CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN 1. Nguồn nhân lực Theo giáo trình kinh tế nguồn nhân lực của trường Đại học Kinh tế Quốc dân do PGS. Trần Xuân Cầu, PGS. Mai Quốc Chánh chủ biên, in năm 2008 thì: “Nguồn nhân lực là nguồn lực con người có khả năng sáng tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội được biểu hiện ra là số lượng và chất lượng nhất định tại một thời điểm nhất định”.
Theo quan điểm của kinh tế học phát triển, nguồn nhân lực là nguồn tài nguyên nhân sự của quốc gia hoặc của tổ chức, là vốn nhân lực. Ở tầm vĩ mô đó là nguồn lực xã hội, ở tầm vi mô đó là tập hợp của rất nhiều cá nhân, nhân cách khác nhau với những nhu cầu và tâm lý khác nhau, là toàn bộ đội ngũ của nhân viên tổ chức, vừa có tư cách là khách thể của hoạt động quản lý, vừa là chủ thể hoạt động và là động lực của tổ chức đó. Theo định nghĩa của chương trình phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP) Nguồn nhân lực là tổng thể các tiềm năng lao động con người của một quốc gia đã được chuẩn bị ở một mức độ nhất định, có khả năng huy động vào quá trình phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, tiềm năng đó bao hàm tổng hòa các năng lực về thể lực, trí lực, nhân cách con người của một quốc gia, đáp ứng với một cơ cấu nhất định của lao động do nền kinh tế đòi hòi. Thực chất đó là tiềm năng của con người về số lượng, chất lượng và cơ cấu.
Từ các vấn định nghĩa trên, chúng ta có thể hiểu: Nguồn nhân lực là tổng thể những tiềm năng của con người, bao gồm cả phẩm chất, trình độ chuyên môn, kiến thức, óc sáng tạo, năng lượng, nhiệt huyết, kinh nghiệm sống của Luan van 10 con người, nhằm đáp ứng cơ cấu kinh tế xã hội đòi hỏi. Đào tạo nguồn nhân lực Theo PGS.TS Võ Xuân Tiến (2010), Một số vấn đề về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Tạp chí khoa học và công nghệ, Đại học Đà Nẵng, số 5(40): Đào tạo nguồn nhân lực là một loại hoạt động có tổ chức, được thực hiện trong một thời gian nhất định và nhằm đem đến sự thay đổi nhân cách và nâng cao năng lực của con người. -Là quá trình học tập để chuẩn bị con người cho tương lai, để họ có thể chuyển tới công việc mới trong thời gian thích hợp. -Là quá trình học tập nhằm mở ra cho các nhân một công việc mới dựa trên những định hướng tương lai của tổ chức.
Theo quan niệm này, khi nói đến đào tạo nguồn nhân lực là nói đến việc trang bị cho người lao động: Kiến thức phổ thông, kiến thức chuyên nghiệp, kiến thức quản lý.Từ đó cho thấy: - Đào tạo nguồn nhân lực là cần thiết cho sự thành công của tổ chức và sự phát triển chức năng của con người. Việc đào tạo nguồn nhân lực không chỉ được thực hiện bên trong một tổ chức, mà còn bao gồm một loạt những hoạt động khác được thực hiện từ bên ngoài, như: học việc, học nghề và hành nghề. Kết quả của quá trình đào tạo nguồn nhân lực sẽ nâng cao chất lượng, phát triển nguồn nhân lực đó. Theo giáo trình Kinh tế lao động: Đào tạo nguồn nhân lực là các hoạt động để duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của tổ chức, là điều kiện quyết định để các tổ chức có thể đứng vững và thắng lợi trong môi trường cạnh tranh, do đó công tác đào tạo nguồn nhân lực phải được thực hiện một cách có tổ chức và có kế hoạch.
Đào tạo nguồn nhân lực là quá trình thúc đẩy phát triển nguồn lực con người tri thức, phát triển các kỹ năng và các phẩm chất lao động mới, thúc đẩy sáng tạo thành tựu khoa học - công nghệ mới, đảm bảo cho sự vận động Luan van 11 tích cực các ngành nghề, lĩnh vực trong toàn bộ xã hội. Đào tạo đề cập đến việc dạy các kỹ năng thực hành, nghề nghiệp hay kiến thức liên quan đến một lĩnh vực cụ thể, để người học lĩnh hội và nắm vững những tri thức, kỹ năng, nghề nghiệp một cách có hệ thống để chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống và khả năng đảm nhận được một công việc nhất định. Vì vậy công tác đào tạo nguồn nhân lực là vấn đề sống còn của các tổ chức, của xã hội và thực tiễn đã chứng minh điều này. Một tổ chức muốn tồn tại và phát triển cần phải có đội ngũ lao động giỏi.
Đội ngũ lao động giỏi làm cho tổ chức ngày càng phát triển, tiến bộ và một tổ chức phát triển, tiến bộ luôn xác định nguồn nhân lực là tài sản quý giá nhất của tổ chức, là công cụ quyết định trong cuộc cạnh tranh giành thắng lợi, do vậy các tổ chức luôn làm mọi cách để có được một đội ngũ lao động giỏi. Thêm vào đó là cùng với quá trình hội nhập ngày càng cao hơn của nền kinh tế khu vực và thế giới đang đặt các doanh nghiệp vào hoàn cảnh phải cạnh tranh sâu sắc và gay gắt. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải chủ động nhanh chóng nâng cao khả năng sản xuất và năng lực cạnh tranh của mình thì mới có thể chiến thắng được trong canh tranh. Điều này chỉ có thể thực hiện được khi nội lực của các doanh nghiệp với sự giúp đỡ của và hỗ trợ của nhà nước.
Trong đó biện pháp chủ yếu là phải chủ động nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của mình thông qua nâng cao chất lượng công tác đào tạo nguồn nhân lực.Boudreau thì đào tạo là quá trình có hệ thống nhằm nuôi dưỡng việc tích lũy các kỹ năng, những quy tắc, khái niệm hay thái độ dẫn đến sự tương xứng tốt hơn giữa những đặc điểm của công nhân viên và những yêu cầu của công việc.Boudreau, Human Resource Management, 2002, tr375) Đào tạo là quá trình cung cấp các kỹ năng cụ thể cho các mục tiêu cụ thể, là một quá trình hệ thống nhằm nuôi dưỡng việc tích lũy các kỹ năng, Luan van 12 những quy tắc, hành vi hay thái độ dẫn đến sự tương xứng tốt hơn giữa những đặc điểm của nhân viên và yêu cầu của công việc. Tóm lại: Đào tạo nguồn nhân lực là quá trình trang bị kiến thức nhất định về chuyên môn nghiệp vụ cho người lao động, để họ có thể đảm nhận được một công việc nhất định.2 Vai trò, ý nghĩa đào tạo nguồn nhân lực a.Vai trò của đạo tạo nguồn nhân lực Đào tạo nguồn nhân lực đóng vai trò quan trọng đối với xã hội, doanh nghiệp và người lao động. +Về mặt xã hội: Đào tạo nguồn nhân lực là vấn đề sống còn của một đất nước, nó quyết định sự phát triển của một xã hội, có ý nghĩa rất to lớn đối với xã hội, nhờ có hoạt động này mà người lao động không những nâng cao được tay nghề mà còn tăng sự hiểu biết về pháp luật. Góp phần thúc đẩy sự phát triển về kinh tế nói chung, giải quyết những vấn đề về lao động và thu nhập cho người lao động nói riêng, là một trong những giải pháp để chống lại thất nghiệp.
+Về phía doanh nghiệp: Đào tạo nguồn nhân lực là để đáp ứng được yêu cầu công việc của tổ chức, nghĩa là đáp ứng được nhu cầu tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Đó là một hoạt động sinh lợi đáng kể. +Về phía người lao động: Đáp ứng nhu cầu học tập của người lao động, là một trong những yếu tố tạo nên động cơ lao động tốt. -Tạo sự gắn bó giữa người lao động với tổ chức.
-Tạo ra sự thích ứng giữa người lao động với công việc hiện tại cũng như công việc trong tương lai. -Tạo cho người lao động có cái nhìn mới, tư duy mới trong công việc. Nó là cơ sở, tiền đề để người lao động phát huy tính sáng tạo trong công việc. Thực tế cho thấy đào tạo nguồn nhân lực là điều kiện quyết định để một Luan van 13 doanh nghiệp có thể đi lên trong cạnh tranh.
Nếu làm tốt công tác đào tạo sẽ đem lại nhiều tác dụng cho tổ chức: -Trình độ tay nghề nâng lên, từ đó nâng cao năng suất và hiệu quả công việc. -Nâng cao chất lượng phục vụ công việc. -Giảm tai nạn lao động do người lao động nắn nghề nghiệp tốt hơn và có thái độ tốt hơn. -Giảm bớt sự giám sát vì người lao động được đào tạo là người có khả năng tự giám sát công việc nhiều hơn do hiểu rõ quy trình, hiểu rõ công việc.
-Nâng cao tính ổn định và năng động của doanh nghiệp.Ý nghĩa của đào tạo nguồn nhân lực Đào tạo nguồn nhân lực là một tất yếu khách quan đối với doanh nghiệp, với từng người lao động cũng như đối với xã hội. Công việc này có ý nghĩa hết sức to lớn. + Đối với doanh nghiệp: Đào tạo nguồn nhân lực sẽ đảm bảo cho nhân lực của doanh nghiệp có thể thích ứng, theo sát sự phát triển của khoa học kỹ thuật và công nghệ, đảm bảo cho doanh nghiệp có một lực lượng lao động giỏi, hoàn thành thắng lợi các mục tiêu của doanh nghiệp, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay khi thế giới đang dần chuyển sang một phương thức sản xuất mới, hùng hậu hơn trước đây, nền kinh tế đã làm cho các doanh nghiệp muốn tồn tại thì phải thích ứng tốt đối với môi trường kinh doanh và phải đáp ứng được yêu cầu của cạnh tranh. +Đối với người lao động: Trong điều kiện phát triển của khoa học kỹ thuật, người lao động luôn phải luôn nâng cao trình độ văn hóa và nghề nghiệp chuyên môn để không bị tụt hậu.
Đào tạo nguồn nhân lực sẽ giúp cho họ nâng cao kiến thức và tay nghề, giúp họ tự tin, làm việc có hiệu quả hơn, đóng góp cho tổ chức nhiều hơn, góp phần làm tăng thu nhập mặc khác phát Luan van 14 huy khả năng thích ứng giúp cho người lao động trở nên nhanh nhẹn đáp ứng sự thay đổi của môi trường xã hội. +Đối với xã hội: Góp phần phát triển đất nước đối với một đội ngũ cán bộ, công nhân viên được đào tạo chuyên nghiệp, lành nghề, có kinh nghiệm.