CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH DỰ ÁN TRONG CHO VAY ĐẦU TƯ CỦA QUỸ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐỊA PHƯƠNG 1. Khái niệm Quỹ Đầu tư Quỹ Đầu tư là một loại hình định chế tài chính, trong đó một nhóm các cá nhân hay các công ty để cùng nhau góp vốn đầu tư theo mục tiêu đầu tư xác định. Bằng cách tổng hợp vốn, những nhà đầu tư có thể chia sẻ chi phí và lợi ích từ những khoản tiền đầu tư lớn, bao gồm khả năng đa dạng hóa một số lượng các tài sản khác nhau và chia sẻ rủi ro của họ. Có nhiều sự sắp xếp có thể trong cách thiết lập và vận hành một quỹ đầu tư, thường tùy thuộc vào nhu cầu của các nhà đầu tư vốn [26] 1.
Phân loại các Quỹ Đầu tư Quỹ đầu tư được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau: a. Quỹ Đầu tư phân theo nguồn huy động vốn - Quỹ công chúng: quỹ huy động vốn bằng cách phát hành rộng rãi ra công chúng. Nhà đầu tư có thể là cá nhân hay pháp nhưng đa phần là các nhà đầu tư riêng lẻ. Quỹ công chúng cung cấp cho các nhà đầu tư nhỏ phương tiện đầu tư đảm bảo đa dạng hóa đầu tư, giảm thiểu rủi ro và chi phí đầu tư thấp với hiệu quả cao do tính chuyên nghiệp của đầu tư mang lại.
- Quỹ thành viên (cá nhân): huy động vốn bằng phương thức phát hành riêng lẻ cho một nhóm nhỏ các nhà đầu tư, có thể được lựa chọn trước, là các cá nhân hay các định chế tài chính hoặc các tập đoàn kinh tế lớn, do vậy tính thanh khoản của quỹ này sẽ thấp hơn quỹ công chúng. Các nhà đầu tư vào quỹ cá nhân thường với lượng vốn lớn và đổi lại họ có thể tham gia vào việc kiểm soát đầu tư của quỹ. Quỹ Đầu tư phân theo cơ cấu tổ chức và hoạt động - Quỹ đầu tư dạng công ty: trong mô hình này, quỹ đầu tư là một pháp nhân, tức là một công ty được hình thành theo quy định của pháp luật từng quốc gia. Cơ quan điều hành cao nhất là HĐQT do các cổ đông (nhà đầu tư) bầu ra, có nhiệm vụ chính là quản lý toàn bộ hoạt động của quỹ, lựa chọn công ty quản lý quỹ và giám sát hoạt động đầu tư của công ty quản lý quỹ và có quyền thay đổi công ty quản lý quỹ… - Quỹ đầu tư dạng hợp đồng: là mô hình quỹ tín thác đầu tư.
Khác với mô hình quỹ đầu tư dạng công ty, mô hình này quỹ đầu tư không phải là pháp nhân. Công ty quản lý quỹ đứng ra thành lập quỹ, tiến hành việc huy động vốn, thực hiện việc đầu tư theo những mục tiêu đã đề ra trong điều lệ quỹ. Quỹ đầu tư phân theo tính chất vận động vốn - Quỹ đóng: là hình thức quỹ phát hành chứng chỉ quỹ một lần duy nhất khi tiến hành huy động vốn cho quỹ và quỹ không thực hiện việc mua lại chứng chỉ đầu tư khi nhà đầu tư có nhu cầu bán lại. - Quỹ mở: khác với quỹ đóng, tổng vốn của quỹ mở biến động theo từng ngày giao dịch do tính chất đặc thù là nhà đầu tư được quyền bán lại chứng chỉ quỹ đầu tư cho quỹ, và quỹ phải mua lại các chứng chỉ theo giá trị ròng tại ngày giao dịch.
Quỹ đầu tư phân theo cách thức quản lý - Quỹ chủ động: là loại quỹ đầu tư mà công ty quản lý quỹ hoàn toàn chủ động trong việc đưa ra và áp dụng các chiến thuật đầu tư phù hợp với tôn chỉ hoạt động và mục tiêu đặt ra của quỹ. Mục tiêu của quỹ là đạt được lợi nhuận cao hơn mức tăng trưởng của chỉ số thị trường… - Quỹ bị động: là loại quỹ đầu tư với mục tiêu lợi nhuận tương đương với tốc độ tăng trưởng của chỉ số chứng khoán trên thị trường. Loại quỹ bị động thông dụng nhất là quỹ chỉ số…[11, tr. Theo hình thức sở hữu: - Quỹ tư: do các nhà đầu tư là cá nhân, nhóm các cá nhân hay công ty sở hữu.
- Quỹ công: khác với quỹ tư, quỹ công sẽ được hình thành theo quy định pháp luật, do nhà nước sở hữu và điều hành quản lý. Theo đó, Quỹ Đầu tư phát triển địa phương là mô hình hoạt động của một pháp nhân do UBND cấp tỉnh, thành phố là chủ sở hữu, được hình thành theo quy định pháp luật của Việt Nam, chịu sự quản lý, giám sát hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. QUỸ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐỊA PHƯƠNG 1. Khái niệm Quỹ đầu tư phát triển địa phương Quỹ đầu tư phát triển địa phương được thành lập theo và hoạt động theo ngày 28/8/2007 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của Quỹ đầu tư phát triển địa phương và ngày 22/4/2013 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định số 138/2007/NĐ-CP.
Quỹ đầu tư phát triển địa phương là một tổ chức tài chính Nhà nước của địa phương; thực hiện chức năng đầu tư tài chính và đầu tư phát triển. QĐTPTĐP có tư cách pháp nhân, có vốn điều lệ, có bảng cân đối kế toán riêng, có con dấu, được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước và các ngân hàng thương mại hoạt động hợp pháp tại Việt Nam. Quỹ đầu tư phát triển địa phương thực hiện nguyên tắc tự chủ về tài chính, không vì mục tiêu lợi nhuận, bảo toàn và phát triển vốn, chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi nguồn vốn chủ sở hữu của mình. Tên gọi của QĐTPTĐP là Quỹ đầu tư phát triển, ghép với tên tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
Đặc điểm Quỹ đầu tư phát triển địa phương Quỹ đầu tư phát triển địa phương là một tổ chức tài chính Nhà nước của thành phố, hoạt động theo mô hình tổ chức tín dụng chính sách, thực hiện nguyên tắc tự chủ về tài chính không vì mục tiêu lợi nhuận, bảo toàn và phát 16 triển vốn. Thực hiện huy động vốn trung và dài hạn để cho vay và đầu tư trực tiếp các dự án thuộc các lĩnh vực kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ưu tiên phát triển của địa phương Theo đó, mô hình hoạt động của QĐTPTĐP hoàn toàn khác với mô hình hoạt động so với các ngân hàng thương mại. QĐTPTĐP là một tổ chức tài chính nhà nước, hoạt động độc lập, không đơn thuần là tìm kiếm lợi nhuận như các ngân hàng thương mại, không thay thế cho ngân sách địa phương thực hiện cấp phát vốn cho các dự án đầu tư mà thực hiện cho vay, đầu tư, góp vốn thành lập doanh nghiệp với vai trò “vốn mồi” để huy động các nguồn lực tài chính từ mọi thành phần kinh tế trong xã hội tham gia phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ưu tiên địa phương, phục vụ công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa địa phương nhưng phải thu hồi được và bảo toàn được vốn. Ngoài nguồn vốn từ Ngân sách địa phương cấp hoặc bổ sung vốn điều lệ cho Quỹ, QĐTPTĐP còn được huy động vốn trung và dài hạn từ tổ chức, cá nhân như huy động từ các tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính trong và ngoài nước, phát hành trái phiếu Quỹ đầu tư phát triển địa phương… với giới hạn huy động tối đa bằng 6 lần vốn chủ sở hữu tại cùng thời điểm.
Ngoài ra, còn được trích lập quỹ đầu tư phát triển tối thiểu 30% chênh lệch thu chi và phần chênh lệch còn lại sau khi phân phối chênh lệch thu - chi được sử dụng để bổ sung quỹ đầu tư phát triển nhằm tạo các nguồn lực sẵn có để phục vụ cho các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Bên cạnh đó, do đặc điểm đầu tư vào các dự án kết cấu hạ tầng có thời gian đầu tư dài nên QĐTPTĐP không được huy động vốn ngắn hạn mà chỉ thực hiện huy động vốn trung và dài hạn để đảm bảo nguồn vốn hoạt động, tránh rủi ro cho hoạt động đầu tư và dẫn tới những khủng hoảng về tính thanh khoản trong các kỳ thanh toán công nợ. 17 Vì vốn điều lệ thực có thường thấp trong khi lĩnh vực cho vay hoặc đầu tư trực tiếp là các dự án cơ sở hạ tầng có nhu cầu vốn lớn, ngân sách một số địa phương còn khó khăn để cấp vốn bổ sung vốn điều lệ cho QĐTPTĐP, do đó việc huy động vốn đảm bảo thực hiện nhu cầu đầu tư của địa phương là cần thiết. Trong quá trình hoạt động, QĐTPTĐP chịu sự chỉ đạo trực tiếp và kiểm tra, giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Hội đồng Nhân dân tỉnh, thành phố; UBND tỉnh, thành phố để kịp thời phát hiện rủi ro, hạn chế trong hoạt động của QĐTPTĐP, có cảnh báo, giải pháp xử lý cụ thể và quyết định cơ cấu lại QĐTPTĐP trong trường hợp cần thiết.
Nhất là đối với các QĐTPTĐP hoạt động nhưng không hiệu quả, không đúng mục tiêu, gây lãng phí nguồn vốn ngân sách để duy trì bộ máy hoạt động. Các QĐTPTĐP không có nghĩa vụ trả bất cứ khoản cổ tức nào cho UBND địa phương về khoản vốn điều lệ được ngân sách cấp và quỹ sẽ phải bảo toàn nguồn vốn đó vì sự tồn tại lâu dài của mình. Mặt khác, theo quy định về Luật quản lý nợ công, nguồn vốn huy động của QĐTPTĐP sẽ được tính vào nợ công Chính phủ, do đó việc sử dụng nguồn vốn yêu cầu phải hiệu quả, không góp phần làm vượt trần nợ công Chính phủ. Hoạt động của Quỹ Đầu tư phát triển địa phương [4], [5].
Huy động vốn trung, dài hạn từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước theo quy định của pháp luật, bao gồm: vay các tổ chức tài chính, tín dụng trong và ngoài nước; phát hành trái phiếu QĐTPTĐP theo quy định của pháp luật và các hình thức huy động vốn trung và dài hạn khác theo quy định của pháp luật. Đầu tư, bao gồm đầu tư trực tiếp vào các dự án; cho vay đầu tư; góp vốn thành lập doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, cụ thể: 18 + Đầu tư trực tiếp: QĐTPTĐP thực hiện đầu tư với tư cách là chủ đầu tư hoặc tham gia góp vốn với các tổ chức khác để đầu tư và chịu trách nhiệm về quyết định đầu tư của mình theo phân cấp của UBND cấp tỉnh.