CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KEÁ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM 1. Chi phí và phân loại chi phí: 1. Khái niệm chi phí: Chi phí sản xuất bao gồm rất nhiều khoản khác nhau như chi phí về nguyên vật liệu, chi phí về nhân công, chi phí về khấu hao TSCĐ.Một cách tổng quát, chi phí sản xuất laø toàn bộ các khoản hao phí vật chất mà doanh nghiệp đã bỏ ra để thực hiện quá trình sản xuất sản phẩm. Chi phí sản xuất có các đặc điểm: vận động, thay đổi không ngừng; mang tính đa dạng và phức tạp gắn liền với tính đa dạng, phức tạp của ngành nghề sản xuất, quy trình sản xuất.
Ñoái vôùi ngöôøi quaûn lyù, chi phí laø moät trong nhöõng moái quan taâm haøng ñaàu vì lôïi nhuaän thu ñöôïc nhieàu hay ít chòu aûnh höôûng tröïc tieáp bôûi nhöõng chi phí ñaõ chi ra. Ngoài ra, chi phí coøn ñöôïc xem laø moät trong nhöõng tieâu chí ñeå ñaùnh giaù hieäu quaû quaûn lyù. Nhaän dieän, phaân tích caùc chi phí phaùt sinh laø ñieàu maáu choát giuùp nhaø quaûn lyù kieåm soát chi phí, töø ñoù ñeà ra nhöõng quyeát ñònh ñuùng ñaén trong hoạt ñoäng saûn xuaát kinh doanh cuûa doanh nghieäp. Phân loại chi phí 1.
Phân loại chi phí theo chức năng Mục tiêu của việc phân lọai chi phí theo chức năng giúp tập hợp chi phí, xác định giá thành sản phẩm, lập báo cáo tài chính, qua đó cũng thấy được chi phí gắn liền với chức năng họat động của doanh nghiệp. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Phân loại chi phí theo chức năng CHI PHÍ SẢN XUẤT KINH DOANH Chi phí sản xuất Chi phí ngoài sản xuất Chi phí sản phẩm Chi phí thời kỳ Chi phí nguyên Chi phí nhân Chi phí sản Chi phí Chi phí quản lý vật liệu trực công trực tiếp xuất chung bán hàng doanh nghiệp tiếp 621 622 627 641 642 Chi phí ban đầu Chi phí chuyển đổi a. Chi phí sản xuất: là những chi phí liên quan đến quá trình chế tạo sản phẩm hoặc dịch vụ trong một thời kỳ nhất định như chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung. - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là chi phí của những lọai nguyên vật liệu cấu thành thực thể của sản phẩm, có thể xác định được một cách tách biệt, rõ ràng, cụ thể cho từng sản phẩm.
Theo kế toán tài chính, chi phí nguyên vật liệu trực tiếp được tập hợp trên tài khoản 621 bao gồm cả chi phí nguyên vật liệu chính và chi phí nguyên vật liệu phụ. - Chi phí nhân công trực tiếp: là chi phí tiền lương chính, tiền lương phụ, các khoản trích theo lương ( BHXH, BHYT, KPCĐ) và các khoản phải trả khác cho công nhân trực tiếp chế tạo ra sản phẩm. Theo kế toán tài chính, chi phí nhân công trực tiếp được tập hợp trên tài khoản 622 có thể xác định rõ ràng, cụ thể và tách biệt cho từng đơn vị sản phẩm. - Chi phí sản xuất chung: là những chi phí cần thiết khác để sản xuất ra sản phẩm ngoài chi phí nguyên vật liệu trực tiếp và chi phí nhân công trực tiếp.
Chi phí sản xuất chung được tập hợp trên tài khoản 627 bao gồm chi phí nguyên vật liệu gián tiếp, chi phí nhân công gián tiếp và các chi phí khác. Chi phí sản xuất chung có 4 đặc điểm sau: + Bao gồm nhiều khỏan mục chi phí khác nhau. + Các khoản mục chi phí thuộc chi phí sản xuất chung thường có tính chất gián tiếp với từng sản phẩm nên không thể tính thẳng vào sản phẩm hay dịch vụ phục vụ. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Cơ cấu chi phí sản xuất chung gồm định phí, biến phí và chi phí hỗn hợp trong đó định phí chiếm tỷ trọng lớn nhất.
+ Do gồm nhiều khoản mục chi phí nên chi phí sản xuất chung được nhiều bộ phận khác nhau quản lý và rất khó kiểm soát. Trong 3 loại chi phí trên có sự kết hợp với nhau: - Chi phí ban đầu: Kết hợp giữa chi phí nguyên vật liệu trực tiếp với chi phí nhân công trực tiếp được gọi là chi phí ban đầu, thể hiện chi phí chủ yếu cần thiết khi bắt đầu sản xuất sản phẩm và là cơ sở cho việc lập kế hoạch về lượng chi phí chủ yếu để sản xuất sản phẩm. - Chi phí chuyển đổi: Kết hợp giữa chi phí nhân công trực tiếp với chi phí sản xuất chung được gọi là chi phí chuyển đổi, thể hiện chi phí cần thiết để chuyển nguyên vật liệu từ dạng thô sang thành phẩm và là cơ sở cho việc lập kế hoạch về lượng chi phí cần thiết cho việc chế biến nguyên liệu thành thành phẩm. Chi phí ngoài sản xuất: là những chi phí phát sinh trong quá trình tiêu thụ sản phẩm và quản lý chung toàn doanh nghiệp như chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp.
- Chi phí bán hàng: là toàn bộ những chi phí phát sinh cần thiết để tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa; bao gồm các khoản chi phí như vận chuyển, bốc vác, bao bì, chi phí quảng cáo, lương nhân viên bán hàng, hoa hồng bán hàng, khấu hao TSCĐ và những chi phí liên quan đến dự trữ, bảo quản sản phẩm, hàng hóa… - Chi phí quản lý doanh nghiệp: là toàn bộ những chi phí chi ra cho việc tổ chức và quản lý trong toàn doanh nghiệp. Đó là những chi phí hành chính, kế toán , quản lý chung… c. Chi phí sản phẩm và chi phí thời kỳ: - Chi phí sản phẩm: là những chi phí gắn liền với quá trình sản xuất sản phẩm hay quá trình mua hàng hóa. Chi phí này bao gồm cả các sản phẩm tồn kho, gắn liền với số lượng và chất lượng sản phẩm tồn kho, chúng chỉ được thu hồi khi sản phẩm được tiêu thụ.
Chi phí sản phẩm bao gồm chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung. Việc xác định không đúng chi phí sản phẩm 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp trong nhiều kỳ vì sản phẩm có thể sản xuất ở kỳ này nhưng lại tiêu thụ ở kỳ khác. - Chi phí thời kỳ: là những chi phí phát sinh trong kỳ hạch toán, có ảnh hưởng đến lợi nhuận của kỳ chúng phát sinh. Chi phí thời kỳ không phải là những chi phí tạo thành thực thể của sản phẩm, chi phí thời kỳ bao gồm chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp.
Phân loại chi phí theo cách ứng xử của chi phí: Cách phân loại này căn cứ vào sự thay đổi của chi phí khi có sự thay đổi của mức độ hoạt động kinh doanh, theo cách phân loại này chi phí được chia thành 3 loại: chi phíù khaû bieán; chi phí baát bieán vaø chi phí hoãn hôïp Sơ đồ 1.2: Phân loại chi phí theo cách ứng xử của chi phí CHI PHÍ SẢN XUẤT KINH DOANH Biến phí Chi phí hỗn hợp Định phí Biến phí Định phí 621, biến phí 622, 627, 641, 642 Định phí 622, 627, 641, 642 a. Biến phí: laø những chi phí có quan hệ tỷ lệ thuận với biến động về mức độ hoạt động. Bieán phí chỉ phát sinh khi có hoạt động sản xuất kinh doanh, khi khoâng hoaït ñoäng biến phí baèng 0. Biến phí thường bao gồm: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, giá vốn của hàng hóa mua vào để bán lại, chi phí bao bì đóng gói, chi phí hoa hồng bán hàng… Phöông trình bieåu dieãn bieán phí: y = ax Vôùi : y : Tổng bieán phí a : Bieán phí ñôn vò x : Möùc hoaït ñoäng Biến phí được chia thành 2 loại: 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Biến phí tỷ lệ: là những biến phí có sự biến động cùng tỷ lệ với mức độ hoạt động sản xuất kinh doanh, như chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí hoa hồng bán hàng… - Biến phí cấp bậc: là những loại chi phí không biến động liên tục so với sự biền động liên tục của mức độ hoạt động.
Sự hoạt động phải đạt đến một mức độ nào đó mới dẫn đến sự biến động về chi phí, như chi phí nhân công gián tiếp, chi phí bảo trì… Biến phí có 2 đặc điểm: - Tổng biến phí thay đổi khi sản lượng thay đổi - Biến phí đơn vị giữ nguyên không đổi khi sản lượng thay đổi. Đònh phí: laø nhöõng chi phí mà tổng số của nó khoâng thay ñoåi khi möùc hoaït ñoäng thay ñoåi trong phạm vi phù hợp. Phạm vi phù hợp là phạm vi giữa khối lượng sản phẩm tối thiểu và khối lượng sản phẩm tối đa mà doanh nghiệp dự định sản xuất. Định phí có 2 đặc điểm: - Tổng định phí giữ nguyên khi sản lượng thay đổi trong phạm vi phù hợp - Định phí trên một đơn vị sản phẩm thay đổi khi sản lượng thay đổi Phöông trình bieåu dieãn ñònh phí : y= b Vôùi : y – Ñònh phí b – Haèng soá.
Định phí được chia thành 2 loại: - Định phí bắt buộc: là những chi phí không thể được thay đổi một cách nhanh chóng vì chúng thường liên quan đến tài sản cố định và cấu trúc cơ bản của doanh nghiệp, như: chi phí khấu hao TSCĐ, tiền lương của các thành viên trong cơ cấu tổ chức cơ bản của doanh nghiệp… Những định phí này có 2 đặc điểm: + Có bản chất lâu dài + Không thể cắt giảm đến không cho dù mức độ hoạt động giảm xuống hoặc khi hoạt động sản xuất bị gián đoạn. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Định phí tùy ý (Định phí không bắt buộc): là những chi phí có thể thay đổi trong từng kỳ kế hoạch do nhà quản trị quyết định như: chi phí quảng cáo, chi phí đào tạo, nghiên cứu… Những định phí này có 2 đặc điểm: + Có bản chất ngắn hạn + Trong những trường hợp cần thiết có thể giảm những chi phí này đi. Chi phí hỗn hợp: Chi phí hoãn hôïp laø loaïi chi phí maø baûn thaân noù goàm caû caùc yeáu toá bieán phí laãn ñònh phí. ÔÛ möùc hoaït ñoäng caên baûn, chi phí hoãn hôïp theå hieän caùc ñaëc ñieåm cuûa ñònh phí.
Khi mức độ hoạt động vượt quaù möùc căn bản noù laïi theå hieän ñaëc ñieåm cuûa bieán phí. Chi phí hỗn hợp có các đặc điểm: - Phaàn ñònh phí của chi phí hỗn hợp thường phaûn aûnh chi phí caên baûn, toái thieåu ñeå duy trì söï phuïc vuï vaø ñeå giöõ cho dòch vuï ñoù luoân luoân ôû tình traïng saün saøng phuïc vuï.