáo dục. Chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách được đánh giá qua các tiêu chí như tính hiệu quả, tính bền vững và khả năng khuyến khích đầu tư từ các bên liên quan. Kinh nghiệm từ các nước phát triển và đang phát triển đã chỉ ra rằng, việc xây dựng khung pháp lý rõ ràng và các chính sách khuyến khích là điều kiện tiên quyết để thu hút nguồn tài chính này. Bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác có thể được áp dụng để hoàn thiện chính sách tại Việt Nam, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của các trường đại học công lập.

III. Phương pháp nghiên cứu chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập

Chương này trình bày khung nghiên cứu và quy trình nghiên cứu chính sách thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách cho các trường đại học công lập. Nguồn dữ liệu được chia thành hai loại: dữ liệu sơ cấp và dữ liệu thứ cấp. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát và phỏng vấn các bên liên quan, trong khi dữ liệu thứ cấp được lấy từ các báo cáo và tài liệu nghiên cứu trước đó. Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm phân tích định lượng và định tính, nhằm đánh giá tác động của chính sách đến hoạt động của các trường đại học. Tiểu kết chương 3 khẳng định rằng, việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu đa dạng sẽ giúp đưa ra những nhận định chính xác và đáng tin cậy về hiệu quả của chính sách thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách.

IV. Thực trạng chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập ở Việt Nam

Chương này phân tích thực trạng nguồn tài chính của các trường đại học công lập ở Việt Nam trong giai đoạn 2003-2011. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc cải thiện nguồn tài chính từ ngân sách Nhà nước, nhưng tỷ lệ nguồn tài chính ngoài ngân sách vẫn còn thấp. Các chính sách hiện hành chưa đủ mạnh để khuyến khích sự tham gia của các tổ chức và cá nhân trong việc đầu tư vào giáo dục. Đặc biệt, thực trạng về cơ sở vật chất và chất lượng giảng dạy vẫn còn nhiều hạn chế. Tiểu kết chương 4 chỉ ra rằng, để cải thiện tình hình này, cần có những chính sách cụ thể và mạnh mẽ hơn nhằm thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục đại học.

V. Giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập ở Việt Nam

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách cho các trường đại học công lập. Các giải pháp bao gồm việc thực hiện các chính sách thuế ưu đãi cho các doanh nghiệp đóng góp tài chính, khuyến khích các tổ chức tham gia vào các chương trình hợp tác nghiên cứu và phát triển với các trường đại học. Đồng thời, cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng để đảm bảo quyền tự chủ tài chính cho các trường. Kiến nghị đối với các trường đại học cũng được đưa ra nhằm nâng cao khả năng huy động nguồn lực. Tiểu kết chương 5 khẳng định rằng, việc thực hiện đồng bộ các giải pháp này sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục đại học tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình "Chính sách thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học Việt Nam (Nghiên cứu tại các trường thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo)" được tác giả Lê Hồng Việt thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Đoàn Thị Thu Hà tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (năm 2017), thuộc chuyên ngành Quản lý kinh tế (Khoa học quản lý), mã số 62340410.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu: Trong bối cảnh quy mô giáo dục đại học công lập (ĐHCL) tại Việt Nam mở rộng nhanh chóng (số lượng sinh viên tăng từ 624.423 sinh viên năm 1999 lên 1.756.000 sinh viên năm 2014, tỷ lệ sinh viên/giảng viên bình quân năm 2014 là 25 sinh viên/giảng viên), nguồn lực tài chính từ ngân sách Nhà nước (NSNN) không đủ đáp ứng nhu cầu duy trì và nâng cao chất lượng đào tạo, cơ sở vật chất. Theo số liệu của Bộ Tài chính (2013), ngân sách cấp chi thường xuyên chiếm 63,5% nguồn tài chính của các trường ĐHCL năm 2011, trong khi nguồn thu ngoài NSNN chỉ chiếm chưa tới 20%. Mặc dù Nhà nước đã ban hành các chủ trương như Nghị quyết số 05/2005/NQ-CP về xã hội hóa giáo dục, Nghị định số 43/2006/NĐ-CP về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm tài chính và Nghị quyết số 35/2009/QH12 về đổi mới cơ chế tài chính giáo dục, các nghiên cứu trong nước trước đây chỉ tiếp cận các khía cạnh đơn lẻ. Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định là: chưa có công trình nào đánh giá một cách tổng quát, hệ thống chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL tại Việt Nam dựa trên bộ tiêu chí khoa học.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục đích chung: Nghiên cứu, đánh giá thực trạng chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước nhằm tăng cường thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL ở Việt Nam.
• Mục đích cụ thể:
  1. Xây dựng khung lý thuyết cho nghiên cứu chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL trên cơ sở kế thừa và phát triển các công trình liên quan.
  2. Tổng hợp bài học kinh nghiệm quốc tế từ các nước phát triển và đang phát triển.
  3. Đánh giá thực trạng chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL tại Việt Nam.
  4. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước đến năm 2020, định hướng 2025.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Khung lý thuyết nào cần áp dụng để thực hiện nghiên cứu chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL?
2. Những bài học kinh nghiệm thuộc lĩnh vực liên quan ở một số nước trên thế giới mà Việt Nam cần học hỏi?
3. Chính sách Nhà nước hiện nay về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL có những tác động tích cực và tiêu cực nào đến chính các trường đó? Nguyên nhân cụ thể nào thuộc chính sách Nhà nước có thể giải thích cho các tác động đó?
4. Những giải pháp nào đối với chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL ở Việt Nam được hiệu quả hơn? Những điều kiện nào để thực hiện các giải pháp này?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL do Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GDĐT) quản lý.
• Phạm vi không gian: Khảo sát sâu 4 trường ĐHCL trực thuộc Bộ GDĐT thực hiện thí điểm cơ chế tự chủ, không nhận NSNN chi thường xuyên từ năm 2008 gồm: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Trường Đại học Ngoại thương, Trường Đại học Hà Nội và Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Đánh giá giai đoạn 2009–2014 (từ khi ban hành Nghị quyết số 35/2009/QH12 và triển khai tự chủ thực tế tại 4 trường); đề xuất giải pháp đến năm 2020, định hướng đến năm 2025.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án điểm luận các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo các nhóm nội dung chính:

Các nghiên cứu quốc tế:

• Vai trò của chính sách Nhà nước: Harman (1999) và NCES (2001) phân tích áp lực chi tiêu công và chi phí đơn vị tăng cao trong giáo dục đại học. Long (2004), Siswanto và cộng sự (2013), Brown (2010), Etzkowitz (1999), Paul (2012) chỉ ra rằng chính sách Nhà nước định hình khuôn khổ pháp lý, công nhận quyền thực hiện các hoạt động ngoài đào tạo và thương mại hóa dịch vụ của trường đại học.
• Nội dung các nhóm chính sách: Các nghiên cứu của OECD (2003), Eurydice (2008), Jongbloed (2005), Guimón (2013), Jaramillo và Melonio (2011), Estermann và cộng sự (2011) phân tích các chính sách trao quyền tự chủ tài chính, nâng cao tính minh bạch, giảm trừ thuế để khuyến khích quyên tặng. Estermann và Nokkola (2009), John và Rodney (2011) nghiên cứu cơ chế cho phép tích lũy nguồn thu và định mức học phí. Về chuyển giao công nghệ và sở hữu trí tuệ, Saul và Mark (2003), Risaburo (2005), Cheslock và Hughes (2011) khẳng định vai trò của khung pháp lý bản quyền và chính sách tín dụng hỗ trợ hợp tác đại học - doanh nghiệp.
• Đánh giá chính sách: Etzkowitz (1999), Yokoyama (2006), Orkodashvili (2007), Pelletier (2012), FICCI (2013), Parry và cộng sự (2012), Berger và Kostal (2002) đánh giá chính sách dựa trên tính hiệu quả, quyền lợi các bên, tính bền vững và linh hoạt; đồng thời chỉ ra rào cản từ thủ tục cứng nhắc hoặc chính sách có xu hướng thiên vị các trường đại học quy mô lớn.

Các nghiên cứu trong nước:

• Thực trạng thu hút nguồn tài chính: Trịnh Tiến Dũng (2012), Vũ Như Thăng và Hoàng Thị Minh Hảo (2012), Hoàng Văn Châu (2012), Hồ Thanh Phong (2012), Hoàng Trần Hậu (2012), Phan Thị Bích Nguyệt (2012), Phạm Phụ (2014a, 2014b), Phạm Thị Ly (2012), Nguyễn Ngọc Vũ (2012) phản ánh thực trạng nguồn thu ngoài NSNN của các trường ĐHCL Việt Nam còn thấp và phụ thuộc phần lớn vào học phí, việc đa dạng hóa nguồn thu từ dịch vụ và tài trợ còn hạn chế.
• Đánh giá chính sách và bất cập: Nguyễn Văn Phụng (2012), Lâm Quang Thiệp (2014a), Đặng Quốc Bảo (2014), Phạm Đỗ Nhật Tiến (2014a, 2014b), Nguyễn Trường Giang (2012) phân tích các điểm nghẽn chính sách như: khống chế mức trần học phí chưa theo kịp chi phí đào tạo thực tế, điều kiện ưu đãi thuế đối với tài trợ giáo dục chưa phù hợp thực tiễn, thiếu cơ chế pháp lý rõ ràng cho hoạt động liên doanh liên kết và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết: Các công trình trước đây tại Việt Nam chủ yếu mô tả thực trạng hoặc phân tích các khía cạnh chính sách riêng lẻ. Luận án của Lê Hồng Việt thiết lập một khung phân tích hoàn chỉnh: phân loại chính sách Nhà nước theo 3 nhóm đối tượng tạo nguồn thu và đánh giá một cách hệ thống theo 3 tiêu chí khoa học (tính hiệu lực, tính hiệu quả, tính bền vững).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích:

• Khái niệm nguồn tài chính ngoài NSNN: Kế thừa quan điểm của Đỗ Thị Bích Loan (2008) và Estermann và cộng sự (2012), nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL là toàn bộ các phương tiện, nguồn vốn tiền tệ mà Nhà nước cho phép trường huy động trực tiếp từ người học, doanh nghiệp, tổ chức và nhà tài trợ trong khuôn khổ xã hội hóa; nguồn này không phải nộp vào NSNN và trường được quyền tự chủ sử dụng theo quy định.
• Phân loại chính sách theo 3 nhóm đối tượng tạo nguồn thu:
  1. Nhóm chính sách thu hút tài chính từ người học: Quy định mức trần học phí, đa dạng hóa các loại hình/chương trình đào tạo (chất lượng cao, liên kết quốc tế, ngắn hạn), cung cấp dịch vụ hỗ trợ sinh viên (ký túc xá, dịch vụ ăn uống, mặt bằng).
  2. Nhóm chính sách thu hút tài chính từ các tổ chức mua và sử dụng dịch vụ: Chính sách thuế (ưu đãi thuế R&D), chính sách tín dụng (Voucher sáng kiến/Innovation Voucher), chính sách sở hữu trí tuệ, cơ chế thành lập văn phòng cấp phép/chuyển giao công nghệ (TLOs, TTOs).
  3. Nhóm chính sách thu hút tài chính từ các đối tượng khác: Chính sách khuyến khích đóng góp, tài trợ, hiến tặng thông qua miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp/cá nhân, cơ chế kết nối mạng lưới cựu sinh viên.
• Bốn nguyên tắc xây dựng chính sách: (1) Gắn với nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu; (2) Tăng tính tự chủ cho nhà trường; (3) Thực hiện theo chiến lược và kế hoạch; (4) Đảm bảo tính công khai, minh bạch.
• Bộ tiêu chí đánh giá chính sách: Kế thừa mô hình của ESCAP (2003), OECD (2009), Thornley và cộng sự (2011), Nguyễn Đăng Thành (2012), Nguyễn Ngọc Anh và cộng sự (2012a), luận án sử dụng 3 tiêu chí:
  1. Tính hiệu lực: Mức độ chính sách khuyến khích, tạo điều kiện cho trường ĐHCL thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN.
  2. Tính hiệu quả: Mức độ tối ưu và tác động của công cụ chính sách được sử dụng trong việc gia tăng nguồn thu so với các công cụ thay thế.
  3. Tính bền vững: Khả năng duy trì dòng tài chính ổn định lâu dài và bảo đảm lợi ích của các bên liên quan.

Phương pháp nghiên cứu:

• Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng:
  • Phương pháp định tính: Tổng quan tài liệu, phân tích văn bản quy phạm pháp luật, phương pháp so sánh và tổng kết kinh nghiệm quốc tế (Anh, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Phần Lan, Bỉ, Đan Mạch, Tây Ban Nha).
  • Phương pháp định lượng: Điều tra bằng bảng hỏi cấu trúc theo thang đo Likert, thống kê mô tả, phân tích hệ số tương quan giữa các tiêu chí đánh giá và ước lượng mô hình hồi quy đánh giá mức độ hiệu quả của chính sách.
• Dữ liệu nghiên cứu:
  • Dữ liệu thứ cấp: Số liệu thống kê của Bộ GDĐT (giai đoạn 1999–2014), khảo sát của Ngân hàng Thế giới (2003–2005), khảo sát tài chính của Bộ Tài chính (2013), báo cáo tài chính giai đoạn 2009–2013 của 4 trường khảo sát.
  • Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát 3 nhóm đối tượng gồm cán bộ quản lý tại 4 trường đại học thí điểm tự chủ, người học (phân theo giới tính và loại hình đào tạo) và đại diện các tổ chức, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ của trường ĐHCL.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu học thuật trong nước và quốc tế liên quan đến quản trị tài chính giáo dục đại học. Chương này làm rõ các luận điểm: áp lực tài chính công toàn cầu thúc đẩy chuyển đổi cơ chế cấp phát ngân sách sang đa dạng hóa nguồn thu; vai trò kiến tạo của chính sách Nhà nước thông qua luật hóa quyền tự chủ và công cụ kinh tế; tổng hợp các khoảng trống nghiên cứu tại Việt Nam để làm cơ sở xác lập hướng đi của đề tài.

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn của chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập

Chương 2 xác lập các khái niệm nền tảng về nguồn tài chính ngoài NSNN và chính sách Nhà nước điều chỉnh các nguồn thu này. Tác giả xây dựng cấu trúc phân loại chính sách dựa trên 3 nhóm đối tượng tạo nguồn thu (người học, tổ chức mua dịch vụ, đối tượng tài trợ khác) và xác lập 4 nguyên tắc thực thi chính sách. Chương này cũng phân tích kinh nghiệm quốc tế:

• Tại Anh và Mỹ: Khai thác nguồn tài chính từ học phí linh hoạt, đẩy mạnh thu hút sinh viên quốc tế (mang lại 24 tỷ USD tại Mỹ), chính sách khấu trừ thuế đối với các khoản hiến tặng và mạng lưới cựu sinh viên.
• Tại các nước Châu Âu (Phần Lan, Bỉ, Đan Mạch, Tây Ban Nha): Miễn giảm 75%–150% thuế thu nhập cho hoạt động R&D hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp; triển khai cơ chế Voucher Sáng kiến (Innovation Voucher); chuyển giao quyền sở hữu cơ sở vật chất, bất động sản cho trường đại học khai thác kinh doanh.
• Tại Ấn Độ và Nhật Bản: Thành lập văn phòng TLOs, xây dựng hành lang pháp lý bảo hộ sở hữu trí tuệ để thương mại hóa sáng chế tại trường đại học.

Từ đó, luận án rút ra các bài học kinh nghiệm về hoàn thiện thể chế tự chủ, chính sách thuế ưu đãi và minh bạch hóa trách nhiệm giải trình.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập

Chương 3 trình bày khung nghiên cứu, quy trình phân tích và công cụ thu thập dữ liệu. Tác giả mô tả chi tiết phương pháp chọn mẫu khảo sát điển hình tại 4 trường đại học thuộc Bộ GDĐT gồm ĐH Kinh tế Quốc dân, ĐH Ngoại thương, ĐH Hà Nội, ĐH Kinh tế TP.HCM. Phương pháp xử lý dữ liệu kết hợp thống kê mô tả các chỉ tiêu tài chính, kiểm định độ tin cậy của bảng hỏi và phân tích tương quan giữa tính hiệu lực, tính hiệu quả và tính bền vững của các nhóm chính sách.

Chương 4: Thực trạng chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập ở Việt Nam

Chương 4 cung cấp bức tranh toàn cảnh về thực trạng tài chính của hệ thống ĐHCL giai đoạn 2003–2011 và 4 trường khảo sát giai đoạn 2009–2013:

Chỉ tiêu tài chính / Cơ cấu nguồn thu	Toàn hệ thống ĐHCL (Giai đoạn 2003 - 2011)	Nhóm 4 trường ĐH thí điểm tự chủ (Giai đoạn 2009 - 2013)
Tỷ trọng Ngân sách Nhà nước	Chi thường xuyên chiếm 63,5% (năm 2011)	0% kinh phí chi thường xuyên từ NSNN (đảm bảo 100%)
Tỷ trọng nguồn thu từ Học phí	Chiếm tỷ trọng chủ yếu trong nguồn ngoài NSNN	Chiếm tỷ trọng áp đảo (khoảng 80% - 90% tổng nguồn thu)
Tỷ trọng từ R&D, Chuyển giao dịch vụ	Chiếm dưới 5% tổng nguồn tài chính	Chiếm tỷ lệ khiêm tốn, nguồn thu dịch vụ tăng chậm
Tỷ trọng từ Tài trợ, Hiến tặng	Rất nhỏ, không đáng kể	Chiếm tỷ trọng rất thấp trong cơ cấu tài chính

Nguồn: Tổng hợp từ dữ liệu Bộ Tài chính (2013) và kết quả khảo sát 4 trường trong luận án.

Các phân tích cụ thể của chương 4:

• Thực trạng chính sách đối với nguồn từ người học: Chính sách học phí quy định khung trần (theo Nghị định 49/2010/NĐ-CP và các văn bản liên quan) chưa bù đắp chi phí đào tạo thực tế, dẫn đến việc các trường có xu hướng tăng số lượng sinh viên và mở rộng hệ phi chính quy để bù đắp thâm hụt tài chính, gây áp lực lên chất lượng.
• Thực trạng chính sách đối với nguồn từ tổ chức và doanh nghiệp: Thiếu các ưu đãi cụ thể về thuế và tín dụng để khuyến khích doanh nghiệp đặt hàng nghiên cứu; các văn phòng chuyển giao công nghệ (TTOs, TLOs) chưa phát triển hoàn thiện; cơ chế phân chia lợi nhuận từ kết quả nghiên cứu khoa học còn vướng mắc thủ tục.
• Thực trạng chính sách đối với nguồn tài trợ khác: Quy định khấu trừ thuế đối với doanh nghiệp tài trợ cho giáo dục còn nhiều điều kiện ràng buộc phức tạp, khiến các trường khó tiếp cận nguồn lực đóng góp xã hội.
• Kết quả định lượng: Đánh giá mối tương quan giữa tính hiệu lực, hiệu quả và tính bền vững của 3 nhóm chính sách (Bảng 4.22, 4.23, 4.24) và kết quả ước lượng mô hình đánh giá mức độ hiệu quả của chính sách thu hút tài chính từ các tổ chức (Bảng 4.32).

Chương 5: Giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước về thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách Nhà nước cho các trường đại học công lập ở Việt Nam

Chương 5 xây dựng các quan điểm và mục tiêu hoàn thiện chính sách đến năm 2020, định hướng 2025. Tác giả đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Hoàn thiện chính sách thu hút từ người học: Đổi mới cơ chế học phí theo hướng tính đúng, tính đủ chi phí đào tạo; phân tầng mức trần học phí theo chất lượng kiểm định và uy tín của từng trường; hoàn thiện chính sách tín dụng sinh viên và học bổng hỗ trợ đối tượng khó khăn.
2. Hoàn thiện chính sách thu hút từ các tổ chức mua và sử dụng dịch vụ: Cho phép thành lập doanh nghiệp khoa học công nghệ, trung tâm ươm tạo trong trường đại học; ban hành quy chế rõ ràng về phân chia lợi ích sở hữu trí tuệ; áp dụng cơ chế tài trợ vốn mồi và phiếu đổi mới công nghệ (Innovation Voucher) cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ liên kết với trường đại học.
3. Hoàn thiện chính sách thu hút từ các đối tượng tài trợ khác: Sửa đổi quy định pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp, cho phép tính toàn bộ các khoản tài trợ hợp pháp cho giáo dục đại học (kể cả gắn với quảng bá thương hiệu) vào chi phí hợp lý được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế; xây dựng quy chế tiếp nhận và quản lý các quỹ hiến tặng, quỹ phát triển của cựu sinh viên.
4. Kiến nghị đối với các trường ĐHCL: Nâng cao năng lực quản trị tài chính nội bộ, minh bạch thông tin tài chính và kiểm định chất lượng, chủ động phát triển các sản phẩm khoa học bám sát nhu cầu thị trường.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận:

• Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về chính sách Nhà nước đối với nguồn tài chính ngoài NSNN cho các trường ĐHCL.
• Đề xuất cách phân loại chính sách Nhà nước theo 3 nhóm đối tượng tạo nguồn thu (người học, tổ chức mua/sử dụng dịch vụ, đối tượng tài trợ khác).
• Xác lập bộ tiêu chí đánh giá chính sách công trong lĩnh vực tài chính giáo dục đại học gồm 3 tiêu chí: tính hiệu lực, tính hiệu quả và tính bền vững.
• Tổng hợp và đúc rút bài học kinh nghiệm quốc tế có giá trị tham chiếu phù hợp với điều kiện thể chế của Việt Nam.

Đóng góp về mặt thực tiễn:

• Cung cấp bức tranh thực trạng nguồn tài chính và chính sách tài chính của các trường ĐHCL tại Việt Nam giai đoạn 2003–2014, đặc biệt là dữ liệu thực tế tại 4 trường ĐHCL thí điểm tự chủ hoàn toàn chi thường xuyên giai đoạn 2009–2013.
• Chỉ rõ các nút thắt thể chế trong hệ thống chính sách hiện hành: bất cập trong quy định trần học phí, vướng mắc về ưu đãi thuế tài trợ giáo dục, rào cản thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học.
• Đề xuất hệ thống giải pháp và lộ trình hoàn thiện chính sách Nhà nước về tài chính giáo dục đại học đến năm 2020, tầm nhìn 2025 có tính khả thi đối với các cơ quan quản lý và các trường ĐHCL.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Về phạm vi khảo sát: Luận án chỉ tập trung nghiên cứu điển hình tại 4 trường đại học công lập trực thuộc Bộ GDĐT được thí điểm tự chủ tài chính chi thường xuyên (ĐH Kinh tế Quốc dân, ĐH Ngoại thương, ĐH Hà Nội, ĐH Kinh tế TP.HCM), chưa mở rộng sang các trường ĐHCL trực thuộc các Bộ, ngành khác hoặc các trường thuộc khối kỹ thuật, y dược.
• Về số liệu: Khảo sát định lượng giới hạn trong giai đoạn 2009–2014; việc tính toán chi phí - lợi ích trực tiếp của các chính sách công còn gặp khó khăn do tính sẵn có của dữ liệu kế toán công.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi khảo sát sang các trường ĐHCL thuộc nhiều nhóm ngành đào tạo khác nhau trên quy mô toàn quốc khi chính sách tự chủ đại học theo Nghị quyết 77/NQ-CP và Luật Giáo dục đại học sửa đổi được thực hiện rộng rãi.
• Ứng dụng các mô hình định lượng chi tiết hơn để đánh giá tác động kinh tế lượng của các chính sách ưu đãi thuế và tín dụng đối với nguồn thu khoa học công nghệ của trường đại học.

Giá trị tham khảo

• Đối với các cơ quan hoạch định chính sách (Bộ GDĐT, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ, Chính phủ): Luận án cung cấp luận cứ thực tiễn để rà soát, sửa đổi các quy định về khung trần học phí, cơ chế quản lý tài chính trường đại học tự chủ, quy định khấu trừ thuế đối với tài trợ giáo dục và cơ chế thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ trong các cơ sở công lập.
• Đối với cán bộ quản lý và lãnh đạo các trường đại học: Chương 4 và Chương 5 cung cấp kinh nghiệm thực tế về cơ cấu nguồn thu tại các trường tự chủ, gợi ý giải pháp đa dạng hóa nguồn tài chính ngoài học phí thông qua phát triển dịch vụ đào tạo ngắn hạn, dịch vụ chuyển giao công nghệ và khai thác quỹ cựu sinh viên.
• Đối với giảng viên, học viên sau đại học và nghiên cứu sinh: Chương 1, Chương 2 và Chương 3 là tài liệu tham khảo về phương pháp luận, khung lý thuyết phân loại chính sách và hệ thống tiêu chí đánh giá chính sách công trong chuyên ngành Quản lý kinh tế và Khoa học quản lý.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân loại nguồn tài chính ngoài NSNN cho trường ĐHCL thành những nhóm nào? Luận án phân loại theo 3 nhóm đối tượng tạo nguồn thu:

• Nguồn từ người học (học phí chính quy, các chương trình đào tạo liên kết, phi chính quy, ngắn hạn, dịch vụ hỗ trợ sinh viên).
• Nguồn từ các tổ chức mua và sử dụng dịch vụ của nhà trường (hợp đồng R&D, chuyển giao công nghệ, tư vấn chuyên môn).
• Nguồn từ các đối tượng khác (tài trợ, hiến tặng, đóng góp của các cá nhân, tổ chức thiện danh, cựu sinh viên).

2. Bốn trường đại học nào được luận án khảo sát sâu và lý do lựa chọn là gì? Bốn trường được khảo sát sâu gồm: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Trường Đại học Ngoại thương, Trường Đại học Hà Nội và Trường Đại học Kinh tế TP.HCM. Lý do lựa chọn: Đây là 4 trường ĐHCL trực thuộc Bộ GDĐT được cho phép triển khai thí điểm cơ chế tự chủ, tự bảo đảm 100% kinh phí chi thường xuyên từ năm 2008, cung cấp dữ liệu thực tiễn đại diện cho xu hướng tự chủ tài chính tại Việt Nam.

3. Ba tiêu chí được luận án sử dụng để đánh giá chính sách Nhà nước là gì? Luận án sử dụng 3 tiêu chí:

• Tính hiệu lực: Mức độ chính sách khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho các trường ĐHCL thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN.
• Tính hiệu quả: Mức độ tác động tối ưu của các công cụ chính sách được sử dụng so với các công cụ thay thế.
• Tính bền vững: Khả năng duy trì dòng tài chính ổn định và bảo đảm lợi ích lâu dài của các bên liên quan.

4. Những điểm nghẽn chính trong chính sách thu hút nguồn tài chính ngoài NSNN được luận án chỉ ra là gì? Các điểm nghẽn bao gồm: quy định mức trần học phí chưa phản ánh đúng chi phí đào tạo thực tế; điều kiện khấu trừ thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các khoản tài trợ giáo dục còn phức tạp; thiếu hành lang pháp lý và cơ chế phân chia lợi ích cụ thể cho hoạt động chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

5. Luận án đề xuất giải pháp thuế cụ thể nào nhằm thúc đẩy doanh nghiệp đóng góp tài chính cho trường đại học? Luận án đề xuất cho phép doanh nghiệp được tính toàn bộ khoản thực chi tài trợ hợp pháp cho các cơ sở giáo dục đại học (kể cả các khoản tài trợ kết hợp quảng bá thương hiệu) vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp; đồng thời nghiên cứu chính sách giảm trừ thuế thu nhập cho hoạt động R&D hợp tác với trường đại học theo kinh nghiệm quốc tế.

Kết luận

Luận án của tác giả Lê Hồng Việt đã giải quyết khoảng trống nghiên cứu về đánh giá có hệ thống chính sách Nhà nước trong việc thu hút nguồn tài chính ngoài ngân sách cho các trường đại học công lập tại Việt Nam. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng trên mẫu khảo sát 4 trường đại học thí điểm tự chủ, công trình đã làm rõ thực trạng cơ cấu nguồn thu và những điểm nghẽn về cơ chế chính sách hiện hành giai đoạn 2009–2014. Hệ thống giải pháp được đề xuất theo 3 nhóm đối tượng tạo nguồn thu có giá trị tham khảo thiết thực cho các cơ quan quản lý nhà nước và lãnh đạo các cơ sở giáo dục đại học trong quá trình hoàn thiện thể chế tự chủ tài chính đến năm 2020 và định hướng 2025.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC VỀ THU HÚT NGUỒN TÀI CHÍNH NGOÀI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP Mục đích của chương này nhằm tổng hợp, phân tích sơ bộ các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến các lĩnh vực chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL, là căn cứ cho nghiên cứu sinh xác định khoảng trống cần nghiên cứu. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan tới luận án 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan tới chính sách Nhà nước trong việc thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL, và tập trung vào những nội dung lớn sau đây: Các nghiên cứu về vai trò của chính sách Nhà nước trong việc thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL Hiện nay, chính phủ các nước đều gặp phải áp lực chi tiêu ngân sách cho nhiều mục tiêu khác nhau như giáo dục, y tế, giao thông. Việc duy trì ngân sách cho giáo dục ĐH là một thách thức đối với các chính phủ (Harman, 1999).

Trong lĩnh vực giáo dục ĐH, bên cạnh áp lực ngân sách đối với chính phủ, việc gia tăng tỷ lệ nhập học, tăng nhanh chi phí đơn vị, hạn chế về mặt quản lý của khu vực công đều góp phần tạo ra áp lực tài chính đối với các trường ĐHCL (NCES, 2001). Dưới áp lực đó, việc tăng cường thu hút các nguồn tài chính từ người học, doanh nghiệp và các nhà tài trợ là rất quan trọng đối với các trường ĐHCL. Nhiều công trình nghiên cứu ở nước ngoài đã đề cập tới vai trò của chính sách Nhà nước trong việc thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường công lập. Chính sách Nhà nước là một trong những yếu tố quan trọng cho việc tăng nguồn tài chính từ người học và các tổ chức khác cho các trường ĐHCL (Long, 2004).

Đầu tiên, chính sách của Nhà nước đóng vai trò là khung khổ pháp lý, điều chỉnh các hoạt động tạo nguồn thu của các trường ĐH (Siswanto và cộng sự, 2013). Việc áp dụng các nguyên tắc thị trường đối với giáo dục ĐH, hay việc thị trường hóa giáo dục ĐH của Chính phủ thúc đẩy mạnh mẽ việc thu hút các nguồn TC ngoài NSNN (Brown, 2010). Các nguồn tài chính và các hoạt động thu hút các nguồn tài chính cũng cần sự điều chỉnh 6. của pháp luật thông qua các quy định, điều khoản luật thống nhất, rõ ràng và phù hợp.

Các chính sách Nhà nước cũng tác động đến việc tăng nguồn thu ngoài NSNN của các trường ĐHCL thông qua các cơ chế hỗ trợ, khuyến khích, tạo điều kiện. Năng lực của các trường ĐH để tạo thêm nguồn thu liên quan mật thiết đến sự hỗ trợ và tạo điều kiện từ khuôn khổ pháp lý mà các trường ĐH tuân theo. Các chính sách công nhận trường ĐHCL có quyền thực hiện các hoạt động khác ngoài chức năng chính là đào tạo và nghiên cứu tạo điều kiện cơ bản để trường ĐHCL có thể chủ động thực hiện các hoạt động đa dạng hóa nguồn tài chính (Etkowiz, 1999 và Paul, 2012). Với một khung luật pháp rõ ràng, thống nhất, và những chính sách Nhà nước nhằm ưu đãi, khuyến khích các hoạt động trao đổi, tạo nguồn thu đối với nhà trường và các đối tượng như người học, doanh nghiệp, các trường ĐHCL sẽ có điều kiện thuận lợi hơn khi thực hiện các hoạt động tăng cường nguồn TC ngoài NSNN.

Các nghiên cứu về chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL Chính phủ các nước đã thực hiện nhiều chính sách để các trường ĐH thu hút nguồn TC ngoài NSNN. Các chính sách này thường bao gồm các nhóm chính sách như chính sách tăng cường tính tự chủ, độc lập cho các trường ĐHCL, cho các trường được quyền lựa chọn, quyết định nhiều nội dung quan trọng; chính sách nâng cao tính minh bạch và khuyến khích sự đóng góp vào giáo dục ĐH của nhiều thành phần khác nhau trong xã hội. Những chính sách này đã trở nên phổ biến trong 2 thập kỉ gần đây (OECD, 2003 và Eurydice, 2008). Để tăng cường tính tự chủ, độc lập cho các trường ĐHCL đối với các hoạt động tài chính, chính phủ có thể đưa ra các giải pháp bao gồm: ban hành các điều khoản, quy định liên quan đến các hoạt động về tài chính của trường, đặc biệt là các quy định nâng cao tính tự chủ của các trường ĐH; đưa ra các hình thức ưu đãi, hỗ trợ tài chính từ chính phủ, xây dựng các kênh giao tiếp, tương tác (cung cấp thông tin, trao đổi và tương tác hai chiều, kêu gọi sự tham gia vào các chủ trương trong quản lý tài chính từ các trường ĐH).

Nhiều nghiên cứu cho thấy các chính sách này có thể giúp các trường ĐH tự chủ, năng động hơn trong việc tìm kiếm các nguồn thu; cũng như có được sự tương tác với các đối tác là người học, doanh nghiệp, các tổ chức có nhu cầu sử dụng dịch vụ của nhà trường (Jongbloed, 2005; Paul, 2012 và Guimón, 2013). Việc nâng cao tính minh bạch trong các hoạt động tài chính của các trường ĐHCL cũng góp phần gia tăng niềm tin của người học và các tổ chức, doanh nghiệp đối với nhà trường. Tính minh bạch luôn đi kèm với tính tự chủ. Khi niềm tin vào uy tín, chất lượng 7.

của nhà trường gia tăng, người học và các tổ chức, doanh nghiệp sẽ có nhiều động lực để sử dụng các dịch vụ của nhà trường hơn, từ đó nâng cao nguồn thu cho nhà trường (Jongbloed, 2005 và Paul, 2012). Các chính sách nâng cao tính minh bạch trong trường ĐHCL bao gồm thực hiện kiểm soát bằng việc kiểm tra và chấp thuận các chiến lược của nhà trường, tạo ra cơ chế quản lý và báo cáo về tình hình ngân sách và kết quả hoạt động của nhà trường (Eurycide, 2008). Để khuyến khích sự đóng góp của xã hội đối với giáo dục ĐH, các chính phủ cũng đưa ra chính sách khuyến khích các hình thức quyên tặng của cựu học sinh, các nhà hảo tâm v. đối với trường ĐHCL (Jaramillo và Melonio, 2011; Estermann và cộng sự, 2011; Guimón, 2013).

Chính sách này có thể bao gồm việc giảm thuế thu nhập cho người quyên tặng hay khấu trừ thuế cho các khoản đóng góp, quyên tặng. Đây là một chính sách quan trọng trong việc huy động các nguồn lực từ xã hội tham gia đóng góp vào sự phát triển của giáo dục ĐH. Bên cạnh các chính sách nâng cao tính tự chủ, tính minh bạch và khuyến khích đóng góp, chính sách Nhà nước về tăng cường thu hút các dòng tiền cho các trường ĐHCL còn bao gồm hỗ trợ, và tạo ra các cơ chế để các trường ĐHCL tạo thêm được nguồn thu từ chính nguồn ngân sách, các sản phẩm nghiên cứu và dịch vụ của nhà trường. Ở nhiều nước, các cơ quan quản lý cho phép các trường ĐHCL dự trữ tích lũy từ nguồn tài chính từ ngân sách, định mức học phí, huy động trên thị trường tài chính (Estermann và Nokkola, 2009).

Năng lực của các trường ĐHCL để tạo thêm thu nhập liên quan mật thiết đến sự hỗ trợ và tạo điều kiện từ khuôn khổ pháp lý mà các trường ĐH tuân theo (Estermann và Pruvot, 2011). Chính sách cần hỗ trợ các trường, tạo cơ chế và các phạm vi điều chỉnh, căn cứ vào thực tiễn và có sự thay đổi theo những biến động tại mỗi địa phương (John và Rodney, 2011). Nhiều nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, do đặc thù của trường ĐH là nơi sản sinh ra tri thức và nghiên cứu ra các công nghệ mới, nên một nguồn thu rất tiềm năng của các trường ĐH là từ việc chuyển giao công nghệ, tri thức và thương mại hóa các sáng chế, phát minh (Saul và Mark, 2003; Risaburo, 2005; Cheslock và Hughes, 2011). Các chính sách về sở hữu trí tuệ, bản quyền và các khuyến khích tài chính sẽ tác động đến số lượng và giá trị tăng thêm của các phát minh và sáng tạo tại các trường ĐHCL.

Điều này giúp cho các trường thu hút được nguồn tài chính từ việc thương mại hóa các phát minh và sáng tạo, chuyển giao công nghệ và tri thức từ các phòng thí nghiệm, các trung tâm nghiên cứu cho chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức khác (Saul và Mark, 2003). Chính sách tín dụng cũng rất quan trọng trong việc thúc đẩy sự hợp tác giữa các doanh nghiệp và các trường ĐH. Chính sách tín dụng củng cố một phần tài chính cho các dự án hợp tác, phát triển của trường ĐH và doanh nghiệp. Các chính sách hỗ trợ 8.

này có thể dưới dạng những gói tài trợ trọn gói, các khoản vay không lãi suất hay lãi suất thấp cho trường ĐH (Risaburo, 2005). Tuy nhiên, bên cạnh việc khuyến khích các trường thu hút nguồn TC ngoài NSNN, trong nhiều trường hợp, các chính sách Nhà nước cũng tạo ra một số rào cản. Một số rào cản từ khung khổ pháp lý đối với việc đa dạng hóa thu nhập của các trường ĐH là cấu trúc quản lý không đầy đủ và không có khả năng thay đổi, hạn chế tài chính ảnh hưởng đến chu kỳ nguồn vốn, hoặc các quy định biên chế cứng nhắc cản trở các trường ĐH trong việc khai thác tiềm năng và phát triển các dòng vốn mới (Estermann và Pruvot, 2011). Các nghiên cứu đánh giá các chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL Các nghiên cứu nước ngoài cũng có nhiều đánh giá về chính sách Nhà nước về thu hút nguồn TC ngoài NSNN cho các trường ĐHCL dựa trên tính hiệu quả, quyền lợi của các đối tượng tham gia vào hoạt động tạo nguồn TC ngoài NSNN, tính bền vững, tính linh hoạt và tính công bằng của chính sách (Etkowiz, 1999; Yokoyama, 2006; Orkodashvili, 2007; Estermann và Pruvot, 2011; Paul, 2012; Pelletier, 2012; FCCI, 2013).

Các nghiên cứu nhận định chính sách Nhà nước có tính hiệu quả cao khi đã hỗ trợ các trường tăng nhanh nguồn thu, ví dụ như chính sách thu hút sinh viên quốc tế, xuất khẩu dịch vụ giáo dục được khuyến khích ở các nước tiên tiến như Anh (có hơn 500.000 sinh viên quốc tế học tập để lấy bằng của các trường ở nước Anh), Mỹ (đem lại 24 tỷ USD từ sinh viên nước ngoài) (Paul, 2012 và Pelletier, 2012). Bên cạnh đó, chính sách khuyến khích doanh nghiệp hợp tác với các trường ĐH của Trung Quốc giúp các trường ĐHCL tại Trung Quốc có nguồn thu tăng hơn 200% so với những năm trước (Etkowiz, 1999).