phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn đƣợc kết cấu 4 chƣơng cụ thể nhƣ sau: CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM CHƢƠNG 4: HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƢƠNG VIỆT NAM 3 CHƢƠNG 1: CƠ SỞLÝLUÂṆ VÀ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Hệ thống KSNB làhê ̣thống các cơ chế , chính sách, quy trinh̀ª , quy đinḥ nôị bô,̣cơ cấu tổchƣ́c , đƣơc̣ thiết lâp̣ đểphòng ngƣ̀a , phát hiện , xƣ̉ lýkip̣ thời rủi ro nhằm đaṭđƣơc̣ muc̣ tiêu hoaṭđông̣ của ng ân hàng. Hệ thống KSNB luôn làmôṭyếu tốmang tinh́¬ sống còn trong mô hình qu ản trị của các NHTM nói chung và Ngân hàng Thƣơng Mại Cổ Phần Ngoại Thƣơng Việt Nam nói riêng. Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về lĩnh vực này.
- Một trong những nghiên cứu đó là luận văn thạc sỹ của tác giả Nguyễn Tiền Phong (Học viện Ngân Hàng, năm 2009) về “Xây dựng hệ thống KSNB tại ngân hàng thƣơng mại Việt Nam” nghiên cứu về hệ thống kiểm soát nội tại các Ngân hàng Thƣơng mại nói chung. Luận văn đã mô tả và trình bày hệ thống bộ máy, các bộ phận và sự liên kết giữa các bộ phận của ngân hàng trong hoạt động KSNB cũng nhƣ đã khái quát đƣợc những ƣu điểm và nhƣợc điểm của bộ máy ngân hàng trong việc KSNB và đề ra các kiến nghị khá hữu ích phục vụ cho công tác KSNB tại ngân hàng. Tuy nhiên luận văn chƣa trình bày đƣợc các nhân tố ảnh hƣởng cũng nhƣ tiêu chí đánh giá cụ thể về KSNB tại ngân hàng; các biện pháp nêu ra mang tính chất tổng quát và mang nặng về vấn đề bộ máy của ngân hàng mà chƣa đi sâu vào lĩnh vực cụ thể tại ngân hàng đang hoạt động đồng thời chƣa cụ thể hóa đƣợc các nhân tố ảnh hƣởng tới KSNB tại ngân hàng. Ngoài ra, thời điểm tác giả nghiên cứu là giai đoạn 2007 – 2009.
Đặc điểm kinh tế xã hội thời kì này có nhiều điểm khác biệt so với thời điểm hiện tại. Đề tài này giúp chúng ta nắm đƣợc lý luận KSNB nhƣng chƣa làm rõ đƣợc thực trạng của ngân hàng trong hoạt động KSNB. Vấn đề cần nghiên cứu chƣa đƣợc làm rõ về mặt nội dung từ đó chƣa cụ thể hóa đƣợc vấn đề cũng nhƣ các biện pháp hoàn thiện công tác KSNB tại các ngân hàng thƣơng mại Việt nam mà đi sâu vào phân tích bộ máy của ngân hàng là chính. - Luận văn thạc sỹ của tác giả Lê Phƣơng Hồng (Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2006) về “Giải pháp hoàn thiện KSNB, kiểm toán nội bộ tại ngân hàng công thƣơng Việt Nam”.
Luận văn đã khái quát đƣợc những ƣu điểm và 4 nhƣợc điểm trong quá trình KSNB của ngân hàng và đề ra các kiến nghị khá hữu ích phục vụ cho công tác KSNB tại ngân hàng. Tuy nhiên luận văn chƣa trình bày cụ thể lĩnh vực nào cần nghiên cứu trong hoạt động của ngân hàng cũng nhƣ chƣa trình bày đƣợc các nhân tố ảnh hƣởng cũng nhƣ tiêu chí đánh giá cụ thể về KSNB tại ngân hàng. Phạm vi nghiên cứu trong luận văn chƣa đƣợc cụ thể hóa khiến vấn đề chƣa đƣợc làm rõ dẫn đến các biện pháp chỉ mang tính chất tổng quát, mang nặng tính lý thuyết. - Luận văn thạc sỹ của tác giả Nguyễn Thị Bích Ngọc (Đại học Đà Nẵng, năm 2011) về “KSNB hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn Thành phố Đà Nẵng”.
Tác giả đã phân tích, đánh giá thực trạng KSNB hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn Thành phố Đà Nẵng, đồng thời đƣa ra những nhận xét về KSNB hoạt động tín dụng, đặc biệt là thực trạng những hạn chế thiếu sót trong hoạt động KSNB. Từ thực trạng này kết hợp với cơ sở lý luận về KSNB hoạt động tín dụng tác giả đã chứng minh sự cần thiết phải nâng cao chất lƣợng KSNB hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn Thành phố Đà Nẵng và các giải pháp tăng cƣờng KSNB, nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng đối với hệ thống Ngân hàng Việt Nam nói chung và Ngân hàng Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn Thành phố Đà Nẵng nói riêng. Tuy nhiên luận văn vẫn chƣa tập trung vào giải quyết những vấn đề KSNB hoạt động tín dụng một cách toàn diện, các yếu tố cấu thành hệ thống KSNB hoạt động tín dụng chƣa đƣợc nhận dạng và giải quyết một cách có cơ sở dẫn đến các biện pháp đƣa ra còn mang nặng tính chủ quan cá nhân. - Luận văn thạc sỹ của tác giả Đào Mỹ (Đại học Đà Nẵng, năm 2012) về “Hoàn thiện công tác cho vay theo dự án tại chi nhánh Ngân hàng Phát triển Phú Yên”.
Luận văn nghiên cứu hệ thống hóa lý luận cơ bản về cho vay theo dự án đầu tƣ của Nhà nƣớc qua kênh Ngân hàng, qua đó tác giả đã làm rõ đƣợc KSNB tại ngân hàng đƣợc phân cấp theo mô hình trực thuộc tuy nhiên bộ phận KSNB đặt tại chi nhánh chƣa mang lại hiệu quả cao trong công tác KSNB. Luận văn chƣa làm rõ đƣợc quy trình kiểm soát hoạt động cho vay đặc biệt là cho vay theo dự án tại ngân hàng, chƣa khái quát đƣợc những ƣu điểm và nhƣợc điểm trong quá trình cho vay cũng nhƣ chƣa nêu đƣợc các nhân tố ảnh hƣởng tới 5 KSNB cũng nhƣ việc đƣa ra các kiến nghị và phƣơng pháp mang tính chất lý thuyết, thiếu tính ứng dụng của thực tế. Luận văn chƣa đi sâu vào phân tích nhiệm vụ KSNB của từng bộ phận và sự kết hợp của các bộ phận trong ngân hàng. Đề tài này giúp chúng ta nắm đƣợc lý luận KSNB nhƣng chƣa cụ thể hóa đƣợc KSNB trong việc cho vay theo dự án, chƣa làm rõ đƣợc các quy trình cũng nhƣ hạn chế hay vƣớng mắc gặp phải.
Do vậy không mang lại đƣợc cái nhìn khái quát tới cụ thể đƣợc vấn đề cần phân tích. Đồng thời các kiến nghị đang còn mang nặng tính lý thuyết không mang tính thực tiễn cao. - Luận thạc sỹ của tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Tâm (Đại học Đà Nẵng, năm 2013) với đề tài “Hoàn thiện công tác KSNB hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank)” đã nghiên cứu nội dung KSNB, đƣa ra các tiêu chí đánh giá hiệu quả của hệ thống kiểm soát nôi bộ đồng thời phân tích các nhân tố và đƣa ra đƣợc các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ công tác KSNB góp phần nâng cao chất lƣợng tín dụng tại Agribank. Tuy nhiên luận văn đánh giá thực trạng KSNB hoạt động tín dụng tại Agribank trong giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2011 vì vậy các giải pháp và tiêu chí đề ra tính đến thời điểm năm 2013 không còn mang tính mới, đi sát với quá trình phát triển của nền kinh tế.
- Luận văn thạc sỹ của tác giả Phan Thụy Thanh Thảo (Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2014) về “Hoàn thiện hệ thống KSNB đối với nghiệp vụ tín dụng trong các ngân hàng thƣơng mại trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng” đã đánh giá các ƣu điểm và tồn tại của hệ thống KSNB đối với nghiệp vụ tín dụng trong các Ngân hàng Thƣơng mại Việt Nam nói chung và các Ngân hàng Thƣơng mại trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng nói riêng, từ đó nghiên cứu và đƣa ra đƣợc các đề xuất nhằm hoàn thiện hệ thống KSNB. Tuy nhiên đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu rộng khiến cho việc nghiên cứu gặp nhiều khó khăn mà không làm rõ đƣợc nội dung KSNB trong ngân hàng thƣơng mại. Mặc dù luận văn đã nêu đƣợc các nhân tố ảnh hƣởng tới ngân hàng thƣơng mại Việt nam tuy nhiên do phạm vi nghiên cứu rộng nên không làm rõ nét đƣợc sự ảnh hƣởng của các nhân tố này tới KSNB. Thêm vào đó, các giải pháp hoàn thiện còn mang tính chất chung chung, tổng quát chƣa đi sâu vào thực tế cũng nhƣ từng lĩnh vực, yêu cầu của từng hoạt động tại ngân hàng thƣơng mại.
Nhìn chung, các tác giảcủa các nghiên cứu trƣớc đây vâñ chỉdƣ̀ng laịởtƣ̀ng 6 quy trình cấp phát tín dung̣ và quy trình quản lý rủi ro hoaṭđộng. Do đó các nghiên cƣ́u vâñ còn nhƣ̃ng haṇ chếnhưsau: Thứ nhất, chƣa cập nhật khuôn mẫu chung về hệ thống kiểm soát nội bộ COSO 2013. Đây đươc̣ xem là khuôn mâũ tốt nhất vềHTKSNB và là nền tảng cho các nghiên cƣ́u vềHTKSNB sau này. Thứ hai, chƣa áp dụng các nguyên tắc vềđánh giá HTKSNB theo BASEL.
Đây đươc̣ xem nhưlà thông lệ tốt nhất cho các cơquan giám sát thƣc̣ hiện giám sát tại các ngân hàng trên thế giới và cũng là thông lệ tốt nhất để các tổ chức tài chính nhƣ IFC và OECD xây dựng các nguyên tắc quản tri công̣ ty trong ngân hàng. Thứ ba, chƣa nêu lên thực trạng về việc xây dựng và áp dụng Thông tƣ số 44/2011/TT-NHNN ngày 29/12/2011 của NHNN về hệ thống kiểm soát nội bộ và kiểm toán nội bộ trong đối tương̣ khảo sát. Mặc dù các nghiên cứu về hệ thống KSNB đã cho thấy tầm quan trọng của hệ thống này trong quá trình phát triển và quản trị ngân hàng, hệ thống hóa lí luận về hệ thống KSNB và đƣa lại cái nhìn tổng quan về hệ thống KSNB tuy nhiên mỗi đề tài đều có sự hạn chế về các khía cạnh khác nhau. Trong mỗi giai đoạn nghiên cứu khác nhau thì đặc điểm kinh tế xã hội cũng khác nhau.
Ngoài ra cấu trúc cũng nhƣ các chính sách quản lý của mỗi ngân hàng cũng khác nhau nên việc ban hành và áp dụng hệ thống KSNB tại mỗi ngân hàng cũng khác nhau. Luận văn “Hoàn thiện công tác KSNB tại Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam” là đề tài đƣợc cụ thể hóa về phạm vi nghiên cứu, nội dung cần nghiên cứu. Từ đó, đặt ra mục tiêu cần phải khái quát hơn nữa về mặt lý thuyết “kiểm soát nội bộ” đồng thời khắc phục các hạn chế mà các đề tài trên còn vƣớng mắc để có thể hoàn thiện đề tài đã chọn.2 Cơ sở lý luận về kiểm soát nội bộ của Ngân hàng thƣơng mại 1.1 Khái quát chung về KSNB 1.